Printer Friendly

The role of dobutamine stress echocardiography in early diagnosis of cardiac toxicity in long-term survivors of asymptomatic children treated with anthracycline/Antrasiklin ile tedavi edilen yasayan asemptomatik cocuklarda uzun donemde gelisebilecek kardiyotoksisitenin erken tanisinda dobutamin stres ekokardiyografinin yeri.

ABSTRACT

The role of dobutamine stress echocardiography in early diagnosis of cardiac toxicity in long-term survivors of asymptomatic children treated with anthracycline

Objective: Long-term survivors of asymptomatic children treated with anthracycline may have cardiac toxicity without clinical findings. The subclinical cardiac toxicity could be evaluated by dobutamine stress echocardiography (DSE) with exploring effective and safe doses of dobutamine.

Methods: Twenty asymptomatic survivors (mean age: 19.2 [+ or -] 4.0 years) treated with cumulative dose of 282.1 [+ or -] 125.9 mg/[m.sup.2] of anthracycline were compared with 18 age-matched healthy volunteers. Total time completed this treatment was 10.2 [+ or -] 2.2 years. This was a cross-sectional casecontrolled study and patient and control groups were evaluated at the time of routine appointments. Echocardiographic studies were performed before and after each dobutamine infusion of 5, 10, 15, 20[micro]g/kg/min. Statistical analysis: Mann-Whitney U test was used to evaluate the difference between the groups. ANOVA for repeated measurements test was used to compare each measurement of control and patients groups and Bonferroni posthoc test was used for correction.

Results: Hemodynamic changes are observed at the dobutamine doses of 15[micro]g/kg/min in the patient group. Before dobutamine infusion in the patient group only isovolumic relaxation and contraction times values were prolonged comparing to the control group. After the infusion of dobutamine ejection fraction, shortening fraction, left ventricular posterior wall thickening (%LVPWt), end-systolic wall stress (ESS), interventricular septum systolic thickening, left ventricular end-systolic and end-diastolic diameters, mitral acceleration (AT) and deceleration times values were deteriorated in the patient group compared to the control group (p<0.05 for all). The highest differences between the groups were observed in the %LVPWt, ESS and AT values at the end of test.

Conclusion: The DSE is an effective and safe method to demonstrate the late anthracycline cardiotoxicity. Echocardiographic evaluation should be made at rest and dobutamine dose of 20 [micro]g/kg/min. In the early diagnosis of late cardiac toxicity; assessment of %LVPWt, AT and ESS values in addition to standard echocardiographic examination could be the guidance for early diagnosis of late cardiac toxicity.

Keywords: Childhood cancer, dobutamine stress echocardiography, late cardiotoxicity, anthracycline

OZET

Antrasiklin ile tedavi edilen yasayan asemptomatik cocuklarda uzun donemde gelisebilecek kardiyotoksisitenin erken tanisinda dobutamin stres ekokardiyografinin yeri

Amac: Cocukluk cagmda antrasiklin tedavisi almis asemptomatik hastalarda, gec donemde cikma olasiligi kardiyotoksisiteyi, klinik olarak bulgu vermeden; dobutamin stres ekokardiyografi (DSE) ile aciga cikarmak, etkili ve guvenilir dobutamin dozunu saptamaktir.

Yontemler: Bu calismada antrasiklin tedavisi almis, yakinmasi olmayan yas ortalamasi 18.4 [+ or -] 3.2 yil, kumulatif antrasiklin dozu 282.1 [+ or -] 125.9mg/[m.sup.2] ve en son antrasiklin dozundan sonra gecen sure ortalama 10.2 [+ or -] 2.2 yil olan 20 asemptomatik hasta (14 erkek, 6 kiz) ve yas ortalamasi 19.2 [+ or -] 4.0 yil olan 18 saglikli gonullu olgu incelenmistir. Bu calisma kesitsel vaka- kontrollu olarak yapilmis, hasta ve kontrol grup randevulari sirasinda degerlendirilmistir. Hasta ve kontrol grubu baslangicta ve 5, 10, 15, 20[micro]/kg/dk dobutamin infuzyonlari sirasinda, ekokardiyografi (EKO) ile degerlendirilmistir. Istatistiksel degerlendirme, gruplar arasi fark analizi icin Mann-Whitney U testi, her grupta tekrarlayan olcumler icin varyans analizi ve Bonferroni posthoc duzeltmeleri yapilmistir.

Bulgular: Hasta grubunda kontrol grubuna gore, anlamli hemodinamik degisliklikler 15 [micro]/kg/dk dobutamin dozunda ortaya cikmistir. Hasta grupta, baslangicta kontrol grubuna gore sadece izovolumik relaksasyon ve kontraksiyon zamani degerlerinde uzama saptanmasina karsin, dobutamin infuzyonu ile ejeksiyon fraksiyonu, fraksiyonel kisalma, sol ventrikul arka duvar kalinligi yuzdesi (LVADK%), sol ventrikul sistol sonu duvar gerginligi (ESS), interventrikuler septum sistolik kalinlik, sol ventrikul diyastolik gap, sol ventrikul sistolik cap, mitral akselerasyon (AT) ve deselerasyon zamani degerlerinde, kontrol grubuna gore farklar aciga cikarilmistir (p<0.05). Test sonunda gruplar arasinda ve gruplarin kendi iclerinde en buyuk degisikliklerin LVADK%, ESS ve AT olcumlerinde oldugu saptanmistir.

Sonuc: Geg antrasiklin kardiyotoksisitesini aciga cikarmada, DSE etkili ve guvenilir bir yontemdir. Ekokardiyografik degerlendirmenin sadece istirahatta ve 20[micro]/kg/dk dozunda yapilmasi yeterli bulunmustur. Gec kardiyotoksisitenin erken tanisinda LVADK%, AT ve ESS olcumlerinin standart ekokardiyografik olcumler arasinda yer almasi, yol gosterisi olacaktir.

Anahtar kelimeler: Cocukluk gagi kanserleri, dobutamin stres ekokardiyografi, gec kardiyotoksisite, antrasiklin

Giris

Antrasiklin grubu antineoplastik antibiyotiklerden olan doksorubisinin 1960'larda kesfedilmesinin ardindan, kanser tedavisinde buyuk ilerlemeler kaydedilmistir. Kanser tedavisi ile yasam oranlari %30'lardan %70'lere yukseltilmis olmasina karsin, bu ilaclarin kardiyak yan etkileri, kullanimlarini sinirlamaktadir (1, 2). Kardiyotoksisite akut (tedaviden hemen sonraki saatler), subakut (tedaviden sonraki gunler ya da haftalar icinde olup, 30 haftaya kadar uzayabilmektedir) ve gec donemde (tedavi tamamlandiktan yillar sonra: 1-20 yil) ortaya cikmaktadir. Geri donusumsuz miyosit hasari, miyokart kitlesinde azalma ve ilerleyici fibrozis kardiyak fonksiyon bozuklugun nedenlerini olusturmaktadir (3-5).

Kardiyotoksik etki, klinik ya da subklinik olarak ortaya cikabilmektedir; klinik olarak ortaya ciktiginda, hasta kalp yetmezligi bulgularini gostermektedir. Subklinik kardiyotoksisite, hastada klinik ya da laboratuar olarak; kalp yetmezligi ya da kardiyomiyopati bulgulari gorulmeden, ekokardiyografik degerlendirmede sol ventrikul fonksiyonlarinda bozukluk saptanmasidir. Antrasiklin kardiyotoksisitesinde, fraksiyonel kisalma (FK)<%28-%30 ve ejeksiyon fraksiyonu (EF)<%50-55 ventrikul fonksiyonlarinda bozulma, FK:%30-34 EF:%55-59 degerleri, sinirda sol ventrikul fonksiyonlari olarak kabul edilmektedir (6-8). Subklinik kardiyotoksisite, ekokardiyografik anormal bulgu olarak tanimlandiginda, sikligi %57'ye kadar arttigi bildirilmistir (6). Subklinik karditoksisite erken tanisinda bircok ekokardiyografik parametreler kullanilmistir. Sol ventrikul sistol sonu duvar gerginligi (LVESS)'de artma, sistolde ventrikul duvar kalinginda incelme ve ventrikul kavitesinde genisleme, izovolumik relaksasyon zamani (IRT)'nda ve dekselerasyon zamani (DT)'nda uzama gibi degisiklikler bildirilmistir (8-11).

Dinlenme sirasinda yapilan ekokardiyografik olcumler, kardiyotoksisitenin erken tanisinda yetersiz kalmaktadir. Morfolojik hasar kritik bir noktaya ulasmadikca, EF'de kayda deger bir azalma olmamakta ve bu noktadan sonra fonksiyonel kotulesme hizla gerceklesmektedir (12-14). Dinlenme sirasinda belirgin olmayan kardiyak bozukluklar, egzersiz ile aciga cikarilabilmekte ve stres ekokardiyografisi (EKO) ile egzersize verilen fizyolojik yanitin, bozulma derecesi saptanabilmektedir (12). Stres EKO calismalarinda egzersiz ile sol atriyum ve sol ventrikul sistolik caplarinda genisleme, EF'de azalma, ESS'de artma, dobutamin infuzyonu ile; FK'da azalma, sol ventrikul (LV) sistol sonu duvar gerginligi (ESS)'de artma, IRT'de uzama, mitral erken ve gec dolus, doruk hizlarinin orani (E/A)'nda azalma gibi degisiklikler aciga cikarilmistir(10,15,16). Ayrica istirahatta var olan degisikliklerin dobutamin infuzyonu ile belirginlestigi gosterilmictir: ESS'de artma ve sol ventrikul arka duvar kalinligi yuzdesi (LVADK)'nde azalma (10,16). Simdiye kadar yapilan subklinik kardiyotoksisite degerlendirme calismalarinda, cesitli ekokardiyografik olcum yontemleri kullanilmistir. Ancak hic birisi gec kardiyotoksisitenin erken tanisinda yeterince yol gosterici olamamistir. Ayrica stres EKO calismalarinda, dobutamin cesitli doz ve surelerde kullanilmis, fakat infuzyon doz ve suresi ile ilgili henuz bir fikir birligi saglanamamistir. Bu nedenle calicmamizda antrasiklin kemoterapisi alinmis, kur saglanmis ve hicbir yakinmasi bulunmayan hastalarda gizli kardiyotoksisiteyi aciga cikarmak amaci ile dobutamin stres ekokardiyografi (DSE) uygulanmistir.

Antrasiklin tedavisi almis kanserli hastalarda kardiyotoksisite goz ardi edilemeyecek kadar fazla gorulmekte; kardiyotoksisite tedavi seceneklerinin kisitli olmasi, kesin etkilerinin olmamasi ve en son tedavi seceneginin kalp nakli olmasi nedeni ile hastalarm bu asamaya gelmeden kardiyak fonksiyon bozukluklarm erken tanisi, gerekli onlemlerin almmasi acisindan yasamsal onem tacimaktadir. Bu calisma, antrasiklin gec kardiyotoksisitesini klinik olarak bulgu vermeden saptamada stres ekokardiyografinin yerini belirlemek; bozukluklari aciga cikarmada etkin ve guvenilir dobutamin dozunu saptamak amaci ile yapilmistir.

Yontemler

Bu calismada kanser nedeni ile antrasiklin tedavisi almis, 20 asemptomatik hasta ve 18 saglikli, gonullu kontrol olgu kesitselvaka kontrollu olarak incelenmis, olgular rutin poliklinik randevulari sirasinda degerlendirilmistir.

Antrasiklin tedavisi alan 14 erkek ve 6 kiz hastanin yaslari 18.4 [+ or -] 3.2(mediyan: 18; 13-26) yil, boylari 167.1 [+ or -] 6.4(mediyan: 167; 152-180) cm ve vucut agirliklari 63.7 [+ or -] 9.5 (mediyan: 60.5; 48-80) kg idi.

Kontrol grubunu, pediatrik kardiyoloji poliklinigine gogus agrisi yakinmasi ile basvuran ve yapilan kardiyak degerlendirme sonucunda normal bulunan 18 saglikli gonulluden olusmustur. Kontrol grubu 14 erkek ve 4 kiz saglikli olgunun yaslari 19.2 [+ or -] 4.0 (mediyan:18.5; 14-26) yil, boylari 168.8 [+ or -] 7.8 (mediyan:169.5; 159-186) cm ve vucut agirliklari 62.5 [+ or -] 14.0 (mediyan: 59; 41-87) kg idi.

Kumulatif antrasiklin dozu 281.1 [+ or -] 125.9 (mediyan: 300; 90-480) mg/[m.sup.2], en son antrasiklin dozundan sonra gecen sure ortalama 10.2 [+ or -] 2.2 (7-14) yildir. Hastalarin tani ve tedavi anindaki yas ortalamasi 7 [+ or -] 3.8 (mediyan: 6; 5-15) yildir. Hastalar antrasiklin tedavilerini 6 saatlik infuzyonlar seklinde almislardir. Sadece bir hastada akut donemde gelisen kardiyotoksisite saptanmis (ekokardiyografide: LV sistolik ve diyastolik caplarda artma) izlemde kardiyotoksisitenin geriledigi gorulmustur.

Dobutamin stres ekokardiyografi yapilacak bireyler ve ailelerine islem oncesi yapilacak test ile ilgili bilgi verilmis, onamlar alindiktan sonra teste baslaninistir. Tum katilimcilara cabuk yorulma, carpinti, bayilma, nefes almakta gucluk cekme yakinmalarinin olup olmadigi sorulmus ve efor kapasiteleri (kac katli merdiven ciktiklari, kac saat yuruyebildikleri) degerlendirilmistir. Efor kapasitesi dusuk ya da yakinmalari olan katilimcilar calismaya alinmamistir. Bu calisma icin Etik Kuruldan onay alinmistir (Onay No:16.06.2006-202).

Dobutamin stres ekokardiyografi protokolu

Onbes dakika dinlenmenin ardindan baslangic degerlerini olusturacak olan ekokardiyografi kayitlari alinmis, sol brakiyal venden intravenoz yolla 5[micro]g/kg/dk dozunda dobutamin infuzyona baslanmistir. Kan basinci, kalp hizi, solunum sayisi, oksijen saturasyonu olcumleri alinmis sorun olmamasi ve semptom olusmamasi durumunda doz 10 (D10), 15 (D15) ve 20 (D20) [micro]g/kg/dk'ya cikarilmis ve kayitlar her doz artiriminda yinelenmistir. Kayitlar infuzyondan 5 dakika sonra alinmistir. Degerlendirme ve olcumler test bitiminde alinan kayitlar uzerinden yapilmistir. Testin baslangicindan dobutamin infuzyonu durdurulduktan 30 dakika sonrasina kadar kalp hizi, elektrokardiyogram ve [O.sub.2] saturasyonu monitorize edilmis, 3 dakika araliklarla kan basinc olcumleri alinmistir. Aritmi, hastanin kendini kotu hissetmesi, ani kan basinci degisiklikleri olusmasi durumunda test sonlandirilmistir. Hasta grubunda kontrol grubuna gore sistolik, diyastolik kan basinci ve kalp hizi olcumlerinde kontrol grubuna gore anlamli degisikliklerin saptaninasi anlamli hemodinamik degisiklikler olarak ifade edilmistir.

Ekokardiyografik degerlendirme

Ekokardiyografik degerlendirmeler General Electric marka Vivid 3 Pro ekokardiyografi cihazi (GE, USA) ile 3MHz transduser kullanilarak yapilmistir. Transtorasik ekokardiyografi hastalara yatar durumda, goruntu kalitesi kotu olanlarda ise sol yana cevrilerek; parasternal uzun aks, parasternal kisa aks, apikal 2 bosluk ve apikal 4 bosluk goruntulemelerden elde edilmistir. Sistolik ve diyastolik fonksiyonlar, DSE degerlendirmeleri dobutamin infuzyonundan once ve sonra birbirini izleyen 3 goruntu uzerinden ayni calismacilar tarafindan yapilmistir. Sol ventrikul diyastolik (LVCD) ve sistolik (LVCS) caplari, interventrikuler septum sistolik kalinlik (IVSSK) olcumleri Amerikan Ekokardiyografi Derneginin onerilerine gore yapilmistir (17). Sol ventrikul arka duvar kalinligi yuzdesi (LVADK%): %[(sol ventrikul arka duvar sistolik kalinlik-sol ventrikul arka duvar diyastolik kalinlik)/ sol ventrikul arka duvar diyastolik kalinlik] formulune gore hesaplaninistir (10,17,18).

Doppler ekokardiyografide trikuspit ve mitral akimlarinin erken ve gec dolus hizlari, akselerasyon zamani (AT), deselerasyon zamani (DT), IRT ve izovolumik kontraksiyon zamani (ICT) olcumleri yapilmistir. Nishimura ve ark.nin (18) yontemine gore mitral doruk E (erken dolum) ve A (gec dolum) hizlan olculmus, Grossman ve ark. nin (19) metoduna gore de ESS olcumleri yapilmistir.

Istatistiksel analiz

Calismada elde edilen tum veriler Windows SPSS 15.0 (Chicago, IL, USA) bilgisayar programma yuklenmis, niceliksel degiskenler ortalama [+ or -] SS, mediyan, niteliksel degiskenler frekans dagilimi ve yuzde ile verilmistir. Gruplar arasi fark analizi icin Mann-Whitney U testi, her bir grup icin tekrarlayan olcumlerde varyans analizi (ANOVA) ve Bonferroni posthoc duzeltmeleri yapilmistir. Tani anindaki yas ve kumulatif antrasiklin dozu ile ekokardiyografik olcumler (sistolik ve diyastolik fonksiyon olcumleri) arasindaki korelasyonlar icin de Spearman nonparametrik korelasyon testi kullanilmistir. P<0.05 istatistiksel olarak anlanili kabul edilmistir.

Bulgular

Hastalarin cinsiyet, yas, boy, kilo, tani, kumulatif antrasiklin dozu ve son antrasiklin dozundan sonra gecen sure Tablo 1'de gorulmektedir.

Hemodinamik olcumler

Hasta ve kontrol gruplarinin baslangic ve dobutamin infuzyonlari sirasindaki kan basinci ve kalp hizi olcumleri Tablo 2'de verilmistir. Her iki grubun sistolik kan basinc baslangici D5, D10, D15 ve D20 olcumleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Her iki grubun degerlerinde D5'ten (p<0.05) itibaren artis izlenmis, kontrol grubunda baslangic ve D10 degerleri farka neden olurken, hasta grubunda baslangic, D10 ve D15 degerleri farka neden olmustur, Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Diyastolik kan basinci olcumunde, her iki grubun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.01, p=0.03). Hasta grupta D15'ten (p<0.05) itibaren artis, kontrol grubunda D10'dan (p<0.05) itibaren artis saptanmis, gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Her iki grubun kalp hizi olcumlerinde baslangic, D5, D10, D15 ve D20 (p=0.0001) degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmus, kontrol grubunun tum olcumleri bu farka neden olurken, hasta grubun D10, D15 ve D20 degerlerindeki yukseklik, farka neden olmustur. Dobutamin infuzyonu sirasinda hasta grubunda anlamli hemodinamik degisiklikler 15[micro]p/kg/dk dobutamin dozunda ortaya cikmiftir. Hasta ve kontrol gruplan arasinda test sirasinda kan basinci ve kalp hizi degerleri arasinda istatistiksel acidan anlamli fark bulunmamasina karsin, baslangica gore test sonunda kalp hizinda kontrol grubunda %90'lik, hasta grubunda ise %71.2'lik artis saptanmistir (Tablo 2).

Ekokardiyografi

Sistolik fonksiyonlar: Hasta ve kontrol grubunun baslangic ve dobutamin infuzyonlari sirasindaki sol ventrikul sistolik fonksiyonlari Tablo 3'de gosterilmistir.

Hasta grubun EF degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamasina karsin, kontrol grubun EF baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.003). Bu fark baslangic EF degerinin dusuk olmasindan kaynaklarimaktadir. Hasta grubun EF degerleri kontrol grubuna gore D10 (p=0.003) ve D20'de (p=0.018) dusuk bulunmustur. Her iki grubun FK baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmamasina karsin, hasta grubun EF degerleri kontrol grubuna gore D5 (p=0.23), D10 (p=0.007) ve D20'de (p=0.027) dusuk bulunmustur.

Hasta grubun ESS olcumlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamis, kontrol grubunun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlanili fark bulunmustur (p=0.005). Bu fark baslangic degerinin yuksek D20 degerinin ise dusuk olmasindan kaynaklanmaktadir. Hasta grubun ESS degerleri, kontrol grubuna gore D10'dan (p<0.05) itibaren yuksek bulunmustur.

Hasta grubun LVADK% degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamis, kontrol grubunun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Bu fark D20 degerindeki yukseklikten kaynaklarimaktadir. Hasta grubun LVADK% degeri kontrol grubuna gore D20'de (p=0.003) dusuk bulunmustur. Hasta grubun IVSSK degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamis, kontrol grubunda D20 degerinde (p=0.04) artma saptanmistir. Hasta grubun IVSSK degeri kontrol grubuna gore D20'de (p=0.025) dusuk bulunmusuir.

Hasta grubun LVCD degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamis, kontrol grubun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Bu fark LVCD D20'deki dusuklukten kaynaklarimaktadir. Hasta grubun LVCD degeri, kontrol grubuna gore D20'de (p=0.04) yuksek bulunmustur. Hasta grubun LVCS degerlerinde baslangica gore dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamis, kontrol grubunun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Bu fark baslangic degerindeki yukseklik, D20 degerindeki dusuklukten kaynaklarimaktadir. Hasta grubun LVCS degerleri kontrol grubuna gore D20'de (p=0.01) yuksek bulunmustur. Sistolik fonksiyonlarda baslangica gore test sonunda en buyuk fark hasta grubunda LVADK%, kontrol grubunda ESS'de; gruplar arasinda en buyuk fark yine ESS'de saptanmistir (Tablo 3).

Diyastolik fonksiyonlar: Hasta ve kontrol grubunun baslangic ve dobutamin infuzyonlari sirasindaki diyastolik fonksiyon olcumleri Tablo 4'de gorulmektedir.

Her iki grubun mitral E baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Her iki gruptaki bu fark baslangic degerindeki dusuklukten kaynaklarimaktadir. Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Her iki grubun mitral A baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Kontrol grubunda fark D15 ve D20 degerlerindeki yukseklikten kaynaklariirken, hasta grubunda bu farka, baslangic degerindeki dusukluk ve D20 degerindeki yukseklik neden olmaktadir. Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Mitral E/A degerlerinde, gruplar arasinda ve gruplarin kendi iclerinde, baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamistir.

Her iki grubun AT degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamasina karsin, hasta grubunun AT degerlerinde kontrol grubuna gore D10 (p=0.001) ve D20'de (p=0.024) uzama saptanmistir. Hasta grubunun DT degerlerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda fark bulunmamasina karsin, kontrol grubunun baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Bu farka D15 ve D20'deki dusukluk (kisalina) neden olmustur. Hasta grubunun DT degerlerinde kontrol grubuna gore D10'dan (p<0.05) itibaren uzama saptanmistir.

Her iki grubunun trikuspit E baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.002, p=0.003). Bu fark kontrol grubunda D10, D15 ve D20 degerlerindeki yukseklikten, hasta grubunda D15 ve D20 degerlerindeki yukseklikten kaynaklarimaktadir. Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Her iki grubun trikuspit A baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Kontrol grubunda bu fark baslangic ve D5 degerlerindeki dusukluk, hasta grubunda bu farka baslangic degerindeki dusukluk ve D20 degerindeki yukseklik neden olmustur. Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Her iki gruptrikuspit E/A baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.0001). Her iki grupta da bu fark, D15 ve D20 degerlerindeki dusuklukten kaynaklarimaktadir. Gruplar arasinda test boyunca fark bulunmamistir. Her iki grubun ICT baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.002). Her iki grupta bu farka D20'deki dusukluk neden olmustur. Hasta grubun baslangic ve dobutamin infuzyonlan sirasindaki ICT degerleri kontrol grubuna gore uzun bulunmustur (p<0.05). Hasta grubun IRT degerinde baslangic ve dobutamin dozlari arasinda degisiklik saptanmamis, kontrol grubu IRT baslangic, D5, D10, D15 ve D20 degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulunmustur (p=0.001). Bu farka D20 degerindeki dusukluk (kisalina) neden olmustur. Hasta grubun IRT degerleri baslangic ve dobutamin infuzyonlari sirasinda kontrol grubuna gore uzun bulunmustur (p<0.05). Test sonunda baslangica gore gruplar arasinda en buyuk fark AT'de izlenmis; hasta grupta %9.9'luk kisalina saptanirken, kontrol grubunda bu kisalina %22.9 degerine ulasmistir. Her iki grupta da diyastolik fonksiyonlarda, baslangica gore en fazla artis, mitral A'da (%42.8'lik artis) saptanmistir (Tablo 4).

Tam anindaki yas ve kumulatif antrasiklin dozu ile ekokardiyografik olcumler arasindaki korelasyonlar

Tam anindaki yas ve kumulatif antrasiklin dozu ile Tablo 3 ve 4'te verilen ekokardiyografik olcumler arasinda sadece mitral E ve LVADK% arasinda korelasyon bulunmustur. Tam anindaki yas ile mitral E olcumleri arasinda negatif korelasyon izlenmistir (tani anindaki yas arttikca mitral E'de azalma saptanmistir, r=-0.59, p=0.01. Kumulatif antrasiklin dozu ile LVADK% arasinda da negatif korelasyon bulunmustur (kumulatif antrasiklin dozu arttikca LVADK%'sinde azalina saptanmistir, r=-0.67, p=0.02).

Yan etki

Sadece kontrol grubundaki bir katilimcida 5[micro]/kg/dk dobutamin infuzyonu sirasinda (ani kan basinci yuksekligi) izlenmistir. Aritmi ya da kan basinci dusuklugu gibi yan etkiler hicbir olguda gozlenmemistir.

Tartisma

Sonuclarimiza gore, dobutamin 15mcg/kg/dk dozu, kalp hizinda ve kan basincinda yeterli artis saglamistir. Kanserli hastalar normal EF ve FK'ya sahip olmalarina karsin, strese verilen kardiyak yanitta EF ve FK'yi saglikli bireylerin arttirdigi kadar arttiramamistir. Hasta grubun ESS olcumunde, D10'dan, LVCD, LVCS, IVSKK ve LVADK% olcumlerinde D20'den itibaren kontrol grubuna gore farklar aciga cikarilmistir. Baslangicta sadece hasta grubun IRT ve ICT olcumlerinde kontrol grubuna gore farklar saptaninasina karsin, D10'dan itibaren AT ve DT olcumlerinde de farklar aciga cikarilmistir.

Antrasiklinler, kanser tedavisinde yaklasjk 30 yili askm bir suredir kullanilmakta ve basarili sonuclar elde edilmektedir (6). Bu nedenle kur saglaninis hastalarda ileride gelisebilecek kardiyotoksisitenin erken tanisi ve onlenmesi; hastalarin yasam kalitesini arttirmak, meslek secimlerinde ve yasamlarmi planlamalarinda yardimci olmak acisindan onem tasimaktadir.

Dobutamin 5[micro]g/kg/dk dozunda kalp hizmi arttirmadan, EF ve FK'yi arttirarak kardiyak atim volumunde artis saglamakta ve vaskuler etki olusinadan kan basincmi arttirmaktadir. Kalp hizi artisi ve vaskuler etki 5pg/kg/dk uzerindeki dozlarda gorulmekte, 20[micro]g/kg/dk ve uzerindeki dozlarda kalp hizi artisjna bagh olarak miyokardm oksijen tuketimi ve kan basinci artmaktadir. Bu durum strese verilen yanitin ve kardiyak rezervin degerlendirilmesine olanak saglamaktadir (12,20).

Calismalarin cogunda hemodinamik degisiklikler, dobutamin infuzyonunun 10[micro]g/kg/dk dozunda gerceklesinistir (10,12,16, 21). Calisinamizda anlamli hemodinamik degisiklikler hasta grubunda 15[micro]g/kg/dk, kontrol grubunda 10[micro]g/kg/dk dozlarindan itibaren izlenmeye baslamistir. Hasta grubunda dobutamin yanitinin, kontrol grubuna gore daha gec olmasinin nedeni kardiyak etkilenim sonucu strese verilen yanitm yetersiz kalinasiyla aciklarimistir.

Hamada ve ark.'nin (12) antrasiklin tedavisi alinayan (N) ve kumulatif antrasiklin tedavisini >400mg/[m.sup.2] (H) ve >200mg/[m.sup.2] (M) dozlarinda alan kanserli hastalarda yaptiklari calismada; test sonunda kalp hizinda N grubunda %92.0, H grubunda %73.4 ve M grubunda %90.0'lik, sistolik kan basincinda N grubunda %55.0'lik, H grubunda %38.7 ve M grubunda %55.0'lik artis saptanmistir. Calismamizda mediyan kumulatif antrasiklin dozu 300mg/[m.sup.2] olup, sistolik kan basincinda hasta grubunda %33.4'lik, kontrol grubunda %32.6'lik; diyastolik kan basincinda ise, her iki grupta %11.4'luk; kalp hizinda hasta grubunda %71.2'likve kontrol grubunda %90.0'lik artis saglanmistir. Kalp hizinda hasta grubunda, kontrol grubuna gore daha az artis saptaninasinin nedeni kardiyak etkilenim sonucu strese verilen yanitin yetersizligidir. Hamada ve ark.'nin (12) 30[micro]g/kg/dk dobutamin dozunda elde ettikleri hemodinamik artis degerleri ile calisinamizda 20[micro]g/kg/ dk dozunda elde edilen degerlerin birbirlerine yakin oldugu gorulmektedir.

Dobutamin stres EKO kardiyak fonksiyonlarin ve rezervin degerlendirilmesine olanak saglamaktadir (10, 12). Klewer ve ark.'nin calisinasinda FK'da dobutamin infuzyonu ile birlikte azalina saptanirken, diger calismalarda EF ve FK'da dobutamin infuzyonu sirasinda belirgin deglsiklik izlenmemistir (10, 16, 22).

Calisinamizda baslangicta EF, FK, ESS, LVCD, LVCS, IVSSK ve LVADK%'de hasta grup ile kontrol grubu arasinda fark bulunmamasina karsin test sonunda hasta grubun sistolik fonksiyonlarinda kontrol grubuna gore farklar aciga cikarilmistir. Hastalar normal EF ve FK'ya sahip olmalarina karsin, strese verilen kardiyak yanitta EF ve FK'yi saglikli bireyler kadar arttiramamakta ve strese verilen sistolik yanitta geri kalinaktadirlar.

Antrasiklin dozu arttikca sistolik fonksiyonlarda bozulma ve FK'da azalma gosterilmistir (23). Calismamizda antrasiklin kumulatif dozu ile EF ve FK arasinda bir iliski bulunmamis; ancak testin sonunda kumulatif antrasiklin dozu ile LVADK% arasinda negatif korelasyon saptanmistir.

Saglikh bireyler, strese sol ventrikul arka duvar ve interventrikuler septum kalinliklarini arttirarak yanit vermektedir. Tedavi almis kanserli hastalar, dinlenme sirasinda normal duvar kalinhklarina sahip olsalar bile, stres sirasinda beklenen artisin gorulmemesi gizli kardiyotoksisiteyi gostermektedir (23). Klewer ve ark. (10) antrasiklin tedavisi alan ve yakinmasi olmayan hastalarda yaptiklari calismada, dobutamin infuzyonuna en belirgin yanitin sol ventrikul arka duvar kalinligi yuzdesindeki azalma oldugunu gostermislerdir. Calismamizda LVADK% ve IVSSK olcumlerinde, baslangicta gruplar arasinda belirgin degisiklik gorulmemis, ancak D20'de hasta grubunda kontrol grubuna gore belirgin azalina saptanmistir. Test sonunda baslangica gore, en buyuk fark hasta grubunda LVADK% olmus; hasta grupta %12.6'lik artis saptanirken, kontrol grubunda %23.8'lik artis saptanmistir. Dobutamin stres EKO ile antrasiklin kardiyotoksisitesi sonucu gelisen miyosit kaybi nedeni ile ve LVADK% ve IVS sistolik kalinliginda olusan sakh azalma 20[micro]g/kg/dk dobutamin dozunda aciga cikartilmistir. Stres arttikca sol ventrikul diyastolik capinda (4.1cm'den 4.3cm'ye) artma, kontrol grubunda ise (4.2 cm'den 3.9 cm'ye) azalma saptanmis; bu fark 20[micro]/kg/dk dobutamin dozunda belirginlesinistir. Sol ventrikul sistolik capinda stres EKO sirasinda, hasta grubunun degerlerinde belirgin degisikligin olmadigi (2.6 cm'den 2.5 cm'ye degistigi), kontrol grubunda ise stres arttikca LVCS'nin (2.5 cm'den 1.9 cm'ye) azaldigi bulunmustur. Hasta grubunun LVCS olcumlerinde stres arttikca, kontrol grubuna gore artis izlenmiftir. Gruplar arasi sistolik ve diyastolik ventrikul caplarinda izlenen bu fark, hasta grupta stres sirasinda sol ventrikulun kasilmasinin yetersiz ve ventrikul icinde kalan volumun fazla olmasi ile aciklarimiftir.

Antrasiklin tedavisi alan hastalarda gelicen gec kardiyotoksisitede; sol ventrikul kasilmasinda azalma, sol ventrikul duvar kalinliginda incelme ve sol ventrikul ESS'sinde artmanin oldugu, bunlarin sonucunda ventrikuler fonksiyon bozuklugu olustugu gosterilmistir (16). De Wolf ve ark.'nin (20) calismasinda da antrasiklin kardiyotoksisitesi nedeni ile LVADK%'de olusan azalmanin ESS'de artisa neden oldugu, bu durumun da sistolik fonksiyon bozukluguna katkida bulundugu bildirilmistir. Hamada ve ark.'nm (12) yuksek (400 mg/[m.sup.2]) ve orta (200 mg/[m.sup.2]) dozlarda antrasiklin tedavisi olan ve antrasiklin kemoterapisi disinda kemoterapi alan hastalarda yaptiklari calismada, yuksek doz antrasiklin tedavisi olan hastalarda baslangic ESS degerlerinin diger gruplara gore yuksek oldugu ve dusuk doz dobutamin infuzyonu sirasinda (5[micro]g/kg/dk) LVADK%'nin diger gruplara gore dusuk oldugu saptanmistir. Dobutamin dozu arttikca, orta antrasiklin dozlarinda bile ESS degerlerinde yukseklik ve LVADK'da azalina izlenmistir. Benzer cekilde calismamizda da LVADK%'nin; 20[micro]g/kg/dk dobutamin infuzyonunda kumulatif antrasiklin dozu ile negatif korelasyon gosterdigi saptaniniftir. Test sonunda gruplar arasindaki en buyuk farkm ESS'de oldugu bulunmustur.

Antrasiklin kardiyotoksisitesinde sistolik fonksiyonlar bozulmadan diyastolik fonksiyonlarda bozulma gorulebilmektedir. Marchandise ve ark.'nin (25) calismasinda, sakli kardiyotoksisite tanisi alan hastalarin, sistolik fonksiyonlarinm normal olmasina karsin, sol ventrikul dolumunda bozukluk oldugu (E ve E/A degerlerinde azalina) gosterilmistir. Ayni calismada antrasiklin nedeni ile olusan ilerleyici miyokardiyal hasar sonucu ventrikulde relaksasyon gelistigi dusunulmustur (25). Calisinamizda diyastolik fonksiyon olcumlerinde, mitral ve trikuspit dolum hizlarinda, (E, A ve E/A degerlerinde) stres EKO sirasinda gruplar arasinda belirgin fark izlenmemistir. Her iki grupta dobutaminin inotropik etkisi ile artan dobutamin dozlarinda, kalp hizi artisina bagli olarak gelicen kan akim hizindaki artis sonucu, LV dolum degerlerinde daha belirgin olmak uzere RV dolum degerlerinde de artis izlenmistir. Calismamizda oldugu gibi, Klewer ve ark.'nin (10) calismasinda da LV dolum degerlerinde bozulma saptaninamistir.

Calismamizda, kontrol grubunda kalp hizinda test sonunda %90.0'lik artis saglaninis ve mitral AT ve DT degerlerinde de kisalma saptanmistir. Hasta grubunda ise kalp hizinda %71.2'lik artis saglaninis, ancak mitral AT ve DT degerlerinde belirgin degisiklik gorulmemistir. Hasta grubunda kontrol grubuna gore, mitral AT ve DT degerlerinde uzama saptanmis olmasinin nedeni, hasta grubunun kalp hizini kontrol grubu kadar arttiramamasi olabilecegi gibi, ventrikulun gevseme (relaksasyon) sorunu oldugunu da akla getirmistir. Test sonunda gruplar arasinda en buyuk fark AT'de saptanmis, hasta grupta AT 61'dan 56 msn'ye, kontrol grubunda 61 dan 47 msn'ye kisaldigi bulunmus ve gruplar arasinda belirgin fark izlenmistir.

Saglikli bireylerde dobutamin infuzyonu, kalp hizmi arttirarak IRT ve ICT degerlerinde kisalmaya ve LV sistolik ve diyastolik fonksiyon olcumlerinde artisa neden olmaktadir (16, 26). Antrasiklin kardiyotoksisitesinde ise miyokarttaki fibrotik degisiklikler ya da kalsiyum ve ATP metabolizmasindaki degisiklikler sonucunda ventrikul gevsemesinde sorun olmakta ve beklenenin aksine, IRT'de uzama gorulmektedir (8, 16, 27). Calismamizda hasta grubunun ICT ve IRT degerleri test boyunca kontrol grubuna gore uzun bulunmustur. Bu sonuclar hasta grubunda ventrikulun kasilmaya baslama (kontraksiyon) ve gevseme (relaksasyon) sorunu oldugunu dusundurtmustur. Antrasiklin tedavisi alan hasta grubunda, ventrikul dolum hizlarinda henuz bozulma olmadan ve kalp hizi degerlerinde de gruplar arasinda fark bulunmamasina karsin, IRT, ICT, AT ve DT degerlerindeki kontrol grubuna gore saptanan uzama kardiyotoksisitenin erken gostergesidir. Bu sonucun antrasiklin toksisitesi nedeni ile gelisen miyosit kaybi ve enerji olusturmasindaki yetersizlik ile aciga ciktigi dusunulmustur.

Calismamizda dobutaminin 20mcg/kg/dk dozuna cikilana kadar gecen surede sadece 3 hastada kisa sureli hafif bulanti hissi gozlenmistir. Hicbir katilimcida kan basincinda dusme ya da aritmi gorulmemistir. Kontrol grubunda sadece bir katilimcida 5mcg/kg/dk dobutamin infuzyonunun 5. dakikasinda bas agrisi ve yuzde karmcalanma hissi olusmus ve kan basincinda ani artis gozlenmistir. Kan basincindaki ani artisin nedeni olarak, dobutamine verilen asiri adrenerjik yanit dusunulmustur. Sonuclarimiza gore hasta grubunda anlamli hemodinamik degisikliklerin her iki grupta 15mcg/kg/dk dobutamin dozunda baslamasina karsin, yan etki nedeni ile infuzyona dusuk dozlarda (5mcg/kg/dk) baslaninasi ve sorun gozlenmemesi durumunda dozun arttirilmasi uygun bulunmustur.

Calismamin kisitlamalari

Calismanin en onemli eksikligi hasta sayisinin yetersiz olmasindan kaynaklanmaktadir. Gec kardiyotoksisitenin degerlendirildigi bu calismaya, en son antrasiklin dozunu 7 yil once alinis hastalar secilmis, bu nedenle hasta sayisi 20 ile sinirli kalinistir. Diger bir en onemli eksiklik ise, ekokardiyografik olcumlere yansiyan bu degisikliklerin klinige nasil ve ne zaman yansiyacaginin hala bilinmemesidir. Bu nedenle, bu hastalarin yakinmasi olmasa bile ekokardiyografik acidan uzun donem izlemleri gerekmektedir.

Sonuc

Dobutamin 15[micro]g/kg/dk dozu kalp hizinda ve kan basincinda yeterli artis saglamaktadir. Yan etki nedeni ile dobutamin infuzyonuna 5[micro]g/kg/dk dozunda baslaninasi, semptom olusmamasi durumunda dozun yavas yavas arttirilmasi, ekokardiyografik degerlendirmenin sadece baslangic ve 20[micro]g/kg/dk dozunda yapilmasi yeterli olacaktir. Ekokardiyografik kayitlar alinip, goruntu degerlendirme ve olcumlerin infuzyon bitiminde yapilmasi, infuzyon suresinin kisalmasini ve yan etkilerin en aza indirilmesini saglayacaktir. Test sonunda en buyuk degisikliklerin LVADK%, AT ve ESS olcumlerinde oldugu saptanmistir; bu nedenle LVADK%, AT ve ESS olcumlerinin gec kardiyotoksisitenin erken tanisinda standart ekokardiyografik parametreler arasinda yer almalari erken tanida yol gosterici olacaktir.

doi: 10.5152/akd.2010.042

Cikar catismasi: Bildirilmemistir.

Accepted/Kabul Tarihi: 13.01.2010

Kaynaklar

(1.) Bleyer W. The impact of childhood cancer on the US and the world. CA Cancer J Clin 1990; 40: 355-67.

(2.) Gatta G, Capocaccia R, Coleman MR Ries LA, Berrino F Childhood cancer survival in Europe and the United States. Cancer 2002; 95:1767-72.

(3.) Iarussi D, Indolfi R Casale F, Coppolino R Tedesco MA, Di Tullio MT. Recent advances in the prevention of anthracycline cardiotoxicity in childhood. Curr Med Chemistry 2001; 8:1649-60.

(4.) Outomuro D, Grana DR, Azzato F, Milei J. Adriamycine--induced myocardial toxicity: Newsolutionsforan old problem? Int J Cardiol 2007; 117:6-15.

(5.) Zucchi R, Danesi R. Cardiac toxicity of antineoplastic anthracyclines. Curr Med Chem 2003; 3:151-71.

(6.) Kremer LC, Caron HN. Anthracycline cardiotoxicity in children. N Engl J Med 2004; 351: 120-1.

(7.) Bulock FA, Mott MG, Oakhill A, Martin R Left ventricular diastolic function after anthracycline chemotherapy in childhood: relation with systolic function, symptoms, and pathophysiology. Br Heart J 1995; 73: 340-50.

(8.) Elbl L, Hrstkova H, Chaloupka V. The late consequences of anthracycline treatment on left ventricular function after treatment for childhood cancer. Eur J Pediatr 2003; 162: 690-6.

(9.) Sorensen K, Levitt GA, Bull C, Dorup I, Sullivan ID. Late anthracycline cardiotoxicity after childhood cancer: a prospective longitudinal study. Cancer 2003; 97:1991-8.

(10.) Klewer SE, Goldberg SJ, Donnerstein RL, Berg RA, Hutter JJ. Dobutamine stress echocardiography: a sensitive indicator of diminished myocardial function In asymptomatic doxorubicin-treated longterm survivors of childhood cancer. J Am Coll Cardiol 1992; 19:394-401.

(11.) Dorup I, Levitt G, Sullivan I, Sorensen K. Prospective longitudinal assessment of late anthracycline cardiotoxicity after childhood cancer: the role of diastolic function. Heart 2004; 90:1214-6.

(12.) Hamada H, Ohkubo T, Maeda M, Ogawa S. Evaluation of cardiac reserved function by high-dose dobutamine -stress echocardiography in asymptomatic anthracycline-treated survivors of childhood cancer. Pediatrics International 2006; 48: 313-20.

(13.) Bristow MR, Mason JW, Billingham ME, Daniels JR. Dose effect and structure function relationships in doxorubicin cardiomyopathy. Am Heart J 1981; 102: 709-18.

(14.) Hui L, Leung MR Ha SY, Chau AK, Cheung YE Early detection of left ventricular dysfunction in patients with beta thalassemia major by dobutamine stress echocardiography. Heart 2003; 89: 669-70.

(15.) Guimaraes-Filho E Tan D, Braga J, Rodrigues A, Waib R Matsubara B. Ventricular systolic reserve in asymptomatic children previously treated with low doses of anthracyclines. Am J Cardiol 2007; 100:1303-6.

(16.) Elbl L, Hrstkova H, Chaloupka V, Novotny J, Michalek J. The evaluation of left ventricular function in childhood cancer survivors by pharmacological stress echocardiography. Neoplasina 2003; 50:191-7.

(17.) Shan DJ, DeMaria A, Kisslo J, Weyman A. The committee on M-mode standardization of the American Society of Echocardiography recommendation regarding quantitation in M-mode echocardiography: results of a survey of echocardiographic measurement. Circulation 1978; 58:1072-83.

(18.) Nishimura RA, Abel MD, Hatle LK, Tajik AJ. Assessment of diastolic function of the heart: background and current applications of Doppler echocardiography. Part II. Clinical studies. Mayo Clin Proc 1998; 64:181-204.

(19.) Grossinan W, Jones D, McLaurin LP Wall stress and patterns of hypertrophy in the human left ventricle. J Clin Invest 1975; 56: 56-64.

(20.) De Wolf D, Suys B, Maurus R, Benoit Y, Verhaaren H, Matthijs D, et al. Dobutamine stress echocardiography in the evaluation of late anthracycline cardiotoxicity in childhood cancer survivors. Pediatr Res 1993; 39: 504-12.

(21.) Lanzarini L, Bossi G, Laudisa ML, Klersy C, Arico M. Lack of clinically significant cardiac dysfunction during intermediate dobutamine doses in long-term childhood cancer survivors exposed to anthracyclines. Am Heart J 2000; 140:315-23.

(22.) Lenk MK, Zeybek C, Okutan V, Ozcan O, Gokcay E. Detection of early anthracycline-induced cardiotoxicity in childhood cancer with dobutamine stress echocardiography. Turk J Pediatr 1998; 40: 373-83.

(23.) Bulock FA, Mott MG, Oakhill A, Martin RR Left ventricular diastolic filling patterns associated with progressive anthracycline-induced myocardial damage: A prospective study. Pediatr Cardiol 1999; 20:252-63.

(24.) Sorensen K, Levitt G, Bull C, Chessells J, Sullivan I. Anthracycline dose in childhood acute lymphoblastic leukemia: issues of early survival versus late cardiotoxicity. J Clin Oncol 1997; 15: 61-8.

(25.) Marchandise B, Schroeder E, Bosly A, Doyen C, Weynants P Kremer R, et al. Early detection of doxorubicin cardiotoxicity; interest of Doppler echocardiographic analysis of left ventricular filling dynamics. Am Heart J 1998; 118: 92-8.

(26.) Harada K, Tamura M, Toyono M, Yasuoka K. Effect of dobutamine on a Doppler echocardiographic index of combined systolic and diastolic performance. Pediatr Cardiol 2002; 23: 613-7.

(27.) Stoddard ME Seeger J, Liddell NE, Hadley TJ, Sullivan DM, Kupersinith J. Prolongation of isovolumetric relaxation time as assessed by Doppler echocardiography predicts doxorubicin-induced systolic dysfunction in humans. J Am Coll Cardiol 1992; 20:62-9.

Yazisina Adresi/Address for Correspondence: Dr. Ayse Yildinm, Kartal Koguyolu Yuksek Ihtisas Egitim ve Arastirma Hastanesi, Cocuk Kardiyolojisi Klinigi, Istanbul, Turkiye Tel: +90 216 459 44 40/10 36 Faks: +90 216 456 63 21 E-posta: ayildirimmd@yahoo.com

Ayse Yildinm, F Sedef Tunaoglu, Faruk Guclu Pinarli *, Mustafa Ilhan **, Aynur Oguz *, Ceyda Karadeniz *, Rana Olgunturk, Deniz Oguz, Serdar Kula

Gazi Universitesi Tip Fakultesi, Cocuk Kardiyolojisi, * Cocuk Onkolojisi Bilim Dali, ve ** Halk Sagligi Anabilim Dallari, Ankara, Turkiye
Tablo 1. Hastalarin klinik ozellikleri

No   Cinsiyet   Yas, yil   Boy, cm   Kilo, kg   Tani

1       K          20        152        48      Hodgkin Lenfoma
2       E          24        171        72      Hodgkin disi Lenfoma
3       E          19        171        61      Hodgkin disi Lenfoma
4       E          18        172        74      Hodgkin disi Lenfoma
5       E          21        176        64      Hodgkin disi Lenfoma
6       E          15        160        74      Hodgkin disi Lenfoma
7       E          17        165        53      Wilms Tumoru
8       K          18        165        50      Anjiyosarkom
9       K          15        157        58      Wilms Tumoru
10      E          15        167        67      Hepatoblastom
11      E          18        164        57      Hodgkin Lenfoma
12      E          17        168        59      Rabdomyosarkom
13      E          17        163        60      Wilms Tumoru
14      K          26        10         69      Hodgkin disi Lenfoma
15      E          13        165        60      Ganglionbroblastom
16      E          21        180        80      Hodgkin disi Lenfoma
17      E          20        169        60      Hodgkin Lenfoma
18      E          16        173        80      Hodgkin Lenfoma
19      K          19        161        56      Hodgkin disi Lenfoma
20      K          18        155        45      Hodgkin disi Lenfoma

No   Antrasiklin       Kumulatif       * Sure, yil   Mediyastinal
                      antrasiklin                    radyoterapi,
     Adi           Doz, mg/[m.sup.2]                     cGY

1    Dokso                150              10
2    Dokso                350               7
3    Dokso+Epi           50+40             13
4    Dokso                200              14
5    Dokso                300              10
6    Dokso                150              12
7    Dokso                480              13
8    Dokso                360              10
9    Dokso                300              12
10   Dokso                480               7
11   Dokso                240               7
12   Epi                  450               7
13   Dokso                420               7
14   Dokso                300              10
15   Dokso                180               8
16   Dokso                300              10
17   Dokso                200              13
18   Dokso                100               7            2000
19   Dokso                240               9
20   Dokso                287              11

* --en son antrasiklin dozundan sonra geten sure
Dokso--doksorubisin, Epi--epirubisin, E--erkek, K--kiz

Tablo 2. Stres ekokardiyografi sirasinda kan basinci ve kalp
hizi olcumleri

Degiskenler                          Baslangic

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                     111.5 [+ or -] 10.7 (a)
  Kontrol                     112.7 [+ or -] 10.4 (a)
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                        66.2 [+ or -] 8.9
  Kontrol                        66.3 [+ or -] 6.5
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                       71.9 [+ or -] 13.4
  Kontrol                     73.0 [+ or -] 11.4 (a)

Degiskenler                             D5

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                      125.1 [+ or -] 15.4
  Kontrol                      126.0 [+ or -] 11.0
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                       67.3 [+ or -] 9.9
  Kontrol                       66.9 [+ or -] 9.8
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                       78.6 [+ or -] 18.6
  Kontrol                     81.0 [+ or -] 11.2 (a)

Degiskenler                             D10

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                     138.1 [+ or -] 17.1 (a)
  Kontrol                     139.0 [+ or -] 14.7 (a)
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                        70.3 [+ or -] 6.7
  Kontrol                     73.0 [+ or -] 11.0 (a)
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                     92.6 [+ or -] 17.7 (a)
  Kontrol                     93.0 [+ or -] 12.0 (a)

Degiskenler                             D15

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                     146.3 [+ or -] 13.1 (a)
  Kontrol                       146.0 [+ or -] 14.0
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                     73.2 [+ or -] 7.05 (a)
  Kontrol                     72.0 [+ or -] 10.0 (a)
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                     108.8 [+ or -] 21.5 (a)
  Kontrol                     113.0 [+ or -] 15.0 (a)

Degiskenler                             D20             F **    p **

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                       148.8 [+ or -] 14.1     92.8    0.001
  Kontrol                       149.5 [+ or -] 17.2     102.0   0.001
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                     73.8 [+ or -] 10.7 (a)    16.0    0.03
  Kontrol                     73.9 [+ or -] 11.6 (a)    18.3    0.01
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                     125.1 [+ or -] 18.9 (a)   43.4    0.001
  Kontrol                     138.7 [+ or -] 11.8 (a)   67.5    0.001

Degiskenler                   %[DELTA]

Sistolik kan basinci, mmHg
  Hasta *                     33.4
  Kontrol                     32.6
Diyastolik kan basmci, mmHg
  Hasta *                     11.4
  Kontrol                     11.4
Kalp hizi, vuru/dakika
  Hasta *                     71.2
  Kontrol                     90.0
Veriler ortalama [+ or -] SD olarak sunulmustur

* gruplar arasi fark analizi Mann Whitney U test:, Basjangic, D5, DIO,
D15 ve D20 icin p>0.05

** grup ici fark analizi--tekrarlayan olcumler ANOVA testi

(a) grup ici Bonferroni ile duzeltilmis fark analizi (p<0.05),
%[DELTA]--basjangic ve D20 arasindaki farkin yuzdesi

Tablo 3. Stres ekokardiyografi sirasinda sol ventrikul
sistolik fonksiyonlari

Degiskenler             Baslangic                D5

EF; %
  Hasta             69.6 [+ or -] 4.3    72.9 [+ or -] 7.2
  Kontrol           71.0 [+ or -] 6.5a   78.0 [+ or -] 8.0
  P *                     >0.05                >0.05
FK, %
  Hasta             38.9 [+ or -] 3.2    42.1  [+ or -] 6.5
  Kontrol           40.1  [+ or -] 6.1   46.2 [+ or -] 5.4
  P *                     >0.05                 0.04
ESS, g/[cm.sup.2]
  Hasta              46.6 [+ or -] 13    50.5 [+ or -] 19.7
  Kontrol           38.0 [+ or -] 9.5a   35.0 [+ or -] 9.2
  P *                     >0.05                >0.05
LVADK, %
  Hasta             45.2 [+ or -] 18.8    51.9 [+ or -] 20
  Kontrol            56.2 [+ or -] 16     59.2 [+ or -] 20
  P *                     >0.05                >0.05
IVSSK, mm
  Hasta             1.4 [+ or -] 0.21     1.5 [+ or -] 0.3
  Kontrol           1.4 [+ or -] 0.24     1.5 [+ or -] 0.3
  P *                     >0.05                >0.05
LVCD, mm
  Hasta             4.1  [+ or -] 0.6     4.3 [+ or -] 0.7
  Kontrol            4.2 [+ or -] 0.4    4.1  [+ or -] 0.4
  P *                     >0.05                >0.05
LVCS, mm
  Hasta              2.6 [+ or -] 0.4     2.5 [+ or -] 0.5
  Kontrol           2.5 [+ or -] 0.3 (a)  2.3 [+ or -] 0.6
  P *                     >0.05                >0.05

Degiskenler                D10                  D15

EF; %
  Hasta             71.6 [+ or -] 9.4    74.9 [+ or -] 7.0
  Kontrol           78.2 [+ or -] 5.6    77.2 [+ or -] 5.5
  P *                     0.003                >0.05
FK, %
  Hasta             42.2 [+ or -] 7.7    43.5 [+ or -] 7.8
  Kontrol           46.2 [+ or -] 4.6    45.9 [+ or -] 2.5
  P *                      0.04                >0.05
ESS, g/[cm.sup.2]
  Hasta             45.7 [+ or -] 12.5   44.4 [+ or -] 12.8
  Kontrol           32.3 [+ or -] 9.5    33.1  [+ or -] 8.2
  P *                     0.001                0.005
LVADK, %
  Hasta             53.7 [+ or -] 17.9   51.6 [+ or -] 12.6
  Kontrol           62.2 [+ or -] 18.4   65.4 [+ or -] 17.9
  P *                     >0.05                >0.05
IVSSK, mm
  Hasta              1.4 [+ or -] 0.2     1.4 [+ or -] 0.2
  Kontrol            1.5 [+ or -] 0.2     1.5 [+ or -] 0.3
  P *                     >0.05                >0.05
LVCD, mm
  Hasta              4.3 [+ or -] 0.7     4.3 [+ or -] 0.6
  Kontrol            4.0 [+ or -] 0.4     4.0 [+ or -] 0.5
  P *                     >0.05                >0.05
LVCS, mm
  Hasta              2.6 [+ or -] 0.5     2.6 [+ or -] 0.7
  Kontrol            2.2 [+ or -] 0.3     2.2 [+ or -] 0.3
  P *                     >0.05                >0.05

Degiskenler                  D20             F **   p **     %A

EF; %
  Hasta               73.4 [+ or -] 9.1      11.2   0.06     2.5
  Kontrol             78.7 [+ or -] 5.8      17.7   0.01    10.8
  P *                       0.018
FK, %
  Hasta               43.9 [+ or -] 8.7      6.1    0.07     7.7
  Kontrol             47.8 [+ or -] 5.8      18.1   0.003   19.2
  P *                        0.03
ESS, g/[cm.sup.2]
  Hasta               43.5 [+ or -] 18.3     3.4    0.06    -6.6
  Kontrol           27.2 [+ or -] 8.5 (a)    14.9   0.005   -28.4
  P *                       0.001
LVADK, %
  Hasta               50.9 [+ or -] 16.8     25.8   0.07    12.6
  Kontrol           69.6 [+ or -] 12.2 (a)   5.8    0.001   23.8
  P *                       0.003
IVSSK, mm
  Hasta                1.4 [+ or -] 0.2      6.1    0.06       0
  Kontrol            1.6 [+ or -] 0.2 (a)    15.5   0.04     6.6
  P *                       0.025
LVCD, mm
  Hasta                    4.3+0.5           1.8    0.06     4.8
  Kontrol            3.9 [+ or -] 0.4 (a)    23.7   0.001   -4.8
  P *                        0.04
LVCS, mm
  Hasta                2.5 [+ or -] 0.6      2.9    0.06    -3.8
  Kontrol            1.9 [+ or -] 0.4 (a)    33.9   0.001   -20.0
  P *                        0.01

Veriler ortalama [+ or -] SD olarak sunulmustur

* gruplar arasi fark analizi--Mann Whitney U testi

** grup ici fark analizi--tekrarlayan olcumler ANOVA testi agrup ici
Bonferroni ile duzeltilmis, fark analizi (p<0.05)
%A--basjangic ve D20 arasindaki farkm yuzdesi EF--ejeksiyon fraksiyonu,
ESS--sistol sonu duvar gerginligi, FK--fraksiyonel kisalma,
LVADK%--sol ventrikul arka duvar kalmligi yuzdesi, LVCS--sol ventrikul
sistol sonu capi, LVCD--sol ventrikul diyastol sonu Capi,
IVSSK--interventrikuler septum sistolik kalinlik

Tablo 4. Stres ekokardiyografi sirasinda diyastolik fonksiyon olcumleri

Degiskenler    Grup          Baslangic                    D5

ME, m/sn       Hasta      1.1 [+ or -] 0.2 (a)      1.2 [+ or -] 0.2
              Kontrol     1.1 [+ or -] 0.1 (a)      1.2 [+ or -] 0.2
                P *             >0.05                    >0.05
MA, m/sn       Hasta      0.6 [+ or -] 0.0 (a)      0.7 [+ or -] 0.21
              Kontrol     0.7 [+ or -] 0.1          0.7 [+ or -] 0.1
                P *            p>0.05                    p>0.05
M E/A          Hasta      1.6 [+ or -] 0.3          1.7 [+ or -] 0.4
              Kontrol     1.6 [+ or -] 0.3          1.7 [+ or -] 0.3
                P *             >0.05                    >0.05
AT, ms         Hasta     61.7 [+ or -] 17.6        63.9 [+ or -] 18.5
              Kontrol      61 [+ or -] 15.0          56 [+ or -] 13.0
                P *            p>0.05                   p>0.05
DT, ms         Hasta    104.0 [+ or -] 27.0      102.1  [+ or -] 39.6
              Kontrol    93.0 [+ or -] 21.0        91.0 [+ or -] 23.0
                P *             >0.05                    >0.05
TE, m/sn       Hasta      0.8 [+ or -] 0.2          0.8 [+ or -] 0.2
              Kontrol     0.8 [+ or -] 0.1          0.9 [+ or -] 0.1
                P *             >0.05                    >0.05
TA, m/sn       Hasta      0.5 [+ or -] 0.2 (a)      0.6 [+ or -] 0.2
              Kontrol      05 [+ or -] 0.1 (a)      0.6 [+ or -] 0.2 (a)
                P *             >0.05                    >0.05
TE/A           Hasta       1.5 [+ or -] 0.7         1.4 [+ or -] 0.3
              Kontrol      1.4 [+ or -]             1.4 [+ or -] 0.3
                P *             >0.05                    >0.05
ICT, ms        Hasta      49.8 [+ or -] 8.8        52.8 [+ or -] 12.5
              Kontrol     39.0 [+ or -] 9.11       39.0 [+ or -] 9.4
                P *             0.004                    0.002
IRT, ms        Hasta     56.1  [+ or -] 12.8       63.2 [+ or -] 15.1
              Kontrol     39.0 [+ or -] 7.5        42.0 [+ or -] 8.1
                P *            <0.0001                  <0.0001

Degiskenler    Grup             D10                    D15

ME, m/sn       Hasta      1.3 [+ or -] 0.2      1.3 [+ or -] 0.2
              Kontrol     1.3 [+ or -] 1.7      1.3 [+ or -] 0.2
                P *             >0.05                  >0.05
MA, m/sn       Hasta      0.7 [+ or -] 0.1      0.8 [+ or -] 0.2
              Kontrol     0.8 [+ or -] 0.1      0.9 [+ or -] 0.1 (a)
                P *             p>0.05                p>0.05
M E/A          Hasta      1.6 [+ or -] 0.3      1.5 [+ or -] 0.4
              Kontrol     1.6 [+ or -] 0.2      1.5 [+ or -] 0.2
                P *             >0.05                 >0.05
AT, ms         Hasta     62.8 [+ or -] 15.0    58.0 [+ or -] 13.0
              Kontrol    53.0 [+ or -] 15.0    53.0 [+ or -] 10
                P *            p=0.001               p>0.05
DT, ms         Hasta     99.7 [+ or -] 35.0    84.1 [+ or -] 28.0
              Kontrol    76.0 [+ or -] 28.0    64.0 [+ or -] 14.6 (a)
                P *            <0.0001                <0.0001
TE, m/sn       Hasta      0.9 [+ or -] 0.2      1.0 [+ or -] 0.3 (a)
              Kontrol   1.0 [+ or -] 0.1 (a)    1.0 [+ or -] 0.1 (a)
                P *             >0.05                   >0.05
TA, m/sn       Hasta      0.7 [+ or -] 0.2      0.8 [+ or -] 0.2
              Kontrol     0.8 [+ or -] 0.1      0.9 [+ or -] 0.3
                P *             >0.05                   >0.05
TE/A           Hasta      1.3 [+ or -] 0.4      1.2 [+ or -] 0.4 (a)
              Kontrol     1.4 [+ or -] 0.3      1.2 [+ or -] 0.3 (a)
                P *             >0.05                   >0.05
ICT, ms        Hasta     56.6 [+ or -] 12.3    48.7 [+ or -] 12.7
              Kontrol    37.2 [+ or -] 9.5     32.0 [+ or -] 11.5
                P *            <0.0001                  0.002
IRT, ms        Hasta     59.1 [+ or -] 14.8    51.2 [+ or -] 13.6
              Kontrol    42.2 [+ or -] 10.4    35.5 [+ or -] 7.4
                P *             0.002                  <0.0001

Degiskenler    Grup              D20             ** p    ** p

ME, m/sn       Hasta     1.3 [+ or -] 0.2        22.7   0.001
              Kontrol    1.4 [+ or -] 0.1        30.5   0.001
                P *            >0.05
MA, m/sn       Hasta     0.9 [+ or -] 0.3 (a)    29.4   0.0001
              Kontrol    1.0 [+ or -] 0.1 (a)    27.8   0.0001
                P *            p>0.05
M E/A          Hasta     1.5 [+ or -] 0.4         4.4   0.0001
              Kontrol    1.5 [+ or -] 0.2        23.2   0.0001
                P *              >0.05
AT, ms         Hasta    56.0 [+ or -] 18.0        4.9   0.06
              Kontrol   47.0 [+ or -] 10.3        9.3   0.06
                P *           p=0.024
DT, ms         Hasta    82.8 [+ or -] 29.6        8.5   0.06
              Kontrol   63.0 [+ or -] 16.0 (a)   27.1   0.0001
                P *            <0.0001
TE, m/sn       Hasta     1.0 [+ or -] 0.2 (a)    32.3   0.003
              Kontrol    1.2 [+ or -] 0.2 (a)    33.7   0.002
                P *            >0.05
TA, m/sn       Hasta     0.8 [+ or -] 0.2 (a)    9.0    0.0001
              Kontrol    0.8 [+ or -] 0.3        25.2   0.0001
                P *            >0.05
TE/A           Hasta     1.2 [+ or -] 0.3 (a)    22.8   0.0001
              Kontrol    1.3 [+ or -] 0.3 (a)    25.8   0.0001
                P *            >0.05
ICT, ms        Hasta    41.1 [+ or -] 15.8 (a)   16.2   0.003
              Kontrol   32.2 [+ or -] 15.5 (a)   11.9   0.022
                P *             <0.0001
IRT, ms        Hasta    52.2 [+ or -] 9.0        10.5   0.032
              Kontrol   30.5 [+ or -] 6.5 (a)    17.0   0.002
                P *             <0.0001

Degiskenler    Grup      % A

ME, m/sn       Hasta     27.2
              Kontrol    27.2
                P *
MA, m/sn       Hasta     42.8
              Kontrol    42.8
                P *
M E/A          Hasta    -11.7
              Kontrol    -6.25
                P *
AT, ms         Hasta     -8.9
              Kontrol   -22.9
                P *
DT, ms         Hasta    -32.9
              Kontrol   -31.1
                P *
TE, m/sn       Hasta     37.5
              Kontrol    23.3
                P *
TA, m/sn       Hasta     33.3
              Kontrol    33.3
                P *
TE/A           Hasta    -25
              Kontrol    -7.1
                P *
ICT, ms        Hasta    -16.3
              Kontrol   -17.9
                P *
IRT, ms        Hasta     -7.1
              Kontrol   -21.7
                P *
Veriler ortalama [+ or -] SD olarak sunulmujtur

* gruplar arasi fark analizi--Mann Whitney U testi

** grup ici fark analizi--tekrarlayan
olcumler ANOVA testi agrup ici Bonferroni ile duzeltilmis fark analizi
(p<0.05) %A--basjangic ve D20 arasindaki farkm yuzdesi
AT--Akselerasyon zamani, DT--deselerasyon zamani, ICT--izovolumik
kontraksiyon zamani, ME--mitral erken dolum hizi, MA--mitral gec dolum
hizi, IRT--izovolumik relaksasyon zaman, TA--trikuspit gec dolum hizi,
TE--trikuspit erken dolum hizi
COPYRIGHT 2010 Aves Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Original Investigation/Ozgun Arastirma
Author:Yildirim, Ayse; Tunaoglu, F. Sedef; Pinarli, Faruk Guclu; Ilhan, Mustafa; Oguz, Aynur; Karadeniz, Ce
Publication:The Anatolian Journal of Cardiology (Anadolu Kardiyoloji Dergisi)
Date:Apr 1, 2010
Words:7897
Previous Article:Echocardiographic evaluation of systolic and diastolic heart function in patients suffering from beta-thalassemia major aged 5-10 years at the...
Next Article:Delayed sternal closure: an effective procedure for life-saving in open-heart surgery/Acik kalp cerrahisinde hayat kurtarmada etkili bir islem:...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters