Printer Friendly

Triage of patients in the child and adolescent psychiatry outpatient clinic/Bir cocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniginde triyaj uygulamasi.

Giris

Dunya Saglik Orgutu, cocukluk cagi noropsikiyatrik hastaliklarinin 2020 yilinda dunya capinda genclerin en sik 5 hastalik icinde, olum ve engellilik nedeni arasinda yer alacagini ongormektedir (1). Cocuk ve ergenlerin tedavi edilmeyen ruhsal hastaliklari, yasamin sonraki donemlerinde daha siddetli ve tedaviye direncli hale gelmektedir; okul basarisizligi, erken gebeliklerve erken evlilikler gibionemli sorunlara yola cabilmektedir. Cocuk ve ergenlerin ruhsal hastaliklarinin agir kisisel, toplumsal ve ekonomik bedellerinin, koruyucu girisimlerin yani sira erken tedaviyle azaltilabilecegi belirtilmektedir. Ancak her tedavinin etkili olabilmesi icin, once baslatilmasi ve sonra da surdurulmesi gereklidir (2). Bu nedenle, cocuklardaki ruhsal hastaliklarin erken donemde taninmasi, degerlendirilmesi ve tedavi edilmesine yonelik uygulamalar onem tasimaktadir. fazla olmasi, uzun izlem sureleri ve hekim sayisinin yetersizligi nedeniyle ilk randevulari icin bekleyen hasta sayisi giderek artmaktadir. Uzun bekleme sureleri hastalarin randevu devamlarini azaltmakta ve ekibin zamaninin harcanmasina, sorunlarin cozumunun gecikmesine ve oncelikli olgularin zamaninda degerlendirilememesine yol acmaktadir (3,4,5). Uzun bekleme surecinde bircok hastanin psikopatolojisinin siddetlendigi belirtilmektedir (6). Bu sorunlarla basa cikmak icin cesitli yontemler uygulanmaktadir (4). Bekleme listesindeki hastalara gonderilen anketlerden geri donenlerin degerlendirilmesi, planlanan randevuya devami ongormede yararli bir yontem olarak onerilmistir (7). Ailelere planli randevulari yaklasirken randevuya gelip gelmeyeceklerini sormanin, randevu devamsizligini azaltmada etkili oldugu bildirilmistir. Ancak bu yaklasim, bireyin hasta listesinde uygun oncelik duzeyine yerlestirilmesi ile ilgili karar vermek icin yeterli bilgi saglamamaktadir (4). Acil olgulari belirlemek ve onlara zamanda mudahale etmek icin sevk mektuplarinin yararli olabilecegi dusunulmus, ancak uygun bilgi icermemeleri dolayisiyla yetersiz olduklari bulunmustur (8). Bekleme listelerini duzenlemede ise multidisipliner ekiplerden yararlanma, muayene surelerini kisaltma, devamsizliga mudahale ederek verimliligi arttirma ve basvurulari uygun sekilde yerlestirme gibi yontemler uygulanmaktadir (6).

Yukarida bahsedilenlerin disinda onerilen bir diger yontem de triyajdir (4). Kokeni askeri tipta olan triyaj, yaralilari bir on inceleme ile uc gruba ayirma anlamina gelmektedir: acil mudahale gerektirenler, bekleyebilecek olanlar ve tedaviden yarar goremeyecek durumda olanlar. Triyaj sisteminde hastalar, klinik gereksinimlerine, tedaviden yararlanma olasiliklarina ve aciliyet duzeylerine gore uygun tedaviye yonlendirilirler (4). Cocuk ve ergen ruh sagligi hizmetlerinde triyaj, acil durumlarda (orn. istismar, ozkiyim, siddet davranislari, ciddi psikopatoloji) veya olaganustu kosullarda (afetlerde) acil mudahale veya psikiyatrik degerlendirme gerektiren oncelikli olgulari belirlemede kullanilabildigi gibi (4,9), rutin randevulari duzenlemede de uygulanmaktadir (3,8). Triyaj degerlendirmesi uygun olmayan randevu isteklerini onlemede yararlidir ve acil mudahale gerektiren hastalarin uzun sure beklemelerini engelleyebilmektedir. Triyaj ile bazi olgular ilk randevuda kapatilmaktadir veya ilk mudahaleler yapilmaktadir. Triyajin randevu devamsizligi oranlarini ve hasta ve klinisyen memnuniyetini iyilestirdigi bildirilmektedir (4). Saglik hizmetlerinde sinirli kaynaklarin tahsisinde triyaj kullanilirken, kaynaga en cok gereksinimi olanlar ve en cok yararlanabilecek olanlar belirlenmektedir (10).

Turkiye'de, nufusun %36'sini olusturan yaklasik 25 milyon 18 yas alti cocuga (11) bu calismanin yapildigi donemde uzmanlik ogrencileri de dahil 200 kadar cocuk ve ergen psikiyatristi ruh sagligi hizmet vermekteydi. Epidemiyolojik calismalarda cocuklardaki psikiyatrik bozukluk yayginliginin yaklasik %14 (12) olarak bulundugu goz onune alindiginda, ulkemizdeki cocuk ve ergen psikiyatristi sayisinin yeterli olmadigi aciktir. Ulkemizde, egitsel ve sosyoekonomik etkenler dolayisiyla aile icinde cocuklarin ruhsal gereksinimlerini ve sorunlarini gormezden gelme, hatta ihmal yaygindir. Cocuklarin ucte biri cocuk ve ergen psikiyatrisindeki ilk randevudan sonra tekrar gelmediginden (13), ilk randevu bazi cocuklar icin psikolojik yardim alabilecekleri tek firsat olabilmektedir. Ilk basvuruda cocuk ve ergen psikiyatristi tarafindan kapsamli bir degerlendirme ve olabilirse uygun hizmete yonlendirme, bu cocuklarin uygun psikolojik yardim almalarini saglamak icin yararli bir yaklasim olabilir. Psikolojik sorunu olan cocuklarin tedavisinde cocuk ve ergen psikiyatrisi kliniklerinin son basvuru yeri olarak gorulmesi gerekirken, ulkemizde diger hekimlerin sevki olmadan ebeveynlerin cocuklarini dogrudan bu kliniklere getirmeleri yaygindir. Cocuk gelisimi takibindeki yetersizlikler dolayisiyla, gelisimsel sorunlari (yaygin gelisimsel bozukluklar, isitme engeli ve zeka geriligi vb.) olan bazi cocuklar, onceden bir hekim tarafindan tam bir fiziksel muayene yapilmaksizin, cocuk ve ergen psikiyatrisi klinik randevulari icin beklemek durumunda kalabilmektedirler. Bu kliniklere agir ruhsal ve gelisimsel sorunlari olan cocuklarin yani sira birinci basamak duzeyinde kolayca cozulebilecek kadar basit sorunlari olan cocuklar basvurabilmektedir. Bu etkenlerden dolayi, oncelikli olgulari belirlemek ve kolayca cozulebilecek veya erken mudahale gerektiren sorunlari ele almak icin ilk degerlendirmenin hizla yapilmasi onemlidir.

Bu calismada, bir cocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniginde hasta kabulunde uygulamaya konan uc asamali triyaj sistemi, bu uygulamayi gerektiren kosullarla birlikte ele alinmaktadir. Bir yil sureyle triyaj kullanilarak ilk degerlendirmesi yapilan hastalarin ozelliklerinin incelenmesi ve randevu devamsizligi ve randevu icin bekleme sureleri acisindan uc asamali triyaj yonteminin daha once kullanilan yontem ile karsilastirilmasi amaclanmaktadir.

Yontem

Bu calismada uc asamali triyaj yontemi, Izmir'deki Dokuz Eylul Universitesi Tip Fakultesi (DEUTF) Cocuk ve Ergen Psikiyatrisi polikliniginde uygulamaya konmustur. Bu uygulama, klinigin kaynaklari ve temel ozellikleri ile birlikte ulkemizdeki saglik sisteminin yetersizlikleri dikkate alinarak gerceklestirilmistir. Hastalarin cogu, ebeveynlerin kendi kararlariyla getirildikleri icin, triyaj degerlendirmesi olabildigince kapsamli olarak tasarlanmistir. Uygulanan triyaj sisteminin amaclari:

--ilk degerlendirmeyi hemen yapmak,

--cocuk ve ergen psikiyatrisi degerlendirmesinin uygunlugunu, olgunun aciliyetini ve belirtilerin/sorunlarin tedavi edilebilirligini belirlemek,

--basit mudahalelere yanit verebilecek veya uzamis bekleme suresi sirasinda bozulabilecek olan sorunlari derhal ele almak,

--ilk randevudaki degerlendirmeyi kolaylastirmak icin zaman alici muayeneleri planlamak,

--ilk randevuya gelme oranlarini iyilestirmek (randevuya gelme motivasyonunu degerlendirme ve bekleme suresi veya bekleme listesini azaltma yoluyla),

--Hizmet verimliligini ve hasta memnuniyetini iyilestirmektir. Turkiye'nin ucuncu buyuk, Ege bolgesinin en buyuk sehri olan Izmir'in sehir nufusu bu calismanin yapildigi donemde 2 732 669 idi (11).

Cocuk ve ergen psikiyatrisi hizmetleri iki universite ve bir devlet hastanesi tarafindan karsilanmaktaydi. Cocuk ve ergen psikiyatristi sayisinin yetersizligi nedeniyle bu kliniklere Ege bolgesinden de hastalar basvurmaktaydi. 1986'daki kurulusundan bu yana DEUTF Cocuk ve Ergen Psikiyatrisi kliniginde 18 yasindan kucuk cocuklara degerlendirme ve tedavi hizmeti sunulmaktadir. 2003 ve 2005'te poliklinik hizmetleri 2 cocuk ve ergen psikiyatrisi uzmani ve 5-7 uzmanlik ogrencisi tarafindan verilmistir. DEUTF Cocuk ve Ergen Psikiyatrisi polikliniginde acil olgular hemen ele alinmaktadir. Rutin randevu taleplerini duzenlemek icin, zaman icinde degisen kosullara uyum amaciyla cesitli yaklasimlar denenmis ve uygulanmistir. Onceleri, Eylul 2001'den once, telefonla arayan veya klinige gelen hastalar (aciller haric) icin once basvurana once hizmet verecek seklinde sekreter tarafindan randevu duzenlenmekteydi. Eylul 2001'de hasta randevulari yeni bir yontemle duzenlenmeye baslandi. Bu yeni yontemde, bir cocuk gelisimi uzmani gunun belli saatlerinde hastalar (ebeveyn/ bakim veren) ile yuz yuze veya telefonda goruserek hasta formlarini dolduruyordu. Haftalik duzenli ekip toplantilarinda (cocuk ve ergen psikiyatristlerinin oldugu) demografik veriler, yakinmalar, yakinmalarin suresi ve onceki tanilari iceren bu hasta formlari degerlendiriliyor ve oncelik duzeyi saptanan hastalar "oncelikli" ve "rutin" gruplardan birine yonlendiriliyorlardi. Ekip toplantisindan hemen sonra "oncelikli" hastalara randevulari veriliyordu. "Rutin" hastalar ise herhangi bir mudahale yapilmadan randevularini bekliyorlardi. Rutin bekleme listesindeki sirasi gelen hastalara, randevu icin telefonla arandiklarinda, verilen randevuya gelip gelmeyecekleri soruluyordu. Buna karsin, randevu devamsizligi oranlari fazla ve bekleme sureleri uzundu. Ayrica, yetersiz degerlendirmeden dolayi hastalarin oncelik degerlendirmesinde sorunlar oluyordu.

Oncelik degerlendirmesinde hasta formlarinin kullanildigi bu zaman alici ve kulfetli yaklasimin yararlari sinirliydi. Sonucta, Temmuz 2004'te halen uygulanmakta olan uc asamali triyaj degerlendirme sistemine gecildi.

Uc Asamali Triyaj Uygulamasi

Acil durumdaki hastalara ve yatarak tedavi sirasinda konsultasyon ekibi tarafindan gorulmus olan hastalara triyaj degerlendirmesi yapilmaksizin oncelikli olarak bakilir. Triyaj uygulamasinda, Pazartesi, Sali, Persembe ve Cuma sabahlari basvuran ilk 10 hasta, basvuru sirasina gore degerlendirilir. Triyaj degerlendirmesinin uc asamasi Sekil 1'de yer almaktadir. Ilk once ebeveyn(ler)/ergenler Gucler ve Guclukler Anketi'ni (GGA) doldurmaktadir. Daha sonra, ebeveyn(ler) ile yaklasik 20 dakika gorusen intornler tarafindan hastanin demografik ozellikleri, basvuru yakinmalari, gelisimsel oykusu ve aile oykusu yapilandirilmis bir forma kaydedilmektedir. Sonrasinda, bir cocuk ve ergen psikiyatristi GGA ve yapilandirilmis form yanitlarini gozden gecirmektedir ve cocuk/ergen ve ebeveyn(ler) ile gorusmektedir.

Uc farkli yas grubu ("okul oncesi donem", "okul donemi" ve "ergen") icin hazirlanmis formlar kullanilarak yakinmalar, oyku, ozgecmis ve risk etkenleri hizla (30 dakika icinde) degerlendirilmektedir. Belirtilerin siddeti, islevsellik duzeyi ve riskler degerlendirilerek hastalarin on tanilarina gore oncelikli gereksinimleri belirlenmektedir. Hastalarin triyaj gruplarina ayrilmasinda, hekime triyaj kararinda yardim etmek icin tasarlanmis olan algoritmalardan yararlanilmaktadir. Akut mani veya psikoz, kendisi veya baskalari icin tehlike riski tasima, organik mental bozukluklar, okul reddi, yeme bozukluklari, psikososyal krizler, cocuk ihmali ve istismari acil gruba ayrilan baslica on tanilardir. Hemen mudahale gerektiren bu hastalar ilgili birimlere yonlendirilirler. Erken tani ve yogun mudahaleden yarar gorebilecek hastalara bekleme listesinde oncelik verilmektedir. Bu gruptaki baslica on tanilar psikoz, depresif bozukluklar, bipolar bozukluk ve yaygin gelisimsel bozukluklardir. Bu hastalar icin gerekli muayeneler ve konsultasyonlar (isitme testi veya gelisim testi vb.) planlanmaktadir. Basit sorunlara cozum bulunmakta (bu sorunlarla nasil basa cikacaklariyla ilgili ebeveynlere oneriler verme veya cocugu anaokuluna yonlendirme vb.) ve ebeveynlerin baslica sorulari yanitlanmaktadir. Bu yolla bazi olgular hizla kapatilabilmektedir. Hastalar, on tanilari belirlenmis, oncelikli girisimleri ve muayeneleri planlanmis olarak bekleme listesine eklenmektedirler.

Orneklem

Bu calismada, cocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniginde 2005'te triyaj yontemi kullanilarak ilk degerlendirmesi yapilmis olan 1482 yeni hastanin ozellikleri degerlendirilmistir. Cocuk ve ergenlerin tedavi seceneklerine yonlendirilme sureci ve poliklinik randevularina devamsizlik oranini etkileyen degiskenler arastirilmistir. Uc asamali triyaj sistemiyle 2005 yili boyunca degerlendirilen yeni hastalarin verileri, 2003'teki 1423 yeni hastanin verileriyle karsilastirilmistir.

Istatistiksel Analiz

Veriler, SPSS 11.0 programi kullanilarak analiz edilmistir. 2005'te randevusuna devam eden ve etmeyen hastalarin cinsiyet oranlarinin karsilastirilmasinda; 2003 ve 2005 yillarindaki randevu devamsizligi oranlarinin karsilastirilmasinda ki-kare testi kullanilmistir. Yas ve bekleme suresi gibi surekli degiskenler ttesti ile karsilastirilmistir. 0.05'ten kucuk p degerleri istatistiksel olarak anlamli kabul edilmistir.

Bulgular

Cocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniginde 2003'te ve 2005'te her ay basvuran yeni hasta sayilari Sekil 2'de yer almaktadir. Aralik ayi, her iki yilda da aylik hasta sayisinin en yuksek oldugu aydir.

2005'te triyaj sistemiyle degerlendirilen 1482 yeni hastanin 907'si (%61,2) erkek ve 575'i (%38,8) kizdir. Hastalarin yaslari 1-18 araliginda olup, yas ortalamasi 9,2 [+ or -] 4,5'tir. Erkeklerin yas ortalamasi (8,6 [+ or -] 4,3) kizlardan anlamli olarak daha kucuk bulunmustur (10,2 [+ or -] 4,6) (p<0.001). 2005'te, 1482 hastanin ilk degerlendirmesi sonucunda 347 hastanin (%23,4) coklu on taniya sahip oldugu belirlenmistir. Hastalarin on tanilari su sekilde gruplandi:

--Gelisimsel sorunlar (yaygin gelisimsel bozukluklar, zeka geriligi, iletisim bozukluklari, ogrenme bozukluklari, tik bozukluklari, enurezis ...): 530 (%35,8)

--Davranissal sorunlar (yikici davranis bozukluklari, uyum/ davranis sorunlari, iliski sorunlari.): 507 (%34,2).

--Duygudurum ve anksiyete bozukluklari: 429 (%28,8).

--Gelisimsel donem sorunlari (gelisimsel doneme iliskin guclukler, uyku/yeme sorunlari, masturbasyon.): 262 (%17,7).

--Diger tanilar (psikoz, cinsel kimlik bozuklugu, ailede es iliski sorunlari, yasam olayi sorunlari.): 149 (%10,1).

Triyaj ile degerlendirilen 1482 hasta on tanilara gore su sekilde yonlendirildi (Sekil 3):

--Acil mudahale (acile ayirma): 33 hasta (%2,2)

--Oncelikli degerlendirme (bekleme listesinde oncelik): 161 hasta (%10,9)

--Bekleme listesi (bekleme listesinde rutin durum): 1192 hasta (%80,4)

--Dosyayi kapatma (degerlendirmede kapatma): 96 hastanin (%6,5) 64'unun; (%4,3) dosyasi ileri izlem gerektirmedigi dusunulerek kapatilmis, 32 (%2,2) hasta ise daha uygun baska bir birime yonlendirilmistir.

2005'teki triyaj surecinde, rutin veya oncelikli bekleme listesine alinmis olan 95 hasta, telefonla arandiginda verilen randevuyu istememis veya ulasilamamistir. Randevu verilen toplam 1291 hastanin 33'u acil tedavi sonrasinda randevu planlanan hastalardir. 1291 hastanin 1084'u (%84,0) planlanan randevusuna gelirken, 207'si (%16,0) gelmemistir. Acil, oncelikli ve rutin hastalarin bekleme suresi ortalamalari ve meydanlari ve randevu devamsizligi oranlari Tablo 1'de yer almaktadir. Yaklasik 3 hafta icinde randevu verilmis olan 193 oncelikli/acil hastanin randevu devamsizligi orani rutin hastalarinkinden (sirasiyla %14,5, %16,3; p=0,603) anlamli olarak farkli bulunmamistir. Randevu almak icin 30 haftadan fazla bekleyen sadece 6 hasta vardir. Planlanan randevusuna gelen hastalar, gelmeyen hastalarla yas, cinsiyet orani ve bekleme sureleri acisindan karsilastirilmistir. Randevusuna gelmeyen hastalarin ortalama bekleme sureleri (61 [+ or -] 60 gun), gelen hastalardan anlamli olarak daha fazladir (45 [+ or -] 52 gun) (p<0.001). Randevusuna gelen hastalarin yas ortalamasi(9,4 [+ or -] 4,3 yas) ile gelmeyenlerin yas ortalamasi (9,4 [+ or -] 4,6 yas) arasinda anlamli fark yoktur (p=0,966). Yine, randevusuna gelen gruptaki cinsiyet orani (%59,6 erkek, %40,4 kiz) ile randevusuna gelmeyen gruptaki cinsiyet orani (%59,1 erkek, %40,9 kiz) arasinda anlamli fark bulunmamistir (p=0,339).

Uc asamali triyaj sistemi ile onceki hasta yonlendirme yontemi arasindaki farki degerlendirmek amaciyla 2005 yilinda basvuran yeni hastalarin verileri, 2003 yilinda basvuran yeni hastalarinkiyle karsilastirilmistir. 2005 yilinda basvuran toplam 1482 hastanin 1291'ine (%87); 2003'te basvuran 1423 hastanin 1176'sina (%83) randevu planlanmistir. Bekleme surelerinin medyani 2005'te 26 gun iken, 2003'te 105 gundur. 2005'te gorulen hastalarin ortalama bekleme sureleri 2003'tekilerden anlamli olarak daha dusuk bulunmustur (48 [+ or -] 54 gune karsilik 109 [+ or -] 69 gun; p<0,001). 2005'teki randevu devamsizligi oraninin, 2003'tekinden anlamli olarak daha dusuk oldugu saptanmistir (%16,0'ya karsilik %30,7; p<0,001) (Tablo 1).

Tartisma

Bu calismada, 2005'te uygulanmaya baslayan uc asamali riyaj yontemi daha onceki degerlendirme yontemiyle karsilastirildiginda, randevu verilen hasta sayilari birbirine yakin bulunmustur. Basit mudahaleler ile cozulebilecek sorunlarin ele alinmasiyla bekleme listesinin uzamasi onlenmistir. Cocuk ve ergen psikiyatrisinde randevu devamsizligi oranlari %14-35 olarak bildirilmektedir (7). Lai tarafindan yapilan bir arastirmada, triyajin daha acil gereksinimi olan cocuklarin bekleme surelerini kisaltmada etkili bir yontem oldugu ve triyaj ile degerlendirilen 337 hastada devamsizlik oraninin %11,1 oldugu bulunmustur (8). Bu calismada, devamsizlik orani %16 olarak bulunmustur. Randevuya gelenlerin ve gelmeyenlerin yas ortalamasi ve cinsiyet dagiliminin benzer oldugu saptanmistir, buna karsin gelmeyen hastalarin bekleme sureleri gelen hastalardan anlamli olarak daha uzundur. Uc asamali triyaj uygulamasiyla birlikte, 2005 yilinda basvuran hastalarin randevu devamsizligi oraninda anlamli azalma olmustur.

Cocuk ve ergen psikiyatrisinde ilk randevu icin uzamis bekleme suresinin, devamsizligin baslica nedenleri arasinda oldugu bildirilmektedir (7). Bir arastirmada, basvurudan sonraki her gun devamsizlik oraninin %1.4 arttigi gosterilmistir (2). Ilk randevu icin bir aydan kisa sure beklemenin gecici sorunlarin kaybolmasi icin cok kisa oldugu dusunulmektedir, ancak 30 haftayi asan bekleme surelerini ailelerin beklemek istemedikleri veya bekleyemedikleri bulunmustur (7). Ortalama 7-8 haftalik bekleme doneminin aileler icin kabul edilebilir olabilecegi belirtilmektedir (4). Bu calismada, 2005 yilindaki ortalama bekleme suresinin 7 hafta civarinda oldugu bulunmustur ve 30 haftadan uzun bekleyen cok az hasta vardir. Randevu verilen "acil" veya "oncelikli" hastalarin devamsizlik orani rutin hastalarinkinden farkli bulunmamistir. Uc asamali triyaj uygulamasiyla birlikte, 2005 yilinda basvuran hastalarin ilk randevu icin bekleme surelerinde anlamli azalma olmustur.

Ulkemizde triyaj daha cok pediatrik acil tip uygulamalarinda gundeme gelen bir uygulamadir (14). Cocuk ve ergen psikiyatrisinde triyaj degerlendirmesinin kullanimina iliskin yurt disinda arastirmalar (3,4,8,9) bulunmasina karsin, bu calisma ulkemizde bu alanda yapilmis ilk kapsamli calismadir. Oncelik degerlendirmesinin standart gereclerle yapilmamis olmasi ve calisma bulgularinin karsilastirilabilecegi yakin tarihli arastirma verilerinin bulunmamasi, bu calismanin baslica kisitliliklari arasindadir.

Ulkemizde cocuk ve ergen psikiyatristlerine artan bir talep oldugundan dolayi, bu calismada kullanilan triyaj sistemi psikiyatrik yardima gereksinim olan, ama "acil" veya "oncelikli" olarak tanimlanmayan hastalar icin uzamis bekleme surelerine yol acabilecek bir yaklasimdir. Nitekim triyaj uygulamasinin surdugu sonraki yillarda, "rutin" olarak tanimlanmis olan hastalarin uygun hizmete erisimindeki gecikme giderek artmistir.

Poliklinikte rutin olarak degerlendirilen hastalarin daha kisa sureli tedavi yaklasimlariyla hizli sonlandirilmasina yonelik girisimler halen surmektedir. Ekim 2008'den itibaren acil basvurularda ve poliklinikteki triyajda oncelik degerlendirmesi daha nesnel hale getirilmeye calisilmistir. Bu amacla, triyaj degerlendirmesinde kullanilan "okul donemi" ve "ergen" formlari yenilenerek 5-18 yas grubu icin tek bir form olusturulmustur. Ayrica, standart bir oncelik belirleme gereci olan Cocuk Ruh Sagligi Oncelik Olcutleri'nin (15) uyarlama calismasi, ilgililerden izin alinarak gerceklestirilmis ve bu gerec triyajda kullanilmaya baslanmistir. Halen haftada dort gun erandevu sisteminden randevu alan sekizer hasta poliklinikte triyaj yontemiyle degerlendirilmektedir.

Yakin tarihli bir arastirmada, bu calismanin yapildigi poliklinige basvuran hastalarin ucte ikiden fazlasinda anne ve babalarin lise veya ustu egitimli ve ailelerin saglik guvencesine sahip olduklari saptanmistir (13). Bu sosyoekonomik ozelliklere sahip hasta grubunun geldigi bir universite poliklinigindeki triyaj yonteminin, dusuk sosyoekonomik gruptan hastalarda veya isleyisi saglik sistemindeki mali veya idari baskilarin etkisiyle sekillenen polikliniklerde uygulanip uygulanamayacagi, triyajdan ne beklendigine baglidir. Triyaj, bekleme listesini eritmekten cok, bekleme listesini duzenleme islevine sahip oldugundan, beklenen hizmet kalitesinde iyilesme ise, triyaj bunu saglayabilir.

Ozellikle uzmanlik egitimi veren kliniklerdeki hizmet kalitesi, yetisen uzmanlarin yeterligini etkileyebileceginden dolayi, egitim birimlerinde triyaj yonteminin uygulanmasi onemlidir.

Sonuc olarak bu calismada kullanilan uc asamali triyaj sistemi, ulkemizdeki hastalarin gereksinimlerine ve calismanin yapildigi klinigin kaynaklarina gore tasarlanmistir. Bu sistem, artan cocuk ve ergen ruh sagligi hizmeti talebini sinirli kaynaklarla karsilamaya calisan gelismekte olan ulkeler icin bir model olusturabilir. Triyaj kullanilarak, talebin uygunlugu ve oncelik duzeyi acisindan hastalar siniflandirilabilmektedir. Kolayca cozulebilecek sorunlar ele alinabilmekte ve gerekli muayene ve konsultasyonlar planlanabilmektedir. Bu calismada kullanilan triyaj islemi, ozellikle bir sevk olmadan kendi karariyla basvuran hastalari yonlendirmede yararli olabilir. Bu calismanin bulgulari, uc asamali triyaj uygulamasinin ilk degerlendirme icin bekleme suresini azaltmada ve bekleme doneminde kotulesebilecek sorunlara erken mudahale firsati saglamada etkili bir yontem oldugunu ortaya cikarmistir. Triyaj surecinin gozden gecirilerek duzenlenmesinin yani sira triyajin ilk randevuya devam oranlarina, hizmet verimliligine ve hasta memnuniyetine etkilerinin arastirilmasi, bu yontemin iyilestirilmesine yardim edebilir.

Doi: 10.4274/npa.y6878

Conflict of interest: The authors reported no conflict of interest related to this article.

Cikar catismasi: Yazarlar bu makale ile ilgili olarak herhangi bir cikar catismasi bildirmemislerdir.

Kaynaklar

(1.) Edelsohn GA, Gomez GP Psychiatric emergencies in adolescents. Adolesc Med Clin 2006; 17:183-204.

(2.) Sherman ML, Barnum DD, Buhman-Wiggs A, Nyberg E. Clinical intake of child and adolescent consumers in a rural community mental health center: does wait-time predict attendance? Community Ment Health J 2009; 45:78-84.

(3.) Jones E, Lucey C, Wadland L. Triage: a waiting list initiative in a child mental health service. Psychiatr Bull 2000; 24:57-59.

(4.) Parkin A, Frake C, Davison I. A triage clinic in a child and adolescent mental health service. Child Adolesc Mental Health 2003; 8:177-83.

(5.) Rawlinson S, Williams R. The primary/secondary care interface in child and adolescent mental health services: the relevance of burden. Curr Opin Psychiatr 2000; 13:389-395.

(6.) Cawthorpe D, Wilkes TC, Rahman A, Smith DH, Conner-Spady B, McGurran JJ, Noseworthy TW. Priority-setting for children's mental health: clinical usefulness and validity of the priority criteria score. J Can Acad Child Adolesc Psychiatry 2007; 16:18-26.

(7.) Foreman DM, Hanna M. How long can a waiting list be? The impact of waiting time on intention to attend child and adolescent psychiatric clinics. Psychiatr Bull 2000; 24:211-213.

(8.) Lai KYC. The Establishment of a Triage System in a Child and Adolescent Psychiatry Clinic in Hong Kong. Child Adolesc Mental Health 2006; 11:204-207.

(9.) Ayliffe L, Lagace C, Muldoon P The use of mental health triage assessment tool in a busy Canadian tertiary care children's hospital. J Emerg Nurs 2005; 31:161-165.

(10.) Psikoloji Sozlugu. http://www.termbank.net/psychology/7254.html (Erisim tarihi: 05.10.2012)

(11.) Turkiye Istatistik Yilligi, 2004. Nufus (s:23-53) http://www.investinkonya.org.tr/ pdf/yillik_2004.pdf (Erisim tarihi: 21.08.2012).

(12.) Waddell C, Offord DR, Shepherd CA, Hua JM, McEwan K. Child psychiatric epidemiology and Canadian public policy-making: the state of the science and the art of the possible. Can J Psychiatry 2002; 47:825-832.

(13.) Aras S, Varol Tas F Unlu G. Medication prescribing practices in a child and adolescent psychiatry outpatient clinic. Child Care Health Dev 2007; 33:482-490.

(14.) Turkiye'de ve Dunya'da Cocuk Acil Tip Hizmetleri: Mevcut Durum ve Oneriler. Cocuk Acil Tip ve Yogun Bakim Dernegi. Istanbul, 2008. s.7-8.

(15.) Western Canada Wait List Project. Child Mental Health Priority Rating Tool User Manual. http://www.wcwl.ca/media/ pdf/library/CMH_current_tool.pdf (Erisim tarihi: 06.10.2012).

Sahbal ARAS, Fatma VAROL TAS, Burak BAYKARA

Dokuz Eylul Universitesi Tip Fakultesi, Cocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dali, Izmir, Turkiye

Yazisma Adresi/Correspondence Address

Dr. Sahbal Aras, Dokuz Eylul Universitesi Tip Fakultesi, Cocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dali, Izmir, Turkiye Gsm: +90 232 412 35 57 E-posta: sahbal.aras@deu.edu.tr Gelistarihi/Received: 08.10.2012 Kabultarihi/Accepted: 26.11.2012

Tablo 1. Hastalarin randevu icin bekleme sureleri ve
randevu devamsizligi oranlari

                                    2005

                     Acil           Oncelikli        Rutin
                     randevular     randevular       randevular
                                    (n=160)          (n=1098)
Rendevu              18,2           13,8             16,3
  devamsizligi (%)
Bekleme suresi
Medyan (gun)         4              7                32
Ortalama [+ or -]    6 [+ or -] 6   13 [+ or -] 21   54 [+ or -] 55
  SS (gun)

                     2003

                     Tum              Tum
                     randevular       randevular
                     (n=1291)         (n=1176)
Rendevu              16,0             30,7
  devamsizligi (%)
Bekleme suresi
Medyan (gun)         26               105
Ortalama [+ or -]    48 [+ or -] 54   109 [+ or -] 69
  SS (gun)

SS: Standart Sapma

Sekil 2. 2003 ve 2005'te her ay basvuran
hasta sayilari

          2003'te        2005'te
          hasta saylan   hasta saylan

Ocak      136            103
Subat     124            102
Mart      120            134
Nisan     129            113
Mayis     102            105
Haziran   94             115
Temmuz    115            125
Agustos   95             128
Eylul     109            138
Ekim      135            122
Kasim     94             122
Aralik    175            172

Note: Table made from bar graph.
COPYRIGHT 2014 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2014 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Research Article/Arastirma Makalesi
Author:Aras, Sahbal; Varol Tas, Fatma; Baykara, Burak
Publication:Archives of Neuropsychiatry
Geographic Code:7TURK
Date:Sep 1, 2014
Words:3309
Previous Article:Suicide: the shark of psychiatry.
Next Article:Management of behavioral and psychological symptoms of dementia/Demansa bagli davranis bozukluklarinin tedavisi.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2022 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |