Printer Friendly

TEN YEARS OF THE APPLICATION OF REACH AND CLP--ASSESSING THE KNOWLEDGE AND IMPLEMENTATION OF THESE REGULATIONS BY POLISH USERS OF CHEMICALS/DZIESIEC LAT OBOWIAZYWANIA REACH I CLP--OCENA ZNAJOMOSCI I WDRAZANIA PRZEPISOW PRZEZ POLSKICH UZYTKOWNIKOW CHEMIKALIOW.

WSTEP

Ogolne zasady dotyczace obowiazkow osob wprowadzajacych do obrotu substancje chemiczne i ich mieszaniny w Unii Europejskiej (UE) okreslono w rozporzadzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1907/ /2006 dotyczacym rejestracji, oceny i udzielania zezwolen w zakresie chemikaliow (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals--REACH) [1] i w rozporzadzeniu nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin (classification, labelling and packaging--CLP) [2].

Od ponad 10 lat podstawowym aktem prawnym regulujacym wymagania w zakresie produkcji, wprowadzania do obrotu oraz stosowania substancji chemicznych w postaci wlasnej, jako skladnikow mieszanin lub wlaczonych do wyrobow jest rozporzadzenie REACH [1]. Rozporzadzenie CLP [2] stanowi uzupelnienie rozporzadzenia REACH i zapewnia spojna, bazujaca na jednolitych kryteriach metode oceny zagrozen zwiazanych z chemikaliami oraz sposob przekazywania uzytkownikom (zarowno zawodowym, jak i konsumentom) substancji i mieszanin informacji o zagrozeniach za pomoca etykiet zawierajacych standardowe zwroty i piktogramy. W 2018 r. uplynelo 10 lat od ukazania sie tego rozporzadzenia w Dzienniku Urzedowym Unii Europejskiej, jednak w odniesieniu do poszczegolnych zapisow tego rozporzadzenia zostaly okreslone okresy przejsciowe, ktore mialy zakonczyc sie najpozniej 1 czerwca 2017 r.

W swietle rozporzadzenia REACH male i srednie przedsiebiorstwa (MSP) maja takie same zadania jak duze przedsiebiorstwa i nie moga zostac zwolnione z zadnych obowiazkow w zakresie bezpieczenstwa chemicznego. Jak wynika z oceny przeprowadzonej przez Komisje Europejska w 2017 r. [3], mikroprzedsiebiorstwa i MSP maja trudnosci z wdrazaniem niezbednych srodkow zarzadzania bezpieczenstwem i higiena pracy. Mikroprzedsiebiorstwa stanowia prawie 93% wszystkich przedsiebiorstw w UE, jednak jedynie 69% mikroprzedsiebiorstw deklaruje regularne przeprowadzanie oceny ryzyka w zakresie BHP--jednoczesnie dzialania te zglasza 96% duzych przedsiebiorstw. Powodem takiej sytuacji nie jest brak checi ochrony zdrowia i bezpieczenstwa pracownikow w mniejszych firmach, lecz ograniczone zasoby finansowe, techniczne oraz ludzkie, a takze brak swiadomosci i wiedzy w tym zakresie w porownaniu do wiekszych zakladow pracy.

Niedawne badania i kontrole we wszystkich panstwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego wykazaly, ze blisko 70% MSP spoza sektora chemicznego nie wie, ze rozporzadzenia REACH i CLP maja bezposredni wplyw na ich dzialalnosc. Niesie to ryzyko wprowadzania do obrotu lub stosowania niebezpiecznych i niezgodnych z prawem produktow chemicznych. W badaniu podkreslono, ze przedsiebiorstwa o mniejszych obrotach sa najmniej sklonne zaakceptowac fakt, ze musza spelniac wymogi REACH [4].

Czynnikiem wplywajacym na znajomosc przepisow w obszarze chemikaliow jest nie tylko wielkosc przedsiebiorstwa, ale takze jego rola w lancuchu dostaw, okreslona przez REACH. Nalezy zaznaczyc, ze rozporzadzenie REACH ma wplyw na szereg przedsiebiorstw w wielu sektorach--takze na te, ktorych aktywnosc nie jest bezposrednio zwiazana z chemikaliami. Uzytkownicy koncowi chemikaliow prowadza rozne rodzaje dzialalnosci, czesto niezwiazane z typowa produkcja chemiczna. Nie zawsze zdaja sobie sprawe z tego, ze w swietle rozporzadzenia REACH sa dalszymi uzytkownikami (DU) i ciaza na nich okreslone w tym akcie prawnym obowiazki. I tak np. do kategorii produktow chemicznych zalicza sie: kleje, szczeliwa, produkty do pielegnacji karoserii samochodowej, srodki do dezynfekcji, farby, lakiery, rozcienczalniki, wypelniacze, plastyfikatory, nawozy, paliwa, szeroko pojete srodki czyszczace, plyny hydrauliczne, atramenty, tonery, odczynniki laboratoryjne, smary, srodki ochrony roslin, srodki zapachowe, skladniki czynne farmaceutykow, woski, polerki, barwniki, impregnaty i wiele innych. Zawodowym uzytkownikiem koncowym tych produktow sa np. firmy sprzatajace stosujace preparaty myjace i czyszczace; przedsiebiorstwa budowlane i zajmujace sie remontami i malowaniem mieszkan, uzytkujace np. farby, kleje i rozpuszczalniki; wykonawcy pokryc podlogowych; rolnicy; uzytkownicy smarow do urzadzen; pralnie chemiczne, a nawet firmy swiadczace uslugi kserograficzne, w ktorych stosuje sie tonery do drukarek. Podsumowujac, chemikalia sa wykorzystywane w przedsiebiorstwach nalezacych do roznych branz--kazda firma, ktora ma do czynienia z substancjami chemicznymi lub ich mieszaninami w dzialalnosci przemyslowej lub zawodowej powinna sprawdzic swoje obowiazki w tym zakresie.

Celem przeprowadzenia badania ankietowego byla ocena swiadomosci obowiazujacych regulacji prawnych wsrod dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow w Polsce oraz okreslenie na tej podstawie potrzeby szkolen i akcji informacyjnych do nich skierowanych. Poniewaz umiejetnosci identyfikacji, oceny zagrozen stwarzanych przez produkt oraz przekazania informacji o tych zagrozeniach uzytkownikom sa kluczowym elementem bezpiecznego stosowania chemikaliow zarowno w srodowisku zawodowym, jak i w przypadku konsumentow, drugie badanie przeprowadzono na konsumentach. Mialo ono okreslic ich oczekiwania wobec dystrybutorow, w tym wobec osob prowadzacych handel detaliczny, w zakresie informowania o zagrozeniach stwarzanych przez chemikalia stosowane w zyciu codziennym.

MATERIAL I METODY

Do przeprowadzenia ankiety wybrano internetowe narzedzie SurveyMonkey, oferujace bezplatne konfigurowalne ankiety. Zastosowane oprogramowanie umozliwia uzyskanie odpowiedzi w ciagu maks. 2 tygodni lub od maks. 100 osob. Badaniami ankietowymi objeto 2 grupy respondentow i w zwiazku z tym przygotowano 2 kwestionariusze ankietowe.

Pierwsza grupe osob, do ktorych skierowano ankiete, stanowili dalsi uzytkownicy (DU) i dystrybutorzy (D) substancji chemicznych i ich mieszanin.

Zgodnie z definicja zawarta w rozporzadzeniu REACH [1] dalszym uzytkownikiem substancji chemicznych jest osoba fizyczna lub prawna, majaca siedzibe na terytorium Wspolnoty i niebedaca producentem ani importerem, ktora uzywa substancji w jej postaci wlasnej lub jako skladnika mieszaniny podczas prowadzonej przez siebie dzialalnosci przemyslowej lub innej dzialalnosci zawodowej. Stosowanie oznacza kazdy rodzaj przetwarzania, przygotowywania mieszanin, zuzywania, magazynowania, przechowywania, obrobki, umieszczania w pojemnikach, przenoszenia z jednego pojemnika do innego, produkcji wyrobu i kazde inne wykorzystanie. Dalsi uzytkownicy chemikaliow stanowia bardzo zroznicowana grupe uczestnikow lancucha dostaw--sa wsrod nich formulatorzy mieszanin, czyli podmioty wytwarzajace mieszaniny chemiczne z poszczegolnych skladnikow, napelniajacy ponownie pojemniki (tzw. refilerzy), zajmujacy sie przepakowywaniem chemikaliow np. z duzych opakowan zbiorczych do opakowan jednostkowych, przemyslowi i zawodowi uzytkownicy koncowi chemikaliow, tj. stosujacy substancje lub mieszaniny w kontekscie procesu przemyslowego lub dzialalnosci zawodowej niezaliczanej do procesow przemyslowych. Dalszym uzytkownikiem jest takze producent wyrobow, wlaczajacy substancje w sklad wyrobu [5].

Dystrybutor nie jest uwazany za dalszego uzytkownika pod warunkiem, ze wylacznie magazynuje oraz wprowadza do obrotu substancje w jej postaci wlasnej lub jako skladnik mieszaniny, udostepniajac ja stronom trzecim. Nawet wowczas jednak ciaza na nim obowiazki zwiazane z przekazywaniem informacji odbiorcom i dostawcom chemikaliow.

Ze wzgledu na specjalistyczny charakter pytan zaznaczono, ze ankieta jest kierowana do osob odpowiedzialnych za zarzadzanie bezpieczenstwem chemicznym w przedsiebiorstwie (w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa sa to wlasciciele firm lub osoby przez nich wyznaczone, np. pracownicy odpowiedzialni za BHP, kontrole jakosci itd.).

Pytania dotyczyly wiedzy badanych osob o obowiazkach w swietle rozporzadzen REACH i CLP, interpretacji informacji zawartych w kartach charakterystyki oraz na etykietach ostrzegawczych, a takze udzialu w szkoleniach. Kwestionariusz ankietowy (ankieta 1) pt. Znajomosc podstawowych zagrozen stwarzanych przez chemikalia w dzialalnosci zawodowej zawieral nastepujace pytania:

1. Czy uwazasz, ze posiadasz wystarczajaca wiedze o klasyfikacji zagrozen stwarzanych przez chemikalia, z ktorymi masz kontakt w dzialalnosci zawodowej? (tak / / nie / trudno powiedziec)

2. Czy potrafisz zinterpretowac informacje o zagrozeniach zamieszczone na etykiecie? (tak/nie/czasami)

3. Czy umiesz odnalezc informacje o zagrozeniach w karcie charakterystyki substancji lub mieszaniny chemicznej? (tak/nie/czesciowo)

4. Czy znasz obowiazki, jakie nakladaja na Twoje przedsiebiorstwo rozporzadzenia REACH i CLP? (tak/ /nie/czesciowo/nie wiem)

5. Czy w ostatnich 5 latach miales mozliwosc uczestniczenia w szkoleniu dotyczacym bezpieczenstwa chemicznego? (tak--platnym/tak--bezplatnym/tak--zarowno w platnymi, jak i bezplatnym/nie)

6. Czy skorzystalbys z mozliwosci rozszerzenia swojej wiedzy w zakresie klasyfikacji, oznakowania, wprowadzania do obrotu chemikaliow na BEZPLATNYCH szkoleniach? (tak/nie/nie mam zdania)

7. Czy preferujesz szkolenia stacjonarne czy samoksztalcenie z wykorzystaniem narzedzi internetowych? (szkolenia stacjonarne/samoksztalcenie z wykorzystaniem narzedzi internetowych/obie formy szkolenia/ nie mam zdania)

8. W jakiej wielkosci firmie jestes zatrudniony? (< 10/ /10-49/50-249/[greater than or equal to] 250 pracownikow)

9. Czy masz zawodowe, srednie lub wyzsze wyksztalcenie chemiczne? (tak/nie)

10. Jestes w wieku: 18-25/26-55/> 55 lat.

Drugi kwestionariusz (ankieta 2) byl skierowany do konsumentow. Pytania dotyczyly przede wszystkim problemu zagrozen stwarzanych przez chemikalia stosowane w warunkach domowych oraz informowania konsumentow o tych zagrozeniach przez dystrybutorow chemikaliow. Ankieta 2 pt. Skutecznosc sposobow informowania konsumenta o zagrozeniach stwarzanych przez chemikalia zawierala nastepujace pytania:

1. Czy uwazasz, ze chemikalia, ktore stosujesz w codziennym zyciu (np. srodki czystosci, farby, rozpuszczalniki) moga zagrazac Twojemu zdrowiu i srodowisku? (tak/nie)

2. Czy sprzedawca chemikaliow poinformowal Cie kiedykolwiek o zagrozeniach stwarzanych przez kupowany przez Ciebie produkt? (tak/nie)

3. Czy sprzedawca chemikaliow zwrocil Twoja uwage na etykiete ostrzegawcza produktu? (tak/nie)

4. Czy chcialbys, zeby sprzedawca chemikaliow informowal Cie o zagrozeniach stwarzanych przez produkt? (tak/nie)

5. Jestes w wieku: (18-25/26-55/> 55 lat).

Informacja o ankietach byla udostepniona na portalach internetowych. Do dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow z 53 przedsiebiorstw wspolpracujacych z Instytutem Medycyny Pracy w Lodzi, takich jak zaklady stosujace substancje do formulacji mieszanin lub do wytwarzania wyrobow (np. produktow chemii gospodarczej, pianki poliuretanowej, ozdob choinkowych) oraz zaklady wylacznie stosujace chemikalia (laboratoria badawcze, pralnie chemiczne, warsztaty i myjnie samochodowe) dodatkowo zostala wyslana informacja wraz z linkiem do ankiety. Informacje przekazano takze dystrybutorom klejow, farb, lakierow, produktow do pielegnacji obuwia, farb drukarskich i srodkow poslizgowych.

WYNIKI

Uzyskano odpowiedzi od 65 dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow oraz od 98 konsumentow. Nalezy podkreslic, ze ankieta przeprowadzona wsrod konsumentow zostala zamknieta wczesniej, po osiagnieciu maksymalnej liczby 100 wypelnionych kwestionariuszy, ktora umozliwia zastosowane narzedzie informatyczne. Poniewaz 2 ankiety byly w znacznym stopniu niekompletne, w dalszej analizie wzieto pod uwage jedynie pozostale 98 ankiet konsumenckich.

W przypadku badania ankietowego skierowanego do DU/D wielkosc przedsiebiorstw, ktore wziely udzial w badaniu, byla zroznicowana: po 20 osob bylo pracownikami firm zatrudniajacych ponizej 10 pracownikow (mikroprzedsiebiorstwa) oraz firm liczacych 50-250 pracownikow (srednie przedsiebiorstwa), 17 osob bylo zatrudnionych w duzych przedsiebiorstwach liczacych [greater than or equal to] 250 pracownikow, a tylko 8 uczestnikow badania pochodzilo z firm zatrudniajacych 10-49 osob (male przedsiebiorstwa). Odsetek respondentow z wyksztalceniem chemicznym (srednim lub wyzszym) wzrastal wraz z wielkoscia zakladu od 45% do 59%. Wyjatek stanowila grupa zakladow zatrudniajacych 50-249 osob--sposrod 20 pracownikow, ktorzy wypelnili ankiete zaledwie 7 (35%) mialo wyksztalcenie chemiczne.

W obu badaniach, zarowno w skierowanym do DU i D, jak i konsumentow, najwiecej respondentow bylo w grupie wiekowej 26-55 lat, tj. 47 na 65 osob (72%) z grupy dalszych uzytkownikow/dystrybutorow oraz az 85 na 100 osob (85%) z grupy konsumentow. Wsrod DU/D 17 osob (26%) bylo w wieku > 55 lat, a tylko 1 osoba (1,5%) znajdowala sie w grupie wiekowej 18-25 lat. W przypadku konsumentow 11 osob (11%) zadeklarowalo wiek > 55 lat, natomiast tylko 2 (2%) nalezalo do grupy wiekowej 18-25 lat.

Wyniki ankiety dla DU/D

Jedynie 45% (N = 29) respondentow z grupy DU/D okreslilo swoja wiedze na temat klasyfikacji zagrozen zwiazanych z chemikaliami wykorzystywanymi w ich dzialalnosci zawodowej jako wystarczajaca, 35% (N = 23) ocenilo ja jako niewystarczajaca, a 20% (N = 13) wybralo odpowiedz "trudno powiedziec". Na rycinie 1 przedstawiono odsetek odpowiedzi w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa. W duzych przedsiebiorstwach zatrudniajacych [greater than or equal to] 250 osob odpowiedzi pozytywne stanowily 71%, a negatywne jedynie 18% (pozostala czesc stanowily odpowiedzi "trudno powiedziec"), podczas gdy w 3 pozostalych grupach przedsiebiorstw odpowiedzi pozytywnych bylo ponizej 40%. W srednich i w mikroprzedsiebiorstwach odpowiedzi negatywne przewazaly nad pozytywnymi (45% vs 35%).

Z interpretacja informacji zawartych na etykiecie ostrzegawczej nie mialo problemu 63% respondentow (N = 41). Tylko 29% ocenilo, ze umie ja zinterpretowac czesciowo (N = 19), natomiast prawie 8% (N = 5) nie potrafilo okreslic na podstawie etykiety zagrozen stwarzanych przez substancje lub mieszanine. Nalezy jednak zauwazyc, ze wsrod 5 osob, ktore nie umialy wskazac zagrozen na podstawie etykiety, tylko 1 osoba miala wyksztalcenie chemiczne. Dwie sposrod tych osob byly zatrudnione w zakladach liczacych > 10 pracownikow. Sposrod ankietowanych z pozostalych grup przedsiebiorstw tylko nieliczni wskazali odpowiedz negatywna. Na rycinie 2 przedstawiono odsetek odpowiedzi w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa. Im mniejsze przedsiebiorstwo, tym mniejszy byl odsetek odpowiedzi pozytywnych--w duzych przedsiebiorstwach zatrudniajacych [greater than or equal to] 250 osob wynosil 82%, w srednich przedsiebiorstwach --65%, a w pozostalych grupach zakladow po 50%. Jednoczesnie w tych 2 ostatnich grupach odpowiedzi negatywne stanowily co najmniej 10%.

Z interpretacja informacji dotyczacych zagrozen stwarzanych przez substancje chemiczna lub mieszanine zawartych w karcie charakterystyki nie mialo problemu 72% respondentow (N = 47), 17% (N = 11) ocenilo, ze umie je zinterpretowac czesciowo, a 11% (N = 7) uznalo, ze nie potrafi okreslic stwarzanych zagrozen na tej podstawie. Na rycinie 3 przedstawiono odsetek odpowiedzi w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa. W duzych przedsiebiorstwach odsetek odpowiedzi pozytywnych wyniosl 94%, w pozostalych grupach miescil sie w granicach 60-70% i zmniejszal sie wraz z wielkoscia zakladow. Odsetek odpowiedzi negatywnych w przypadku duzych i srednich przedsiebiorstw wynosil 5-6%, w malych przedsiebiorstwach--12,5%, a w mikroprzedsiebiorstwach wzrosl do 20%.

Na pytanie dotyczace obowiazkow, jakie nakladaja na ich przedsiebiorstwo rozporzadzenia REACH i CLP, az 23% respondentow odpowiedzialo, ze ich nie zna lub nie potrafi okreslic swojej wiedzy w tym zakresie. Dwadziescia osiem procent respondentow ocenilo, ze ma swiadomosc obowiazkow swojej firmy wynikajacych z ww. aktow prawnych, a blisko polowa (49%) wskazala ich znajomosc jako czesciowa. Na rycinie 4 przedstawiono odsetek odpowiedzi w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa. Odsetek respondentow, ktorzy uznali, ze dobrze orientuja sie w obowiazkach swojej firmy wyniosl ponad 47% w duzych przedsiebiorstwach, po 25% w grupach srednich i malych przedsiebiorstw oraz tylko 15% w mikroprzedsiebiorstwach. Natomiast odpowiedzi calkowicie negatywnej ("nie" i "nie wiem") udzielilo ponizej 20% respondentow ze srednich i duzych przedsiebiorstw (odpowiednio: 15% i 18%), 25%--z malych przedsiebiorstw oraz 35%--z mikroprzesiebiorstw.

Ponad 59% badanych DU/D nie mialo mozliwosci uczestniczenia w szkoleniach dotyczacych zarzadzania bezpieczenstwem chemicznym w ostatnich 5 latach, a tylko 22% bralo udzial w szkoleniach nieodplatnych. Zdecydowanie wieksze mozliwosci szkolenia mieli pracownicy duzych przedsiebiorstw--w omawianym okresie w szkoleniach, zarowno nieodplatnych, jak i komercyjnych, wzielo udzial 65% respondentow z tej grupy. W grupie srednich przedsiebiorstw bylo to 42%, a w malych i w mikroprzedsiebiorstwach po 25%. Jak wskazuja wyniki badania, im mniejszy zaklad pracy, tym mniejsza dostepnosc takze szkolen nieodplatnych--w tego typu szkoleniach bralo udzial 35% respondentow z duzych przedsiebiorstw, w przypadku srednich i malych przedsiebiorstw bylo to ponizej 25% oraz tylko 10% pracownikow mikroprzedsiebiorstw (rycina 5).

Osiemdziesiat procent respondentow bylo zainteresowanych uczestnictwem w nieodplatnych kursach dotyczacych klasyfikacji, oznakowania i wprowadzania chemikaliow do obrotu--najmniejsza chec na szkolenia deklarowala grupa osob (70%) z mikroprzedsiebiorstw.

Od kilku lat--wraz z upowszechnieniem dostepu do internetu--na rynku szkolen obecne sa e-szkolenia, ktore umozliwiaja, przy zachowaniu wysokiej wartosci merytorycznej i efektywnosci, zdalne ksztalcenie duzej liczby pracownikow. Taka forma szkolen ogranicza koszty zarowno zwiazane z organizacja kursu (wynajem pomieszczen), jak i z delegacja pracownika czesto do innej miejscowosci. Niespelna 30% badanych DU/D wolaloby uczyc sie tylko metoda tradycyjna podczas szkolenia stacjonarnego, 16% wybralo wylacznie samodzielne uczenie sie z wykorzystaniem narzedzi internetowych, a najwiekszy odsetek respondentow (55%) wskazal obie formy szkolenia (rycina 6). Odsetek osob preferujacych wylacznie szkolenia bezposrednie byl najmniejszy w grupie mikroprzedsiebiorstw (10%), nastepnie w duzych przedsiebiorstwach (24%), natomiast wsrod respondentow ze srednich i malych firm byla to preferowana forma szkolenia (odpowiednio: 44% i 50%). Z kolei wylacznie szkolenie internetowe wybralo ok. 25% respondentow z mikroi z malych przedsiebiorstw, w pozostalych grupach bylo to 0-6% (rycina 7).

Wyniki ankiety dla konsumentow

Zdecydowana wiekszosc konsumentow (92%), ktorzy wzieli udzial w ankiecie, uwaza, ze chemikalia uzywane w codziennym zyciu, takie jak srodki czyszczace, farby, rozpuszczalniki, moga stanowic zagrozenie dla zdrowia i srodowiska. Ok. 95% badanych konsumentow kupujacych srodki chemiczne zadeklarowalo, ze ich sprzedawcy nigdy nie zwrocili im uwagi na koniecznosc zapoznania sie z etykieta ostrzegawcza produktow chemicznych, ani nie poinformowali ich o potencjalnych zagrozeniach stwarzanych przez chemikalia. Jednoczesnie 87% respondentow chcialoby te informacje od sprzedawcy uzyskac.

OMOWIENIE

Najprostszym sposobem przekazywania uzytkownikom informacji o zagrozeniach i o sposobie bezpiecznego postepowania z substancja lub mieszanina jest etykieta produktu--jednak ze wzgledu na jej ograniczona rozmiarowo forme informacje w niej zawarte sa bardzo ogolne. Z zalozenia informacja na etykiecie jest skierowana przede wszystkim do konsumentow i stanowi ich jedyne zrodlo informacji. Dlatego tresc etykiety powinna byc zrozumiala dla osob bez specjalistycznego wyksztalcenia w dziedzinie chemii lub toksykologii. Zaskakuje zatem fakt, ze w grupie badanych DU/D niespelna 2/3 osob potrafi zinterpretowac informacje zawarte na etykiecie. Jest to zdecydowanie mniej niz oczekiwali autorzy badania, biorac pod uwage, ze ankietowano osoby stosujace chemikalia w swojej dzialalnosci zawodowej, ktore--zdaniem autorow--nie powinny miec trudnosci z identyfikacja zagrozen wskazanych za pomoca tego narzedzia.

Podstawowym dokumentem przekazywanym z substancjami i mieszaninami w lancuchu dostaw jest ich karta charakterystyki. Jej celem jest poinformowanie odbiorcy o zagrozeniach w srodowisku pracy podczas stosowania substancji lub mieszaniny oraz wskazanie uzytkownikowi przemyslowemu lub zawodowemu operacyjnych srodkow kontroli ryzyka zapewniajacych bezpieczne stosowanie produktu. Ze wzgledu na zakres informacji zamieszczanych w karcie charakterystyki, do interpretacji zagrozen, a przede wszystkim do oceny wymaganych srodkow kontroli ryzyka, konieczna jest specjalistyczna wiedza. Ponad 70% respondentow zadeklarowalo umiejetnosc okreslenia zagrozen stwarzanych przez produkt na podstawie jego karty charakterystyki, a wiec bylo to o ok. 9% wiecej ankietowanych niz tych deklarujacych umiejetnosc interpretacji znacznie prostszej i krotszej informacji na etykiecie. Jednak ok. 10% respondentow DU/D deklaruje calkowity brak umiejetnosci okreslenia zagrozen zarowno na podstawie etykiety, jak i karty charakterystyki. Ponadto az 35% respondentow uznalo, ze ich wiedza na temat klasyfikacji zagrozen zwiazanych z chemikaliami wykorzystywanymi w ich dzialalnosci zawodowej jest niewystarczajaca. Brak tych umiejetnosci moze przelozyc sie na nieprawidlowa ocene ryzyka, bledne zastosowanie srodkow ograniczajacych ryzyko w zakladzie pracy i w konsekwencji stworzenie sytuacji zagrazajacych zdrowiu pracownikow lub srodowisku.

Rozporzadzenia REACH [1] i CLP [2] nalozyly nowe zobowiazania na wszystkie przedsiebiorstwa, w ktorych sa produkowane, importowane lub stosowane chemikalia. Wciaz jednak wiele firm, szczegolnie spoza sektora chemicznego, nie ma swiadomosci posiadania obowiazkow wynikajacych z tych rozporzadzen 23% ankietowanych z grupy DU/D deklaruje brak wiedzy na ten temat. Moze to skutkowac zarowno niewlasciwa ocena ryzyka i nieprawidlowym doborem srodkow ograniczajacych ryzyko, jak i konsekwencjami prawnymi dla firmy, wynikajacymi np. ze stosowania substancji wbrew ograniczeniom ustanowionym w zalaczniku XVII do rozporzadzenia REACH lub bez zezwolenia wymaganego na mocy tego rozporzadzenia.

W przedsiebiorstwach stosujacych chemikalia lub zajmujacych sie ich dystrybucja powinno klasc sie szczegolny nacisk na koniecznosc ustawicznych szkolen osob zajmujacych sie zarzadzaniem bezpieczenstwem chemicznym. Dzialania takie wynikaja z jednej strony z czestych nowelizacji rozporzadzen REACH i CLP (odpowiednio ok. 50 zmian wynikajacych glownie z dostosowania do postepu technicznego i 12 sprostowan rozporzadzenia REACH do 1 grudnia 2018 oraz 15 zmian i 3 sprostowan do rozporzadzenia CLP) oraz zakonczenia okresu obowiazywania przepisow przejsciowych, przez co nabyta kilka lat wczesniej wiedza ulega czesciowej dezaktualizacji. Trzeba wziac pod uwage takze fakt zachodzacych w zakladach pracy zmian: ulegaja im zakresy obowiazkow przypisanych poszczegolnym komorkom organizacyjnym--zagadnieniami zwiazanymi z bezpieczenstwem chemicznym zajmuja sie czesto inne osoby niz kilka lat wczesniej, a takze zatrudniani sa nowi, nieprzeszkoleni pracownicy. Tymczasem tylko ok. 40% respondentow bralo udzial w szkoleniach z dziedziny bezpieczenstwa chemicznego w ostatnich 5 latach, w tym ok. polowa w szkoleniach nieodplatnych. Nalezy podkreslic, ze zdecydowana wiekszosc pracownikow (80%) jest zainteresowana rozwijaniem swoich kompetencji w tej dziedzinie.

Europejska Agencja Chemikaliow (European Chemicals Agency--ECHA) organizuje szkolenia internetowe dla DU [6,7], jednak wylacznie w jezyku angielskim. Ze wzgledu na specyficzne slownictwo w omawianej dziedzinie i bariere jezykowa polscy DU czesto nie moga z tych kursow skorzystac.

Nalezy podkreslic, ze zblizona ankiete wsrod europejskich DU, ale dotyczaca glownie samej oceny bezpieczenstwa chemicznego oraz zidentyfikowania potrzeby dalszego wsparcia dla przedsiebiorcow, przeprowadzila w 2015 r. ECHA [8]. Badano 128 respondentow, z ktorych polowa reprezentowala duze firmy (> 250 pracownikow). Wszyscy respondenci wyrazili potrzebe uzyskania wsparcia, niezaleznie od wielkosci firmy, roli w systemie REACH lub poziomu doswiadczenia, polegajacego m.in. na otrzymaniu opracowanych praktycznych przewodnikow i przykladow.

Konsumenci zdaja sobie sprawe z zagrozen, jakie stwarzaja powszechnie stosowane w zyciu codziennym srodki chemiczne, np. farby, rozpuszczalniki, preparaty czyszczace. Zwraca uwage fakt, ze zdecydowana wiekszosc respondentow byla w przedziale wiekowym 26-55 lat. Stosunkowo niewielki odsetek konsumentow w wieku > 55 lat (11%) mozna tlumaczyc mniejsza popularnoscia korzystania z internetu przez te grupe wiekowa. Zaskakujace bylo natomiast niewielkie zainteresowanie ankieta mlodych konsumentow.

Ponad 90% konsumentow nie uzyskuje informacji o zagrozeniach stwarzanych przez nabywane chemikalia od ich dystrybutorow. Jednoczesnie osoby, ktore wziely udzial w ankiecie skierowanej do konsumentow, przyznaly, ze chcialyby je uzyskiwac--dzialania szkoleniowe powinny byc zatem w wiekszym stopniu ukierunkowane na dystrybutorow. Nalezy zauwazyc, ze dystrybutorzy nie sa aktywnymi uczestnikami lancucha dostaw ich obowiazki ograniczaja sie do przekazywania informacji odbiorcom oraz dostawcom w danym lancuchu dostaw. Jedyna forma przekazania konsumentom informacji o zagrozeniach jest zwykle etykieta produktu. Dystrybutor, w tym takze osoba prowadzaca handel detaliczny, powinna posiadac podstawowa wiedze z zakresu klasyfikacji zagrozen, tak aby mogla zinterpretowac informacje zawarte na etykiecie i wlasciwie przekazac je konsumentowi.

WNIOSKI

1. Pomimo 10 lat obowiazywania rozporzadzenia REACH okreslajacego nowa polityke Unii Europejskiej w zakresie chemikaliow oraz rozporzadzenia CLP wiele osob zarzadzajacych bezpieczenstwem chemicznym w zakladach pracy nadal nie zna okreslonych w tych rozporzadzeniach obowiazkow swojej firmy. Ponad polowa respondentow z grupy DU i D substancji chemicznych lub ich mieszanin ocenila swoja wiedze na temat zagrozen stwarzanych przez stosowane lub dostarczane przez nich chemikalia za niewystarczajaca lub nie potrafila jej ocenic. Okolo 10% respondentow DU/D nie potrafi nawet wskazac tych zagrozen na podstawie etykiety produktu lub karty charakterystyki. Odsetek osob pozytywnie oceniajacych swoje kompetencje rosnie wraz z wielkoscia przedsiebiorstwa.

2. Wyniki badania ankietowego wskazuja na potrzebe organizowania ustawicznych szkolen dla osob stosujacych chemikalia w dzialalnosci zawodowej oraz dla dystrybutorow. Nalezy podkreslic, ze zdecydowana wiekszosc (80%) ankietowanych pracownikow byla zainteresowana rozwijaniem kompetencji, podczas gdy w ostatnich 5 latach w szkoleniach bralo udzial zaledwie 40% respondentow.

3. Pracownicy duzych przedsiebiorstw maja zdecydowanie wieksza mozliwosc udzialu w szkoleniach niz pracownicy mniejszych firm, a takze latwiejszy dostep do szkolen bezplatnych. Dlatego informacja o szkoleniach powinna byc kierowana przede wszystkim do srednich, malych oraz mikroprzedsiebiorcow. Ze wzgledu na obnizenie kosztow szkolenia preferowana forma powinny byc szkolenia internetowe. Ponad 70% uczestnikow badania wyrazilo zainteresowanie nimi, chociaz tylko 16% uwaza tego typu kursy za wystarczajace, a 55% jest zdania, ze powinny one byc organizowane razem z tradycyjnymi szkoleniami stacjonarnymi. Szczegolnie istotne jest przeprowadzanie szkolen bezposrednich na poziomie podstawowym, efektywnie wprowadzajacych uczestnikow w problematyke chemikaliow oraz wskazujacych im mozliwosci dalszego szkolenia, np. w formie e-learningowej.

4. Bardzo istotne jest przeprowadzanie szkolen na podstawowym poziomie wsrod dystrybutorow chemikaliow, ktore powinny zapewnic im elementarna wiedze na temat zagrozen stwarzanych przez chemikalia, tak aby mogli te informacje w przystepny sposob przekazywac konsumentom.

https://doi.org/10.13075/mp.5893.00859

PISMIENNICTWO

[1.] Rozporzadzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwolen i stosowanych ograniczen w zakresie chemikaliow (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliow, zmieniajace dyrektywe 1999/45/WE oraz uchylajace rozporzadzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporzadzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak rowniez dyrektywe Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/ EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE. Dz Urz UE L 136 z 2007 r. z pozn. zm. i sprostowaniami, s. 3

[2.] Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniajacego i uchylajacego dyrektywy 67/648/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniajacego rozporzadzenie WE nr 1907/2006. Dz Urz UE L 353 z 2008 r. z pozn. zm., s. 1

[3.] Komisja Europejska: Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu EkonomicznoSpolecznego i Komitetu Regionow Bezpieczniejsze i zdrowsze warunki pracy dla wszystkich--nowelizacja przepisow i polityki UE w zakresie bezpieczenstwa i higieny pracy [Internet]. Komisja, Bruksela 2017 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://ec.europa.eu/ transparency/regdoc/rep/1/2017/PL/COM-2017-12-F1-PL -MAIN-PART-1.PDF

[4.] European Chemical Agency: Bezpieczenstwo chemiczne w twojej firmie [Internet]. Agency, Helsinki 2015 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://echa.europa.eu/documents/ 10162/21332507/guide_chemical_safety_sme_ pl.pdf

[5.] European Chemical Agency: Poradnik dla dalszych uzytkownikow. Wersja 2.1 [Internet]. Agency, Helsinki 2014 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://echa.europa. eu/documents/10162/23036412/du_pl.pdf/0f3edf0f-1ad1-4543-b138-897d92b08d98

[6.] European Chemical Agency: Who is a downstream user under REACH and CLP? [Internet]. Agency, Helsinki 2015 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://www.youtube. com/watch?v=eohk3JPjZhs

[7.] European Chemical Agency: ECHA webinar: Downstream user update [Internet]. Agency, Helsinki 2015 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://www.youtube.com/ watch?v=qF4f3lBnjYE

[8.] European Chemical Agency: Survey on Downstream User Chemical Safety Assessment/Report. Document prepared by the Working Group on Action 4.5 [Internet]. Agency, Helsinki 2014 [cytowany 27 listopada 2018]. Adres: https://echa.europa.eu/documents/10162/15669641/du_ csr_survey_main_findings_en.pdf/8ffc1d25-5ec9-4f7b -8d9b-dad108b1fb66

Katarzyna Konieczko, Slawomir Czerczak, Malgorzata Kupczewska-Dobecka

Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera / Nofer Institute of Occupational Medicine, Lodz, Poland Zaklad Bezpieczenstwa Chemicznego / Department of Chemical Safety

Autorka do korespondencji / Corresponding author: Katarzyna Konieczko, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Zaklad Bezpieczenstwa Chemicznego, ul. sw. Teresy 8, 91-348 Lodz, e-mail: katarzyna.konieczko@imp.lodz.pl

Nadeslano: 14 grudnia 2018, zatwierdzono: 4 lutego 2019

Caption: Figure 1. Responses provided by downstream users and distributors of chemicals to the following question: "Do you think that you have sufficient knowledge about the classification of hazards posed by chemicals with which you have contact in your professional activity?"--depending on the size of the company/ Rycina 1. Odpowiedzi dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow na pytanie "Czy uwazasz, ze posiadasz wystarczajaca wiedze o klasyfikacji zagrozen stwarzanych przez chemikalia, z ktorymi masz kontakt w dzialalnosci zawodowej?" w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa

Caption: Figure 2. Responses provided by downstream users and distributors of chemicals to the following question: "Can you interpret the hazard information on the label?"--depending on the size of the company/ Rycina 2. Odpowiedzi dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow na pytanie "Czy potrafisz zinterpretowac informacje o zagrozeniach zamieszczone na etykiecie?" w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa

Caption: Figure 3. Responses provided by downstream users and distributors of chemicals to the following question: "Can you find hazard information in a safety data sheet of a chemical substance or mixture?"--depending on the size of the company/ Rycina 3. Odpowiedzi dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow na pytanie "Czy umiesz odnalezc informacje o zagrozeniach w karcie charakterystyki substancji lub mieszaniny chemicznej?" w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa

Caption: Figure 4. Responses provided by downstream users and distributors of chemicals to the following question: "Do you know the obligations imposed on your company by REACH and CLP?"--depending on the size of the company/ Rycina 4. Odpowiedzi dalszych uzytkownikow i dystrybutorow chemikaliow na pytanie "Czy znasz obowiazki, jakie nakladaja na Twoje przedsiebiorstwo rozporzadzenia REACH i CLP?" w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa

Caption: Figure 5. Employees who participated in free and/or commercial chemical safety management training in the last 5 years, depending on the size of the enterprise/ Rycina 5. Pracownicy, ktorzy uczestniczyli w szkoleniach nieodplatnych i/lub komercyjnych z zakresu zarzadzania bezpieczenstwem chemicznym w ostatnich 5 latach w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa

Caption: Figure 7. Preferred type of training, depending on the size of the company/ Rycina 7. Preferowany rodzaj szkolenia w zaleznosci od wielkosci przedsiebiorstwa
Figure 6. Preferred type of training in the group of downstream
users and distributors of chemicals/
Rycina 6. Preferowany rodzaj szkolenia w grupie dalszych
uzytkownikow i dystrybutorow substancji chemicznych

Tylko szkolenie stacjonarne
Only stationary training         (29%)

Tylko szkolenie internetowe
Only online training             (16%)

Note: Table made from pie chart.
COPYRIGHT 2019 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2019 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA ORYGINALNA
Author:Konieczko, Katarzyna; Czerczak, Slawomir; Kupczewska-Dobecka, Malgorzata
Publication:Medycyna Pracy
Geographic Code:9THAI
Date:Jul 1, 2019
Words:4382
Previous Article:WORKERS' VIEW ON THE PREVENTIVE NEEDS FOR CIVILIZATION DISEASES' IN PROPHYLACTIC CARE TAKEN ON EMPLOYEES/POTRZEBA DZIALAN PREWENCYJNYCH DOTYCZACYCH...
Next Article:A JOB CRAFTING MEASURE: PSYCHOMETRIC PROPERTIES OF THE POLISH VERSION OF THE JOB CRAFTING SCALE/NARZEDZIE DO POMIARU PRZEKSZTALCANIA PRACY:...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters