Printer Friendly

Swn yn y mor.

Byline: BYD NATUR Gan BETHAN WYN JONES

TASA hi wedi bod y cyntaf o Ebrill, mi faswn i wedi amau yr hyn roeddwn i'n ei ddarllen yn fawr, ond doedd hi ddim. Darllen hanes ar wefan y BBC oeddwn i ynglyn a'n moroedd ni.

Mae'n debyg fod y moroedd o amgylch Ynysoedd Prydain yn mynd mor swnllyd, nes bod pysgod fel y penfras (Gadus morhua; cod) a'r hadog (Melanogrammus aegllefinus; haddock) yn cael trafferth i gyfathrebu a'i gilydd. Ac os nad ydyn nhw'n gallu cyfathrebu a'i gilydd, mi allai hyn lesteirio eu gallu nhw i atgenhedlu, ac mi fydd hynny'n golygu llai o benfras yn y mor, a llai o 'sgodyn a sglodion i ni!

Ond sut ar wyneb y ddaear, neu'n hytrach ar wyneb y mor, ydach chi'n medru dysgu am rywbeth fel hyn? Gwr o'r enw Steve Simpson a'i gydweithwyr ym Mhrifysgol Caerwysg sy'n cynnal arbrofion i ddysgu mwy am hyn, a'r dull maen nhw'n ei ddefnyddio ydi tynnu hydrophonau drwy ddyfroedd arfordirol i recordio'r swn yn y mor yn y mannau yma.

Mae gwyddonwyr wedi sylweddoli ers tro fod mamaliaid y mor mawr yn cael eu heffeithio gan lygredd swn: rhai fel dolffiniaid, morfilod ag ati, fel mae pysgod ar y riffiau cwrel, er enghraifft y pysgod clown. Mae'r llygredd yma'n amharu ar y ffordd mae'n nhw'n cyfathrebu a'i gilydd ac mae pethau'n dechrau mynd o chwith.

Mae dolffiniaid yn defnyddio gwahanol synau fel chwibanu, trydar a sgrechian i gyfathrebu a'i gilydd. Maen nhw hefyd yn gallu dynwared synau'n dda iawn, er enghraifft chwibanu sy'n cael ei gynhyrchu gan ddyn. Mi fyddan nhw'n defnyddio gwahanol chwiban pan fyddan nhw wedi cael eu gwahanu oddi wrth eu teulu neu eu cyfeillion, pan fyddan nhw'n hapus neu pan fyddan nhw wedi cyffroi am rywbeth.

Erbyn hyn mae gwyddonwyr wedi deall fod pysgod hefyd yn defnyddio system debyg i gyfathrebu a'i gilydd a bwriad yr astudiaeth newydd ydi gofalu ein bod yn gwybod llawer mwy am bysgod mwy cyfarwydd sy'n y moroedd o amgylch Ynysoedd Prydain.

Mae'n debyg fod gan y penfras yn arbennig alwadau gweddol fanwl o'u cymharu a nifer o bysgod eraill. Maen nhw'n dirgrynu eu pledren nofio - y balwn sydd tu mewn iddyn nhw - er mwyn gwneud swn. Maen nhw'n medru creu amrywiaeth o wahanol synau fel swn popian, rhochian a swn dwndrus.

Maen nhw hefyd yn gwneud swn pan maen nhw ar fin silio. Mae'r gwrywod yn canu ac wedyn mae'r benywod yn penderfynu os ydyn nhw'n dda i rywbeth cyn rhyddhau eu hwyau. Mae'r penfras yn fydd hi'n amser silio ac yna mi fydd un gwryw yn codi i'r wyneb ac mae ganddo fo tua 10 eiliad i gael ei gan o serenad yn gywir. Os ydi hon yn plesio, yna mi wnaiff y fenyw ryddhau ei wyau. Os nad ydi hi'n hoffi be mae'n ei glywed, mi wnaiff hi nofio'n ol i waelod y mor unwaith eto.

Mae'r penfras hefyd yn defnyddio swn i fordwyo, sefydlu tiriogaeth a rhybuddio eu grwp os oes 'na berygl yn agos. Mi all swn gan longau, drilio am olew a nwy ac unrhyw synau eraill rydan ni fel yr hil ddynol yn eu gwneud effeithio ar y synau yma a'r gweithgareddau sy'n gysylltiedig hefo nhw.

Ychydig o waith sydd wedi'i wneud hyd yn hyn ac mae'r tim yma yn gobeithio casglu data drwy deithio hefo caiac o amgylch Ynysoedd Prydain. Un peth nad ydyn nhw'n siwr ohono fo ydi, oes gan y gwahanol bysgod wahanol dafodieithoedd. Mi wyddom fod tafodieithoedd gan adar a morfilod, er enghraifft, ond mae'n ymddangos fod hyn yn wir am y penfras hefyd. Wrth i'r moroedd gynhesu hefo newid yn yr hinsawdd, a physgod yn symud yn fwy i'r gogledd, tybed fyddan nhw'n adnabod tafodiaith ei gilydd? Mae 'na lawer iawn o gwestiynau i'w hateb felly ac mi fydd yn ddiddorol iawn gweld be fydd ffrwyth gwaith y grwp yma o Brifysgol Caerwysg.
COPYRIGHT 2016 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2016 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Publication:Daily Post (Conwy, Wales)
Date:Nov 16, 2016
Words:649
Previous Article:Y byd yn mynd yn hurt, ac nid son am Trump yn unig ydw i; BARN Bethan Gwanas.
Next Article:Moonificent; READERS' PICTURES OF RARE LUNAR PHENOMENON.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters