Printer Friendly

Supportive management in cardiac and pulmonary rehabilitation: education, diet, smoking cessation, psycho-social support/Kardiyak ve pulmoner rehabilitasyonda destek tedaviler: egitim, diyet, sigara birakma, psikososyal destek.

Giris

Periferik kas zayifligi, kardiyovaskuler disfonksiyon, beslenme bozuklugu ya da psikososyal disfonksiyon kronik akciger hastaliklarina eslik eden, solunum sistemine ait olmayan, ancak hastaligin kapsamli tedavisinde goz ardi edilemeyecek olcude morbiditeyi etkileyen sistemik sorunlardir. Sigara aliskanliginin var olmasi durumunda, sigara biraktirma yontemleri hastaligin tedavisinin temel bileseni olmalidir (1). Obezite, hiperlipdemi, hareket azligi gibi degistirilebilir risk faktorleri gerek akut, gerekse kronik kalp hastaligi olanlarda hastalikla mucadelede ele alinmasi gerekli konulardir (2). Kardiyak rehabilitasyon (KR) programlarinda hasta egitimi, beslenme egitimi, kan lipidlerinin ve kilonun kontrolu, sigara birakma, diabet kontrolu, psikososyal degerlendirme ve bu durumlarla ilgili mudahaleler de yer almaktadir (3).

Hasta Egitimi

Nerdeyse tum pulmoner rehabilitasyon (PR) programi basliklarini kapsayan hasta egitimi hastanin programa uyumunu, hastaligi ile mucadelesini kolaylastirmayi hedefler. Hastanin bilgiye ihtiyaci olan konular belirlenip bireysellestirilebilir (4). Kronik obstruktif akciger hastaligi (KOAH) olan hastalarda ilac uyumunun iyi oldugu, ancak hastaligin dogasini ve tedavisini anlamakta hastalarin zorlandigi ve gerekli yasam tarzi degisikliklerini (sigara birakma, diyet, egzersiz) gerceklestirmekte eksik kaldiklari, bunun nedeninin ise bilgilendirme eksikligi oldugu bildirilmistir (5).

Nefes alma teknikleri, normal akciger fonksiyonu ve akciger hastaliklarinin patofizyolojisi, ilaclarin ve oksijenin uygun kullanimi hakkinda bilgilendirme, bronsiyal hijyen teknikleri, egzersizin ve fiziksel aktivitenin yararlari, enerji tasarrufu, is basitlestirme teknikleri, dogru yemek yeme, iritanlardan kacinma, sigara birakma, hastalik alevlenmelerinden korunma ve erken tedavi, saglik personeli cagirma endikasyonlari, bos zaman faaliyetleri, seyahat ve seksuel fonksiyon, kronik akciger hastaligi ile basa cikma yontemleri ve son donemi planlama, gevseme ve stresle basa cikma tekniklerini iceren anksi-yete ve panik kontrolu konulari PR'da hasta egitiminde bulunmasi onerilen konulardir (4) Yapilan randomize kontrollu bir calismada 2 saat gibi kisa sureli bir egitimin bile hastalik ile ilgili bilgiyi artirmada etkili oldugu gosterilmistir (6). 2006'da yayinlanan Amerikan Toraks Dernegi ve Avrupa Solunum Cemi-yeti'nin PR uzerine yayinladigi bildiride PR'un egitim bileseninde oz yonetim becerilerinin vurgulanmasi gerektigi bildirilmistir. Oz yonetim akut alevlenmelerin erken fark edilmesi ve tedavisi icin bir eylem planini ve hastaligin son donemi konusunu icermesi gerektigi bildirilmektedir. Yine egitim iceriginin ve egzersiz egitiminin ev ortamina aktarilmasinin gerekliligi vurgulanmistir (4). Amerikan Kardiyovaskuler ve Pulmoner Rehabilitasyon Birligi ve Amerikan Gogus Hastaliklari Doktorlarinin ortaklasa yayinladigi rehberde ise, egitimin PR'un tamamlayicisi oldugu belirtilmekte, oz yonetim, alevlenmelerden korunma ve alevlenmeleri onleme konularinda bilgilendirme icermesi tavsiye edilmektedir (7). 2007'de yayinlanan Cochrane veri tabaninda oz yonetim egitiminin KOAH'da hastane basvurularini azalttigi ve yasam kalitesini artirdiginin gosterilmis oldugunu, ancak calismalarin iceriklerinin izlem surelerinin farkli olmasi nedeniyle oz yonetim egitiminin iceriginin ve seklinin net olarak bildirilmesinin mumkun olmadigi, bu konuda randomize kontrollu calismalara ve daha uzun izlem surelerine gereksinim oldugu bildirilmektedir (8). Tek basina hastalara verilen eylem planinin, hastanin akut alevlenmeleri tanima ve uygun tepkiyi verme kabiliyetini artirdigi gosterilmis olmakla beraber, bu davranis degisikliginin yasam kalitesini iyilestirdigi ya da saglik hizmeti kullanimini azalttigina dair veri yoktur. Bu nedenle cok yonlu programlar yerine, tavsiye edilmesi onerilmemektedir (9).

Sigara birakma, asilanma (pnomokok, influenza), akut alevlenme icin yazili bir eylem planini da iceren hastalikla kendi kendine bas etme, duzenli uzun etkili bronkodilatator tedavi, duzenli inhaler kortikosteroid (KS) / uzun etkili beta2 agonist kombinasyonu, orta ve ciddi alevlenmede oral KS, PR'un akut alevlenmelerden korunma stratejileri arasinda yer almaktadir. Kronik obstruktif akciger hastaligi akut alevlenmesi surekli alinan ilaclarin kullaniminda artisa neden olan ve/veya ek tedavilerle destek gerektiren, her zamanki halinden farkli, araliksiz devam eden (48 saatten uzun suren) kotulesen nefes darligi, oksuruk ya da balgam uretimi olarak tanimlanir (10). Artmis nefes ihtiyaci, mukus renginin sari ya da yesile degismesi, mukus miktarinda artis gibi belirtiler gorulur. Bu asamada onceden kararlastirilmis eylem planina gore hasta ilac degisikligi yapabilir, doktorunu arayabilir ya da dogrudan hastane basvurusu yapabilir. Evde tedavi onerilen hastalar tedavinin beklenen sonucu hakkinda da egitilmeli, bu cevap en yuksek doza ragmen alinmazsa ne yapacagi konusunda bilgilendirilmelidir (11). Sekil 1'de akut alevlenme belirtileri, dogrudan hastane basvurusu gerektiren belirtiler ozetlenmistir.

Kardiyak rehabilitasyon programlari devamli hasta egitimi ve risk faktorlerinin duzenlenmesi uzerinde durmaktadir (3). Koroner arter hastaliklarinda multidisipliner yaklasim ile hastalik kontrolu, hastanin saglik durumunu idrak etmesini ve hastaligi ile ilgili inanislarini, davranislarini ve kotu aliskanliklarini degistirmesini saglamaktadir (12). Evre I KR'da aile egitiminin yani sira hastaya hastaligi, tedavi yontemleri, bakim yontemleri ile ilgili temel bilgiler verilmeli; koroner kalp hastaligi ile iliskili risk faktorleri ve bu risk faktorlerini azaltma yollari anlatilmalidir. Evre IlI'te fiziksel aktivite ile iliskili komplikas-yon riski yuksek hastalara kotulesme belirtileri hakkinda bilgi verilmelidir (13). Kalp yetmezlikli hastalarda ise hastaligin belirtilerini takip etmek ve fizyolojik dengeyi koruyacak davranisa karar verebilmek, kendi kendine tedavi ve tedaviye uyum konularinda hasta egitimi gerekli gorulmektedir (14). Ancak mevcut yontemlerle kalp yetmezlikli hastalarda yeterli beceri nin kazandirilamadigi bildirilmektedir (15). Rutin el yikamak, dis sagligi ve programli asilamaya onem vermenin gerekliligi, steroid olmayan anti inflamatuar ilac kullanimindan kacinmak gerektigi vurgulanmalidir (16). Kronik kalp yetmezliginde gunluk kilo takibi, egzersiz, tuz kisitlamasi, yazilmis ilaclarin alinmasi, hastanin uymasi tavsiye edilen konulardir (17).

[ILLUSTRATION OMITTED]

Pulmoner Rehabilitasyonda Beslenme

Vucut kompozisyon bozukluklarinin morbidite ve mortali-te artisi ile iliskili olmasi, PR sirasinda egzersize bagli artmis kalori ihtiyacinin, bozuklugu daha da siddetlendirme ihtimali, dogru beslenme ile egzersizden faydalanma oranini artmasi nedenleriyle PR'da beslenme onemlidir (4).

Orta ve siddetli KOAH hastalari genellikle normalden az kiloludur (%3263), vucut kompozisyonlari bozulmustur, kas ha-rabiyeti vardir ve bu sirf kilo kaybi olanlara ozgu degildir. Kronik akciger hastalarinda normalden dusuk kiloda olmanin mortalite ile iliskili oldugu, kas harabiyetinin ise kilo kaybina gore morta-litenin daha iyi bir gostergesi oldugu bildirilmektedir. Hastalarda kilo kaybi (son 1 ayda kilosunun %5'inden fazlasini ya da son 6 ayda kilosunun %10'undan fazlasini kaybetmesi), vucut kitle indeksi ya da yapilabiliyorsa bozulmus vucut kompozisyonunun en iyi gostergesi olan yagsiz vucut agirligi degerlendirilmelidir. Yagsiz vucut agirliginin (YVA) kaybi cilt kalinlik olcumu, biyoempedans (YVA'ni belirler) ya da DEXA (yagsiz, kemiksiz agirligi belirler) ile degerlendirilebilir (4).

Kronik obstruktif akciger hastaliginda dusuk vucut agirligi, yeterli beslenme ile karsilastirildiginda bozulmus pulmoner durum, azalmis diyafragmatik kas kitlesi, dusuk egzersiz kapasitesi, artmis mortalite oranlari ile iliskilidir. Malnutrisyonu olan hastalarda besin takviyeleri tedavinin bir parcasi olabilmektedir (18). Vucut kitle indeksi <21kg/[m.sup.2] ise, kilo kaybi varsa yagsiz vucut agirligi azalmissa kalori destegi dusunulebilir (4). Ancak yapilan calismalarin sonuclari bir araya getirildiginde de besin takviyelerinin stabil KOAH'li hastalarda akciger fonksiyonuna, egzersiz kapasitesine anlamli etkisi gosterilememistir (18), rutin kullanimlari icin veriler yetersiz olup, anabolik ajanlarin da rutin kullanimini destekleyen veriler yetersizdir (7).

Kronik solunum hastalari beslenme guclukleri yasarlar. Dusuk kilolu KOAH hastasi erken doyuyorsa gun boyunca aralikli olarak kucuk miktarlarda yemek yemelidir. Beslenme takviyeleri gercek ogunun yerini almamali, aralarda kullanilmalidir. Gun icinde komorbid faktoru yoksa sivi kisitlamasi olmamalidir; ancak erken doygunlugu onlemek icin yemek sirasinda sivi kisitlamasi onerilebilir. Steroid alan hastalarda ek tuz ve yogun karbonhidrat aliminin kisitlanmasi onerilmelidir (11).

Kardiyak Rehabilitasyonda Beslenme

Diyetteki yag cesitleri kanin dusuk dansiteli lipoprotein (LDL) ve yuksek dansiteli lipoprotein (HDL) miktarlarini etkilerler. Diyetteki yag miktarini azaltmanin veya yagin cesidini degistirmenin mortaliteyi ve kardiyovaskuler olaylari azalttigi gosterilmistir. Trans yaglar kizarmis yiyecekler, kurabiyeler, krakerler gibi islenmis gidalarda bulunur, kandaki LDL ve Lipoprotein(a) miktarini artirirlar. Doymus yaglar ise LDL, HDL plazma konsantrasyonlarini artirir, coklu doymamis yag asitleri LDL konsantrasyonlarini azaltirken HDL uzerine etkileri yoktur. Balik yagi ise trigliserid duzeylerini ve trombosit agregas-yonunu azaltir. Kardiyovaskuler sistem hastalik riskini azaltmak icin diyetteki toplam yag oraninin azaltilmasi, trans yaglar ve doymus yag asitleri tuketimi en aza indirilmesi, tekli doymamis ve coklu doymamis yag asitlerinin diyetin bir parcasi haline getirilmesi onerilmektedir. Lifli gidalarin da diyetteki yagin, sekerin ve kolesterolun emilimini geciktirmek, safra tuzlarini baglayarak yag emilimini azaltmak ve safra tuzlarinin yeniden yapimini artirmak (safra tuzlari kolesterolden sen-tezlendiginden) yollari ile kan lipidleri ve dolayisiyle kardiyo-vaskuler sistem uzerine olumlu etkileri mevcuttur. Tuz kisitlamasi yalnizca hipertansif hastalarda onerilmektedir (19). Lennie ve arkadaslarinin yayinladiklari derlemede kalp yetmezliginde onerilen gunluk tuz miktarlari farkli tedavi rehberlerinde farklilik gosterdigi ve bu konuda yeterli veri olmadigi, belirlenen degerlerin hipertansiyon tedavisi ve hipertansiyondan korunma icin onerilen miktarlar oldugundan bu konuda kesin bir deger vermek icin ek calismalara gereksinim olduguna deginilmistir (20). Kalp yetmezlikli hastalarda diyet onerilmemektedir, kilo kaybi ise kronik hastaliklarda gorulen kaseksi komp-likasyonuna isaret edebilecegi bildirilmektedir. Vucut kitle indeksi <30 kg/[m.sup.2] ise kilo vermek icin hasta tesvik edilmemeli, >40kg/[m.sup.2] ise hasta bu degerin altina inmek uzere tesvik edilmelidir. istah kaybi, istenmeyen kilo kaybi ve kaslarda erime acisindan uyanik olunmalidir (16).

Sigara Birakma

Bagimlilik kompulsif madde arama ve alma ile sonuclanan asiri madde alimini kontrolun kaybi ile karakterize, santral sinir sisteminin kronik bir hastaligidir. Bagimlilik santral sinir sisteminin odul merkezinin fonksiyonunu bozar. Odul merkezi kimyasallarla uyarildiginda memnuniyet, ofori ve sik kullanildiginda bagimliliga yol acar. Nikotin en sik kullanilan, yasal, bagimlilik potansiyeli cok yuksek bir maddedir (21).

Gerek kardiyak gerekse pulmoner rehabilitasyonda tutun kullanimi olan hastalara sigarayi biraktirmak hedeflenmelidir. Sigara kullanimi KOAH gelisim riskini 13 kat artirir; bunun yani sira KOAH'a bagli morbiditenin sebebi %80-90 sigaraya baglanmaktadir (22). Astimin tedavisinde sigarayi birakmak gereklidir (23). Koroner arter hastaliginda sigara birakma en onemli risk faktorlerinden birinin degistirilmesi anlamina gelir (24). Nikotinin vazokonstriktor ve proinflamatuar etkileri nedeniyle sigara kullanimi kalp yetmezligi hastalarinda tavsiye edilmemektedir (16).

Tibbi degerlendirme sirasinda, hastanede yatma surecinde hastalar mutlaka sigara oykusu acisindan sorgulanmali, birakmalari tavsiye edilmelidir (25). Bircok icici sigara birakma ile ilgilenir, %70 icici birakmak istedigini bildirmekte, birakip tekrar baslayanlarin ucte biri ilk 30 gunde yeniden birakma girisiminde bulunmaktadir. Sigara icenler doktor onerisinin sigara birakma girisiminde onemli oldugunu belirtmektedir (26). Ozellikle sigaranin belirti ve patolojik bulgular ile iliskisi belirtildiginde bu tesvik daha da etkili olur. Calismalar akciger fonksiyonunun izahinin etkili oldugunu gostermistir (22). Sigara birakma basarisinin kisinin motivasyonu ile bagimlilik derecesi arasindaki dengeye bagli oldugu bildirilmektedir (27).

Net bir tavirla tum tutun kullanicilar sigarayi birakmalari icin tesvik edilmelidir. Simdi birakmanin onemi, yalnizca hastalaninca birakmanin yetersiz oldugu, ara sira ya da az sigara icmenin de zararli oldugu belirtilmelidir. Hastanin bu konuda saglik personelinden yardim alabileceginin farkinda olmasi saglanmalidir. Gorusme sirasinda bireysel olarak sigaranin kisinin kendisine ve ev halkina etkileri, sosyal ve ekonomik sonuclari belirtilmelidir. Hastanin birakma istegi degerlendirilmeli, eger birakmayi istiyorsa yonlendirilmeli ya da birakma plani yapilmali (birakma tarihi belirlemek, yoksunluk belirtileri ile mucadele, hastanin cevresinin bilgilendirilerek destek ve anlayis saglanmasi, etraftaki tutun urunlerinin uzaklastirilmasi), istemiyorsa gelecekte birakmasi acisindan gerekli yontemler uygulanmalidir (26). Psikososyal tedaviler ile beraber ilac tedavisinin hastanin sigaradan uzak durma beklentisini artirdigi bildirilmektedir (22). Sigara birakmada kullanilan farmakolojik ajanlar yoksunluk semptomlarini azaltirlar (28), farma-koterapi ile birakma basarisi arttigindan PR rehberlerinde de kullanilmalari onerilmektedir (16).

Sigarayi birakan hastalarda huzursuzluk hali, uykusuzluk ve uyku bozukluklari, depresyon, yerinde duramama, tedirginlik, anksiyete, artmis istah, zayif konsantrasyon gibi nikotin yoksunluk belirtileri gorulebilir (22). Bagimliligi olcmek icin cesitli sorgulama formlari mevcut olsa da sabah kalktiktan sonra icilen ilk sigarayi sorgulamak bagimliligi olcmede iyi bir bilgidir. Kalktiktan 5 dakika sonra sigara icen bir icici 30 dakika sonra icene gore daha bagimlidir (29). Nikotin bagimliligini test etmek icin kullanilan sekiz sorulu Fagerstrom Tolerans Testi (Fagers-trom Tolerance Quoestionnaire, FTQ) (30), bunun alti sorusundan olusan Nikotin Bagimliligi icin Fagerstrom Testi (Fagers-trom Test for Nicotine Dependence, FTND) (31), ve bu testin de en onemli iki sorusu oldugu bildirilen sorulardan olusan (sabah kalkinca ilk icilen sigaranin zamani ve gunluk icilen sigara sayisi) Agir icici indeksi (Heavy Smoking Index) (32) gibi degerlendirme olcekleri bulunmaktadir. Ozellikle son iki testin klinik kullanimi tavsiye edilmektedir (33).

Tutun bagimliliginda kullanilan birinci basamak ilaclar bup-ropion SR, nikotinin sakiz, inhaler, pastil, nazal sprey, bant formlari ve vareniclindir. Fiore ve ark.'nin yayinladigi 2008 tarihli rehberde tutun bagimliliginda kullanilan ilaclar ayrintili sekilde anlatilmistir (26).

Bupropion SR: Recete ile yazilir. Epilepsisi olanlar, halen ya da gecmiste blumia ya da anoreksia tanisi olanlar, son 14 gun icinde mono amino oksidaz inhibitoru kullanmis olanlar, ya da bupropion iceren bir baska preparat kullananlarda kullanimi kontrendikedir. Nikotin yerine koyma tedavileri ile birlikte kullanilabilir. Birakma tarihinden 1-2 hafta once baslanmali, 3 gun sabahlari 150mg baslanir, gunde iki kez 150mg dozda 712 hafta uygulanir; daha sonra 150mg/gun dozu ile 6 aya kadar devam edilir. Uykusuzluk, agiz kurulugu en sik yan etkileridir.

Nikotin Yerine Koyma Tedavileri (NKYT): Sigaradan gelen nikotinin kismi olarak yerini alir. Nikotinin yoksunluk belirtilerinin ciddiyetini azaltir. Sakiz formu gunde 25'ten az sigara icenlerde 2 mg, fazla icenlerde ise 4 mg baslanmali, bagimliligi yuksek hastalarda 2 mg yerine 4 mg'lik olanlari tercih edilmelidir. ilk 6 hafta 1-2 saatte bir baslanir, daha sonra gunde 24'ten fazla olmayacak sekilde 12 haftaya tamamlanir. inhaler form gunde 6-16 kartus 6 ay sureyle kullanilir, son 3 ay doz azaltilir.

Pastil form 2-4 mg formlari bagimlilik derecesine gore tercih edilir. ilk 6 hafta en az gunde dokuz, daha sonra gunde yirmiden fazla olmayacak sekilde 12 haftaya tamamlanir. Nazal sprey formu her bir burun deligine 0,5mg, saatte 1-2 doz uygulanir; en az 8-en fazla 40 doz/gun uygulanabilir. 3-6 ay tedavi surdurulur. Nikotin bantlarinda hastanin daha onceki bant kullanim hikayesi ve bagimlilik duzeyine gore doz belirlenir. Gunde 22 ya da 11 mg'lik tek doz; ya da 21mg/gunden baslanip 7 mg/gune basamakli dusen dozlar uygulanabilir. Birakma tarihinde baslanir. Uykusuzluk yaparsa yatmadan cikarilabilir ya da 16 saat kullanilir. Tum nikotin tipleri ciddi aritmi, son iki hafta icinde miyokard infarktusu, ciddi anstabil anginasi olanlarda dikkatle kullanilmalidir.

Varenicline: Nikotin olmayan ilacin FDA onayi mevcuttur, genelde iyi tolere edilmekle beraber mevcut sizofreni ve bipolar hastaligin alevlenmeleri; depresyon, ajitasyon, davranis degisiklikleri, intihar girisimleri bildirilmistir. Hastanin psikiyatrik oykusu sorgulanip tedavi sirasinda duygu durum degisiklikleri acisindan izlenmelidir. Degismeden idrarla atilir, ciddi bobrek yetmezliginde (kreatinin klirensi <30ml/dakika) dikkatle kullanilmalidir. Nikotin antagonisti gibi davrandigindan NYKT ile kombinasyonu onerilmez. FDA gunde iki kez 1 mg'lik dozlar onermekteyse de 1mg/gun dozun da etkili oldugu bildirilmistir. Birakma tarihinden 1 hafta once 3 gun 1x0,5 mg/gun alinir, 4 gun 2x0,5 mg/gun, 3 ay 2x1mg/gun devam edilir. 6 aya kadar kullanilabilir. Sekizinci gun sigara birakilmis olmalidir.

Klonidin ve nortriptilin ise ikinci basamak ilaclardir. Bunlar ilk basamak ilaclar kontrendike ise ya da basarisiz olmuslarsa kullanilirlar.

Etkili Kombinasyonlar: Uzun sureli (>14 hafta) nikotin bant + diger NYKT (sakiz ya da sprey), Nikotin bant + Nikotin inhaler, Nikotin bant + Bupropion SR (bu kombinasyon FDA onayli).

Diger ilaclarla birinci basamak ilaclarin etkilesimleri: Sigara birakilinca sitokrom P450 enzimleri bazal seviyelerine donerler. Kafein, teofilin, fluvoksamin, klozapin, olanzapin kullanan hastalar bu ilaclarin yan etkilerine maruz kalabilirler. Klozapinle agranulositoz gibi ciddi durumlar olusabilir. NYKT ile bu durumlar degismez. Nikotinin sempatik aktivitesi nedeniyle benzodiazepinlerin sedatif etkisi azalir. insulinin subku-tan emilimini azaltir, opioidlerin analjezik etkisini azaltir, beta blokorlerin antihipertansif ve kalp hizini yavaslatma etkisini zayiflatir. Bupropion siklofosfamid, orfenadrin, trisiklik anti-depresanlar, antipsikotikleri tip 1 C antiaritmikler, betablokor-ler ile etkilesir (26)

Nikotin yerine koyma tedavileri kalp hastaliklarinda kon-trendike olmayip varenicline gibi santral aktiviteli ilaclarla birakmadaki basari artmaktadir (16). Farmakoterapiye karar verilirken hastanin gecmisi ve tercihleri goz onune alinir. ilaclarin etki sureleri, yoksunluk belirtilerinin varligi, bagimliligin derecesi tedaviyi planlamada goz onune alinmalidir. Uzun etkili ilaclardan nikotin yamasi, vareniclin, bupropion monoterapi ya da kisa etkili NYKT kombinasyonu seklinde kullanimi bildirilmektedir. Kisa etkili NYKT yoksunluk semptomlarini kontrol etmek icin diger ilaclarla kombine edilebilir. Bupropion ve va-reniclinin farkli etki mekanizmalari nedeniyle tek basina bupropion ile sigarayi birakmis, ancak surecte zorlanmis hastalarda kombinasyon denenebilir (29).

Nikotinin sakizi ya da inhaleri ile yapilmis randomize kontrollu calismada sigara birakma ve azaltma oranlarinda ilac grubunda plaseboya gore anlamli azalma gozlenmistir (34). Ulkemizde sigara paketleri uzerine uyari yazilari yazilmasinin adolesan donemdeki gencler uzerine etkisini arastiran bir calismada sigara kullanmakta olanlarin %22,5'inin sigarayi biraktigi, %44,4'unun yazilardan etkilendigi ancak sigarayi bira-kamadigi, %33,1'inin etkilenmedigi bildirilmistir (35).

Kronik solunum hastaligi depresyon riskini artirir. Uzamis depresyonda, hasta sigarayi kendince uyguladigi bir tedavi gibi varsayar. Duygu durumunun degerlendirilmesi de sigara biraktirma girisiminde onemlidir (22).

Psikososyal Destek

Kronik solunum hastaliklarinda yuksek anksiyete ve depresyon prevalanslari bildirilmektedir (36). Panik bozukluk ve yaygin anksiyete bozuklugu genel populasyona gore yuksek oranlarda gozlenmistir (37). Kronik obstruktif akciger hastalarinin akut alevlenmelerden sonra tibbi tedavinin yani sira psi-kososyal destege ihtiyac duydugu gosterilmistir (38). Hastane anksiyete depresyon olcegi gibi bir test uygulanabilir (39).

Istah degisikligi, uykusuzluk, erken uyanma, sucluluk hissi, umitsizlik, umutsuzluk, yorgunluk, kendini geri cekme, zevk alamamak, olum ve intihar dusunceleri gibi belirtiler depresyona isaret edebilir. fiuphelenilirse tedavi baslanmalidir (11). Hastanin sinirli oldugunu ifade etmesi ya da bunun gozlenmesi, asiri gerginlik, sakinlesmede zorluk olmasi, ailenin duygusal olarak hastayi idare etmekte zorlanmasi gibi belirtiler ise anksiyetenin belirtileridir (40).

Anksiyete icin gevseme ve hastalikla bas etme teknikleri faydali olabilmektedir. Hasta destek gruplari faydali olabileceginden PR programlarinda uygulanabilir (11). Kapsamli PR programinin psikososyal faydalari oldugu bildirilmekte, bilimsel veri olmasa da kinlik pratik ve uzman goruslerine gore psikolojik girisimlerin programa dahil edilmesi desteklenmektedir (7).

Psikolojik faktorlerin koroner hastaliklarinda riski artirdigi ve prognozu kotulestirdigi bilinmektedir (41). Yuksek riskli kisiler ve hastalarda depresyon, ofke ve kin gibi negatif duygular koruyucu tedbirleri engelleyebilir. Bazi ciddi olgularda uzman yardimi, farmakolojik tedavi, davranis tedavisi gerekebilir (42). Cok sayida stresle basa cikma teknikleri mevcuttur (41).

Kalp yetmezlikli hastalarda depresyon en yaygin duygu durum bozuklugudur. Anksiyete yine bu hastalarda gorulebilmektedir. Kognitif bozukluklardan dikkat ve konsantrasyon eksikligi, dil ve hafiza bozukluklari, problem cozmede gucluk gibi problemler gorulebilir. Her uc durum da tedavi edilmedigi takdirde hastanin kendine bakim yontemlerini uygulamasinda zorluga neden olacagindan gozden kacirilmamalidir. Uyku bozukluguna neden olabilecek faktorler gozden gecirilmeli, saatte bes ve daha fazla apne ya da hipopne oluyorsa tedavi edilmelidir (16).

Is Ugrasi Tedavisi

Kronik obstruktif akciger hastalarinin enerjisi sinirlidir. Basit gunluk yasam aktiviteleri bile hastanin enerjisini tuketebilir ve hastanin morali uzerine olumlu etkisi olan aile ve arkadaslarla yapilan aktivitelere engel olur. Bu nedenle hastanin gunluk yasam aktiviteleri gozden gecirilmeli, yardimci cihazlarin enerji harcamasina katkisi, yasam kalitesini iyilestirme olasiligi degerlendirilmelidir. Dus sandalyeleri ve el duslari enerji harcamasini azaltir. Oksijen kullanan hastalar icin yaninda sepeti olan bir tekerlekli iskemle hastanin mobilitesini artirabilir (11).

Sonuc olarak, PR programina alinan hastalara hastalik, ilaclar ve egzersiz tedavisi, akut atak konusunda, KR programina alina hastalara risk faktorleri, bunlari duzenleme, yasam tarzi degisiklikleri konularinda bilgi verilmelidir. Gerek kardi-yak gerekse pulmoner rehabilitasyonun vazgecilmez bir parcasi sigarayi biraktirmaktir. Pulmoner ve kardiyak rehabilitasyonda kilonun takibi, vucut kompozisyonundaki degisiklikler izlenmeli hastaliga ve hastaya gore bir yaklasim uygulanmalidir. Hastanin beslenmesi vucut yapisi ve hastaligina gore duzenlenmelidir. Hastalar psikolojik acidan degerlendirilmeli, gerekiyorsa program oncesinde tedavisinin duzenlenmesi saglanmalidir.

Kaynaklar

(1.) ZuWallack R, Hedges H. Primary care of the patient with chronic obstructive pulmonary disease-part 3: pulmonary rehabilitation and comprehensive care for the patient with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Med 2008;121:25-32.

(2.) Sangster J, Furber S, Allman-Farinelli M et al. A population-based lifestyle intervention to promote healthy weight and physical activity in people with cardiac disease: the PANACHE (Physical Activity, Nutrition And Cardiac HEalth) study protocol. BMC Cardiovasc Disord 2010;10:17.

(3.) Fletcher GF, Balady GJ, Amsterdam EA et al. Exercise standards for testing and training: a statement for healthcare professionals from the American Heart Association. Circulation 2001;104:1694-740.

(4.) Nici L, Donner C, Wouters E, Zuwallack R, Ambrosino N, Bourbeau J, Carone M,Celli B, Engelen M, Fahy B, Garvey C, Goldstein R, Gosselink R, Lareau S,MacIntyre N, Maltais F, Morgan M, O'Donnell D, Prefault C, Reardon J, Rochester C, Schols A, Singh S, Troosters T; ATS/ERS Pulmonary Rehabilitation Writing Committee. American Thoracic Society/European Respiratory Society statement on pulmonary rehabilitation. Am J Respir Crit Care Med 2006;173:1390413.

(5.) Jones RC, Hyland ME, Hanney K, Erwin J. A qualitative study of compliance with medication and lifestyle modification in Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD). Prim Care Respir J 2004;13:149-54.

(6.) Hill K, Mangovski-Alzamora S, Blouin M et al. Disease-specific education in the primary care setting increases the knowledge of people with chronic obstructive pulmonary disease: a randomized controlled trial. Patient Educ Couns 2010;81:14-8.

(7.) Ries AL, Bauldoff GS, Carlin BW et al. Pulmonary Rehabilitation: Joint ACCP/AACVPR Evidence-Based Clinical Practice Guidelines. Chest 2007;131:4-42.

(8.) Effing T, Monninkhof EM, van der Valk PD et al. Self-management education for patients with chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database Syst Rev 2007;17:CD002990.

(9.) Walters JA, Turnock AC, Walters EH, Wood-Baker R. Action plans with limited patient education only for exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database Syst Rev 2010 12;5:CD005074.

(10.) O'Donnell DE, Aaron S, Bourbeau J, Hernandez P et al. Canadian Thoracic Society recommendations for management of chronic obstructive pulmonary disease-2007 update. Can Respir J 2007;14:5-32.

(11.) Kuzma AM, Meli Y, Meldrum C et al. Multidisciplinary care of the patient with chronic obstructive pulmonary disease. Proc Am Thorac Soc 2008;5:567-71.

(12.) Ghisi GL, Durieux A, Manfroi WC et al. Construction and validation of the CADE-Q for patient education in cardiac rehabilitation programs. Arq Bras Cardiol 2010;94:813-22.

(13.) Piotrowicz R, Wolszakiewicz J. Cardiac rehabilitation following myocardial infarction. Cardiol J 2008;15:481-7.

(14.) Riegel B, Dickson VV. A situation-specific theory of heart failure self-care. J Cardiovasc Nurs 2008;23:190-6.

(15.) Dickson VV, Riegel B. Are we teaching what patients need to know? Buildingskills in heart failure self-care. Heart Lung 2009;38:253-61.

(16.) Riegel B, Moser DK, Anker SD, Appel LJ, Dunbar SB, Grady KL, Gurvitz MZ, Havranek EP, Lee CS, Lindenfeld J, Peterson PN, Pressler SJ, Schocken DD, Whellan DJ; American Heart Association Council on Cardiovascular Nursing; American Heart Association Council on Cardiovascular Nursing; American Heart Association Council on Clinical Cardiology; American Heart Association Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism; American Heart Association Interdisciplinary Council on Quality of Care and Outcomes Research. State of the science: promoting self-care in persons with heart failure: a scientific statement from the American HeartAssociation. Circulation 2009;120:1141-63.

(17.) Evangelista LS, Shinnick MA. What do we know about adherence and self-care? J Cardiovasc Nurs 2008;23:250-7.

(18.) Ferreira IM, Brooks D, Lacasse Y, Goldstein RS, White J. Nutritional supplementation for stable chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database Syst Rev 2005;18:CD000998.

(19.) Buttar HS, Li T, Ravi N. Prevention of cardiovascular diseases: Role of exercise, dietary interventions, obesity and smoking cessation. Exp Clin Cardiol 2005;10:229-49.

(20.) Lennie TA. Nutrition self-care in heart failure: state of the science. J Cardiovasc Nurs 2008;23:197-204.

(21.) Zaniewska M, Przegali/ski E, Filip M. Nicotine dependence -human and animal studies, current pharmacotherapies and future perspectives. Pharmacol Rep 2009;61:957-65.

(22.) Andreas S, Hering T, Muhlig S, Nowak D, Raupach T, Worth H. Smoking cessation in chronic obstructive pulmonary disease: an effective medical intervention. Dtsch Arztebl Int 2009;106:27682.

(23.) Jang AS, Park SW, Kim DJ et al. Effects of smoking cessation on airflow obstruction and quality of life in asthmatic smokers. Allergy Asthma Immunol Res 2010;2:254-9.

(24.) Pipe AL, Papadakis S, Reid RD. The role of smoking cessation in the prevention of coronary artery disease. Curr Atheroscler Rep 2010;12:145-50.

(25.) Katz D, Vander Weg M, Fu S et al. A before-after implementation trial of smoking cessation guidelines in hospitalized veterans. Implement Sci 2009;4:58.

(26.) Fiore MC, Jaen CR, Baker TB, Bailley WC et al. Treating tobacco use and dependence:2008 Update- Clinical Practice Guideline. Rockville, MD: U.S. Department of Health and Human Services. Public Health Service. May 2008. Available at: http://www.surgeongeneral.gov/tobacco

(27.) West R. Assessment of dependence and motivation to stop smoking. BMJ 2004;328:338-9.

(28.) Goodfellow LT, Waugh JB. Tobacco treatment and prevention: what works and why. Respir Care 2009;54:1082-90.

(29.) Hurt RD, Ebbert JO, Hays JT, McFadden DD. Treating tobacco dependence in a medical setting. CA Cancer J Clin 2009;59:314-26.

(30.) Fagerstrom KO. Measuring degree of physical dependence to tobacco smoking withreference to individualization of treatment. Addict Behav 1978;3:235-41.

(31.) Heatherton TF, Kozlowski LT, Frecker RC, Fagerstrom KO. The Fagerstrom Test for Nicotine Dependence: a revision of the Fagerstrom Tolerance Questionnaire. Br J Addict1991;86:1119-27.

(32.) Heatherton TF, Kozlowski LT, Frecker RC, Rickert W, Robinson J. Measuring the heaviness of smoking: using self-reported time to the first cigarette of the day and number of cigarettes smoked per day. Br J Addict 1989;84:791-9.

(33.) Huang CL, Lin HH, Wang HH. Evaluating screening performances of the Fagerstrom tolerance questionnaire, the Fagerstrom test for nicotine dependence and the heavy smoking index among Taiwanese male smokers. J Clin Nurs 2008;17:884-90.

(34.) Kralikova E, Kozak JT, Rasmussen T, Gustavsson G, Le Houezec J. Smoking cessation or reduction with nicotine replacement therapy: a placebo-controlled double blind trial with nicotine gum and inhaler. BMC Public Health 2009;9:433.

(35.) Ozkaya S, Edinsel S, Ozkaya E, Hamzacebi H. Effects of new warning labels on cigarette packets among high school adolescents. Tuberk Toraks 2009;57:327-32.

(36.) Kunik ME, Roundy K, Veazey C et al. Surprisingly high prevalence of anxiety and depression in chronic breathing disorders. Chest. 2005;127:1205-11.

(37.) Brenes GA. Anxiety and chronic obstructive pulmonary disease: prevalence, impact, and treatment. Psychosom Med 2003;65:963-70.

(38.) Gruffyd-jones K, Langley-Johnson, Dyer C, Badlan K, Ward S. What are the needs of patients following discharge from hospital after an acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease (COPD)? Prim Care Resp J 2007;16:363-8.

(39.) Currie GP, Douglas JG. ABC of chronic obstructive pulmonary disease.Non-pharmacological management. BMJ 006;332:1379-81.

(40.) Narsavage GL, Chen KY. Factors related to depressed mood in adults with chronic obstructive pulmonary disease after hospital-ization. Home Healthc Nurse 2008;26:474-82.

(41.) Dimsdale JE. Psychological stress and cardiovascular disease. J Am Coll Cardiol. 2008;51:1237-46.

(42.) De Backer G, Ambrosioni E, Borch-Johnsen K, Brotons C, Cifkova R, Dallongeville J, Ebrahim S, Faergeman O, Graham I, Mancia G, Manger Cats V, Orth-Gomer K, Perk J, Pyorala K, Rodicio JL, Sans S, Sansoy V, Sechtem U, Silber S, Thomsen T, Wood D; Third Joint Task Force of European and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice. European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Third Joint Task Force of European and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice. Eur Heart J 2003;24:1601-10.

Ebru Alemdaroglu

S.B. Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Egitim ve Arastirma Hastanesi, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi

Corresponding Author

Dr. Ebru Alemdaroglu Ankara Fizik Tedavi Rehabilitasyon Egitim ve Arastirma Hastanesi, Turkocagi Sk. No: 3, Sihhiye, Ankara, Turkiye Tel.: +90 312 310 32 30/332 Faks: +90 312 311 80 54 E-posta: ealemdaroglu@gmail.com

Gelis Tarihi/Received: 02.11.2010

Kabul Tarihi/Accepted: 04.12.2010
COPYRIGHT 2010 Galenos Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Education / Egitim
Author:Alemdaroglu, Ebru
Publication:Turkish Journal of Physical Medicine and Rehabilitation
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Dec 1, 2010
Words:4264
Previous Article:Pulmonary rehabilitation applications/Pulmoner rehabilitasyon uygulamalari.
Next Article:The Effectiveness of Cardiac Rehabilitation/Kardiyak rehabilitasyonun etkinligi.
Topics:

Terms of use | Copyright © 2018 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters