Printer Friendly

TEMPERAMENT RISK FACTOR FOR MENTAL HEALTH DISTURBANCES IN THE JUDICIARY STAFF/TEMPERAMENTALNY CZYNNIK RYZYKA ZABURZEN STANU ZDROWIA PRACOWNIKOW SADOWNICTWA.

WSTEP

Srodowisko pracy pozostaje jednym z najwazniejszych w codziennym zyciu czlowieka. Bywa ono jednak nosnikiem takich czynnikow psychospolecznych, ktore--za posrednictwem psychofizjologicznych mechanizmow stresu--moga negatywnie wplywac na funkcjonowanie jednostki i jej stan zdrowia. Czynniki te okresla sie mianem zagrozen psychospolecznych, przez co rozumie sie te aspekty projektowania i zarzadzania procesem pracy wraz z ich kontekstem organizacyjno-spolecznym, ktore potencjalnie moga spowodowac szkody psychologiczne lub fizyczne [1].

Zgodnie z podejsciem wypracowanym w ramach projektu PRIMA-EF (Psychosocial Risk Management Excellence Framework) [2] przyjmuje sie, ze istnieje 10 podstawowych obszarow potencjalnie stresogennych zwiazanych z praca zawodowa. Sa to: tresc pracy, jej ilosc i tempo, harmonogramy, kontrola nad praca (swoboda decyzyjna), srodowisko fizyczne i wyposazenie, kultura i funkcja organizacyjna, relacje interpersonalne w miejscu pracy, rola organizacyjna (niejasnosc lub konfliktowosc roli oraz odpowiedzialnosc za innych), a takze przebieg kariery zawodowej i relacja 'praca-dom'. Ekspozycja na takie zagrozenia psychospoleczne i wynikajace z niej ryzyko zdrowotne sa nieodlacznie zwiazane z doswiadczaniem stresu zawodowego.

Przyjmuje sie, ze stres zawodowy, rozumiany jako reakcja organizmu czlowieka, moze wystapic w sytuacji, gdy jednostka jest narazana na zwiazane z praca wymagania i presje, ktore nie sa dostosowane do jej wiedzy i umiejetnosci oraz stanowia wyzwanie z punktu widzenia jej zdolnosci do poradzenia sobie [3]. Wplyw srodowiska pracy na zdrowie jednostki zalezy wiec od zlozonych interakcji miedzy indywidualnymi wlasciwosciami danej osoby a charakterystyka psychospolecznych warunkow pracy wykonywanej przez te osobe.

Jednym z podstawowych zasobow determinujacych roznice indywidualne w zdolnosci przystosowania do roznych srodowisk pozostaje osobowosc, a szczegolnie jej sfera uwarunkowana biologicznie, okreslana mianem temperamentu. W literaturze mozna odnalezc rozne definicje tego pojecia, jednak niezaleznie od konkretnego ujecia najogolniej mozna powiedziec, ze termin temperament odnosi sie do takich cech osobniczych, ktore--pozostajac latentne--manifestuja sie w formalnej (pozatresciowej) charakterystyce zachowania, widocznej juz w okresie niemowlecym. Cechy te sa mozliwe do obserwacji rowniez u zwierzat. Pozostaja one pierwotnie zdeterminowane przez wrodzone mechanizmy neurobiochemiczne i podlegaja bardzo powolnym zmianom w okresie ontogenezy, wynikajacym z procesu dojrzewania oraz swoistych dla jednostki interakcji miedzy jej genotypem a srodowiskiem [4,5]. Blizsze informacje o koncepcji temperamentu przyjetej w niniejszej pracy opisano w kolejnej czesci artykulu. Wiedza o znaczeniu temperamentu dla funkcjonowania w srodowisku pracy jest od lat wykorzystywana w procesach selekcji zawodowej, przede wszystkim w odniesieniu do zawodow, w ktorych wymaga sie od jednostki ponadprzecietnej odpornosci emocjonalnej, wytrzymalosci na dlugotrwaly wysilek lub umiejetnosci podejmowania szybkich i trafnych decyzji oraz innych cech skladajacych sie na indywidualna odpornosc na stres [6,7].

Systematyczny przeglad literatury dotyczacej skutkow zdrowotnych ekspozycji na zagrozenia psychospoleczne w srodowisku pracy [8] pozwala wnioskowac, ze:

* narazenie na zagrozenia psychospoleczne jest powszechne (nie ogranicza sie jedynie do tzw. zawodow trudnych lub niebezpiecznych),

* badania w tym obszarze zasadniczo pomijaja czynniki podmiotowe, w tym rowniez temperament.

Tendencja ta widoczna jest nawet w samej konstrukcji wiekszosci wspolczesnych modeli stresu zawodowego. Przykladowo w modelu Wymagania w Pracy--Zasoby (Job Demands-Resources--JD-R) Bakkera i Demerouti [9], wykorzystywanym do przewidywania konsekwencji stresu m.in. w postaci wypalenia zawodowego, pojecie zasobow odnosi sie wylacznie do srodowiska pracy i nie obejmuje zasobow osobistych. Wspomniana tendencja do pomijania zasobow osobistych w modelach teoretycznych stresu zwiazanego z praca znajduje odzwierciedlenie w literaturze przedmiotu prezentujacej wyniki badan empirycznych.

Przeglad repozytoriow EBSCO (wszystkie bazy, artykuly recenzowane, wyszukiwanie zaawansowane z paramentem "and" przy uzyciu slow kluczowych "job stress", "temperament" i "health", przeprowadzone kilkakrotnie w latach 2015-2016, w 4 roznych osrodkach naukowych) pozwala stwierdzic, ze w badaniach nad zdrowotnymi konsekwencjami stresu zawodowego temperament brany jest pod uwage w mniej niz 2% opublikowanych prac dotyczacych stresu zwiazanego z praca. Tak nikla liczba badan nad rola temperamentu w relacji 'stres zawodowy--skutki' zdumiewa w swietle tego, ze narazenie na zagrozenia psychospoleczne jest powszechne, a wiedza o moderujacej roli temperamentu w zdolnosci do przetwarzania stymulacji oraz radzeniu sobie ze stresem jest stosunkowo dobrze udokumentowana [10,11]. Znane sa takze badania nad zwiazkami miedzy temperamentem a odczuwaniem dolegliwosci somatycznych [11] oraz temperamentalnym czynnikiem ryzyka powstawania zaburzen zachowania [4] i uzaleznien [12], ktore wskazuja na istotne znaczenie temperamentu jako moderatora lub mediatora negatywnych skutkow zdrowotnych stresu.

Szczegolowe przytaczanie wynikow dotychczasowych badan na ten temat wykracza poza ramy niniejszej pracy. Plynace z nich wnioski najogolniej mozna jednak podsumowac, stwierdzajac, ze wystepowanie negatywnych konsekwencji zdrowotnych stresu w sferze zarowno psychicznej, jak i somatycznej oraz spolecznej zalezy m.in. od cech temperamentu regulujacych zapotrzebowanie jednostki na stymulacje. Stres jest generowany w przypadku niedopasowania wartosci stymulacyjnej sytuacji do osobniczej zdolnosci przetwarzania bodzcow, pojawiajac sie w wyniku zarowno niedostymulowania, jak i przestymulowania. Nadmiar stymulacji prowadzi do dekompensacji (zalamania mechanizmow zaradczych, co ujawnia sie w postaci wielu roznych, zwykle czasowych, dysfunkcji i zaburzen stanu zdrowia). Natomiast jej niedobor skutkuje proba uzupelnienia stymulacji, np. w postaci zachowan ryzykownych, w tym uzywania substancji psychoaktywnych, co moze prowadzic do uzaleznien.

Znaczenie dla relacji 'stres--konsekwencje zdrowotne' maja rowniez cechy determinujace sposob reagowania w odpowiedzi na bodzce awersyjne lub w sytuacji braku wzmocnien zewnetrznych (gdy bodziec przestal juz realnie oddzialywac). Osoby ze sklonnoscia do reagowania lekiem lub rozpamietywania emocji czesciej doswiadczaja szkodliwych konsekwencji zdrowotnych stresu. Pewna role w wystapieniu niekorzystnych skutkow zdrowotnych odgrywa rowniez walencja bodzca, od ktorej--w relacji do cech temperamentu--zalezy pojawienie sie u osoby okreslonych pozytywnych lub negatywnych stanow emocjonalnych [4,10-15].

Jednym ze srodowisk pracy o potencjalnie duzej stresogennosci, a jednoczesnie bardzo slabo dotad poznanym, jest sadownictwo powszechne. W repozytoriach dostepnych na platformie EBSCO publikacje na temat stresu zawodowego i narazenia na zagrozenia psychospoleczne pracownikow sadow dotycza w zasadzie wylacznie sedziow, w przewazajacej wiekszosci funkcjonujacych w systemie prawa zwyczajowego (common law) (co z psychologicznego punktu widzenia oznacza obiektywnie mniejsze obciazenie odpowiedzialnoscia wynikajaca z orzekania o winie i stanie faktycznym). Szczegolne wymagania zwiazane z pelnieniem niektorych funkcji w wymiarze sprawiedliwosci dostrzega sie rowniez w systemie prawa kontynentalnego. W Polsce przed objeciem urzedu sedziego, prokuratora lub kuratora wymagane jest uzyskanie stosownego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego.

Nalezy jednak zwrocic uwage, ze osoby pracujace w wymiarze sprawiedliwosci sa narazone na trudne psychospoleczne warunki pracy przez caly okres pelnienia urzedu. Dotychczasowe dane empiryczne wskazuja, ze moga one doswiadczac negatywnych skutkow zdrowotnych tego narazenia w postaci wypalenia zawodowego lub wtornego zespolu stresu pourazowego, czyli zaburzenia psychicznego rozwijajacego sie u osob, ktore jedynie slyszaly o danym wydarzeniu z relacji bezposredniego uczestnika (np. u terapeutow ofiar zdarzen traumatycznych) [16]. Objawy tego zaburzenia przypominaja objawy wystepujace u niektorych bezposrednich uczestnikow traumatycznych wydarzen (np. gwaltu, dzialan wojennych, katastrof naturalnych itp.). Ponadto sedziowie i kuratorzy nie sa jedynymi pracownikami sadownictwa narazonymi na wtorna traumatyzacje w zwiazku z trescia pracy--na traumatyzujace tresci eksponowani sa takze urzednicy sadowi (protokolanci) i asystenci sedziow. Co wiecej, takie tresci nie sa wylacznymi stresorami, na jakie narazeni sa pracownicy sadownictwa. Jak wynika z jedynego dostepnego w literaturze badania (podluznego) obejmujacego wszystkie grupy pracownikow sadu, pracownicy sadow (niezaleznie od grupy zawodowej) moga byc narazeni na zagrozenia psychospoleczne zwiazane z wymaganiami zawodowymi wynikajacymi np. z ilosci pracy, zmian w metodach pracy (informatyzacja) itp. [17].

Cele badan prezentowanych w niniejszym artykule okreslono wiec nastepujaco:

* analiza zaleznosci miedzy interakcja cech temperamentu i psychospolecznych warunkow pracy a stanem zdrowia pracownikow sadownictwa powszechnego, czyli innymi slowy testowanie moderujacej roli temperamentu w relacji 'psychospoleczne warunki pracy--zdrowie',

* identyfikacja temperamentalnego czynnika ryzyka wystapienia zaburzen stanu zdrowia w sytuacji narazenia na okreslone psychospoleczne warunki pracy w sadzie.

MATERIAL I METODY

Do realizacji nakreslonych celow badania skonstruowano model badawczy, przedstawiony schematycznie na rycinie 1.

Na podstawie literatury zakladano wystepowanie:

* H1 (hipoteza 1)--zwiazkow psychospolecznych warunkow pracy ze stanem zdrowia, polegajacych na tym, ze wyzsze wymagania, nizsza kontrola nad praca oraz mniejsze wsparcie spoleczne beda wiazac sie z gorszym stanem zdrowia [18],

* H2 (hipoteza 2)--zwiazkow cech temperamentu ze stanem zdrowia, polegajacych na tym, ze wyzszy poziom poszukiwania nowosci, wyzszy poziom unikania szkody oraz wyzszy poziom zaleznosci od nagrody beda wiazac sie z gorszym stanem zdrowia [4,10-14], a wyzszy poziom wytrwalosci bedzie zwiazany z wyzszym poziomem objawow lekowych [15],

* H3 (hipoteza 3)--moderujacego wplywu cech temperamentu na wystapienie zaburzen stanu zdrowia w sytuacji ekspozycji na zagrozenia psychospoleczne, co byloby rownoznaczne z identyfikacja niemodyfikowalnego, temperamentalnego czynnika ryzyka zaburzen zdrowia w sytuacji narazenia na stres zawodowy [por.: 4, ss. 408-423].

Pomiar zmiennych

Stan zdrowia badanych okreslano na podstawie polskiej wersji Kwestionariusza Ogolnego Stanu Zdrowia GHQ-28 (General Health Questionnaire-28) Goldberga [19]. Kwestionariusz ten jest narzedziem przesiewowym stosowanym w podstawowej opiece zdrowotnej w celu identyfikacji osob, ktore ze wzgledu na aktualnie prezentowane objawy zaburzen zdrowia psychicznego nalezaloby poddac poglebionej diagnostyce. Narzedzie uwzglednia 4 grupy objawow zaburzen zdrowia psychicznego, tj. objawy somatyczne, niepokoj i bezsennosc, zaburzenia funkcjonowania oraz symptomy depresji. Badany ocenia swoj stan "w ciagu ostatnich kilku tygodni", okreslajac relatywny stopien nasilenia symptomu, majac do wyboru 4 charakterystyki nasilenia. Odpowiedzi moga byc punktowane na kilka roznych sposobow (punktacja Likerta, tzw. punktacja GHQ lub CGHQ). W badaniach prezentowanych w niniejszej pracy zastosowano metode punktacji GHQ (0-0-1-1), poniewaz taki sposob przewidzialy autorki polskiej adaptacji tego narzedzia [19]. Punktem odciecia pozwalajacym zidentyfikowac osoby o podwyzszonym ryzyku zaburzen psychicznych w polskiej wersji GHQ-28 jest wynik ogolny wyzszy niz 5 pkt.

Srodowisko pracy zostalo w niniejszym badaniu sparametryzowane z wykorzystaniem 3 skal Kwestionariusza Psychospoleczne Warunki Pracy [20], stanowiacych operacjonalizacje koncepcji Karaska i Theorella [21,22]. Zgodnie z ta koncepcja stres w pracy jest wynikiem ekspozycji na psychospoleczne warunki pracy, ktore mozna zgrupowac w 3 wymiarach, tj. wymagan, jakie stawia praca, kontroli, jaka pracownik ma nad praca (swobody decyzyjnej) oraz wsparcia spolecznego, jakie uzyskuje w miejscu pracy. Wszystkie 3 skale spelniaja kryteria dobroci psychometrycznej, a narzedzie jest wymieniane w publikacjach Swiatowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization--WHO) jako rekomendowane do pomiaru zagrozen psychospolecznych [6].

Strukture temperamentu mierzono za pomoca polskiej wersji Kwestionariusza Temperamentu i Charakteru (Temperament and Character Inventory--TCI) Cloningera [5]. Ten wybor moze sie wydac nieco zaskakujacy w swietle tego, ze koncepcja temperamentalnego czynnika ryzyka wyplywa z regulacyjnej teorii temperamentu Strelaua [4]. Autorow niniejszej pracy interesuja jednak zarowno niemodyfikowalne czynniki ryzyka, jak i te poddajace sie treningowi w wyniku spolecznego uczenia sie. Koncepcja Cloningera oraz kwestionariusz stanowiacy jej operacjonalizacje uwzgledniaja zarowno formalne, jak i tresciowe aspekty osobowosci w taki sposob, ze jest mozliwa ich oddzielna analiza. Pomiar dotyczyl w istocie calej psychobiologicznej struktury osobowosci, jednak ze wzgledu na ramy niniejszego artykulu opisano jedynie wymiary temperamentu jako warunkowane biologicznie i wzglednie stale, a wiec zaliczane do grupy czynnikow niemodyfikowalnych.

Zgodnie z koncepcja Cloningera na temperament skladaja sie 4 wielowymiarowe cechy, tj. poszukiwanie nowosci, unikanie szkody, zaleznosc od nagrody oraz wytrwalosc. Poszukiwanie nowosci (Novelty seeking), oznaczajace tendencje do aktywnego reagowania na nowe bodzce, jest cecha wielowymiarowa, do ktorej pomiaru sluzy 37 pozycji kwestionariusza. Unikanie szkody (Harm avoidance), przez co rozumie sie tendencje do hamowania dzialan w odpowiedzi na bodzce negatywne, rowniez jest cecha wielowymiarowa, okreslana za pomoca 35 itemow. Zaleznosc od nagrody (Reward dependence)--definiowana jako sklonnosc do podtrzymywania zachowania w odpowiedzi na pozytywne wzmocnienia--sklada sie z 3 podwymiarow reprezentowanych lacznie przez 24 pozycje kwestionariusza TCI. Wytrwalosc (Persistence), czyli zdolnosc do samodzielnego podtrzymywania danego rodzaju aktywnosci, jest reprezentowana przez 8 itemow. Osoba badana udziela na poszczegolne pytania odpowiedzi "prawda" lub "falsz". Wyniki sa obliczane wedlug okreslonego klucza. Wszystkie uzyte w badaniu skale TCI spelniaja kryteria dobroci psychometrycznej [5]. Warto tu zaznaczyc, ze cechy temperamentu maja status zmiennych latentnych, a ich skladowe--zmiennych obserwowalnych [11].

Badana grupa

Badanie przeprowadzono w duzym sadzie, rozpatrujacym wszystkie rodzaje spraw (cywilne, cywilne rodzinne, karne, gospodarcze oraz z zakresu pracy i ubezpieczen spolecznych) w obu instancjach. Ogolem przebadano 360 osob, z ktorych w analizach uwzgledniono 355 osob (5 osob wykluczono z analizy ze wzgledu na niekompletne dane). Z badanych uwzglednionych w analizach 152 (42,8%) osoby spelnialy kryteria podwyzszonego ryzyka zaburzen zdrowia psychicznego, co stanowilo podstawe zaliczenia ich do grupy badawczej (podwyzszone ryzyko zaburzen psychicznych). Autorki polskiej adaptacji GHQ-28 [19] okreslaja te kategorie mianem "przypadku", jednak w niniejszej pracy zrezygnowano z tego okreslenia. W badaniu nie pytano o czas utrzymywania sie objawow, co jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia przypadku w sensie klinicznym. Pozostale 203 (52,7%) osoby bowiem uzyskaly w GHQ-28 wynik 5 lub nizszy, i zostaly zaliczone do grupy porownawczej (brak podwyzszonego ryzyka). Charakterystyke socjodemograficzna obu grup przedstawiono w tabeli 1.

Sredni staz pracy w sadzie wsrod osob o podwyzszonym ryzyku zaburzen wyniosl 7,44 roku (odchylenie standardowe (standard deviation--SD) = 6,6), natomiast wsrod osob bez podwyzszonego ryzyka zaburzen -7,41 roku (SD = 6,96).

WYNIKI

Weryfikacja hipotez

W toku analiz statystycznych podjeto probe identyfikacji zwiazku miedzy analizowanymi zmiennymi i znalezienia tych, ktore w mozliwie duzym stopniu pozwalaja przewidywac ryzyko wzgledne wystapienia nasilonych objawow zaburzen zdrowia psychicznego w wyniku interakcji osoby z psychospolecznymi warunkami jej pracy.

Analizy korelacyjne dotyczace stanu zdrowia i psychospolecznych warunkow pracy prowadzono, badajac zwiazek zarowno na poziomie ogolnego stanu zdrowia, jak i jego poszczegolnych elementow oraz teoretycznych i empirycznych skladowych psychospolecznego srodowiska pracy. Wyniki tych analiz zaprezentowano w tabelach 2-4.

Zwiazek miedzy stanem zdrowia a cechami temperamentu identyfikowano, korelujac wyniki uzyskane zarowno w skalach glownych, jak i w podskalach kwestionariusza ogolnego stanu zdrowia z wynikami dotyczacymi wszystkich wymiarow (cech latentnych) i obserwowanych podwymiarow temperamentu. Wy niki uzyskane w tej czesci pracy przedstawiono w tabelach 5-7.

W podsumowaniu analiz korelacyjnych mozna stwierdzic, ze w badanej grupie gorszy stan zdrowia wiazal sie z wyzszymi wymaganiami zawodowymi (tab. 2), mniejsza swoboda decyzyjna (tab. 3) i nizszym wsparciem spolecznym (tab. 4), a takze wieksza tendencja badanych do aktywnego reagowania na nowe bodzce (tab. 5), hamowania aktywnosci w odpowiedzi na bodzce awersyjne (tab. 6) oraz podtrzymywania jej w reakcji na pozytywne wzmocnienia (tab. 7). Podwyzszone ryzyko wystapienia zaburzen stanu zdrowia bylo zwiazane takze z plcia (tab. 8) oraz przynaleznoscia do danej grupy zawodowej (tab. 9). Nie stwierdzono natomiast zadnych zwiazkow stanu zdrowia badanych z wytrwaloscia, wiekiem, stazem pracy na danym stanowisku oraz konkretnym miejscem pracy, wyksztalceniem lub rodzajem wydzialu w sadzie, w ktorym osoba pracuje.

Wyniki predykcji podwyzszonego ryzyka zaburzen stanu zdrowia

W celu ustalenia najlepszych predyktorow stanu zdrowia badanych pracownikow sadu technicznie posluzono sie regresja logistyczna, stosujac metode selekcji postepujacej w oparciu o iloraz wiarygodnosci. Dychotomizacji zmiennej zaleznej dokonano w oparciu o kryterium przesiewowe kwestionariusza GHQ-28, poniewaz przyjeto, ze--z punktu widzenia ochrony zdrowia pracownikow przed negatywnymi skutkami stresu w pracy--znaczace wydaje sie ustalenie predyktorow podwyzszonego ryzyka wystapienia zaburzen stanu zdrowia. Do modelu wprowadzono lacznie 19 zmiennych, tj. wymagania, kontrole, wsparcie spoleczne, poszukiwanie nowosci, unikanie szkody i zaleznosc od nagrody, a ponadto interakcje wymagan z kontrola, wsparciem spolecznym i wymienionymi zmiennymi temperamentalnymi oraz kontroli ze zmiennymi temperamentalnymi i wsparcia spolecznego z tymi samymi zmiennymi temperamentalnymi, jak rowniez plec i grupe zawodowa.

Tak skonstruowany model okazal sie dobrze dopasowany do danych (tab. 10), pozwalajac w 3 krokach wyjasnic do 22,9% zaburzen stanu zdrowia w stopniu uzasadniajacym diagnostyke specjalistyczna. Predyktorami podwyzszonego ryzyka zaburzen stanu zdrowia okazala sie interakcja wymagan, jakie stawia praca, ze sklonnoscia do aktywnego reagowania na nowe bodzce, ktora wyjasnia ponad 15% wariancji podwyzszonego ryzyka zaburzen zdrowia, poziom swobody decyzyjnej (kontroli nad praca) poprawiajacy predykcje o dalsze niemal 6% podwyzszonego ryzyka oraz plec zenska pozwalajaca wyjasnic dalsze niecale 3% podwyzszonego ryzyka zaburzen stanu zdrowia badanych osob. Poziom kontroli nad praca okazal sie miec istotne dzialanie ochronne, redukujac ryzyko dla zdrowia badanych pracownikow srednio o ponad 67% (iloraz szans (odds ratio--OR) = 0,323, 95% przedzial ufnosci (confidence interval--CI): 0,181-0,577), natomiast plec zenska zwiekszala ryzyko przecietnie nieco ponad dwukrotnie (OR = 2,041, 95% CI: 1,100-3,786) (tab. 11).

Najistotniejszy wplyw na wystapienie podwyzszonego ryzyka zaburzen zdrowia badanych miala jednak interakcja wymagan, jakie stawia praca, ze sklonnoscia do aktywnego reagowania na nowe bodzce. W celu lepszego zrozumienia charakteru tej zaleznosci na rycinie 2. zilustrowano ja wykresem przedstawiajacym ryzyko wzgledne wystapienia zaburzen stanu zdrowia (os Y) w grupie osob o wysokim poszukiwaniu nowosci ([greater than or equal to] +1 SD) i niskim poszukiwaniu nowosci ([less than or equal to] -1 SD), eksponowanych na okreslony poziom wymagan zawodowych (os X).

Interakcje przedstawione na rycinie 2. pokazuja, ze wysoka sklonnosc do aktywnego reagowania na nowe bodzce stanowi temperamentalny czynnik ryzyka wystapienia zaburzen w stanie zdrowia psychicznego wsrod badanych pracownikow sadownictwa. Ksztalt wykresu sugeruje, ze cecha poszukiwania nowosci jest czynnikiem kontrolujacym wrazliwosc jednostki na oddzialywania jej srodowiska pracy [4, s. 411].

OMOWIENIE

Zasadniczym celem pracy byla identyfikacja temperamentalnego czynnika ryzyka zaburzen stanu zdrowia w wybranej probie populacji pracujacych w sadownictwie powszechnym.

Specyfika srodowiska pracy byla systematyzowana w oparciu o czynniki powszechnie przyjmowane w psychologii do opisywania stresu zawodowego, takie jak: wymagania zwiazane z praca (intelektualne, psychofizyczne i zwiazane z odpowiedzialnoscia oraz wynikajace z konfliktowosci roli i przeciazenia), kontrola nad praca (poznawcza i behawioralna) oraz spostrzegane wsparcie spoleczne w miejscu pracy (ze strony przelozonych i wspolpracownikow).

W badaniu uwzgledniono takie wymiary temperamentu jak poszukiwanie nowosci, unikanie szkody, zaleznosc od nagrody i wytrwalosc.

W celu ustalenia predyktorow zaburzen stanu zdrowia utworzono 2 grupy badawcze. Do pierwszej zaliczono pracownikow sadow powszechnych, ktorzy ujawniaja taki poziom objawow zaburzen stanu zdrowia psychicznego, jaki w systemie opieki zdrowotnej kwalifikuje do skierowania na konsultacje specjalistyczna (N = 152). W drugiej grupie, porownawczej, znalazly sie osoby, ktore mimo podobnego stazu pracy i wykonywania takich samych czynnosci zawodowych zwiazanych z praca w sadownictwie nie doswiadczaly tego rodzaju zaburzen stanu zdrowia (N = 203). W celu wyeliminowania trudnych do kontroli zjawisk zaklocajacych, zwiazanych ze specyfika konkretnego zakladu pracy, przyjeto, ze wszystkie osoby badane powinny byc pracownikami tego samego sadu.

Przeprowadzone analizy potwierdzily stawiane w oparciu o literature zalozenia dotyczace zwiazku psychospolecznego srodowiska pracy ze stanem zdrowia pracujacych, przynoszac kolejna konfirmacje modelu wymagania-kontrola-wsparcie Karaska i Theorella [8,9,18,22]. Zgodnie z oczekiwaniami wsrod badanych pracownikow sadu wymagania zwiazane z praca korelowaly ze stanem zdrowia, przy czym wzrostowi wymagan towarzyszyl wzrost nasilenia objawow zaburzen. Stan zdrowia pracownikow sadownictwa, sposrod poszczegolnych grup wymagan, jakie stawia praca, najsilniej koreluje z konfliktowoscia roli i przeciazeniem. Rezultat ten pozostaje spojny z charakterystyka pracy w polskich sadach powszechnych, gdzie liczne i nierzadko nieprecyzyjne normy prawne oraz niejednoznaczna podleglosc sluzbowa (kilku przelozonych) sprzyjaja wydawaniu sprzecznych polecen i podwyzszonej liczbie konfliktow w pracy.

Tak jak wymagania zwiazane z praca rowniez kontrola nad praca korelowala ze wskaznikami stanu zdrowia. Uzyskane wyniki wskazuja, ze dla utraty zdrowia pracownikow sadownictwa istotne znaczenie moze miec zarowno ogolny poziom swobody decyzyjnej, jak i doswiadczany poziom kontroli poznawczej. Spadek jasnosci kryteriow oceny pracy, mniejszy dostep do informacji potrzebnych do wykonywania pracy oraz nizsza ocena zasobow wlasnych i jasnosci przepisow wiaze sie z obnizeniem zadowolenia ze sposobu wykonywania zadan i poczucia, ze to, co osoba robi, jest pozyteczne, a takze z obnizona zdolnoscia do podejmowania decyzji. Uzyskane wyniki dotyczace zwiazkow kontroli nad praca z deficytami dobrostanu koresponduja z danymi z literatury przedmiotu [8,18].

Przeprowadzone badania umozliwily rowniez pelne potwierdzenie zalozenia o zwiazkach stanu zdrowia ze wsparciem spolecznym w miejscu pracy. Stan zdrowia pracownikow sadownictwa wydaje sie przy tym w wiekszym stopniu zalezec od wsparcia ze strony przelozonych niz wspolpracownikow--korelacje w tym zakresie sa silniejsze i bardziej istotne statystycznie. Moze miec to zwiazek z kultura organizacyjna sadownictwa, gdzie dobre relacje z przelozonym moga stanowic istotny element wzmacniajacy kontrole pracownika nad wykonywana przez niego praca--szczegolnie w zakresie kontroli poznawczej.

W zakresie uwzglednionych zmiennych podmiotowych potwierdzono 3 z 4 zakladanych zwiazkow. Stwierdzono istotna negatywna korelacje miedzy poszukiwaniem nowosci a stanem zdrowia badanych (dodatnia zaleznosc miedzy wynikiem w skali poszukiwania nowosci a wynikiem GHQ-28). Rezultat ten wydaje sie zrozumialy w kontekscie dopasowania osoby do jej roli zawodowej w sadownictwie. W badanej grupie nasilenie objawow zaburzen zdrowia psychicznego roslo wraz ze wzrostem pobudliwosci, impulsywnosci, latwosci, z jaka osoba traci nad soba panowanie, wybuchowosci i podatnosci na frustracje oraz sklonnosci do porywczosci i balaganiarstwa. Nietrudno dostrzec, ze tego rodzaju cechy zdaja sie nie przystawac do specyfiki zawodow sadowniczych, ktore raczej wymagaja opanowania i uporzadkowania.

Przeprowadzona analiza pozwolila ustalic rowniez statystycznie istotny zwiazek miedzy unikaniem szkody a ogolnym stanem zdrowia oraz kilka bardziej szczegolowych korelacji, pozwalajacych lepiej poznac istote tego zjawiska. Stwierdzono zwiazek pesymizmu z objawami somatycznymi oraz niepokojem i bezsennoscia, co sugeruje, ze osoby bardziej pesymistyczne, zamartwiajace sie, dluzej powracajace do rownowagi po sytuacjach trudnych oraz rozpamietujace przykrosci czesciej doswiadczaja zaburzen dobrostanu zdrowotnego. Rezultaty te koresponduja z wynikami innych badaczy, ktorzy wskazuja, ze perseweratywnosc (temperamentalna sklonnosc do ruminacji) jest moderatorem relacji miedzy wystapieniem zdarzen stresowych a zglaszaniem skarg somatycznych [23].

Z przeprowadzonych analiz wynika ponadto, ze meczliwosc i astenia koreluja z objawami somatycznymi, niepokojem i bezsennoscia oraz zaburzeniami zachowania. Wynik ten wskazuje, ze im bardziej osoba jest asteniczna, meczliwa i nieodporna, tym wiecej odczuwa dolegliwosci psychosomatycznych i tym wiecej ujawnia objawow lekowych. W tym wiekszym stopniu doswiadcza tez klopotow ze snem oraz problemow zwiazanych z podejmowaniem codziennej aktywnosci w postaci roznorodnych dzialan, zdolnoscia do poradzenia sobie ze wszystkimi obowiazkami czy poczuciem zdolnosci do podejmowania decyzji. Im wyzsza meczliwosc i astenia, tym nizsze tez poczucie zadowolenia (zadowolenie ze sposobu wykonywania swoich czynnosci, radosc z codziennych zajec). Stwierdzone zwiazki miedzy unikaniem szkody a deficytami dobrostanu zdrowotnego mierzonymi za pomoca kwestionariusza GHQ-28 pozostaja spojne z doniesieniami innych badaczy [15,24,25]. Pozostaja rowniez zgodne z rezultatami innych badaczy, uzyskanymi z wykorzystaniem innych narzedzi, z ktorych wynika, ze w przypadku sedziow osobnicza sklonnosc do przezywania strachu, zmieszania, gniewu, poczucia winy wplywa na stan ich zdrowia zarowno bezposrednio, jak i posrednio poprzez spostrzegany stres zawodowy [26].

Oprocz poszukiwania nowosci i unikania szkody z dobrostanem zdrowotnym badanych pracownikow korelowala rowniez cecha zaleznosci od nagrody, a szczegolnie jeden z podwymiarow tej cechy, mianowicie sentymentalnosc. Uzyskany wynik sugeruje wiec, ze wrodzona wrazliwosc oraz zdolnosc do empatii nie sprzyjaja zachowaniu zdrowia osob zatrudnionych w sadach. Wynik ten nie jest jednak zaskakujacy w kontekscie aspektow tresciowych pracy zwiazanej z wymiarem sprawiedliwosci. Znaczenie tresci pracy dla dobrostanu osob zatrudnionych w sadownictwie zdaje sie tez potwierdzac korelacja, jaka wystapila miedzy stanem zdrowia psychicznego a przynaleznoscia do okreslonej grupy zawodowej.

Pewnym zaskoczeniem okazal sie natomiast brak zwiazku miedzy stanem zdrowia a wytrwaloscia. Wczesniejsze badania byly bowiem podstawa hipotezy o zwiazku wytrwalosci z podwyzszonym poziomem leku. Hipoteza ta--w przeciwienstwie do pozostalych postawionych hipotez zaleznosciowych--nie zostala jednak potwierdzona. Jedna z przyczyn moze byc to, ze w prezentowanym badaniu nie analizowano konfiguracji cech temperamentu. Wczesniejsze badania sugeruja natomiast, ze zwiazek miedzy wytrwaloscia a stanem zdrowia zalezy tez od innych cech temperamentu, np. od poziomu unikania szkody [15]. Badana grupa charakteryzowala sie ogolnie przecietnym poziomem unikania szkody i byc moze to przesadzilo, ze oczekiwana zaleznosc miedzy wytrwaloscia a stanem zdrowia nie okazala sie istotna statystycznie.

Analiza predyktorow podwyzszonego ryzyka zaburzen stanu zdrowia pozwolila na wyodrebnienie 3 niezaleznych predyktorow--plci zenskiej, kontroli nad praca i interakcji wymagan z temperamentem. Jak wynika z danych epidemiologicznych dotyczacych powszechnych zaburzen zdrowia psychicznego dla populacji ogolnej Polski, zaburzenia takie wystepuja czesciej u kobiet niz mezczyzn [27]. Wynik uzyskany w prezentowanym badaniu pozostaje wiec spojny z wynikami innych prac. Wartosc predyktywna poziomu kontroli nad praca dla zaburzen dobrostanu zdrowotnego pracujacych zostala juz wczesniej potwierdzona w licznych badaniach weryfikujacych model stresu zawodowego Karaska [8,18]. Pewnym novum jest natomiast zidentyfikowanie temperamentalnego czynnika ryzyka (TCR) zaburzen zdrowia w postaci nasilonej cechy poszukiwania nowosci, ktora w kontekscie bardziej wymagajacego srodowiska pracy przyczynia sie do wystapienia powaznie nasilonych zaburzen w stanie zdrowia psychicznego.

W swietle uzyskanych wynikow sklonnosc do poszukiwania dodatkowych zrodel stymulacji, ekstrawagancji i unikania rutyny jawi sie jako czynnik kontrolujacy natezenie wplywu wymagan psychospolecznych zwiazanych z praca w sadzie, potegujacy wrazliwosc osoby na stres wynikajacy z tych wymagan i zwiekszajacy ryzyko wystapienia zaburzen psychicznych. Powsciagliwosc, stoicyzm, dystansowanie sie i opanowanie oraz upodobanie do postepowania wedlug przepisow, zasad i utartych sposobow to cechy, ktore ulatwiaja przystosowanie w tym srodowisku i pozwalaja pracownikom sadownictwa zachowac wzglednie niezmieniony poziom ryzyka zachorowania mimo rosnacych wymagan zwiazanych z praca.

Co istotne, negatywny wplyw wysokiego poziomu poszukiwania nowosci manifestuje sie nawet przy przecietnym poziomie wymagan. Rozwazajac moderujaca role poszukiwania nowosci w powstawaniu zaburzen stanu zdrowia badanych, warto zwrocic uwage na afektywne aspekty tej cechy temperamentu. Jak podaja Cloninger i wsp. [15], cecha poszukiwania nowosci wiaze sie z 2 stanami afektywnymi zaleznymi od walencji bodzca: w przypadku bodzcow pozytywnych odczuwana jest euforia, a w przypadku bodzcow negatywnych gniew. Praca w sadzie wiaze sie z licznymi bodzcami, ktore moga byc dla poszczegolnych osob awersyjne, poczynajac od tresci, z jakimi osoba ma do czynienia ze wzgledu na obowiazki sluzbowe (konflikty miedzyludzkie, tresci traumatyzujace), a konczac na relacjach w miejscu pracy i rownowadze praca-dom. Dla osob o podwyzszonej sklonnosci do aktywnego reagowania na bodzce moze to oznaczac permanentne przezywanie gniewu w zwiazku z praca, przy koniecznosci hamowania jego ekspresji. Zjawisko wplywu doswiadczania negatywnych stanow afektywnych, szczegolnie tlumionych, na zdrowie bylo przedmiotem licznych badan, ktore spojnie dowodza silnego zwiazku miedzy negatywnym afektem a gorszym zdrowiem [18,28]. Omawiane w niniejszym artykule wyniki badan pozostaja takze spojne z konkluzjami Rydstedta i wsp. [14], ktorzy dowiedli, ze emocjonalnosc (pozytywna i negatywna) stanowi mediator miedzy psychospolecznym srodowiskiem pracy (niejednoznacznosc roli i konfliktowosc roli) a spostrzeganym stresem.

Zastanawiajac sie, dlaczego predyktywne dla stanu zdrowia pracownikow sadow okazalo sie poszukiwanie nowosci, a nie inna cecha (lub cechy) temperamentu sposrod tych, ktore korelowaly ze stanem zdrowia badanych, raz jeszcze mozna sie odwolac do afektywnych aspektow cech temperamentu w ujeciu Cloningera i wsp. [15] i ich znaczenia w sytuacji zasadniczo awersyjnych bodzcow plynacych ze srodowiska pracy. Jak wskazano powyzej, poszukiwanie nowosci w sytuacji doswiadczenia negatywnego skutkuje odczuwaniem gniewu, natomiast zaleznosc od nagrody--pojawieniem sie obrzydzenia, a unikanie szkody--smutkiem. Dodatkowo trzeba zaznaczyc, ze unikanie szkody w konfrontacji z doswiadczeniem pozytywnym owocuje lekiem. Na tej podstawie mozna sie spodziewac, ze unikanie szkody bedzie bardziej predyktywne niz poszukiwanie nowosci, skoro prowadzi do negatywnego afektu niezaleznie od walencji bodzca.

W niniejszym badaniu nie sprawdzano, jaki odsetek badanych na tle populacji ogolnej spelnia kryterium wysokiego wyniku w skali unikania szkody, a sredni wynik dla badanej grupy ksztaltowal sie na poziomie przecietnym. Trzeba tez pamietac, ze w powszechnym odczuciu sad kojarzy sie raczej z miejscem niemilym, wiec wskutek selekcji naturalnej (lub zawodowej) w polskich sadach nie pracuje prawdopodobnie zbyt duzo osob o wysokim poziomie unikania szkody. Z podobnych przyczyn mozna przypuszczac, ze nasilona zaleznosc od nagrody i odczuwany w zwiazku z nia wstret wystepuja rzadziej w tej populacji pracownikow niz w populacji ogolnej. Osoba wybierajaca sad jako miejsce pracy powinna liczyc sie przeciez z kontaktem z przestepcami.

Innym waznym czynnikiem, ktory mogl miec wplyw na wynik predykcji, jest sposob dobierania proby. Obejmowala ona kilka zroznicowanych grup zawodowych, pracujacych w sadach (sedziow, asystentow, urzednikow, obsluge). Byli to wiec zarowno pracownicy podlegajacy preselekcji psychologicznej, jak i osoby przyjmowane do pracy bez badan psychologicznych, wykonujace zawody zroznicowane pod wzgledem tresci pracy, decyzyjnosci, izolacji wpisanej w role zawodowa i innych elementow potencjalnie stresogennych, wymagajacych innych zasobow osobistych. Szczegolowe charakterystyki pracy moga wiec skutkowac roznicami w funkcjonalnym znaczeniu osobowosci w poszczegolnych grupach zawodowych, dlatego tez nie mozna wykluczyc, ze replikacja badan z uwzglednieniem specyfiki zawodu przynioslaby odmienne rezultaty predykcji. Jest to tym bardziej prawdopodobne, ze zmienna "grupa zawodowa" korelowala z podwyzszonym ryzykiem zaburzen psychicznych (tab. 9).

Mozna podsumowac te rozwazania stwierdzeniem, ze poziom poszukiwania nowosci, ktory w prezentowanym badaniu okazal sie moderatorem wplywu wymagan w pracy na zdrowie pracownikow sadu, warunkuje zachowania pozadane (lub nie--jesli cecha poszukiwania nowosci jest nasilona) u wszystkich pracownikow sadu, niezaleznie od konkretnej grupy zawodowej. Jest to wiec cecha o funkcjonalnym znaczeniu w tym srodowisku pracy.

WNIOSKI

Przedstawione rezultaty pozwalaja stwierdzic, ze zaburzenia zdrowia badanych pracownikow moga byc skutkiem synergicznego oddzialywania warunkow pracy w sadzie i temperamentu zatrudnionych tam osob. Podwyzszona sklonnosc do aktywnego reagowania na bodzce czyni osobe bardziej podatna na wystapienie zaburzen w predestynujacym (trudnym) psychospolecznym srodowisku pracy, natomiast niski poziom poszukiwania nowosci chroni jednostke przed negatywnymi wplywami niekorzystnych psychospolecznych warunkow pracy w sadzie. Nalezy podkreslic, ze wedlug obecnego stanu wiedzy temperament nie poddaje sie modyfikacjom, co oznacza, ze istnienie czynnika temperamentalnego, oddzialujacego na ryzyko zdrowotne w sposob opisany w niniejszej pracy, powinno sklaniac do modyfikacji zakresu badan profilaktycznych oraz wlaczenia do profilaktyki psychologicznych badan temperamentu. Z tego powodu konieczna jest replikacja przedstawionego modelu badawczego zarowno w sadownictwie, jak i w innych srodowiskach pracy. Temperamentalny czynnik ryzyka nie ma charakteru uniwersalnego, jest scisle powiazany z konkretnym srodowiskiem, a mowiac bardziej precyzyjnie--z konkretna charakterystyka srodowiska pracy.

Wskazane jest takze dalsze badanie omawianych w artykule zaleznosci przy spelnieniu postulatu homogenicznosci grupy zawodowej. Poszukiwanie nowosci jako temperamentalny czynnik ryzyka zaburzen zdrowotnych pracownikow eksponowanych na okreslone psychospoleczne warunki pracy powinno stanowic przedmiot szczegolnego zainteresowania badawczego rowniez dlatego, ze jest ono jednoczesnie czynnikiem ryzyka uzaleznien od substancji psychoaktywnych [5,12], a ich uzywanie stanowi jedna z mozliwych strategii radzenia sobie ze stresem [29], pozostaje rowniez w bezposrednim zwiazku z warunkami pracy (wydluzonymi godzinami pracy) [30].

https://doi.org/10.13075/mp.5893.00522

PISMIENNICTWO

[1.] Cox T., Griffiths A.: The nature and measurement of work-related stress: Theory and practice. W: Wilson J.R., Corlett N. [red.]. Evaluation of human work. Wyd. 3. CRS Press, London 1995, ss. 553-571

[2.] Leka S., Cox T. [red.]: The development of the European framework for psychosocial risk management: PRIMA-EF. World Health Organization Publications, Notthingam 2008

[3.] Leka, S., Griffiths A., Cox T.: Protecting Workers' Health Series No. 3. Work organization and stress. World Health Organization, Geneva 2003

[4.] Strelau J.: Psychologia temperamentu. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002

[5.] Hormowska E.: Temperamentalne uwarunkowania zachowania. Badania z wykorzystaniem kwestionariusza TCI R.C. Cloningera. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznan 2002

[6.] Herzberg F.: Temperament measures in industrial selection. J. Appl. Psychol. 1954;38(2):81-84, https://doi. org/10.1037/0021-9010.69.4.574

[7.] Luczak A.: Dobor osob do zawodow trudnych i niebezpiecznych. Bezp. Pr. Nauka Prakt. 1999;2(331):12-17

[8.] Leka S., Jain A.: Health impact of psychosocial hazards at work: An overview. World Health Organization, Geneva 2010

[9.] Bakker A.B., Demerouti E.: The Job Demands-Resources model: State of the art. J. Manag. Psychol. 2007;22:309-328, https://doi.org/10.1108/02683940710733115

[10.] Strelau J.: Osobowosc a ekstremalny stres. Gdanskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdansk 2004

[11.] Januszewski A.: Temperamentalne wskazniki ukladow dopamin- i serotoninergicznego a poczucie dolegliwosci somatycznych w swietle badan mlodziezy. W: Janowski K., Cudo A. [red.]. Czlowiek chory. Aspekty biopsychospoleczne. Tom 2. Centrum Psychologii i Pomocy Psychologicznej, Lublin 2009, ss. 98-114

[12.] Hornowska E.: Temperament a zachowania ryzykowne. Wokol temperamentalnego czynnika ryzyka uzaleznien. Przegl. Psychol. 2006;3:243-254

[13.] Svrakic N.M., Svrakic D.M., Cloninger C.R.: A general quantitative theory of personality development: Fundamentals of a self-organizing psychobiological complex. Dev. Psychopathol. 1996;8:247-272

[14.] Rydstedt L.W., Johnsen S.K., Lundh M., Devereux J.J.: The conceptual roles of negative and positive affectivity in the stressor-strain relationship. Eur. J. Psychol. 2013;9(1):93-103, https://doi.org/10.5964/ejop.v9i1.537

[15.] Cloninger C.R., Zohar A.H., Hirschmann S., Dahan D.: Research report: The psychological costs and benefits of being highly persistent: Personality profiles distinguish mood disorders from anxiety disorders. J. Affect. Disord. 2012;13(6):758-766, https://doi.org/10.1016/jjad.20 11.09.046

[16.] Chamberlain J., Miller M.K.: Evidence of secondary traumatic stress, safety concerns, and burnout among a homogeneous group of judges in a single jurisdiction. J. Am. Acad. Psychiatry Law 2009;37(2):214-224

[17.] Jarvenpaa E.: Implementation of office automation and its effects on job characteristics and strain in a district court. Int. J. Hum. Comput. Interact. 1997;9(4):425-442

[18.] Widerszal-Bazyl M.: Stres w pracy a zdrowie czyli o probach weryfikacji modelu Roberta Karaska oraz modelu wymagania-kontrola-wsparcie. Centralny Instytut Ochrony Pracy--Panstwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2003

[19.] Makowska Z., Merecz D.: Ocena zdrowia psychicznego na podstawie badan kwestionariuszem Davida Goldberga. Podrecznik dla uzytkownikow kwestionariuszy GHQ-12 i GHQ-28. Instytut Medycyny Pracy, Lodz 2001

[20.] Cieslak R., Widerszal-Bazyl M.: Psychospoleczne warunki pracy. Podrecznik do kwestionariusza. Centralny Instytut Ochrony Pracy--Panstwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2001

[21.] Karasek R.A.: Job demands, job decision latitude and mental strain: Implications for job redesign. Admin. Sci. Quart. 1979;24:285-308

[22.] Karasek R.A., Theorell T.: Healthy work, stress, productivity and the reconstruction of working life. Basic Books, New York 1990

[23.] Verkuil B., Brosschot J.F., Meerman E.E., Thayer J.F.: Effects of momentary assessed stressful events and worry episodes on somatic health complaints. Psychol. Health 2012;27:141-158

[24.] Yong Y., Chamorro-Premuzic T., Tani I.: Personality and health in Japanese older adults. Aging Ment. Health 2008;12(3):382-388, https://doi.org/10.1080/1360786080 2121076

[25.] Moreno-Abril O., Fernandez-Molina C., Jurado D., Lardelli-Claret P, Galvez-Vargas R., Luna del Castillo J. i wsp.: Factors associated with psychiatric morbidity in Spanish schoolteachers. Occup. Med. 2007;57(3):194-202, https:// doi.org/10.1093/occmed/kqm013

[26.] Feng D., Ji L., Yin Z.: Personality, perceived occupational stressor, and health-related quality of life among Chinese judges. Appl. Res. Qual. Life 2014;9(4):911, https://doi. org/10.1007/s11482-013-9277-z

[27.] Kiejna A., Piotrowski P, Adamowski T., Moskalewicz J., Wciorka J., Stokwiszewski J. i wsp.: Rozpowszechnienie wybranych zaburzen psychicznych w populacji doroslych Polakow z odniesieniem do plci i struktury wieku--badanie EZOP Polska. Psychiatr. Pol. 2015;49(1):15-27, https://doi.org/10.12740/PP/30811

[28.] Oginska-Bulik N., Juczynski Z.: Osobowosc, stres a zdrowie. Centrum Doradztwa i Informacji Difin, Warszawa 2008

[29.] Juczynski Z., Oginska-Bulik N.: Narzedzia do pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem, Pracownia Testow Psychologicznych, Warszawa 2009

[30.] Orlak K.: Naduzywanie alkoholu--dezadaptacyjna reakcja na stres zawodowy? Pol. Forum Psychol. 2010; 15(2): 193-211

Katarzyna Orlak (1,2)

Jan Tylka (3)

(1) Stowarzyszenie Zdrowa Praca / Association for Occupational Health, Warszawa, Poland

(2) Warszawskie Centrum Zdrowia / Warsaw Medical Centre, Warszawa, Poland

(3) Uniwersytet Kardynala Stefana Wyszynskiego w Warszawie / Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw, Warszawa, Poland Instytut Psychologii / Institute of Psychology

Autorka do korespondencji / Corresponding author: Katarzyna Orlak, Stowarzyszenie Zdrowa Praca, ul. Grzybowska 87, 00-844 Warszawa, e-mail: korlak@zdrowapraca.org

Nadeslano: 20 czerwca 2016, zatwierdzono: 8 wrzesnia 2016

Finansowanie / Funding: dane wykorzystane w artykule zostaly zebrane dzieki Stowarzyszeniu Zdrowa Praca w ramach pilotazu do projektu nr E1/1797 pt. "Monitoring stresu w sadach i jego skutkow zdrowotnych". Kierownik projektu: dr Katarzyna Orlak.

Caption: Fig. 1. Research model of psychosocial hazards for mental health disturbances among the judicary staff

Ryc. 1. Model badawczy psychospolecznych czynnikow ryzyka zaburzen stanu zdrowia pracownikow sadownictwa

Caption: Fig. 2. Relative risk of mental health disturbances due to the job demands among the studied judiciary staff with high and low novelty seeking

Ryc. 2. Wzgledne ryzyko wystapienia zaburzen stanu zdrowia psychicznego w zwiazku z wymaganiami w pracy wsrod badanych pracownikow sadownictwa powszechnego o wysokim i niskim poziomie poszukiwania nowosci
Table 1. Socio-demographic characteristics
of the studied judiciary staff

Tabela 1. Charakterystyka socjodemograficzna
badanych pracownikow sadownictwa powszechnego

                                                      Grupa
                                                      Group
                                                      (N = 355)
                                                      [%]
Charakterystyka
Characteristics                               badana     porownawcza
                                               study      reference
                                             (GHQ > 5)    (GHQ [less
                                             (N = 152)     than or
                                                         equal to] 5)
                                                          (N = 203)

Plec / Sex
  kobieta / woman                              86,2          72,4
  mezczyzna / man                              13,6          27,6
Zawod / Profession
  sedzia / judge                               27,6          25,6
  asystent sedziego / judicial assistant       22,4          26,1
  urzednik sadowy / court clerk                45,4          35,0
  pracownik obslugi / service worker            4,6          13,3
Wydzial / Department
  cywilny / civil                              34,2          32,0
  karny / criminal                             20,4          27,1
  gospodarczy / commercial                     32,2          26,6
  pracy i ubezpieczen spolecznych / labor      13,2          17,2
  and social insurance
Wyksztalenie / Education
  zawodowe / vocational                         1,3          3,4
  srednie / comprehensive                       9,9          10,3
  niepelne wyzsze / college                    10,6          8,4
  wyzsze / higher                              78,3          77,8
Wiek / Age
  [less than or equal to] 34 lat / years       46,1          39,4
  35-49 lat / years                            38,2          42,9
  [greater than or equal to] 50 lat            15,8          17,7
  / years

GHQ--Kwestionariusz Ogolnego Stanu Zdrowia Goldberga / General Health
Questionaire by Goldberg [19].

Table 2. Correlations between mental health and job demands of the
studied judiciary staff (N = 355)

Tabela 2. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a wymaganiami
w pracy badanych pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 355)

                                                Wymagania
Stan zdrowia                        Poziom    intelektualne
Health                             wymagan     Intelectual
                                   Demands       demands

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona / Pearson's   0,258 **     0,127 *
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /          0,000        0,017
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona / Pearson's   0,203 **     0,098
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /          0,000        0,066
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona / Pearson's   0,216 **     0,110 *
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /          0,000        0,038
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona / Pearson's   0,241 **     0,137 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /          0,000        0,010
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona / Pearson's   0,157 **     0,050
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /          0,003        0,350
    significance (2-tailed)

                                      Wymagania       Konfliktowosc
                                    psychofizyczne        roli
Stan zdrowia                              i                 i
Health                             odpowiedzialnosc   przeciazenie
                                   Psycho-physical    Role conflict
                                       demands        and overload
                                         and
                                    responsibility

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona / Pearson's     0,159 **           0,417 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /            0,003              0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona / Pearson's     0,141 **           0,325 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /            0,008              0,000
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona / Pearson's     0,119 *            0,365 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /            0,025              0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona / Pearson's     0,132 *            0,359 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /            0,013              0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona / Pearson's     0,118 *            0,274 **
    correlation
  istotnosc (2-stronna) /            0,027              0,000
    significance (2-tailed)

p < 0,01, * p < 0,001.

Table 3. Correlations between mental health and job control of the
studied judiciary staff (N = 355)

Tabela 3. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a kontrola nad
praca u badanych pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 355)

Stan zdrowia                                               Kontrola
Health                                 Poziom kontroli   behawioralna
                                           Control        Behavioral
                                                           control

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                    -0,283 **       -0,187 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                  0,000           0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                    -0,204 **       -0,111 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                  0,000           0,036
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                    -0,226 **       -0,145 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                  0,000           0,006
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                    -0,271 **       -0,197 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                  0,000           0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                    -0,208 **       -0,153 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                  0,000           0,004
    significance (2-tailed)

Stan zdrowia                           Kontrola
Health                                 poznawcza
                                       Cognitive
                                        control

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                 -0,285 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                 -0,232 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                 -0,223 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                 -0,254 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                 -0,205 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000
    significance (2-tailed)

** p < 0,01.

Table 4. Correlations between mental health and social support of the
studied judiciary staff (N = 355)

Tabela 4. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a wsparciem
spolecznym badanych pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 355)

                                    Poziom wsparcia   Wsparcie od
Stan zdrowia                          spolecznego     przelozonych
Health                              Social Support    Support from
                                                       superiors

Ogolny stan zdrowia /
    General health
  korelacja Pearsona /                 -0,207 **       -0,223 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000           0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                 -0,118 *        -0,144 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,026           0,007
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                 -0,179 **       -0,195 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,001           0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona /                 -0,171 **       -0,184 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,001           0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                 -0,211 **       -0,201 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000           0,000
    significance (2-tailed)

                                      Wsparcie od
Stan zdrowia                        wspolpracownikow
Health                                Support from
                                       colleagues

Ogolny stan zdrowia /
    General health
  korelacja Pearsona /                 -0,137 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,010
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                 -0,059
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,270
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                 -0,116 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,028
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona /                 -0,114 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,032
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                 -0,171 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,001
    significance (2-tailed)

p < 0,01.

Table 5. Correlations between mental health and novelty seeking by
the studied judiciary staff

Tabela 5. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a
poszukiwaniem nowosci przez badanych pracownikow sadownictwa
powszechnego

                                                         Ciekawosc
                                       Poszukiwanie      poznawcza
Stan zdrowia                              nowosci       Exploratory
Health                                Novelty seeking   excitability
                                         (N = 328)       (N = 328)

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                   0,308 **         0,161 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,000            0,003
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                   0,255 **         0,142 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,000            0,010
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                   0,313 **         0,188 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,000            0,001
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                   0,222 **         0,116 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,000            0,035
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                   0,165 **         0,035
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,003            0,523
    significance (2-tailed)

                                      Impulsywnosc    Ekstrawagancja
Stan zdrowia                          Impulsiveness    Extravagance
Health                                  (N = 329)       (N = 329)

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                  0,243 **         0,275 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000            0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                  0,214 **         0,181 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000            0,001
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                  0,226 **         0,249 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,000            0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                  0,187 **         0,258 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,001            0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                  0,126 *          0,184 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /               0,022            0,001
    significance (2-tailed)

                                      Nieuporzadkowanie
Stan zdrowia                           Disorderliness
Health                                    (N = 329)

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                    0,187 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                 0,001
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                    0,176 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                 0,001
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                    0,215 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                 0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                    0,067
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                 0,228
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                    0,119 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                 0,030
    significance (2-tailed)

N--badani / respondents.

 ** p < 0,01, * p < 0,001.

Table 6. Correlations between mental health and harm avoidance by the
studied judiciary staff (N = 329)

Tabela 6. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a unikaniem
szkody przez badanych pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 329)

Stan zdrowia                        Unikanie      Pesymizm
Health                               szkody     Anticipatory
                                      Harm         worry
                                    avoidance

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /              0,176 **      0,159 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /           0,001         0,004
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /              0,156 **      0,149 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /           0,004         0,007
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /              0,211 **      0,191 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /           0,000         0,001
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona /              0,096         0,054
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /           0,082         0,329
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /              0,066         0,091
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /           0,231         0,098
    significance (2-tailed)

Stan zdrowia                         Lek przed        Lek
Health                              niepewnoscia   spoleczny
                                      Fear of       Shyness
                                    uncertainty

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                 0,081        -0,013
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,145         0,813
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                 0,025         0,009
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,648         0,870
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                 0,092         0,009
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,096         0,867
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona /                 0,097        -0,024
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,080         0,669
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                 0,036        -0,054
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,515         0,332
    significance (2-tailed)

Stan zdrowia                         Meczliwosc
Health                               i astenia
                                    Fatigability

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                0,240 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /             0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                0,224 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /             0,000
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                0,266 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /             0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania /
    Social dysfunction
  korelacja Pearsona /                0,142 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /             0,010
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                0,095
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /             0,086
    significance (2-tailed)

p < 0,01.

Table 7. Correlations between mental health and reward dependence of
the studied judiciary staff (N = 329)

Tabela 7. Korelacje miedzy stanem zdrowia psychicznego a zaleznoscia
od nagrody badanych pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 329)

                                      Zaleznosc
Stan zdrowia                          od nagrody   Sentymentalnosc
Health                                  Reward     Sentimentality
                                      dependence
Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                 0,247 **       0,357 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,000          0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                 0,223 **       0,317 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,000          0,000
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                 0,294 **       0,371 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,000          0,000
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                 0,145 **       0,260 **
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,009          0,000
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                 0,082          0,139 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /              0,139          0,011
    significance (2-tailed)

Stan zdrowia                          Przywiazanie   Zaleznosc
Health                                 Attachment    Dependence

Ogolny stan zdrowia / General
    health
  korelacja Pearsona /                   0,054         0,073
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,326         0,185
    significance (2-tailed)
Symptomy somatyczne / Somatic
    symptoms
  korelacja Pearsona /                   0,035         0,088
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,525         0,110
    significance (2-tailed)
Niepokoj i bezsennosc / Anxiety
    and insomnia
  korelacja Pearsona /                   0,100        0,122 *
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,070         0,027
    significance (2-tailed)
Zaburzenia funkcjonowania / Social
    dysfunction
  korelacja Pearsona /                   0,000         0,004
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,998         0,942
    significance (2-tailed)
Symptomy depresji / Severe
    depression
  korelacja Pearsona /                   0,023         -0,013
    Pearson's correlation
  istotnosc (2-stronna) /                0,680         0,808
    significance (2-tailed)

 ** p < 0,01, * p < 0,001.

Table 8. Correlations between gender and high relative risk
of mental health disturbances of the studied judiciary
staff (N = 355) *

Tabela 8. Korelacje miedzy plcia a podwyzszonym ryzykiem
zaburzen stanu zdrowia psychicznego badanych pracownikow
sadownictwa powszechnego (N = 355) *

                          Zmienna nominalna     Istotnosc
Miary symetryczne          przez nominalna     przyblizona
Symmetric measures        Nominal variable     Approximate
                         by nominal variable   significance

[phi]                           0,165             0,002
V Kramera / Cramer's V          0,165             0,002

* Plec byla kodowana nastepujaco: 1--kobieta, 2--mezczyzna /
Gender was coded as follows: 1--woman, 2--man.

Table 9. Correlations between profession of and high relative
risk of mental health disturbances in the studied judiciary
staff (N = 355) *

Tabela 9. Korelacje miedzy grupa zawodowa a podwyzszonym
ryzykiem zaburzen stanu zdrowia psychicznego badanych
pracownikow sadownictwa powszechnego (N = 355) *

                          Zmienna nominalna     Istotnosc
Miary symetryczne          przez nominalna     przyblizona
Symmetric measures        Nominal variable     Approximate
                         by nominal variable   significance

[phi]                           0,167             0,020
V Kramera / Cramer's V          0,167             0,020

* Zawod byl kodowany nastepujaco: 1--sedzia, 2--asystent sedziego,
3--urzednik sadowy, 4--pracownik obslugi -Occupation was coded as
follows: 1--judge, 2--judge assistant, 3--court clerk,
4--serviceman.

Table 10. Goodness of fit of the regression model and the data
from the studied group of judiciary staff--Hosmer and
Lemeshow test

Tabela 10. Dobroc dopasowania modelu regresji do danych
badanej proby pracownikow sadu--test Hosmera i Lemeshowa

Krok w tescie Hosmera i Lemeshowa   [Chi.sup.2]   df    Istotnosc
Step in Hosmer and Lemeshow test                       Significance

1                                      7,432      8       0,491
2                                      8,144      8       0,420
3                                     13,359      8       0,100

Chi2--test Chi-kwadrat / Chi-square test, df--stopien swobody /
degree of freedom.

Table 11. Summary of prediction of high relative risk of mental
health disturbances in the studied judiciary staff *

Tabela 11. Podsumowanie predyktorow podwyzszonego ryzyka zaburzen
stanu zdrowia psychicznego badanych pracownikow sadownictwa
powszechnego *

                                              Zmienne w modelu
                                           Variables in the model

Predyktory
Predictors                               [beta]    SE      Wald    df

Krok / Step 1
  Poziom wymagan x Poszukiwanie           0,045   0,008   33,557   1
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant                       -3,289   0,538   37,425   1
Krok / Step 2
  Poziom kontroli / Control              -1,148   0,293   15,312   1
  Poziom wymagan x Poszukiwanie           0,043   0,008   28,919   1
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant                        0,532   1,087   0,239    1
Krok / Step 3
  Poziom kontroli / Control              -1,129   0,296   14,579   1
  Poziom wymagan x Poszukiwanie           0,041   0,008   26,931   1
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  plec (kobieta) / gender (women)         0,713   0,315   5,116    1
  stala / constant                       -0,003   1,121   0,000    1

                                              Zmienne w modelu
                                           Variables in the model

Predyktory
Predictors                                istotnosc     OR([beta])
                                         significance

Krok / Step 1
  Poziom wymagan x Poszukiwanie             0,000         1,046
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant                          0,000         0,037
Krok / Step 2
  Poziom kontroli / Control                 0,000         0,317
  Poziom wymagan x Poszukiwanie             0,000         1,044
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant                          0,625         1,702
Krok / Step 3
  Poziom kontroli / Control                 0,000         0,323
  Poziom wymagan x Poszukiwanie             0,000         1,042
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  plec (kobieta) / gender (women)           0,024         2,041
  stala / constant                          0,998         0,997

                                          Zmienne w     Podsumowanie
                                            modelu         modelu
                                         Variables in   Model summary
                                          the model
Predyktory                                               -2 logarytm
Predictors                                  95% Cl      wiarygodnosci
                                                        -2 logarithm
                                                           of the
                                                         likelihood

Krok / Step 1                                            409,198 (a)
  Poziom wymagan x Poszukiwanie          1,030-1,061
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant
Krok / Step 2                                            392,860 (a)
  Poziom kontroli / Control              0,178-0,564
  Poziom wymagan x Poszukiwanie          1,027-1,060
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant
Krok / Step 3                                            387,506 (a)
  Poziom kontroli / Control              0,181-0,577
  Poziom wymagan x Poszukiwanie          1,026-1,058
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  plec (kobieta) / gender (women)        1,100-3,786
  stala / constant

                                                       Podsumowanie
                                                       modelu
                                                       Model summary

Predyktory                               [R.sup.2] Coxa    [R.sup.2]
Predictors                                  i Snella      Nagelkerkego
                                            Cox and        Nagelkerke
                                             Snell         [R.sup.2]
                                           [R.sup.2]

Krok / Step 1                                0,114           0,153
  Poziom wymagan x Poszukiwanie
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant
Krok / Step 2                                0,157           0,210
  Poziom kontroli / Control
  Poziom wymagan x Poszukiwanie
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  stala / constant
Krok / Step 3                                0,170           0,229
  Poziom kontroli / Control
  Poziom wymagan x Poszukiwanie
  nowosci / Demands x Novelty seeking
  plec (kobieta) / gender (women)
  stala / constant

SE//blad standardowy /standard error, Wald//wspolczynnik Walda /Wald
coefficient, df//stopien swobody /degree of freedom, OR//iloraz szans
/odds ratio, CI//przedzial ufnosci /confidence interval.

(a) Zmienne wprowadzone w kroku 1: Poziom wymagan x Poszukiwanie
nowosci /Variables entered on step 1: Demands x Novelty seeking.

* Plec kodowana byla nastepujaco: 1--kobieta, 2--mezczyzna -Gender
was coded as follows: 1--woman, 2--man.
COPYRIGHT 2017 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA ORYGINALNA
Author:Orlak, Katarzyna; Tylka, Jan
Publication:Medycyna Pracy
Article Type:Report
Date:May 1, 2017
Words:8278
Previous Article:RADIOGRAPHIC IMPLICATIONS OF PROCEDURES INVOLVING CARDIAC IMPLANTABLE ELECTRONIC DEVICES (CIEDS)--SELECTED ASPECTS/IMPLIKACJE RADIOLOGICZNE ZABIEGOW...
Next Article:EFFECT OF [alpha]-LIPOIC ACID ON FREE RADICAL PROCESSES IN SERUM OF RATS ON HIGH FAT DIET/WPLYW KWASU [alpha]-LIPONOWEGO NA PROCESY WOLNORODNIKOWE W...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters