Printer Friendly

Turkiye'nin Dogusunda Kirim Kongo Kanamali Atesi: Epidemiyolojik ve Klinik Degerlendirme/Crimean Congo Hemorrhagic Fever in Eastern Turkey: Epidemiological and Clinical Evaluation.

GIRIS

Kirim-Kongo Kanamali Atesi (KKKA) virusu, Bunyaviridae ailesinin Nairovirus cinsinden bir RNA virusudur. Afrika, Asya, Guney Dogu Avrupa ve Orta Dogu basta olmak uzere 30'dan fazla ulkede hastalik etkenidir. Hastalik, Turkiye'de ilk kez 2002 yilinda gorulmustur ve olum orani kabaca %5'tir (1,2).

Virus insanlara enfekte kenelerin yapismasi ile veya viremik hayvanlara ait kan, doku ve vucut sivilari ile temasla bulas abilir. Nozokomiyal ve cinsel yolla bulasma da mumkundur (3,4). Enfeksiyonun olusmasi icin 1-10 virusun alinmasi yeterlidir (5).

KKKA hastaliginin ortaya cikmasini iklimsel ve cevresel degisiklikler, kenelerin populasyon yogunlugunun artmasi, ciftlik hayvanlarinin hareketi ve gocmen kuslar araciligiyla virusle enfekte olmus kenelerin tasinmasi etkiler (6). Ilimizde ilk laboratuvar sonuclariyla dogrulanmis KKKA olgusu 2011 yilinda saptanmistir. Bu calismada KKKA tanisiyla takip ettigimiz hastalarin klinik, epidemiyolojik bulgulari, tedavi ve sonuclari retrospektif olarak incelenmistir.

YONTEMLER

Bu calisma Helsinki Deklarasyonu esaslarina uygun olarak yurutuldu ve Firat Universitesi Tip Fakultesi Etik Kurulu tarafindan onaylandi (5.3.2016 / toplanti no:5, Karar no:15). Calismaya Ocak 2011- Agustos 2018 tarihleri arasinda Firat Universitesi Hastanesi Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Klinigi'nde yatarak tedavi goren KKKA tanisi ters transkriptaz- polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile viral-RNA ya da ELISA ile IgM antikorlari gosterilerek dogrulanan 61 hasta dahil edildi. Epidemiyolojik ozellikleri, klinik bulgulari, tedavi ve prognozlari incelendi. Calisma icin hastalarin demografik bilgileri, klinik bulgularin yer alacagi bir form olusturuldu. Hastalara ait bilgilere hastane otomasyon sistemi, dosya ve epikrizler incelenerek ulasildi.

Istatistiksel analiz

Istatistiksel analiz icin IBM SPSS Statistics 22 versiyon paket programi (SPSS inc., Chicago, IL, USA) kullanildi. Nicel verilerin normal dagilima uygunlugu Shapiro-Wilk testi ile incelendi. Normal dagilim gosteren surekli degiskenler icin ortalama + standart sapma, normal dagilim gostermeyen veriler icin ortanca + 25th-75th kullanildi. Siniflandirilmis veriler siklik ve yuzde olarak verildi.

BULGULAR

Ocak 2011- Agustos 2018 yillari arasinda KKKA tanisi dogrulanmis 61 hasta takip edildi. Hastalarin 54 (%88,5)'unde PCR ile, 7 (%11,5)'sinde ise ELISA IgM pozitifligi ile tani dogrulandi. Hastalarin 20 (%32,8)'si kadin, 41 (%67,2)'i erkekti. Yas ortalamasi 45,31[+ or -]2,12 olarak bulundu. Hastalarin 60 (%98,4)'i kirsal bolgede yasamaktaydi. 44 (%72,1) hastada ise kene temas oykusu vardi. Olgularin yillara ve aylara gore dagilimi Sekil 1 ve 2'de sunulmustur. Hastalarin bas vurdugu illere gore dagilimina bakildiginda hastalarin 22 (36,1)'si Bingol'den, 18 (%29,5)'i Tunceli'den, 17 (%26,2)'si Elazig'dan, 5 (%8,2)'i ise Mus'tan basvurdu. Hastalarin sikayetlerinin baslamasi ile hastaneye basvurulari arasinda gecen sure degerlendirildiginde; ortanca (25th- 75th) degeri 4 (3-5,5) gun arasinda saptandi.

Hastalarin basvuru sikayetlerinde en fazla yuksek ates, halsizlik ve istahsizlik saptandi. Hastalara ait cesitli klinik belirti ve bulgular Tablo 1'de verilmistir.

Tum hastalara basvuru gununde ribavirin tedavisi baslandi. Hastalarin takibinde 13 (%21,3) hastaya trombosit suspansiyonu, 8 (%13,1) hastaya taze donmus plazma, 4 (%6,6) hastaya eritrosit suspansiyon replasmani yapildi. Gec donemde basvuran 1 hasta ex oldu. Diger 60 hasta sifa ile taburcu edildi.

TARTISMA

Turkiye'de bugune kadar saptanan ilk viral kanamali ates KKKA olup, ulkemizde ilk semptomatik olgu 2002 yilinda Tokat ili Kelkit vadisinden bildirilmistir. Ardindan Artvin, Amasya, Bayburt, Erzincan, Erzurum, Corum, Cankiri, Kastamonu, Sivas, Yozgat illerinden bildirimler yapilmistir (7). S on yillarda hastaligin goruldugu alan genislemis olup, ulkemizin her bolgesinden olgu bildirimleri mevcuttur (8,9). Hastaligin sporadik olarak goruldugu Bati Anadolu'dan az sayida olgu yayimlanmistir (10,11). Sanliurfa ve Adiyaman'dan da bildirimler olmustur (12,13). Bolgemizde ise ilk dogrulanmis olgu 2011 yilinda saptanmistir ve bu surecte hasta sayimiz 61'e ulasmistir. Bu olgulardan kuresel isinma ve bolgemizin endemik bolgelere yakinligi nedeniyle etkenin cesitli etmenlerle tasinmasi sorumlu tutulabilir.

Kene tutunmasina maruz kalan insanlar ana risk grubunu olusturmaktadir. Veterinerler, mezbaha iscileri, dis ortamlarda calisanlar, hayvancilikla ugrasanlar, kirsal bolgede yasayanlar diger riskli gruplardir. KKKA hastalarin yaklasik %60'inda kene isirma oykusu vardir (14). Bizim calismamizda ise oran %72,1'dir. Gunaydin ve ark. nin (15) 102 hasta ile yaptiklari seride hastalarin hepsi kirsal kesimde yasamaktaydi ve hastalarin %67,6'sinda kene temas oykusu vardi. Kadanali ve ark. nin (16) calismasinda ise hastalarin %50,8'inde kene isirigi oykusu mevcuttu ve %93,6'si kirsal kesimde yasamaktaydi. Bizim hastalarimizdan ise biri haric hepsinde kirsal alanda yasama oykusu mevcuttu. Endemik bolgelerde yasayan insanlarin kisisel tedbirler almasi onemlidir. Kenelerin yogun oldugu bolgelerden uzak durmak, vucuda kene tutunup tutunmadigini kontrol etmek, ozellikle riskli aylarda acik renk ve uzun giysiler giymek gibi kisisel korunma onlemlerine dikkat etmelidirler. Ayrica vucudun acikta kalan yerlerine kimyasal bocek savarlar uygulanarak kene temasi onlenebilir (17).

Semptomlarin baslamasindan hastaneye basvurmaya dek gecen ortalama sure Turkiye'de 5,5 gun ve Birlesik Arap Emirlikleri'nde 3,5 gun olarak bildirilmistir (14). Bizim calismamizda ise hastaneye basvuru suresi ortanca degeri 4 gundur. KKKA hastalari hafiften siddetliye degisen bir dizi nonspesifik klinik belirti ve bulgularla basvurabilir. Halsizlik (%92,3), ani baslayan ates (%89,4), yaygin kas agrisi (%69,7), siddetli bas agrisi (%68,1), bulanti-kusma (%64,7), makulopapuler dokuntu, petesi, purpura, ekimoz, epistaksis gibi hemorajik semptomlar (%23) gorulmektedir (18). Hastalarin yaklasik %30'unda hepatomegali ve splenomegali gelisir (19). Bizim hastalarimiz da benzer sikayetlerle basvurdu. Ancak hastalarimizda hepatomegali ve splenomegali orani beklenenden dusuk saptandi (Tablo 1).

Hastaligin spesifik bir tedavisi olmayip, temel yaklasim destek tedavisidir. Ciddi mikrovaskuler bozukluk nedeniyle agresif sivi replasmani gereklidir. Diger yandan, hizli sivi tedavisi ozellikle yasli hastalarda akciger odemine neden olabilir. KKKA hastalarinda kan urunleri ampirik olarak verilmemelidir; ancak klinik ve laboratuvar degerlendirme sonucunda verilebilir. Gerektiginde hastalara trombosit suspansiyonu, taze donmus plazma ve tam kan verilmeli; solunum, dolasim, diyaliz ve parenteral beslenme destegi saglanmali; sivi-elektrolit dengesi takip edilmelidir. Bizim hastalarimizin takibinde, 13 (%21,3) hastaya trombosit suspansiyonu, 8 (%13,1) hastaya taze donmus plazma, 4 (%6,6) hastaya eritrosit suspansiyon replasmani yapildi. Gec donemde basvuran bir hastamizin ventilasyon ihtiyaci oldu ve mortal seyretti. Tedavide ribavirin kullanimi tartismali olsa da hastaligin erken doneminde kullaniminin etkili oldugu bildirilmektedir (20,21). Biz tum hastalarimiza ribavirin tedavisi basladik. Farelerle yapilan calismalarda ribavirinin karacigerde KKKA virusunun cogalmasini azalttigi gosterilmistir (22). Ribavirin, bazi KKKA virusu suslarinda daha etkili bulunmustur (23). Vireminin oldugu ilk yedi gun, tedavinin etkinligi icin cok onemlidir. Kanamalar basladiktan sonra viremi sonlanir ve sitokin firtinasiyla birlikte immunolojik yanit devreye girer. Bu nedenle kanama basladiktan sonra ribavirinin yarari tartismalidir. Ust gastrointestinal sistemde kanama olmasi da oral ribavirinin emilimini olumsuz yonde etkiler. Erken donemden sonra steroid kullaniminin da yararli olabilecegi bildirilmistir (21). Bizim steroid kullandigimiz hasta olmamistir.

SONUC

Sonuc olarak degisen siklikta da olsa KKKA ulkemizin hemen her bolgesinden bildirilmektedir. Ozellikle hastaligin artis gosterdigi yaz aylarinda supheli klinik bulgularla gelen hastalarda kene temas oykusu mutlaka sorgulanmali ve muayenede kene aranmalidir. Calismamizda da goruldugu gibi hastalarin onemli bir kisminda bilinen kene temasi bulunmamaktadir. Bu acidan endemik bolgelerde hastaliktan korunma ve hastaligin semptom ve bulgulari acisindan hem halka hem de acil serviste ve birinci basamakta gorev yapan hekimlere egitim toplantilari duzenlenmeli ve farkindalik artirilmalidir.

* Etik

Etik Komite Onayi: Bu calisma icin etik komite onayi Firat Universitesi Girisimsel Olmayan Arastirmalar Etik Kurulu'ndan (Tarih 05.03.2016, Karar No: 15) alinmistir. Hasta Onami: Retrospektif calisma oldugundan alinamadi. Hakem Degerlendirmesi: Dis bagimsiz.

* Yazarlik Katkilari

Fikir: A.S.T., Tasarim: A.S.T., Denetleme: A.A., Veri Toplanmasi ve/veya Islemesi: A.S.T., S.O.B., Analiz ve/veya Yorum: A.A., K.D., Literatur Taramasi: A.S.T., Yaziyi Yazan: A.S.T., S.O.B,

Cikar Catismasi: Yazarlar cikar catismasi bildirmemislerdir.

Finansal Destek: Yazarlar bu calisma icin finansal destek almadiklarini beyan etmislerdir.

KAYNAKLAR

(1.) Ergonul O, Celikbas A, Dokuzoguz B, Eren S, Baykam N, Esener H. Characteristics of patients with Crimean-Congo hemorrhagic fever in a recent outbreak in Turkey and impact of oral ribavirin therapy. Clin Infect Dis 2004;39:284-7.

(2.) Bakir M, Ugurlu M, Dokuzoguz B, Bodur H, Tasyaran MA, Vahaboglu H. Crimean-Congo haemorrhagic fever outbreak in Middle Anatolia: a multicentre study of clinical features and outcome measures. J Med Microbiol 2005;54:385-9.

(3.) Peters CJ, Zaki SR. Overview of viral hemorrhagic fevers. In: Guerrant RL, Walker DH, Weller PF, eds. Tropical Infectious Diseases: Principles, Pathogens, and Practice. Philadelphia, PA: Churchill Livingstone, 2006:726-33.

(4.) Ergonul O, Battal I. Potential sexual transmission of Crimean- Congo hemorrhagic fever infection. Jpn J Infect Dis 2014;67:137-8.

(5.) Ozkurt Z. Kirim Kongo Kanamali Atesi. Yogun Bakim Dergisi 2007;7:85-90.

(6.) Leblebicioglu H. Crimean-Congo haemorrhagic fever in Eurasia. Int. J. Antimicrob. Agents 2010;36:43-6.

(7.) Leblebicioglu H, Ozaras R, Irmak H, Sencan I. Crimean-Congo hemorrhagic fever in Turkey: Current status and future challenges. Antiviral Research J 2016;126:21-34.

(8.) Yagci-Caglayik D, Korukluoglu G, Uyar Y. Seroprevalence and Risk Factors of Crimean-Congo Hemorrhagic Fever in Selected Seven Provinces in Turkey. J Med Virol 2014;86:306-14.

(9.) Ozkurt Z, Kiki I, Erol S, Erdem F, Yilmaz N, Parlak M, et al. Crimean-Congo hemorrhagic fever in Eastern Turkey: clinical features, risk factors and efficacy of ribavirin therapy. J Infect 2006;52:207-15.

(10.) Ertugrul B, Uyar Y, Yavas K, Turan C, Oncu S, Saylak O, et al. An outbreak of Crimean-Congo hemorrhagic fever in western Anatolia, Turkey. Int J Infect Dis 2009;13:431-6.

(11.) Suntur BM, Hepguler KS. Kirim Kongo Kanamali Atesi: Kutahya'dan iki olgu sunumu. Infeks Derg 2007;21:45-7.

(12.) Daldal A, Tekin-Koruk S, Calisir C. Kirim Kongo Kanamali Atesi: Sanliurfa'da ilk olgu. Klimik Derg 2012;25:44-6.

(13.) Sayiner HS, Sahin MS, Biyik M, Selcuk MY, Aksoz S, Oznas O. Crimean-Congo haemorrhagic fever cases without travel history to endemic areas in Adiyaman. Klimik Derg 2017;30:142-5.

(14.) Ergonul O. Crimean-Congo haemorrhagic fever. Lancet Infect Dis 2006;6:203-14.

(15.) Gunaydin NS, Aydin K, Yilmaz G, Caylan R, Koksal I. Crimean-Congo hemorrhagic fever cases in the eastern Black Sea Region of Turkey: demographic, geographic, climatic, and clinical characteristics Turk J Med Sci 2010;40:829-34.

(16.) Kadanali A, Erol S, Ozkurt Z, Ozden K. Epidemiological risk factors for Crimean-Congo hemorrhagic fever patients. Turk J Med Sci 2009;39:829-32.

(17.) Whitehouse CA. Risk groups and control measures for Crimean- Congo hemorrhagic fever. In: Ergonul O, Whitehouse CA, eds. Crimean-Congo Hemorrhagic Fever: A Global Perspective. Dordrecht (NL): Springer, 2007:273-80.

(18.) Yilmaz GR, Buzgan T, Irmak H, Safran A, Uzun R, Cevik MA, ve ark. The epidemiology of Crimean-Congo hemorrhagic fever in Turkey, 2002-2007. Int J Infect Dis 2009;13:380-6.

(19.) Duru F, Fisgin T. Hematological aspects of Crimean-Congo hemorrhagic fever. Turk J Hematol 2009;26:161-6.

(20.) Bakir Ozbey S, Kader C, Erbay A, Ergonul O. Early use of ribavirin is beneficial in Crimean-Congo hemorrhagic fever. Vector Borne Zoonotic Dis 2014;14:300-2.

(21.) Dokuzoguz B, Kocagul Celikbas A, Gok SE, Baykam N, Eroglu MN, Ergonul O. Severity scoring index for Crimean-Congo hemorrhagic fever and the impact of ribavirin and corticosteroids on fatality. Clin Infect Dis 2013;57:1270-4.

(22.) Tignor GH, Hanham CA. Ribavirin efficacy in an in vivo model of Crimean-Congo hemorrhagic fever virus (CCHF) infection. Antiviral Res 1993;22:309-25.

(23.) Watts DM, Ussery MA, Nash D, Peters CJ. Inhibition of Crimean Congo hemorrhagic fever viral infectivity yields in vitro by ribavirin. Am J Trop Med Hyg 1989;41:581-5.

[iD] Ayse Sagmak Tartar, [iD] Safak Ozer Balin, [iD] Ayhan Akbulut, [iD] Kutbeddin Demirdag

Firat Universitesi, Tip Fakultesi Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji, Elazig, Turkiye

Cite this article as: Tartar A.S, Balin S.O, Akbulut A, Demirdag K. Turkiye'nin Dogusunda Kirim Kongo Kanamali Atesi: Epidemiyolojik ve Klinik Degerlendirme. Turkiye Parazitol Derg 2019;43(1):26-9.

Gelis Tarihi/Received: 03.10.2018 Kabul Tarihi/Accepted: 28.01.2019

Yazar Adresi/Address for Correspondence: Dr. Ayse Sagmak Tartar, Firat Universitesi Tip Fakultesi, Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dali, Elazig, Turkiye

Tel/Phone: +90 543 408 84 68 E-Posta/E-mail: dr.ayse01@gmail.com ORCID ID: orcid.org/0000-0002-9052-7986

DOI: 10.4274/tpd.galenos.2019.6142
Tablo 1. Hastalarin klinik belirti ve bulgulari

Belirti ve bulgular  n (%)

Halsizlik            52 (85,2)
Istahsizlik          41 (67,2)
Bulanti- kusma       27 (44,3)
Bas agrisi           23 (37,7)
Yuksek ates          52 (85,2)
Ishal                31 (50,8)
Suur bulanikligi      2 (3,3)
Solunum sikintisi     2 (3,3)
Hepatomegali          3 (4,9)
Splenomegali          2 (3,3)
Petesi/ ekimoz       14 (23)
Hematuri             22 (36,1)
Proteinuri           20 (32,8)
COPYRIGHT 2019 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2019 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Ozgun Arastirma/Original Investigation
Author:Tartar, Ayse Sagmak; Balin, Safak Ozer; Akbulut, Ayhan; Demirdag, Kutbeddin
Publication:Turkish Journal of Parasitology
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Mar 1, 2019
Words:2130
Previous Article:Enterobius vermicularis Enfeksiyonu Olan Appendektomilerde Bulgular: Kil Kurdu Apendisit Nedeni Degil/Findings in Appendectomies with Enterobius...
Next Article:Tick Bites on Humans in Southwestern Region of Turkey: Species Diversity/Turkiye'nin Guney Bati Bolgesinde Insanlardaki Kene Isiriklari: Turlerin...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters