Printer Friendly

Turk Bankasi ve Kibris Turk Toplumu'ndaki Rolu/Turkish Bank and its Role in the Turkish Cypriot Community.

1900'lu Yillarin Basinda Kibris'in Siyasi Durumu ve Kibris Turkleri

Kibris adasi uc yuzyili asan bir sure Osmanli Devleti idaresinden sonra Sultan II. Abdulhamit tarafindan 1878 yilinda Ingiltere'ye devredilir. Ingiltere idaresinde Kibris'in yoneticisi baslangicta yuksek komiser olurken adada bir Kavanin (1) (yasama meclisi) bir de yurutme meclisi kurulur. Kavanin meclisi ucu atanmis Ingiliz memur ucu de yerli halktan olmak uzere alti uyeden olusmaktaydi. Yurutme meclisinde ise dort atanmis Ingiliz memur bulunmaktadir. Kibris'ta gorev yapan yuksek mahkeme ise yuksek komiser baskanliginda gorev yapacakti (Bedevi, 1965:167,168).

Kibris adasinin Ingiliz idaresine gectigi ilk gunlerden itibaren Kibris Rumlari Enosis (2) isteklerini dile getirerek Ingiliz idaresinden adayi Yunanistan'a vermesini istiyorlardi. Kibris'taki Turklerin ileri gelenleri ise Ingilizlerin adadan ayrilmasi halinde Kibris'in eski sahibi Osmanli Devleti'ne iade edilmesi gerekliligini savunuyorlardi.

1880'li yillardan itibaren Kibris Turk aydinlari ve basini adadaki Turklerin haklarini Ingiliz somurge yonetimine karsi korumak amaciyla cesitli alanlarda girisimlerde bulunmuslardir. Kibrisli Turk toplumu ileri gelenleri Lefkosa'da 1881 yilinda Kiraathane-i Osmani adli bir kulup kurarlar. Bu kulup faaliyetlerini halka duyurabilmek icin Zaman isimli bir de gazete cikarmaktadir. Gazete ve Kiraathane-i Osmani'nin amaci Kibrisli Rumlarin Enosis istemleri karsisinda Kibris'in bir Osmanli ulkesi oldugu gercegini basin yoluyla halka duyurarak Kibrisli Turkler arasinda ulusal bir bilinc yaratmakti (Gazioglu, 2000:181).

1914 yilinda baslayan I. Dunya Savasi'nda Ingiltere, Osmanli Devleti'nin kendisinin karsisinda savasa girmesini bahane gostererek 5 Kasim 1914 tarihinde Kibris'i tek yanli olarak ilhak ettigini bildirir (Kyrris, 1985:331; Erim, 1975:2). Osmanli Devleti Ingiltere'nin bu kararini tanimamasina ragmen savasin bitimine kadar yapabilecek bir hamle bulunmamaktadir. Osmanli Devleti sadece Ingiltere'nin bu kararini protesto edecektir (Kuran, 1993:245; Anderson, 1972:314.) Osmanli Devleti'nin I. Dunya Savasi'ndan yenik ayrilmasi ise adanin tamamen kaybedilmesi anlamini tasimaktadir. Ingiltere'nin Kibris adasini ilhak etmesinin nedenlerinden biri de Yunanistan'i kendi lehine savasa katilmasini saglamakti (Gurel, 1984:66-67). Bu gerekceyle Ingiltere 17 Ekim 1915 tarihinde Yunanistan'in muttefikleri olarak I. Dunya Savasi'na katilmasi halinde adayi Yunanistan'a verecegini bildirir (Stavrinides, 1976:18; Storrs, 1930:34; Hill, 1952:523; Mallinson, 2005:11). Fakat Yunanistan'daki iktidardaki Alman yanlisi ve Ingiliz yanlisi burokratlarin cekismesi sonucunda Yunanistan bu tarihi firsati kacirmistir (Hatipoglu, 1988:64-65).

I. Dunya Savasi'nin 1918 yilinin sonlarina dogru Osmanli Devleti'nin icerisinde bulundugu blogun (Ittifak Devletleri) yenilgisiyle bitmesi uzerine Kibrisli Rumlar Enosis taleplerini tekrar dile getirmeye baslamislardir. Bu gelismelerden endise duyan Kibris Turkleri 10 Aralik 1918 tarihinde Muftu Haci Hafiz Ziyai Efendi (Fig. 1) liderliginde Meclis-i Milli adi verilen bir kongre duzenlemislerdir. Meclis-i Milli Kongresini duzenleyen Kibrisli Turklerin amaclari Paris Baris Konferansina bir heyet gondererek Kibrisli Turklerin Enosis e karsi olduklarini bildirmektir.

I. Dunya Savasi sonunda Osmanli Devleti ile Itilaf Devletleri arasinda imzalanan fakat Kurtulus Savasi'nin basari ile sonuclanmasi nedeniyle hayata gecirilemeyen Sevr Baris Antlasmasi'nda (5 Agustos 1920) Kibris'in bir Ingiliz topragi oldugu kabul edilmistir (Sanli, 1967:29). Kurtulus Savasi sonunda TBMM ile Itilaf Devletleri arasinda imzalanan Lozan Baris Antlasmasi'nda (24 Temmuz 1923) Kibris'in Ingiliz topragi oldugu kabul edilir. Ilgili antlasmayla Kibris'ta yasayan Turklere gelecekleri ile ilgili bir secim hakki (hakk-i Hiyar) taninir. Ilgili maddede belirtildigine gore Kibrisli Turkler ya adada kalacaklar yada adadan ayrilip Turkiye'ye goc edebileceklerdir (Fig. 2). Ancak Kibris adasinda kalmayi tercih edenler Turkiye Cumhuriyeti vatandasligindan cikartilip Ingiltere vatandasligina gecirileceklerdir (Meray, 1972:128; Soysal, 2000:99-100; Alasya, 1988:116).

Kibris Turkleri kendi aralarinda bu konuda ikiye bolunseler de bu donemde yasadiklari topraklari terk eden Kibris Turku sayisi eldeki belgelere gore cok fazla degildir. Lozan sonrasinda adada kalan Kibris Turklerinin artik cok onemli bir misyonu bulunmaktadir. Kendileri icin onemli olan egitim, din, vakiflar gibi kendi kurumlarini olusturmak, somurge yonetimine karsi soz sahibi olmak ve bunun yaninda da Kibris'in Yunanistan'a baglanmasina engel olmaktir.

Kibris'in kesin statusunu belirleyen Lozan Antlasmasi, Ingiliz Parlamentosu tarafindan 6 Agustos 1924'te onaylanmistir. Lozan Antlasmasi'nin onaylanmasinin ardindan Ingiltere Krali V. George, 10 Mart 1925'te Kibris'in statusunde bir degisiklik yaparak Kibris'ta Ingiliz Tac Kolonisi (Crown Colony) ilan etmistir. Bu tarihten itibaren Kibris adasini idare eden en yuksek Ingiliz yoneticisi artik yuksek komiser olarak degil, vali olarak anilmaya baslanmistir (Cakmak, 2008:209; Sonyel, :175; Gazioglu, 2000:193; Newman, 1953:209.).33

20. Yuzyilin Baslarinda Kibris'in Ekonomisi

Ingilizler Kibris'in yonetimini devraldiklari 1878 yilindan itibaren adanin idari sistemini degistirmek icin calismalara basladilar. 1878 oncesi Osmanli Idaresi doneminde Kibris'ta yasayan Turklerin bircogu devlet memurlugu ile askerlik gorevlerinde bulunuyorlardi. Ayrica adada yasayan Turkler genis arazilere sahip olduklarindan dolayi buralarda hayvancilik ve ciftcilik de yapmaktaydilar. Kibrisli Rumlar ise daha cok ticaretle ugrasmakta veya Turklerin arazilerinde calismaktaydilar. Soz konusu donemde ada nufusunun cogunlugu kirsal kesimde yasamakta ve gecimlerini tarim ve hayvancilik ile saglamaktaydilar (Sanli, 1967:62; Kuran, 1964:77).

Kibris adasinda 1900'lu yillardan itibaren ekonomik zorluklara direnen, elindeki topraklari ipotek ile kaybetmemek icin ugrasan ve Rumlarin ticaretteki hakimiyetine karsi cozumler bulmaya calisan bir yandan da Ingiliz Somurge Yonetimi'nin uygulamalariyla ugrasan bir Turk toplumu vardi (Konur, 1938:26). Ingiliz idaresinin ilk donemlerinden itibaren Kibris Turklerinin arazilerinde cesitli nedenlerden dolayi azalma oldugu gorulmektedir. Bircok Kibrisli Turk para sikintisi yuzunden arazilerini Rumlara satmak zorunda kalmislardi. Turkler arazileri kuculdugu icin farkli gecim kaynaklari aramislardir. Turklerin bir kismi ticaret yapmaya calissalar da soz konusu yillarda Rumlar kadar iyi tuccar olamadiklari belgelerden anlasilmaktadir. (4)

Ingiltere Kibris'in iktisadi durumunu incelemek icin adaya Somurgeler Bakanligi Mustesari Winston Churchill'i gondermistir. Winston Churchill adadaki incelemeleri sonrasinda adadaki iktisadi durumun kotu oldugunu gorunce Ingiltere hukumeti tarafindan Kibris'a yilda 50.000 Sterlin yardim yapilmasi kararinin alinmasini saglamistir (Alasya, 1988:131).

Lefkosa Islam Iddihar Sandigi'ndan Turk Bankasi'na Modeling

1878'de baslayan Ingiliz Somurge Yonetimi'ne ve adadaki Rum toplumuna karsi Kibris Turk toplumunun ekonomik dayanismasini saglamak ve toplumun mali sorunlarina cozum bulmak amaci ile aydinlar tarafindan ekonomik onlemler alinmaya calisilir. Kibris Rumlarinin 1900 yilinda Lefkosa'da haftalik vermek suretiyle bir sandik acmalari uzerine o donemin aydin ve bilgili tuccarlarindan Kantarci Kamil Efendi Turklerin de bir sandik acmalarinin yararli olacagini savunur. Kantarci Kamil Efendi bu fikrini ticaretle ugrasan arkadaslarina anlatinca olumlu cevaplar alir. Ilgili yillarda Kibris Turk toplumunun onde gelenlerinden Tacir Omer Nasit, Tacir Haci Ibrahim, Tacir Sekerzade Ahmet Aziz, Mustafa Omer Efendi, Ser'i Mahkeme katibi Ahmet Muhiddin Efendi'nin destekleriyle ve Muftu Haci Hafiz Ziyai Efendi baskanliginda Lefkosa Islam Iddihar Sandigi (Nicosia Saving Box) kurulur (5) (Fig. 3).

Sunuhat Gazetesi'nin 16 Temmuz 1908 gunku nushasinda Islam Iddihar Sandigi'nin kurulusu soyle anlatilmaktadir.
"Islam ehalisine buyuk yardimi olan ve mali zorluklarini bir cirpida
cozen Milli Iddihar Sandigimiz'a bu sene bir cok efendiler daha
katilmis ve sandigin hisse senetleri bin adedi gecmistir. Boyle devam
ettikce bu kurulusun yakin bir gelecekte milli bir Islam bankasi
sekline donusecegine suphe yoktur.Nasil ki Hiristiyan vatandaslarimiz
gayret ve devamlari sayesinde boyle bir bankaya muvaffak
olmuslardir." (6)


Gercekten de bu amaclarla 1901 yilinda kurulan sandik daha sonraki yillarda bankaya donuserek boylece Kibris Turku'nun kendi sermayesi ile kurdugu ilk banka ortaya cikmistir.

Haci Hafiz Ziyai Efendi 1895'ten itibaren Girne-Lefkosa Daire-i Intihabiyesine milletvekili secilmistir. 1909'da ise Kibris muftusu olmustur (An, 2002:103). Haci Hafiz Ziyai Efendi Lefkosa Islam Iddihar Sandigi'da 1901 yilindan 1928 yilina kadar baskanliga devam etmistir. Fakat bir muftunun faiz ile calisan bir kurumun basinda olmasi ilginc bir durum gibi gorulse de buradaki amac bu sandigin ekonomik dayanisma ve yardim amaci ile kurulmasidir (Atesin, 1996:241).

1901 yilinda kurulan sandigin baskanligina Haci Hafiz Ziyai Efendi getirilirken sandik eminligine Haci Ibrahim Efendi katipligine ise Aziz Efendi secilmistir. Lefkosa Islam Iddihar Sandigi Tuccar Orundalizade Haci Hamit Aga'nin dukkaninda calismalara baslamistir. Soz konusu sandikla ilgili olarak yapilan tavsiyeler ve duyurular ise yaramis ve Kibris Turk toplumundan bir cok kimse bes yil sure boyunca haftada bir silini emanet olarak sandiga vermeye vermistir. Ozellikle sandiga bir silinlerini emaneten verenlerin daha cok kadin oldugu belgelerden anlasilmaktadir. (7)

Sandik Emini Haci Ibrahim Efendi ile diger uyeler arasinda yasanan kucuk bir sorundan dolayi sandik eminligine Akacali Raif Efendi getirilir. Aylik 3 Kibris lirasi maas ile sandik emini olarak tayin edilir. Maasli bir sandik emininin olmasi Islam iddihar Sandigi'ndaki gelismeyi gosterir. Kaynaklardan anlasildigina gore Islam Iddihar Sandigi icin kurulduktan birkac yil sonra yeni bir bina aranmaktadir. Sandik icin Lefkosa Tuccarbasi carsisinda on siline bir dukkan kiralanir. Fakat dukkanin bir bolumu Lefkosa tahsildari icin ayrilmistir. Soz konusu dukkan icin Islam Iddihar Sandigi yedi silin oderken diger paylasimci Lefkosa tahsildari da uc silin odemektedir. Islam Iddihar Sandigi'nin her ne kadar sermayesi varsa da bu parayi her ay verecek durumda olmadigi dusunulebilir. Fakat inceledigimiz doneme ait gazetelerde bu konu ile ilgili sikayetler yer almakta ve sandigin kendisine ait bir binaya ihtiyaci oldugu vurgulanmaktadir.

Sandigin bes yillik yatirim suresi dolduktan sonra bes yil daha devam karari alinir. Fakat onuncu yila gelindiginde 1911'de haftalik yatirim yapanlar birden parasini cekmek isteyince sandik islemlerini durdurma tehlikesi ile karsi karsiya kalir. Sandik ya kapatilacak ya da sermayesi buyuk olcude azaltilacaktir. Bu sadece bir sandigin kapanmasi degil onemli bir Turk Islam sermayesinin de Rum sermayesinin baskisi altina girmesi demek olacaktir. (8)

Bu krizi asmak icin Kibris muftusu ile donemin ileri gelenlerinden Belig Pasa halka bu konuda nasihatler verirler. Hatta bu konudaki tehlikeyi onlemek icin Muftu Haci Ziyai Efendi ve Tuccar Mustafa Omer Efendi dusuk faizle Osmanli Bankasi'ndan borc para alarak sandigi bu durumdan kurtarmislardir. Bu durum o donemin Kibris Turkleri acisindan sandigin ne denli buyuk bir onem tasidigini gostermektedir.

Daha sonra Sandik vakfa ait bir dukkana tasinir. 1914'de Ahmet Retmi Efendi katiplik gorevine getirilir. Fakat gelirler ve giderler konusunda sandik sikintiya dusunce o donemin ileri gelenlerinden olan Debbag Dervis Efendi'nin vakfa bagislanan parasi sandiga devredilir. Bir yil sonra sandik emini degisir. Artik sandik emini A. Retmi Bey'dir.

1925 yilinda hukumet tarafindan gecirilen bir kanun ile ulkedeki butun sandiklar hukumetin kontrolunde bankaya cevrilir. Bu kanun, Kibris'ta Mesuliyeti Mahdudeli (Limited Liability) sirket kanunu cercevesinde 40.000 Kibris Lirasi nominal sermaye ile Lefkosa Islam Iddihar Bankasi Ltd. (The Nicosia Moslem Savings Bank Ltd) adi altinda bir sirkete donusturulur (10) (Fig. 4 & 5).

1928 yilinda Pencizade Suphi Bey, 1932'de Attarzade Behic Bey sandik emini olur. 1933 yilinda haftalik yatirimlar icin bes yillik surenin uzun oldugu dusuncesi ile bu sure uc yila indirilir. Kaynaklardan anlasildigi uzere cesitli donemlerde banka krizler yasamistir. 1926 ve 1930 yillarinda degisik nedenlere banka kriz yasar. Bu krizlerin en buyugu ise 1937 yilinda yasanir. Soz konusu kriz M. Rustem ve M. Said Efendilerin calismalari ile asilir. (11) Bu yillar icerisinde Sir Mehmet Munir (Evkaf Murahhasi), Kofunyeli Hasan Hilmi, Ahmet Pertev, Huseyin Cahit beyler mufettis olarak kuruma hizmette bulundular.

1938 yilina gelindiginde hala sandik anlayisi ile yonetilen bir banka artik Kibris Turk toplumunun ihtiyaclarini karsilayamaz duruma gelmistir. O donemde ogretmen olan Orhan Bey Istanbul'a giderek Is Bankasi'nda bankacilik egitimi alacaktir. Istanbul'da bankacilik egitimi aldiktan sonra Ibrahim Orhan Bey bankanin mudur olur (Fig. 6). Bugunku modern anlamdaki bankanin temelleri onun doneminde atilir. Banka hizli bir sekilde kalkinmaya ve varligini buyutmeye baslar. 1943 yilinda adi Lefkosa Turk Bankasi Ltd. olarak degistirilir (Fig. 7). Ibrahim Orhan Bey 34 yil boyunca bankanin mudurlugunu yaparak yasanan bir cok degisikligin de mimari olur Ibrahim Orhan Bey 34 yil boyunca bankanin mudurlugunu yapar (An, 2005:171) (Fig. 8).

1948 yili sonunda bankanin sermayesi 98.718 Kibris Lirasiydi. Ayrica bu donemde banka onemli bir sirket olan devlet koloni hava yolu olan Kibris Hava Yollari Ltd.'nin hissedari olmustu (12). 1949 yilinda banka buyume ve daha cok hizmet verme politikasini benimseyerek ilk subesini Magusa'da acar. Daha sonra 1955 yilinda Larnaka, 1958 yilinda Limasol, 1959 yilinda Baf'ta Lefkosa Turk Bankasi Ltd.'in subeleri acilir.

1955 yili bankanin idare heyetine bakildiginda Ibrahim Orhan Bey mudur, Umit Suleyman genel sekreter, M. Halid Debbagzade asbaskandir. Diger uyeler Hasan Fahri Uzmen, Hasan Hilmi Bektas, ve Sukri Veysi'dir. Bu kisiler o donemin elit ticaretle ugrasan zengin ve aydin kesimidir. Banka 1955-1958 yillarinda EOKA faaliyetleri karsisinda Turk carsisinin teskilatlanmasinda, esnafin mali problemlerinin cozulmesinde onemli rol ustlenir. (13) 1960 yilinda Ingiliz Somurge Yonetimi'nin adada sona ermesi ve Kibris Cumhuriyeti'nin kurulmasi ilk baslarda olumlu bir adim olarak gorulur ve bu var olan bankalara da yeni bir canlilik getirir.

1960 yilinda Kibris'ta faaliyet gosteren uc yerel banka bulunmaktaydi. Bunlar Bank of Cyprus, Popular Bank of Limasol ve Turk Bankasi'dir (Plumer, 2008:6). Kibris tarihinde her alanda oldugu gibi 1963 yili sorunlarin basladigi ve ada icin islerin yolunda gitmedigi bir donemin baslangici kabul edilebilir. Kibris Turkleri var olma savasi verirken zor bir donemden gecmektedirler. Turk Bankasi bu donemde kaynaklariyla Kibris Turk halkinin yanindadir. Banka, Lefkosa barikatlar ile ikiye ayrilinca Rum kesimindeki isyerlerini birakan esnafa destek olur. Boylece zor gunlerde Kibris Turk halkinin yaninda bir banka olarak halkin buyuk destegini kazanir.

1970-1971 doneminde bankanin buyuk bir gelisme gosterdigi gorulur. Bankanin sermayesi 1969'da 787.834 Kibris Lirasi iken iki yil icinde 4.583.777 Kibris Lirasina yukseldigi gorulur. (14) 1970'li yillarda banka konut yapimina ve insaat projelerine destek vermektedir. Ayrica 1972 yilinda banka sektordeki gelismeleri takip ederek sigorta hizmetleri vermeye de baslamistir.

1973 yilinda bankanin ismi Turk Bankasi Ltd. Olacaktir (Fig. 9). Ayni yil icinde 1949 yilindan beri kullanilan binanin yanina yeni ve modern bir bina insa edilmistir (Figure 10). 1973 yili icerisinde Lefkosa ve Lefke'de yeni subeler acilmasina karar verilmistir. Boylece bu doneme kadar bes olan sube sayisi yeni acilan subelerle dokuza kadar yukselecektir.

1974 yili Kibris Turkleri acisindan onemli bir yildir. 1974 yilinin 20 Temmuzunda adanin gelecegini degistiren Baris Harekati yasanir. Kibrisli Turkler guney Kibris'tan bugun yasadiklari topraklara goc ederken Turk Bankasi'da Limasol, Larnaka ve Baf'taki uc subesini guneyde birakmak zorunda kalmistir. Savas donemi ve yarattigi ekonomik sikintilara ragmen 1974 yilindaki Baris Harekati'ndan sonra bankanin butun mevduatlari Turk Parasi'na cevrilir. 1963 yilindan sonra surekli olarak idari meclisi raporlarinda yer alan Kibris Lirasi'nin yarattigi sorunlardan da boylece kurtulmus olunmustur. 1974 yilinda Turk Bankasi Ltd. icin gerceklesen bir baska onemli olay ise bankanin Avrupa'ya acilmasidir. Artik Turk Bankasi Ltd.'nin Ingiltere'nin baskenti Londra'da iki subesi hizmete girmistir.

1975 yilinda Kibris Turk Federe Devleti'nin kurulmasi ve guneyde yasayan Kibris Turklerinin de kuzeye gelmesi bankacilik sektorune yeni bir ivme kazandirmistir. 1976 yilinda bankada calisan sayisi 172 kisiye cikarken, banka Lefkosa'da dorduncu subesini acar. Fakat kisa bir sure sonra Kibris Turk Federe Devleti'nin para ve ekonomik politikasinin olmamasi ve mevduatlarin Turk Lirasi'na tam olarak cevrilememesi sikintilar yaratir. Ayrica bu sikintilardan dolayi banka mevduat sahiplerinin paralarini yatirmak icin Turkiye'yi secmesi Kibris Turk Bankaciligi yonunden olumsuz gelismeler dogurur (Fig. 11).

1979 yilinda bankanin yonetim kurulu baskanligina Tanju Ozyol getirilir. Akbank'taki basarili kariyerinden sonra Turk Bankasi Limited'in basina getirilen Ozyol donemi yeni bir acilim donemidir. Ozyol'la birlikte bankacilik sektorundeki yenilikler daha fazla izlenip uygulamaya konur. 1980 yilina kadar hazirlanan muvazene cetveli sonraki yillarda yillik rapora donusturulerek Turkce-Ingilizce olarak yayimlanmistir. Gunumuzde Turk Bankasi'nin yonetim kurulu baskanligini Ibrahim Hakan Bortecene, Yonetim Kurulu Asbaskanligini Cemal Yenal Musannif ve Yonetim Kurulu Uyeligi ile Genel Mudurlugu M.A.Yunus Rahmioglu yapmaktadirlar. Diger yonetim kurulu uyeleri ise Nafi Turkoglu, Ender Par, Erman Yerdelen, Metin Munir ve yonetim kurulu uyeligi yani sira sirket sekreteri Kivanc N. Riza'dir. (15)

Banka, ulke disinda actigi subelere bir yenisini ekleyerek 1982 yilinda Turkiye'deki ilk subesini Istanbul'da acar. Istanbul'daki subenin acilisindan alti yil sonra ikinci sube 1988'de Izmir'de acilir. Izmir subesini 1989 yilinda acilan Mersin ve Ankara subeleri izler. Boylece Turk Bankasi Ltd. Turkiye ve Ingiltere'de subeleri olan buyuk bir bankaya donusur. 1991 yilinda Turk Bankasi'nin Turkiye faaliyetleri yabanci banka statusunden cikarilir ve Turkish Bank A.S. olarak hizmet vermeye baslar. Banka, Ingiltere'deki faaliyetlerinde ise Turkish Bank (UK) Ltd adini alarak ozerk iki bankaya donusur.

Bugun Turk Bankasi Islam iddihar Sandigi ile 1901'de basladigi yolculugunu 2014 yilinda surdurmeye devam ediyor. Turk Bankasi'nin bugunku vizyonu;
"Turk Bankasi Ltd., Grubun "ihtiyatli Bankacilik" (Prudent Banking)
ilkelerine bagli olarak tum sektorlere hizmet sunmayi benimseyen ve
musteri memnuniyetini daima on planda tutan hizmet anlayisi ile cagin
degiskenligine uygun, nitelikli bir cizgide yerini almistir."


sozleriyle ifade edilmektedir.

Gunumuzde Turkish Bank Grubu; KKTC, Turkiye ve Ingiltere'de yerlesik 3 ayri Banka ve bu Bankalarin Istiraklerinden olusmakta olup, sadece finansal alanda faaliyet gostermektedir. Turk Bankasi Ltd. 61,4 Milyon TL odenmis sermayesi ile grubun Kuzey Kibris'ta faaliyet gosteren ozel sermayeli bankasi olup; Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti'nde 20 Subesi ve 26 ATM'si ile musterilerine hizmet vermektedir. Kibris Turklerinin en eski bankasi olan Turk Bankasi grubunun bugun uc ulkede toplam 47 subesi bulunmaktadir. Turk Bankasi grubunun yaklasik 1 milyar 100 milyon dolarlik aktif buyuklugu ve 180 milyon dolarlik oz kaynagi mevcuttur. (16)

1901 yilindan itibaren yaptigi bankacilik hizmetleri yaninda kultur sanata da destek veren banka 1 Ekim 1984'ten itibaren kurulan Kultur Sanat Kurumu ile, arastirmacilari tesvik icin Kultur sanat odulu veren ve Kultur Sanat adiyla bir dergi cikaran banka Kibris Turklerinin kulturel ve sanatsal calismalarina destek vermektedir. 1901 yilinda kurulan Islam Iddihar Sandigi'nin beraberinde getirdigi dayanisma yapisi ile bugun Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti'nde yer alan okul, kutuphane, hastane gibi pek cok kurulusa Turk Bankasi yardim etmektedir.

Sonuc

1901 yilinda kurulan Lefkosa islam iddihar Sandigi Kibris Turklerinin kendi oz sermayeleri ile kurduklari bir sandikti. Bu sandik hem kisilerin paralarini biriktirmelerine hem de tuccarlarin ve esnafin mali zorluklarinda onlara yardim etmek amaciyla aydin Kibris Turk tuccarlari tarafindan kurulmustu. Sandik bircok krizi atlatarak bankaya donusurken Kibris Turklerinin vazgecilmez bankalarindan biri olmustur. Banka siyasi gelismelerde, goclerde ve var olma mucadelelerinde Kibris Turklerinin en buyuk destekcilerinden biri olmustur. Bugun Turk Bankasi Ltd Grubu olarak Kibris Turk halkinin yaninda olmaya devam etmektedir.

Notlar

(1.) Kavanin Meclisi ile ilgili ayrintili bilgi icin bk. Meltem Onurkan Samani, Kibris'ta Bir Somurge Kurumu:Kavanin Meclisi (1882-1931), Hacettepe Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Tarih Anabilim Dali Basilmamis Doktora Tezi, Ankara 2007.

(2.) Enosis ile ilgili detayli bilgi icin bk. Ahmet C. Gazioglu, Enosis Cemberinde Turkler, Kibris Arastirma ve Yayin Merkezi (CYREP), Lefkosa 2000.

(3.) Lozan Antlasmasi sonrasi Turkiye'ye goc eden Kibrisli Turklerle ilgili bk. Mehmet Demiryurek, "Lozan Sonrasi Kibris'tan Turkiye'ye Goc (1923-1926)", Toplumsal Tarih, 115, (Temmuz 2003), s. 90-93; Zafer Cakmak, Kibris'tan Anadolu'ya Turk Gocu (1878-1938), A.U. Turkiyat Arastirmalari Enstitusu Dergisi, Sayi 36, Erzurum 2008, s.201-223.; Hikmet Oksuz, "Lozan'dan Sonra Kibris Turklerinin Anavatana Gocleri", Tarih ve Toplum, 32/187, (Temmuz 1999), s. 35-38.

(4.) Halkin Sesi Gazetesi, 25 Aralik 1948. Turk Bankasi 90 .Yil Albumu, Lefkosa 1991.

(5.) Sunuhat Gazetesi 16 Temmuz 1908, cev. Harid Fedai, Kibris Gazetesi, 23 Haziran 2009.

(6.) Sunuhat Gazetesi 16 Temmuz 1908, cev. Harid

(7.) Fedai, Kibris Gazetesi, 23 Haziran 2009.

(8.) Vatan Gazetesi, 10 Temmuz 1911.

(9.) Halkin Sesi, 25 Aralik 1948.

(10.) Turk Bankasi 90 .Yil Albumu, Lefkosa 1991.

(11.) Turk Bankasi 90 .Yil Albumu, Lefkosa 1991.

(12.) Turk Bankasi Arsivi, 1948 Yili Muvazene Cetveli.

(13.) Savas Gazetesi, 2 Aralik 1968

(14.) Turk Bankasi Arsivi, 1972 Yili Raporu.

(15.) http://www.turkishbank.net/tr/kurum-bilgileri/kurumsal-yonetim/yonetim-kurulu10/11/2013

(16.) Dunden Bugune Turkish Bank, 100.Yil.; http://www.turkishbank.net/tr/kurum-bilgileri/tanitim10/11/2013

Kaynakca

Alasya, H. F. (1988). Tarihte Kibris. Kibris Turk Kulturu Dernegi Genel Merkezi, Ankara.

An, A. (2002). Kibris'in Yetistirdigi Degerler (1782-1899). Akcag Yayinlari, Ankara.

An, A. (2005). Kibris'in Yetistirdigi Degerler -2 (1900-1920). Sadi Kultur ve Sanat Yayinlari, Girne.

Anderson, M. S. (1972). The Eastern Question, (1774-1923). Wiltshire.

Atesin, H. M. (1996). Kibris'ta Islami Kimlik Davasi, Marifet Yayinlari. Istanbul.

Bedevi, V. (1996). Kibris Tarihi, Kibris Turk Tarih Kurumu Yayinlari. Lefkosa.

Cakmak, Z. (2008). Kibris'tan Anadolu'ya Turk Gocu (1878-1938). A.U. Turkiyat Arastirmalari Enstitusu Dergisi, Erzurum, (36) 201-223.

Demiryurek, M. (2003). Lozan Sonrasi Kibris'tan Turkiye'ye Goc (1923-1926). Toplumsal Tarih, (115) 90-93.

Dunden Bugune Turkish Bank 100.Yil

Erim, N. (1975). Bildigim ve Gordugum Olculer Icinde Kibris. Ankara.

Gazioglu, A. (2000). Enosis Cemberinde Turkler. Kibris Arastirma ve Yayin Merkezi, Lefkosa.

Gurel, Sukru Sina (1984). Kibris Tarihi (1878-1960). I, Ankara.

Hatipoglu, M. M. (1988). Yunanistan'daki Gelismelerin Isiginda Turk-Yunan iliskilerinin 101 Yili (1821-1922). Ankara.

Hill, S. G. (1952). A History of Cyprus, IV. Cambridge University Press, Cambridge.

Konur, I. (1938). Kibris Turkleri. Remzi Kitabevi.

Kuran, E. (1964). Kibris idaresinin ingiltere'ye Terki, Kibris ve Turkler. Turk Kulturunu Arastirma Enstitusu Yayinlari, Ankara.

Kyrris, C. P. (1985). History ofCyprus: With an Introduction to the Geography of Cyprus. Nicosia.

Mallinson, W. (2005). Cyprus: A Modern History. I.B. Tauris, London-New York.

Meray, S. L. (1972). Lozan Baris Konferansi/ Tutanaklar Belgeler, II/I/I. Ankara Universitesi Siyasal Bilgiler Fakultesi Yayinlari, Ankara.

Newman, P. (1953). A ShortHistory of Cyprus..Long-mans, Green & Co., London.

Oksuz, H. (1999). Lozan'dan Sonra Kibris Turklerinin Anavatana Gocleri. Tarih ve Toplum, (32)187: 35-38.

Ozel, S. (2001). Birinci Dunya ve Milli Kurtulus Savaslari ile Sonrasinda Kibris Turklerinin Genel Durumu). Dunden Bugune Kibris Meselesi, (Yayina Hazirlayan: Ali Ahmetbeyoglu-Erhan Afyoncu), (159-170), TATAV Yayinlari, Istanbul.

Plumer, A. F. (2008). Kibris Ekonomi Tarihi Sarsintili Bir Devrin Anatomisi (1960-1974). Rustem Kitabevi, Lefkosa.

Samani, M. O. (2007). Kibris'ta Bir Somurge Kurumu:Kavanin Meclisi (1882-1931).Hacettepe Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Tarih anabilim Dali Basilmamis Doktora Tezi, Ankara.

Sonyel, S. R. (1995). IngilizYonetimindeKibris Turklerinin Varlik Savasimi (1878-1960). Belleten, (LIX)224: 133-187.

Soysal, I. (2000). Turkiye'nin Siyasal Andlasmalari (1920-1945). I, Turk Tarih Kurumu Yayinlari, Ankara.

Stavrinides, Z. (1976). The Cyprus Conflict: National Identity and Statehood, Wakefield.

Storrs, Sir Ronald (1930). A Chronology of Cyprus, Nicosia.

Sanli, H. (1967). Kibris 1878-1924. Ankara.

Turk Bankasi 90. Yil Albumu, 1991

Turk Bankasi Arsivi, 1948 Yili Muvazene Cetveli

Turk Bankasi Arsivi, 1972 Yili Raporu

Gazeteler

Halki Sesi Gazetesi, 25 Aralik 1948.

Savas Gazetesi, 2 Aralik 1968

Sunuhat Gazetesi 16 Temmuz 1908, cev. Harid Fedai, Kibris Gazetesi, 23 Haziran 2009.

Vatan Gazetesi, 10 Temmuz 1911.

Otobiyografik Oz

Ali Efdal Ozkul, 20 Haziran 1972'de Gazimagusa'da dogdu. Lefkosa Turk Maarif Koleji'nden mezun oldu (1990). Ege Universitesi Edebiyat Fakultesi Tarih Bolumunu bitirdi (1991-1995). Bitirme tezi olarak Lefkosa'nin 4 Numarali Seriye Sicili (H. 1043-1046) adli calismayi yapti. Ayni Universitenin Sosyal Bilimler Enstitusu'nde Lefkosa'nin 17 Numarali Ser'i Mahkeme Sicili (H. 1157-1161/1744-1748) baslikli tezle yuksek lisansini tamamladi (1995-1998). Marmara Universitesi Turkiyat Arastirmalari Enstitusu'nde Kibris Adasinin Sosyo-Ekonomik Tarihi (1726-1750) baslikli doktora tezini yapti (1998-2002). 2004 Tarihinde Yardimci Docent, 2007 yilinda Docent ve 2014 yilinda Profesor oldu. Kibris adasinin sosyal, ekonomik ve siyasi tarihi ile Turkiye Cumhuriyeti Tarihi konularinda yayimlanmis cesitli ulusal ve uluslararasi bircok kitap, makale ve bildirileri bulunmaktadir. Bunlarin yani sira Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti Milli Egitim, Genclik ve Spor Bakanligi bunyesindeki ogretmenlere ve Turizm ve Kultur Bakanligi bunyesindeki rehberlere cesitli donemlerde Hizmetici Egitim Seminerleri vermistir. Halen, Yakin Dogu Universitesi'nde ogretim uyeliginin yani sira Ataturk Ilkeleri ve Inkilap Tarihi Arastirma Merkezi Mudur Vekilligi ile Tarih Ogretmenligi ve Tarih Bolumleri Baskanligi gorevlerini surdurmektedir.

Yurdagul Akcansoy, 9 Subat 1975'te Lefkosa'da dogdu. Lefkosa Turk Lisesi'nden 1993 de mezun oldu. Akdeniz Universitesi Fen Edebiyat Fakultesi Tarih Bolumu'nde 1993-1997 yillarinda ogrenim gordu. 1998 yilindan beri cesitli okullarda tarih ogretmenligi gorevinde bulunmaktadir. Yakindogu Universitesi Kibris Tarihi'nde tez asamasinda Yuksek Lisans ogrencisidir. KKTC Milli Egitim ve Kultur Bakanligi'nin orta dereceli okullar icin hazirladigi Kibris Tarihi Kitaplari yazim komisyonunda 2004-2007 yillari arasinda calismistir. Kibris'in sosyal tarihine iliskin arastirmalar yapmaktadir. 2012 yilinda Kibris Turk gazeteciler Birligi tarafindan hazirlanan Kibris Turk Basin Tarihi kitabinin yayin arastirma kurulunda yer almistir.

Biographic Sketch

Ali Efdal Ozkul was born on 20th June 1972 in Famagusta. After graduating from Nicosia Turk Maarif College in 1990, he finished the History Department of the Literature Faculty in Ege University (1991-1995) with the dissertation entitled with the 4th of Ser-i documents of Nicosia (H. 1043-1046). In the Social Sciences Department of the same university, he did his masters degree (1995-1998) and his thesis was entitled with the 17th of Ser-i Documents of Nicosia (H.1157-1161/1744-1748). He also did his doctorate in the Turcology Research Institute of Marmara University (1998-2002) and his PhD thesis was entitled with The Socio-economic History of Cyprus (1726-1750). He became Assistant Professor in 2004, Associate Professor in 2007 and Professor in 2014. He has various national and international publications on the social, economical and political history of Cyprus and on the history of Turkish Republic. In addition to these, he provides in-service training for the teachers working for the Ministry of Education, Youth and Sport and for the tourist guides working for the Ministry of Tourism and Culture in TRNC. As well as working as a lecturer in the Near East University, he is the acting director of Ataturk Research Centre and the Department Head of History Teaching and History.

Yurdagul Akcansoy was born on 9 February, 1975. She graduated from the Lefkosa Turkish High School in 1993 and continued her higher education at the Akdeniz University, Faculty of Art and Science, Department of History between the years 1993-1997. She has been working as history teacher since 1998. She assigned to the committee established by the TRNC Ministry of Education and Culture to work on writing books about History of Cyprus between the years 2004-2007. In 2012, she took role in the publication and research board of the book prepared by the Associations of the Turkish Cypriot Journalists and entitled with Kibris Turk Basin Tarihi. Currently, she is the master student at the Near East University and carrying out studies about the social history of Cyprus.
COPYRIGHT 2014 Eastern Mediterranean University Press
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2014 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Ozkul, Ali Efdal; Akcansoy, Yurdagul
Publication:Journal of Cyprus Studies
Date:Mar 22, 2014
Words:4009
Previous Article:Editorial.
Next Article:Proper Taxation Policy for Enhanced Competitiveness: The Case of a Micro Economy/Rekabet Edebilirligi Artirmak icin Uygun Vergi Politikalari: Mikro...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters