Is mothers' knowledge of antipyretics enough?/Annelerin ates dusurucu kullanma bilgileri yeterli mi?

Objective: This study was conducted to introduce mothers' knowledge and practices on fever, measuring fever and using antipyretics.

Material and Methods: This study was conducted on 495 mothers with 0-6 year old children who attended the Ankara Training and Research Hospital Child Health Polyclinic in March-June 2011.

Results: The average age of mothers was 28 [+ or -] 5.1 years. The educational state of 287 (58.0% of mothers) was primary school and of them 394 (79.5%) were housewives. 149 (30.1%) of mothers could truly define fever, 95% of mothers used antipyretic medicine without consulting a doctor, and 14.7% of them used consecutive antipyretics. As an antipyretic, 44.5% used acetaminophen and 32.5% used ibuprofen.

Conclusion: Mothers' definition of fever and antipyretic utilization knowledge are insufficient. Education of mothers is essential to achieve success in fever management. (J Pediatr Inf 2012; 6: 139-43)

Key words: Mothers, fever, antipyretic, child

Amac: Calisma, annelerin ates ve ates olcme ve ates dusurucu kullanma konusundaki bilgi ve uygulamalarini belirlemek amaciyla yapildi.

Gerec ve Yontemler: Calisma Ankara Egitim ve Arastirma Hastanesi Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Poliklinigi'ne Mart 2011-Haziran 2011 tarihleri arasinda basvuran ve 0-6 yas grubu cocugu olan 495 anne ile yapildi. Sorular anneye ait demografik ozellikler, annelerin ates ve ates dusurmeye iliskin sorulari iceren coktan secmeli sorulardan olusan anket formuyla yuz yuze gorusme yoluyla soruldu. Veriler; sayi, yuzde ve Ki-Kare analizleriyle degerlendirildi.

Bulgular: Ankete katilan annelerin yas ortalamasi 28 [+ or -] 5.1 idi. 287'si (%58.0) ilk-orta okul mezunu, 394'u (%79.5) ev hanimi idi. %30.1 ates icin tanimlanan degeri biliyordu. Annelerin %95'i doktora danismadan ates dusurucu ilac kullanmakta, %14.7'si donusumlu ates dusurucu kullanmaktaydi. Ates dusurucu olarak %44.5'i parasetamol, 32.5'i ibuprofen kullanmaktaydi.

Sonuc: Annelerin ates tanimi ve ates dusurucu kullanma bilgileri eksiktir. Ates yonetiminin basarili olmasi icin annelerin egitimli olmalari onemlidir. (J Pediatr Inf2012; 6: 139-43)

Anahtar kelimeler: Anneler, ates, ates dusurucu, cocuk

Giris

Ates vucut isisinin yukselmesi olarak tanimlanmaktadir. Yapilan calismalarda uc yasin altindaki cocuklarin yaklasik %19-30'unun ates nedeniyle acile basvurduklari saptanmistir (1). Atesli cocuklarin cok az bir kisminda yasami tehdit eden ciddi hastaliklar olmasina ragmen, aileler cocuklari ateslendiginde endiselenmekte bir an once ates dusurmeye calismaktadirlar (2). Annelerin atesle ilgili korkulari normal vucut isilarinda bile ates dusuruculeri uygun olmayan aralikta ve dozlarda kullanilmalarina neden olmaktadir. Annelerin ates karsisinda duyduklari endise ve korkular hekimlerin birden fazla veya donusumlu ates dusurucu onermelerine yol acmaktadir. Bilimsel olarak kesinlesmis veya resmi bir oneri olmamasina ragmen son yillarda farkli ates dusuruculerin donusumlu kullanimi artmaktadir. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) farkli ates dusuruculerin donusumlu kullanilmasini onermemektedir. Birden fazla veya donusumlu ates dusurucu kullanilmasinin daha hizli, daha guclu etki saglayacagi dusuncesiyle en sik ibuprofen ve parasetamol kullanilmaktadir. Donusumlu ates dusurucu kullanimi sirasinda kullanilan her iki ilacin ayni sema ile verilmesi hekimler arasinda yaygin bir uygulamadir. Oysa parasetamolun yarilanma omru dort bucuk saat, ibupro-fenin bir iki saattir. Parasetamolun dort saatte bir, ibupro-fenin alti saatte bir verilmesi onerilir. Bu iki ilacin ayni prensipte uygulanmasi yanlis doz verilmesine yol acabilmektedir. Donusumlu ates dusurucu uygulayan ailelerin gereksiz yere yuksek doz antipiretik uyguladiklari calismalarla gosterilmistir (3-5).

Bu calisma, herhangi bir nedenle hastaneye basvuran cocuklarin annelerinin ates konusundaki bilgi duzeylerinin saptanmasi ates dusuruculeri kullanma konusundaki tutumlarinin belirlenmesi ve bunlari etkileyen faktorlerin incelemesi amaciyla planlanmistir.

Gerec ve Yontemler

Annelerin ates hakkindaki bilgi duzeylerini ve ates dusurucu kullanma davranisini belirlemek amaciyla yapildi. Calismanin evrenini Ankara Egitim ve Arastirma Hastanesi Cocuk Acil Servis'i ile cocuk sagligi ve hastaliklari polikliniklerine herhangi bir nedenle basvuran 0-6 yas arasinda cocugu olan 495 anne olusturdu. Anket sorulari hazirlanirken yurticinde ve yurtdisindaki benzer calismalardan yararlanildi. Yuz Ankette; annenin sosyo-demografik ozellikleri, ates bilgisi, ates olcum yontemi, ates olcum sikligi, ates dusurucu bilgisi, ates dusurucu kullanma davranisini iceren toplam 18 soru soruldu. "Kac derecenin uzeri yuksek atestir?" sorusuna "37[degrees]C" cevaplari dogru kabul edildi. Elde edilen veriler degerlendirilirken SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 15.0 programi kullanildi. Calisma verileri degerlendirilirken betimleyici istatistiksel metodlar; sayi, yuzde, ortalama, standart sapma yani sira niteliksel verilerin karsilastirilmasinda Ki-Kare testi kullanildi. Anlamlilik p<0.05 duzeyinde degerlendirildi. Annelere calismanin icerigi hakkinda bilgi verildi. Sozlu onamlari ve etik kurul onayi alindi.

Bulgular

Ankete katilan 495 annenin yas ortalamasi 28+5.1 olup ogrenim durumlarina gore degerlendirildiginde; 56'si (9611.3) universite, 135'i (%27.3) lise, 287'si (%58.0) ilk-orta, 17'si (%3.4) okula gitmemis ancak okur-yazar idi. Annelerin mesleklerine gore dagilimi incelendiginde; 394'u (%79.5) ev hanimi, 13'u (%2.6) hemsire, 22'si (%4.4) ogretmen, 32'si (%6.4) memur, 34'u (%6.8) temizlik iscisi oldugu saptandi. Annelerin %76.5'inin cocuklari ateslendigi icin %33.3'unun baska nedenlerle poliklinige basvurduklari belirlendi.

Ankete katilan annelerin 341'inin (%68.8) evinde derece bulundugu belirlendi. Annelerin ogrenim durumlarina gore evde derece bulundurma oranlari karsilastirildiginda guruplar arasinda anlamli farklilik bulunmustur (p<0.001) (Tablo 1).

Anneler "cocugunuzun atesini nasil olcersiniz?" sorusuna %83.0'u "koltuk altindan", %16.0'si "kulaktan", %0.9'u "makattan" seklinde cevap vermislerdir. Annelerin %32.7'si 60 dakikadan daha kisa aralikta, %67.1'i "60 dakika ve daha uzun aralikta cocuklarinin atesini olctukleri saptandi (Tablo 2).

Annelerin %30.1'i "Kac derecenin uzeri yuksek atestir?" sorusuna dogru cevap vermistir. Annelerin yuksek ates bilgisi ile ogrenim durumlari karsilastirildiginda ogrenim durumu yukseldikce dogru bilme orani artmakla beraber istatistiksel anlamli degildi (p=0.236) (Tablo 3). Annelerin ates dusurucu kullanma tutumlari degerlendirildiginde; %94.7'sinin doktora danismadan evde ates dusurucu kullandiklari, %84.2'nin doktor onerisiyle ates dusurucuyu aldigi saptandi. Annelerin sadece %1.2'si kullandigi ates dusurucunun baska ilaclarla etkilesebile-ceginin, %2,4'u ates dusuruculerin yan etkilerinin olabilecegi bilgisini almisti. Annelerin %48.5'i ates dusurucu recete edilirken "cocuklarinin yasinin", %32.5'i "agirliginin", %18.7'si "hem yasinin hem de agirliginin" soruldugunu belirtmislerdir (Tablo 4).

Annelerin ates dusurucu tercihleri degerlendirildiginde; %44.5'i parasetamol, %32.5'i ibuprofen, %22.8'i parasetamol veya ibuprofen kullandigi belirlendi. Annelerin %10.1'inin iki-uc saat arayla, %57.5iinin 4-6 saat arayla, %32.8'inin "atesi yukseldiginde" ates dusurucu verdikleri saptandi. Annelerin ates dusurucu verme araliklari ile ogrenim durumlarina gore dagilimi incelendiginde; guruplar arasinda anlamli farklilik bulunmustur (p<0.001) (Tablo 5).

Annelerin "donusumlu ates dusurucu kullanma" bilgisi ve tutumu degerlendirildiginde; %14.7'sinin donusumlu ates dusurucu kullanma bilgisi oldugu, bu annelerin tamaminin parasetamol ve ibuprofeni kullandiklari belirlendi. Donusumlu ates dusurucu kullanan annelerin %93.1 'i kullanma onerisini doktorundan aldigi, %72.1 'inin dort saat, %16.4'unun alti saat, %12.7'si iki-uc saat arayla parasetamol ve ibuprofeni donusumlu kullanmakta oldugu saptandi. Donusumlu ates dusurucu kullanan annelerin sadece 6.8'i ilac kullanimina iliskin sema aldigi belirlendi (Tablo 6).

Tartisma

Ates cocuk hekimlerinin sik karsilastigi bir yakinmadir. Genel olarak yararli bir vucut reaksiyonu oldugunun bilinmesine ragmen aileler atesin zarar verecegi kaygisi ile ates dusurucu kullanmak icin acele etmektedirler. Annelerin bu kaygilari zaman zaman uygun olmayan aralikta ve dozlarda ates dusurucu kullanmalarina neden olmaktadir (6). Ates dusuruculerin klinik yararlari hakkinda yeterli kanit yoktur. Bu nedenle ailelere atesin bir hastalik degil enfeksiyonla mucadeleye yardimci bir mekanizma oldugunun ogretilmesi gerekmektedir. Bu yaklasim ates yonetiminin daha basarili olmasini saglayacaktir (2, 3). Tanimlayici nitelikte olan calismamizda, ates yonetiminde onemli olduklarinin bilgisiyle, annelerin atese iliskin bilgilerinin ve ates dusurucu uygulama davranislarinin belirlenmesi amaclanmistir.

Annelerin egitim duzeyi ile evde derece bulundurma davranisi incelendiginde; ilk-orta ogrenim mezunu anneler ile lise mezunu annelerin birbirine benzer ve ogrenim gormemis annelere gore daha yuksek oranda evlerinde derece bulundurduklari, yuksekogrenim gormus annelerin en bilincli grup oldugu saptanmistir. Ulkemizden yapilan benzer iki ayri calismada, annelerin egitim duzeyi ve ailenin sosyoekonomik duzeyi yukseldikce, evde derece bulundurma oranlarinin arttigi gosterilmistir (7,8). Calismamizdaki annelerin %78.3'u "koltuk alti", bolgesinden olcum yapmaktaydi. Bu oran Isik Esenay ve arkadaslarinin (6) calismasinda %96. Halicioglu ve arkadaslarinin (7) calismasinda %91.8 olarak bildirilmistir. Annelerin ates olcumu icin uc bolgeden en az birini biliyor olmalari ates olcumu konusundaki bilgilerinin yeterli oldugunu dusundurmektedir.

Calismamizdaki ogrenim durumu yuksek annelerin de dogru ates degerini bilme orani dusuk bulunmustur. Bu sonuc annelerin genel olarak ates hakkinda yeterli teorik bilgiye sahip olmadigini dusundurmektedir. Ulkemizden Saz ve arkadaslarinin (9) yaptiklari calismada benzer sonuc bildirilmistir. Cok eskiden beri annelerin kullandigi bir yontem olan "dokunarak" ates olcumunu kullanan annelerin orani literatur ile benzer bulunmustur (7, 10). Ankete katilan anneler atesin cocuklarina zarar verecegi ozellikle havale gecirip beyin hasari kalacagi korkusuyla genellikle sik araliklarla ates olcmektedirler. Annelerin bu davranisi iki ayri calismanin sonuclariyla benzerdi (2, 10).

Cocuklarda ates tedavisinde siklikla kullanilan ates dusuruculer arasinda parasetamol ve ibuprofen yer almaktadir (2, 9, 10). Calismamizdaki anneler de literatur ile benzer olarak ates dusurucu olarak oncelikle parasetamol ve ibufen kullanmaktaydi. Guclu bir ates dusurucu olmasina ragmen annelerin hicbirinin aspirin kullanmamasi Reye Sendromu gibi yan etkilerinin annelere aktarilabilmis olmasi ile aciklanabilir.

Annelerin tamamina yakini evde ates dusurucu bulundurmaktaydi ve doktorun onerdigi ates dusurucuyu kullanmaktaydi. Annelerin bu tutumu ates yonetimi acisindan olumlu olarak degerlendirilmistir. Ancak annelerin cok kucuk bir oraninin ates dusuruculerin baska ilaclarla etkilesebilecegi ve yan etkilerinin olabilecegi bilgisini almis olmasi ates yonetiminin doktora ait kisminda tamamlanmasi gereken bir eksiklik olarak dusunulmustur. Annelerin yarisina yakini ates dusurucu recete edilirken cocuklarinin yasinin soruldugunu belirtmislerdir. Oysa uygun-etkin dozun ayarlanabilmesi icin cocugun agirliginin bilinmesi gerekmektedir.

Annelerin ogrenim durumu, duzenli ates dusurucu verme aliskanliklari acisindan onemli bulunmustur. Annenin ogrenim durumu artikca, duzenli ates dusurucu verme aliskanliklarinin da arttigi gozlenmistir

Uygunsuz doz ve araliklarla ates dusurucu kullanimi ile ilgili yapilan calismalarda Latin ailelerin %10'u, siyahlarin %14'unun parasetamolu dort saatten daha sik araliklarla verdigi gosterilmistir (2, 10).

Yurtdisinda yapilan calismada egitim duzeyi yuksek olan annelerin ates dusurucu verme araliklarinin daha uzun oldugu bildirilmistir (11).

Son yillarda cocuk pratiginde farkli ates dusuruculer donusumlu olarak kullanilmaktadir. Literaturde cocuk hekimlerinin yarisinin donusumlu ates dusurucu kullandiklarina iliskin calismalar mevcuttur (12). Ulkemizde donusumlu ates dusurucu kullanimi daha cok muayenehane hekimligi pratiginde onerilmektedir (13). Yogun poliklinik kosullarinda hekimler, donusumlu ates dusurucu kullanimini yeterince anlatamama kaygisi ile daha az oneriyor olabilir. Calismamizdaki annelerin %14.7'si donusumlu ates dusurucu kullanma bilgisine sahipti ve tamami parasetamol ve ibuprofen kullanmaktaydi. Annelerin donusumlu ates dusurucu ilac secimi ve kullanim araligi literatur ile benzerdi (12). Donusumlu ates dusurucu kullaniminda her iki ilacin da ayni zaman araliklarinda verilmesi hekimler arasinda yaygin-hatali bir uygulamadir.

Sonuc

* Cocuk hekimleri annelerin en guvenli bilgi kaynagidir. Bu nedenle hekimler ates yonetiminin basarili olabilmesi icin annelere yeterli zamani ayirabilmesi,

* Hastalik veya olagan muayene icin basvuran annelerin evde derece bulundurmaya ozendirilmesi,

* Annelere tercih ettikleri ates olcum bolgesinin vucut sicakligi standartlarinin ogretilmesi,

* Ozellikle donusumlu ates dusurucu uygulamalarda recetenin yani sira ates dusuruculerin kullanma araliklari ve dozlarini iceren semanin annelere verilmesi,

* Ates dusurucu ilaclarin olasi yan etkilerinin veya baska ilaclarla etkilesebileceginin bilgisi verilmesi,

* Annelere gun icinde kullanabilecegi maksimum "olcek sayisi"nin ne olacaginin ogretilmesi,

* Olac doz onerisi yaparken annelerin sosyo-kulturel durumuna uygun dil kullanilmasi.

* Cocugun kullanmasi gereken baska ilaclarinin olup olmadiginin sorgulanmasi,

* Saglik calisanlarina atesin tanimi, atesin olcutleri, derece kullanimi, atesli cocugun evde bakimi ile ilgili egitimin verilmesi ve surekliliginin saglanmasi,

* Hekimlerin ates hakkindaki bilgilerini guncellemeleri onemlidir.

Cikar Catismasi

Yazarlar herhangi bir cikar catismasi bildirmemislerdir.

doi: 10.5152/ced.2012.40

Gelis Tarihi/Received: 17.05.2012

Kabul Tarihi/Accepted: 05.09.2012

Kaynaklar

(1.) Luszczak M. Evaluation and management of infants and young children with fever. Am Fam Physician 2001; 64: 1219-26.

(2.) Crocetti M, Moghbeli N, Serwint J. Fever phobia revisited: have parental misconceptions about fever changed in 20 years? Pediatrics 2001; 107: 12407.

(3.) Betz MG, Grunfeld AF. 3. "Fever phobia" in the emergency department: a survey of childrens'caregivers. European Journal of Emergency Medicine 2006; 13: 129-33.

(4.) Matziou V, Brokalakia H, Kyritsib H. What Greek mothers know about evaluation and treatment of fever in children. International Journal of Nursing Studies 2008; 45: 829-36.

(5.) O'Neill-Murphy K, Liebman M, Barnsteiner JH. Fever education: does it reduce parent fever anxiety? Pediatr Emerg Care 2000; 17: 47-51.

(6.) Isik Esenay F, isler A, Kurugol Z, Conk Z, Koturoglu G. Annelerin atesli cocuga yaklasimi ve ates korkusu. Turk Ped Ars 2007; 42: 57-60.

(7.) Halicioglu O, Koc F, Akman S, Teyin A. Atesli cocuklarda; annelerin evde atese yaklasimi, bilgileri ve sosyodemografik ozellikler ile iliskisi. Dr. Behcet Uz Cocuk Hast Dergisi 2011; 1: 13-9.

(8.) Celasin NS, Ergin D, Atman U. Yuksek ates sikayeti ile hastaneye yatirilan 0-6 yas grubu cocuklari olan annelerin yuksek atese iliskin bilgi ve tutumlari. Firat Universitesi Saglik Bilimleri Dergisi 2008; 22: 315-22.

(9.) Saz EU, Koturoglu G, Duyu M, Ozananar Y, Kurugol Z, Sever M. Turk Ailelerinin Ates Yonetimi ?le ilgili Bilinc Duzeyi ve Korkulari. J Pediatr Inf 2009; 3: 161-4.

(10.) Cohee LM, Crocetti MT, Sabath B, Kapoor S, Serwint JR. Ethnic Differences in Parental Perceptions and Management of Childhood Fever. Clin Pediatr (Phila) 2009; 48: 183-9.

(11.) Matziou V, Brokalakia H, Kyritsib H. What Greek mothers know about evaluation and treatment of fever in children. International Journal of Nursing Studies 2008; 45: 829-36.

(12.) Wright AD, Liebelt EL. Alternating antipyretics for fever reduction in children: an unfounded practice passed down to parents from pediatricians. Clin Pediatr 2007; 46: 146-50.

(13.) Kurugol Z. Atesli cocukta hangi durumlarda antipiretik kullanalim? J Pediatr Inf 2007; 1: 124-7.

Yazisma Adresi: Correspondence Address:

Dr. Tulin Catakli, Saglik Bakanligi Ankara Egitim ve Arastirma Hastanesi, Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Klinigi Ankara, Turkiye Tel.: +90 312 418 19 68 E-posta: Cataklit@yahoo.com.tr

Tulin Catakti, Volkan Can, Yildiz Dallar

Saglik Bakanligi Ankara Egitim ve Arastirma Hastanesi, Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Klinigi, Ankara, Turkiye

Tablo 1. Evde derece bulundurma durumunun annelerin ogrenim
durumuna gore dagilimi

                               Bilmiyor     Biliyor
                                n (%)        n (%)        P

Egitim durumu    Ogrenim       6 (35.2)    11 (64.7)    0.001
                 gormemis
                 Ilk-orta     186(64.8)    101 (35.1)
                 Lise         93 (68.8)     42(31.1)
                 Yuksekokul   56 (100.0)    0 (0.0)

Tablo 2. Annelerin ates olcum tutumlari (n=495)

                     Sayi    %
Olcum sekli
      Dokunarak      159     32.1
      Derece ile     336     67.7
Olcum Bolgesi
      Koltuk alti    279     83.0
      Makat          3       0.9
      Kulak          54      16.0
Ates olcme sikligi
      60 dk alti     162     32.7
      60 dk uzeri    333     67.1

Tablo 3. Annelerin ates alt sinirini derece cinsinden bilme
durumlarinin ogrenim durumlarina gore dagilimi

                       Var n (%)    Yok n (%)     P

Egitim    Ogrenim      14 (82.3)     3(17.6)    0.206
durumu    gormemis
          Ilk-orta     207 (72.1)   80 (27.8)
          Lise         91 (67.4)    44 (32.5)
          Yuksekokul   34 (60.7)    22 (39.2)

Tablo 4. Annelerin ates dusurucu kullanma tutumlari (n=495)

                                  Sayi      %

Doktora danismadan evde ates dusurucu kullanir misiniz?

      Evet                        469      94.7
      Hayir                        5       1.0

Kullandigi ates dusurucuyu(leri) kim onerdi?

      Doktor-                     417      84.2
      Eczaci                       43      8.6
      Aile Yakinlari               13      2.6
      Kendi deneyimi               22      4.4

Ates dusuruculerin bazi ilaclarla etkilesebilecegi
bilgisini aldi mi?

      Evet                         6       1.2
      Hayir                       489      98.7

Ates dusuruculerin olasi yan etkileri bilgisini aldi mi?

      Evet                         12      2.4
      Hayir                       483      97.5

Ates dusurucu recete edilirken soruldu mu?

      Yasi                        240      48.5
      Vucut agirligi              161      32.5
      Vucut agirligi ve yasi       94      18.7

Tablo 5. Annelerin ates dusurucu verme sikliginin ogrenim
durumlarina gore dagilimi

                         Ates dusurucu verme araliklari        P

                                                   Ates
                       2-3 saat     4-6 saat    yukselince
                         n (%)       n (%)        n (%)

          Ogrenim       2(11.7)     6 (35.2)     9 (52.7)
          gormemis
Egitim    Ilk-orta     32 (11.1)   139 (48.4)   116 (40.4)   0.001
durumu    Lise         13 (9.6)    92 (68.1)    30 (22.2)
          Yuksekokul    3 (5.3)    45 (80.3)     8 (14.2)

Tablo 6. Annelerin * donusumlu ates dusurucu kullanim bilgileri

                                         n      %

Parasetamol ve ibufeni donusumlu kullanir misiniz?

               Evet                      73     14.7
               Hayir                     422    85.2

Kim onerdi?

               Doktor                    68     93.1
               Eczaci                    2      2.7
               Aile Yakini/arkadaslari   3      4.1

Hangi siklikta kullaniyor?

               Iki-uc                    9      12.7
               Dort saat                 52     71.2
               Alti saat                 12     16.4

Hangi siklikta ve olcekte kullanacagini iceren sema aldi mi?

               Evet                      5      6.8
               Hayir                     68     93.1

* Annelere "donusumlu ates dusurucu" kullaniminin ne
oldugunun bilgisi verilmistir

Terms of use | Copyright © 2017 Farlex, Inc. | For webmasters