Printer Friendly

Sexuality assessment: suggestions for nurses and clinical strategies/Cinselligin degerlendirilmesi: hemsireler icin oneriler ve klinik stratejiler.

Intrauterin hayattan baslayip olume kadar devam eden cinsellik yasamin her evresinde surekli bir gelisim ve degisim icindedir. [1] Bu nedenle bireyin yasantisindan ve yasantisinda meydana gelen degisimlerden kolaylikla etkilenmekte olup, diger taraftan cinsel yasamda meydana gelen degisimler de bireyi fizyolojik, biyolojik, sosyolojik ve psikolojik olarak etkilemektedir. [2] Cinsel sorunlar insanlari en fazla mutsuz eden saglik sorunlarinin basinda gelmektedir. Buna ragmen cinselligin hemsireler tarafindan yeterince incelenmedigi ve hasta bakiminda ele alinmadigi gorulmektedir. [3-7] Oysa cinselligin de icinde oldugu holistik ve humanistik bir bakim tum hemsirelerin saglamasi gereken bir hizmettir. Hemsireler hastanin var olan ve olasi sorunlarina yonelik hemsirelik girisimlerini yerine getirirken, hastanin cinsel sagligini da goz onunde bulundurmalidir. [8]

Hemsireler, cinselligi degerlendirmede bircok engeller siralamaktadir. Yapilan calismalarda, hemsireler cinselligi degerlendirememe nedenleri arasinda birinci sirada, cinselligini degerlendirme becerilerinin yetersiz oldugunu, hastalarin cinselligine yonelik uygun hemsirelik girisimlerini bilmediklerini ve bu konuyu konusurken rahatsiz olduklarini ifade etmislerdir. [9-11] Gunumuzde sinirli sayida hemsirenin cinsellik alaninda degerlendirme yapabildigi ve uygun girisimlerde bulunabildigi belirtilmektedir. [9,11,12] Bazi arastirma sonuclari hastalarin utanma, dini inanclarin etkisi, toplumsal tabu gibi nedenlerle bu konuda soru sormaktan kacindiklari ve hemsirelerden yardim alamadiklarini gostermektedir. [9,13,14]

Diger yandan hastalar saglik ekibi icinde cinsel sagliklari ile ilgili kendilerini rahatca ifade edebildikleri kisi olarak ilk sirada hemsireleri belirtmektedirler. [15] Ulkemizde yapilan bir calismada ebe ve hemsireler, cinselligin yasamda onemli oldugunu belirtirken, cinsel fonksiyon sorunlarina yonelik danismanlik yapabilecek kisi olarak kendilerini dorduncu ve besinci sirada gormektedirler. [4] Oysa ki hemsirelerin, bakim verdikleri bireylerin bireysel ozelliklerini de goz onunde bulundurarak, cinsel isleve yonelik sorunlarini tartismaya izin verme, hastalik ve tedaviye bagli olasi cinsel sorunlari tanilama ve oneriler sunma sorumlulugu vardir. Hemsirenin bu sorumluluklari yerine getirebilmesi icin cinselligi degerlendirebilme becerisine sahip olmasi gerekmektedir. [16-18]

Hemsirelerin cinselligi degerlendirebilmesi icin bilgi ve yani sira konuya iliskin pozitif bir tutuma sahip olmalari gerekmektedir. Ayrica hemsirelerin cinselligi degerlendirme ile ilgili aldiklari bilgileri ve kazandiklari olumlu tutumlari uygulamalarina yansitmalari gerekmektedir. Bunun icin hemsirelerin cinsel konularda kendisini rahat hissetmesi, [5,8,11-13,17,19-24] etkili iletisim becerisinin olmasi, [1,12,13,17,19,24] saglik ve hastalik durumunda cinsellikle ilgili temel bilgisinin olmasi, [1,12,13,17,19,20] cinselligi degerlendirmede var olan modelleri kullanabilmesi, [17,19] gibi bilgi ve becerilere sahip olmasi gerektigi belirtilmektedir. Boylece hemsireler cinsellikle ilgili konularda duyarlilik gosterecek, baska fikirlere acik olacak ve saygi duyacak, cinsel konularda acikca konusabilecek, kapsamli bir sekilde bireyin cinselligini degerlendirebilecek, cinsellikle ilgili sorunlari onceden farkedip onlem alabilecek ve cinsel sorunlarin cozumunde yol gosterici olabilecektir. [20] Bu derlemede yukarida soz edilen ozelliklerin gelistirilmesinde hemsireler icin yol gosterici olabilecek bazi stratejilerin tartisilmasi amaclanmistir.

Hemsirelik Bakiminda Cinsel Konularin Etkili Bir Sekilde Ele Alinabilmesi Icin Hemsirelerin Sahip Olmasi Gereken Ozellikler

Cinsellikle Ilgili Rahatlik

Saglik bakiminda cinsel konularin ele alinabilmesi icin hemsirenin cinsel konularda rahat olmasi onemlidir, ancak bu konu bircok hemsire icin rahatsiz edici olabilir. Bu durumda hemsirenin kendilerini rahatsiz eden konuya yonelmesi yani bu durumun uzerine gitmesi gerekmektedir. Hemsirenin kendi degerlerinin farkina varmasi, ilk adimdir. Bunun icin cinsellik ve ask sahnelerini konu alan filmler izlenmesi, analiz edilmesi ve birkac kisi ile tartisilmasi, cinsellikle ilgili kelimelerin es anlamlarinin listesini olusturulmasi ve daha sonra bu kelimelerin sesli soylenmesi gibi teknikler onerilmektedir. Ayrica kisinin cinsel egitim dersleri almasi da kendi degerlerinin farkina varmasi ve onyargilarini duyarsizlastirmada yardimci olacaktir. [20] Bu farkindalik, hemsirenin bireylerin sorularina onyargili davranmalarini engelleyecek ya da en az duzeye indirecektir. [19]

Hemsirelerin bireyle cinselligi rahat gorusmesi icin ikinci adim cok boyutlu bir cinsellik algisi gelistirmeleridir. Bircok hemsire, cinselligi sadece cinsel iliski olarak algilamakta ve bu nedenle cinselligi hastalik suresinde onemsiz bir konu olarak gormektedir. Oysa kapsamli bir cinsellik algisi hemsirenin bireylerin cinsellikle ilgili kaygilarini ve bu kaygilarin yasam kalitesini uzerindeki etkisini anlamasini kolaylastiracaktir. [19,20] Cunku saglik durumunda bozulma ve uygulanan tedaviler bireyin beden imajinda bozulma, cinsel bir es olarak yetersizlik hissi ve ureme yetenegini kaybetme, esini memnun edememe korkusu, terk edilme/kabul gormeme, aldatilma ve cinsel rol kaybi korkusu gibi pek cok soruna neden olabilmektedir. [8,13,21] Cinsellige genis bir pencereden bakmak, hemsirelerin varsayimlar yapmaktan kacinmasini ve cinselligin hastanin yasamindaki onceligini anlamasini saglayacaktir. [19]

Etkili Iletisim Becerisi

Kapsamli bir cinsel degerlendirme icin hemsirenin bakim verdigi bireye ayrintili sorular sormasi gerekir. [19] Ayrintili bilgi, saglik personelinin bireyi tanimasina yardimci olur, gereksiz incelemelerle zaman ve para kaybini onler. Cinsel degerlendirmedeki ayrintili bilgi; hastanin daha onceki cinsel deneyimlerini, gecirdigi ameliyatlari, var olan hastaliklarini, kullandigi ilaclari, cinsellikle ilgili sorunlara neden olabilecek risk faktorlerini, toplumsal deger yargilarini, cinsiyete ozgu rol ve beklentilerini, cinsel konulardaki deger, inanc ve kaygilarini icermelidir. [20] Bunun icin hemsirenin etkili iletisim becerisine sahip olmasi gerekmektedir.

Etkili iletisimin baslamasi icin oncelikle uygun bir gorusme ortami saglanmalidir. Uygun ortam bireyin sorunlarini, gereksinimlerini rahatca ifade edebilecegi samimi, ozel, duyarli ve gizliligin saglandigi bir ortamdir. [1,12,22] Bireye, kendisi ile ilgili alinan bilgilerin bakimi icin gerekli oldugu, bakimini planlamada ve ona yardim etmede yararli olacagi aciklanmalidir. [1,12,23] Etkili bir iletisim icin hastanin icinde bulundugu gelisimsel donemi de dikkate alinmali, iletisimin icerigi bu doneme uygun olarak belirlenmelidir. [1,24] Iletisimin baslangicinda bireye kolayca yanitlayabilecegi ve genel sorular (medeni durumu, cocuk sayisi, gecirilmis ameliyatlar vb.) sorulmalidir. [22,25,26] Hemsire iletisim surecine, bireyin beden imaji, benlik saygisi, rol ve iliskiler, korku ve endiselerine yonelik sorulari da dahil etmelidir. Iletisim surecinde kullanilan terimler, bireyler tarafindan rahatlikla anlasilacak turde olmalidir. Buna ragmen bazi kelimelerin birey tarafindan farkli anlamlarda algilanabilecegi de unutulmamalidir. [12,13,22] Bireyler icin cinsellikle ilgili konularda iletisim kurmak zor olabilir. Hemsire bu zorlugu kabul etmeli ve bu zorlugu asmasinda bireye yardimci olmalidir. [13] Bireyi cinsellik hakkinda soru sormaya tesvik etmek ve yargilamadan uzak objektif bir dinleyici olmak iletisimi kolaylastiran diger stratejiler arasinda sayilabilir. [19]

Saglik ve Hastalik Durumunda Cinsellikle Ilgili Temel Bilgi

Hemsirelerin bireyin cinselligini degerlendirebilmesi icin cinsellikle ilgili temel bilgiye sahip olmalari gerekmektedir. Yapilan yurt ici calismalarda, hemsirelerin cogu cinsellik ve cinsel danismanlikla ilgili egitim almadiklarini, egitim alanlarin bu bilgilerin yeterli olmadigini ve daha ileri bilgilere ihtiyac duyduklarini ifade etmislerdir. [3,4,16] Yurt disinda yapilan pek cok calismada hemsirelerin cinsellikle ilgili bilgi duzeyinin dusuk oldugu ve egitim mufredatinda bu konunun yetersiz oldugu belirtilmektedir. [8,27-29] Oysa ki kapsamli cinsel degerlendirme yapabilmek ve cinsel konularda yeterli danismanlik verebilmek icin hemsireler, cinselligi ve cinselligi etkileyen faktorleri cok boyutlu dusunmelidir. [19] Bu amacla hemsireler insan anatomisi ve fizyolojisi, psikoseksuel gelisim, ureme, cinsel islev fizyolojisi, tedavi yontemlerinin (cerrahi tedavi, ilac tedavisi, kemoterapi, radyoterapi vb) cinsellige etkisi gibi konularda bilgi sahibi olmali ve bilgisini uygulamaya yansitabilmelidir. [30] Bu nedenle hemsirelerin cinsellikle ilgili konularda gerekli bilgi ve beceriyle donanmis bir sekilde mezun olmalari ve hizmet ici egitimlerle bu acigin kapatilmasi gerekmektedir.

Hemsirelik Uygulamasinda Cinselligi Degerlendirme Araclarini ve Modelleri Etkin Kullanma

Hemsireler, cinsellikle ilgili veri toplama, tanilama ve mudahalede bulunmalarina ragmen genellikle degerlendirmelerini sadece veri formunda yer alan sorulari sormakla sinirlandirirlar. Veri formunda cinsellikle ilgili soru yoksa bunun gerekli olmadigini veya bireye sormak icin onemli bir bilgi olmadigini dusunurler. [19] Cinselligin degerlendirilmesi icin dunya genelinde tam anlamiyla her kulture uygun ve kullanisli bir form gelistirilemedigi icin degisik olcum araclari kullanilmaktadir. Literaturde en cok kullanilan cinsel degerlendirme araclari Tablo 1'de sunulmustur. Cinselligi degerlendirme araclari sayesinde hemsireler bagimsiz degerlendirmeler gerceklestirmis olacaktir.

Amerika Onkoloji Hemsireler Dernegi, holistik bakimin bir bileseni olarak cinselligin degerlendirmesini iceren mesleki bakim standartlari belirlemistir. Mesleki standartlarda, gecmis ve mevcut cinsel yasam, cinselligin biyopsikososyal etkilerini tanimlama yer almaktadir. Hemsireler cinselligi degerlendirirken bunun gibi uygulama standartlarini da kullanmalidir. [20] Uygulama standartlari kullanilirken cinsellikle ilgili yeterli bilgi saglama ve gerekli mudahale icin model kullanilmasi onerilmektedir.

Cinselligin degerlendirilmesinde hemsireler icin onerilen kullanisli modeller, model basamaklarinin ilk harflerinin birlesimi olacak sekilde kisaltilan PLISSIT, [14,19,31] BETTER, [32] ALARM [19] ve ALLOW [33] modelleridir. Cinsel oyku toplanmasi ve cinsel sorunlarin erken saptanmasi icin gelistirien Kaplan [34] ve Trifazik [34] model de onerilen modellerdendir. Cinselligin degerlendirilmesinde en sik kullanilan PLISSIT ve BETTER modelinin cesitli calismalarda kullanildigi ve etkin oldugu belirtilmektedir. [35-39] Modeller kisaca Tablo 2'de aciklanmistir.

Sonuc

Insani holistik olarak ele alan hemsirelerin, bireyin bakimina cinsellikle ilgili konulari da entegre edecek duzeyde bilgi ve beceriye sahip olmasi beklenir. Cinsel boyutun da dahil edildigi butuncul bir bakim; bakim kalitesini ve bakim sonuclarini iyilestirmek, klinik uygulamalarda ve hasta bakim sonuclarinda fark yaratmak, hemsire ve bireylerin memnuniyetini artirmak acisindan onemlidir. Bu nedenle hemsirelerin cinsel konulari ele almalarini gelistirecek ve guclendirecek stratejilere ihtiyac vardir. Oncelikle ulusal duzeyde hemsirelik egitim programlarinin icerigi cinsel konulari kapsama duzeyi acisindan incelenmeli ve gerekli iyilestirmeler planlanmalidir. Ayrica hizmet ici egitim programlarinda hemsirelerin cinsellikle ilgili bilgi ve becerilerini gelistirecek konulara yer verilmelidir. Hemsireler cinsellikle ilgili bilimsel toplantilari takip etmeleri icin tesvik edilmelidir.
KENDI KENDINI DEGERLENDIRME SORULARI

1     Asagidakilerden hangisi hemsirenin cinsellik konusunu etkili
      bir sekilde ele alabilmesi icin sahip olmasi gereken
      ozelliklerden degildirt

      a. Insan cinselliginin biyopiskososyal boyutlarina iliskin
      temel bilgiye sahip olmali

      b. Cinsellik konusunu insan yasaminin dogal ve saglikli bir
      boyutu oldugunu kabul etmeli

      c. Cinsellik konusunda kendisinden cok hastanin inanc,
      deger ve tutumlarinin farkinda olmali

      d. Cinsellikle ilgili konulari bireyle acik ve durustce
      tartisabilmeli

      e. Cinselligi degerlendirmeye yonelik arac ve modelleri
      uygun sekilde kullanabilmeli

2     Asagidakilerden hangisi cinselligin degerlendirilmesi
      surecinde hastanin hemsireyi daha iyi anlayabilmesi
      icin hemsirenin iletisimde dikkat edecegi noktalardan
      biri degildirt

      a. Gorusme icin uygun ortami belirlemeli

      b. Degerlendirme surecinde olabildigince rahat olmali

      c. Degerlendirmeye oncelikle genel saglik
      sorulariyla baslamali

      d. Hastayi kaygilandirmamak icin latince
      kelimeler kullanmali

      e. Degerlendirme surecinde bireyle goz temasi kurmali

3     Jinekolojik onkoloji servisinde calisan bir hemsire, hasta
      degerlendirme surecinde cinsellik oruntusune deginmenin bu
      hastalar icin dogru olmadigini dusunmekte ve bilgi
      almamaktadir. Sizce hemsirenin bu davranisinin en onemli
      nedeni asagidakilerden hangisidirt

      a. Personel azligi

      b. Zaman azligi

      c. Yetersiz bilgiye sahip olmasi

      d. Dogal isteksizlik

      e. Cinsellikle ilgili deger ve tutumlari

4     Asagidakilerden hangisi cinsel konulari ele alirken
      rahatsiz olan bir hemsirenin rahatlik duygusunu artirmak
      icin kullanabilecegi yontemlerden biri degildirt

      a. Cinsel konulardan mumkun oldugunca uzak durmasi

      b. Cinsel sahneler iceren filmler izlemesi

      c. Meslektaslariyla cinsel konularda tartismasi

      d. Cinsellikle ilgili egitimler almasi

      e. Genis bir cinsellik algisi gelistirmesi

5     Hemsire, histerektomi ameliyati gecirmis bir hastasinin
      taburculuk plani kapsaminda su bilgileri vermistir.
      "Taburculuk sonrasi alti haftalik surecte cinsel iliskiye
      girmemeniz gerekiyor. Ancak esinize sarilmaniz ve opmenizin
      sagliginiz uzerinde olumsuz bir etkisi olmaz. Eger kendinizi
      uyarilmis hissederseniz endiselenmeyin, bu zararli degil.
      Hatta iyilesmenizi olumlu etkileyebilir". Hemsirenin bu
      davranisi PLISSIT modelinin hangi asamasini ifade edert

      a. Izin verme (Birinci asama)

      b. Sinirli bilgiler (Ikinci asama)

      c. Spesifik oneri (Ucuncu asama)

      d. Yogun terapi

      e. Izin ve sinirli bilgiler

CEVAPLAR: 1.c, 2.d, 3.e, 4.a, 5.b


Gelis Tarihi: 11.11.2013, Kabul Tarihi: 20.07.2014

KAYNAKLAR

[1.] Nusbaum M, Rosenfeld JA. Sexual health across the lifecycle a practical guide for clinicians. Newyork: Cambridge University Press; 2009. p.1- 132.

[2.] Guthrie C. Nurses' perceptions of sexuality to patient care. J Clin Nurs 1999; 8(3):313-321.

[3.] Akinci AC, Yildiz H, Zengin N. The level of comfort among nursing students during sexual counseling to patients who have chronic medical conditions. Sex Disabil 2010; 28:287-296.

[4.] Guvel S, Culha F, Yasar F, Volkan S, Boyam F, Peskircioglu L. Hemsirelerde kadin cinsel fonksiyonlari konusunda bilgi duzeyinin sorgulanmasi. Androloji Bulteni 2005; 20:82-84.

[5.] Magnan MA, Reynolds KE, Galvin EA. Barriers to addressing patient sexuality in nursing practice. MedSur Nurs 2005; 14(5):282-289.

[6.] Magnan MA, Reynolds K. Barriers to addressing patient sexuality concerns across five areas of specialization. CNS 2006; 20(6):285-291.

[7.] Ohl LE. Essentials of female sexual dysfunction from a sex therapy perspective. Urologic Nursing 2007; 27(1):57-63.

[8.] Algier L, Kav S. Nurses' approach to sexuality-related issues in patients receiving cancer treatments. Turk J Cancer 2008; 38(3):135-141.

[9.] Gungor S, Baser I, Ceyhan S, Karasahin E, Acikel CH. Mode of delivery and subsequent long-term sexual function of primiparous women. IJIR 2007;19(4):358-365.

[10.] Okeahialam BN, Obeka NC. Sexual dysfunction in female hypertensives. JNMA 2006; 98(4):638-640.

[11.] Saunamaki N, Andersson M, Engstrom M. Discussing sexuality with patients: Nurses' attitudes and beliefs. J Adv Nur 2010; 66(6):1308-1316.

[12.] Denat Y, Demir Y. Hemsirelikte gozardi edilen bir durum: Cinsellige yonelik veri toplama. Tepecik Egit Hast Dergisi 2008; 18(1):1-7.

[13.] Albaugh JA, Kellogg SK. Sexuality and sexual health: The nurse's role and initial approach to patients. Urol Nurs 2003; 23:227-228.

[14.] Dixon KD, Dixon NP. The PLISSIT model: Care and management of patients' psychosexual needs following radical surgery. Lippincott's Case Management 2006; 11(2):101-106.

[15.] Golbasi Z, Evcili F. Hasta cinselliginin degerlendirilmesi ve hemsirelik: Engeller ve oneriler. Anadolu Hemsirelik ve Saglik Bilimleri Dergisi 2013;16(3):182-183.

[16.] Pinar G. Kanser tedavisi alan hastalarda cinsel disfonksiyon ve danismanliga iliskin hemsirelik yaklasimlari. Gulhane Tip Dergisi 2010; 52:241-247.

[17.] Duldt BW, Pokorny ME. Teaching communication about human sexuality to nurses and other healthcare providers. Nurse Educ1999; 24:27-32.

[18.] Potter PA, Perry AG. Sexuality. Fundamentals of nursing. 5th ed. St. Louis: Mosby 1997. p.750-803.

[19.] Mick JM. Sexuality assessment: 10 strategies for improvement. CJON 2007; 11(5):671-675.

[20.] Longworth JCD. Sexual assessment and counselling in primary care. Nurse Practitioner Forum 1997; 8(4):166-171.

[21.] Sprunk E, Alteneder RR. The impact of an ostomy on sexuality. CJON 2000; 4(2):85-88.

[22.] Peck, S. The importance of the sexual health history in the primary care setting. JOGNN 2001; 30:269-274.

[23.] Yaniv H. Kanserli hastalarda seksualite. Onkoloji Hemsireligi Dernegi mezuniyet sonrasi egitim kurs kitabi. Ankara: 21-22 Eylul, 2000. s.24-38.

[24.] Taylor C, Carol L, Lemone P. Sexuality. Fundamentals of nursing. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Company; 2001. p.779-816.

[25.] Birol L. Hemsirelik sureci, hemsirelik bakiminda sistematik yaklasim. Izmir: Etki Matbaacilik; 2002. s.129-158.

[26.] Fuller J, Schaller J. Assessing sexuality and reproductive patterns. Health assessment. 3rd ed. Philadelphia: Lippincott; 2000.

[27.] McFadyen J. Teaching sex education: are Scottish school nurses prepared for the challenge? Nurse Education Today 2004; 24:113-120.

[28.] Jaarsma T, Stromberg A, Fridlund B, Geest SD, Martensson J, Moons P, et al. Sexual counseling of cardiac patients: Nurses' perception of practice, responsibility and confidence. Eur J Cardiovasc Nursing 2010; 9(1):24-29.

[29.] Vassiliadou A, Stamatopoulou E. The role of nurses in the sexual counseling of patients after myocardial infarction. HSJ 2008; 2(2):111-119.

[30.] Verschuren JEA, Enzlin P, Dijkstra PU, Geertzen JHB, Dekker R. Chronic disease and sexuality: A generic conceptual framework. J Sex Res 2010; 47(2):153-170.

[31.] Taylor B, Davis S. Using the extended PLISSIT model to address sexual healthcare needs. Nursing Standard 2006; 21(11):35-40.

[32.] Mick J, Hughes M, Cohen MZ. Sexuality and cancer: How oncology nurses can address it BETTER. Oncology Nursing Forum 2003; 30(2):152-153.

[33.] Hatzichristou D, Rosen RC, Broderick G, Clayton A, Cuzin B, Derogatis L, et al. Clinical evaluation and management strategy for sexual dysfunction in men and women. J Sex Med 2004; 1(1):49-57.

[34.] Oskay UY, Beji NK, Demirgoz M, Yilmaz SD. Evaluation of sexual function in patients with gynecologic cancer and evidence-based nursing intervention. Sex Disabil 2011; 29:33-41.

[35.] Alteneder RR, Hartxell. Addressing couples' sexuality concerns during the childbearing period: Use of the PLISSIT model. JOGNN 1997; 26:651-658.

[36.] Howard HS. Sexual adjustment counseling for women with chronic pelvic pain. JOGNN 2012; 41:692-702.

[37.] Korean J. Effectiveness of PLISSIT model sexual program on female sexual function for women with gynaecologic cancer. Acad Nurs 2001; 41(4):471-80.

[38.] Mick J, Hughes M, Cohen MZ. Sexuality and cancer: How oncology nurses can address it BETTER. Oncology Nursing Forum 2003; 30(2):152-153.

[39.] Mick J, Hughes M, Cohen MZ. Using the BETTER model to assess sexuality, clinical. JON 2004; 8(1):84-86.

[40.] Kaplan SA, Reis S, Kohn IJ, Ikeguchi EF, Laor E, Te AE, Martins ACP. Safety and efficacy of sildenafil in postmenopausal women with sexual dysfunction. Urology 1999; 53(3):481-486.

[41.] Yilmaz CA, Eryilmaz HY. Kadin cinsel fonksiyon sorgulama indeksinin (IFSF) gecerlik- guvenirlik calismasi. Androloji Bulteni 2004; 18:275-276.

[42.] Rust J, Golombok S. The Golombok-Rust inventory of sexual satisfaction (GRISS). Br J Clin Psychol 1985; 24:63-64.44.

[43.] Tugrul C, Oztan N, Kabakci E. Golombok Rust Cinsel Doyum Olcegi'nin standardizasyon calismasi. Turk Psikiyatri Derg 1993; 4:83-88.

[44.] Nowinski JK, LoPiccolo J. Assessing sexual behaviors in couples. J Sex Marital Ther 1979; 5:225-243.

[45.] Taylor JF, Rosen RC, Leiblum SR: Self-report assessment of female sexual function: psychometric evaluation of Brief Index of Sexual Function for Women (BISF-W).Arch Sex Behav 1994; 24:627-43.

[46.] LoPiccolo J, Steger JG. The Sexual Interaction Inventory. A new instrument for assessment of sexual dysfunction archives of sexual behavior. Arch Sex Behav 1974; 3(6):585-590.

[47.] Derogatis LR, Rosen R, Leiblum S, Burnett A, Heiman J. The Female Sexual Distress Scale (FSDS): Initial validation of a standardized scale for assessment of sexually related personal distress in women. J Sex Marital Ther 2002; 28:317-30.

[48.] Derogatis LR. The derogatis interview for sexual functioning (DISF/DISFSR): An introductory report, J Sex Marital Ther 1997; 23(4):291-304.

[49.] Zilbergeld B. The new male sexuality. Revised edition. New York: Batam Books; 1999.

[50.] Rosenb RC, Riley A, Wagner G, The International Index of Erectile Dysfunction (IIEF): A multidimensional scale for assessment of erectile dysfunction. Urology 1997; 49:822-829.

[51.] Symonds T, Boolell M, Quirk F. Development of questionnaire on sexual quality of life in women. J Sex Marital Ther 2005; 31:385-397.

[52.] Tugut N, Golbasi Z. Cinsel yasam kalitesi olceginin Turkce versiyonunun gecerlik ve guvenirlik calismasi. CMJ 2010; 32:172-180.

[53.] Meston C, Trapnell P. Development and validation of a five-factor sexual satisfaction and distress scale for women: The Sexual Satisfaction Scale for Women (SSS-W). J Sex Med 2005; 2(1):66-81.

[54.] Rosen R, Brown C, Heiman J, Leiblum S, Meston C, Shabsigh R, et al. The Female Sexual Function Index (FSFI): A multidimensional selfreport instrument for the assessment of female sexual function. J Sex Marital Ther 2000; 26:191-208.

[55.] Aygin D, Eti Aslan F. Kadin cinsel islev olceginin Turkce'ye uyarlanmasi. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2005; 25:393-399.

[56.] McGahuey CA, Gelenberg AJ, Laukes CA, Moreno FA, Delgado PL, McKnight KM, Manber R. The Arizona Sexual Experience Scale (ASEX): Reliability and validity. J Sex Marital Ther 2000; 26:25-40.

[57.] Soykan A. The reliability and validity of Arizona Sexual Experiences Scale in Turkish ESRD patients undergoing hemodialysis. Int J Impot Res 2004; 16:531-534.

NILUFER TUGUT *

ZEHRA GOLBASI *

* N Tugut, Yard. Doc. Dr.; Z Golbasi, Doc. Dr., Yazisma Adresi / Address for Correspondence: Nilufer Tugut, Yard. Doc. Dr., Cumhuriyet Universitesi Saglik Bilimleri Fakultesi Hemsirelik Bolumu, 58140 Sivas Tel. : 0 346 219 10 10-3153 e-posta: nlfrtugut@gmail.com
Tablo l. Cinselligi Degerlendirme Araclari

OLCEKLER                           OLCEGIN AMACI

KADIN CINSEL FONKSIYON INDEKSI     Cinsel islev bozuklugunu
(Index of Female Sexual            tanilamada kullanilmaktadir
Function -IFSF)

GLOMBOK RUST CINSEL DOYUM          Heteroseksuel kadin ve
OLCEGI (Golombok Rust              erkeklerde cinsel iliskinin
Inventory of Sexual                niteligini belirlemek ve cinsel
Satisfaction-GRISS)                islev bozukluklarini
                                   degerlendirmek uzere
                                   kullanilmaktadir

CINSEL OYKU FORMU                  Kadin ve erkeklerde cinsel
(Sexual History Form-SHF)          islev bozukluklarini ve
                                   memnuniyeti belirlemek uzere
                                   kullanilmaktadir

KISA KADIN CINSEL FONKSIYON        Cinsel dusunce/istek, uyarilma,
INDEKSI (Brief Index of Sexual     iliski sikligi, iliskiyi
Function for Women-BISFW)          kabul/baslatma, doyum/orgazm,
                                   partnerle uyum ve cinsel
                                   problemleri belirlemek icin
                                   kullanilmaktadir

CINSEL ETKILESIM MODELI            Esler arasindaki cinsel islev
(The Sexual Interaction            bozuklugunu belirlemek icin
Inventory-SII)                     kullanilmaktadir.

KADIN CINSEL DISTRES SKALASI       Cinsel fonksiyonla birlikte
(Female Sexual Distress            olan subjektif stres ve
Scale -FSDS)                       psikolojik etkilenmeyi
                                   degerlendiren, cinsel fonksiyon
                                   bozuklugu olan ve olmayan
                                   kadinlari belirlemede
                                   kullanilmaktadir

CINSEL ISLEVSELLIK ENVANTERI       Cinsel bilgi, cinsel deneyim,
(Deragotis Sexual Functioning      cinsel gudu, tutumlar;
Inventory-DSFI)                    psikolojik belirtiler;
                                   duygulanim, cinsel rol,
                                   fantezi, beden imgesi ve cinsel
                                   doyumu belirlemek uzere
                                   kullanilmaktadir

CINSEL MIT OLCEGI (Sexual          Cinsel mitleri belirlemek
Myth Questionnaire-SMQ)            icin kullanilmaktadir

ULUSLARARASI EREKTIL FONKSIYON     Erkeklerde erektil
INDEKSI (International Index       disfonksiyonu belirlemek
of Erectile Function)              amacli kullanilmaktadir

CINSEL YASAM KALITESI              Kadinlarin cinsel yasam
OLCEGI-KADIN (Sexual Quality       kalitelerini belirlemek
of Life Questionnaire-             amaciyla kullanilmaktadir
Female-SQLQ-W)

KADIN CINSEL MEMNUNIYET            Kadinlarin cinsel memnuniyetini
OLCEGI (Sexual Satisfaction        belirlemek amaciyla
Scale for Women SSS-W)             kullanilmaktadir

KADIN CINSEL FONKSIYON             Cinsel islev bozuklugunu
INDEKSI (Female Sexual             tanilamada kullanilmaktadir
Function Index-FSFI)

ARIZONA CINSEL DENEYIM             Cinsel islevin bes temel
OLCEGI (Arizona Sexual             bilesenini degerlendirmek
Experience Scale-ASEX)             icin kullanilmaktadir

OLCEKLER                           GECERLILIK GUVENILIRLIK DURUMU

KADIN CINSEL FONKSIYON INDEKSI     Kaplan ve ark [40] tarafindan
(Index of Female Sexual            gelistirilen bu olcegin Turkce
Function -IFSF)                    versiyonunun guvenilirlik ve
                                   gecerlilik calismasi Yilmaz ve
                                   Eryilmaz[41] tarafindan
                                   yapilmistir:

GLOMBOK RUST CINSEL DOYUM          Rust ve Golombok [42] tarafindan
OLCEGI (Golombok Rust              gelistirilen bu olcegin Turkce
Inventory of Sexual                versiyonunun guvenilirlik ve
Satisfaction-GRISS)                gecerlilik calismasi Tugrul ve
                                   ark. [43] tarafindan yapilmistir:

CINSEL OYKU FORMU                  Nowinski ve LoPiccolo [44]
(Sexual History Form-SHF)          tarafindan gelistirilmistir:

KISA KADIN CINSEL FONKSIYON        Taylor ve ark. [45] tarafindan
INDEKSI (Brief Index of Sexual     gelistirilmistir:
Function for Women-BISFW)

CINSEL ETKILESIM MODELI            LoPiccolo ve Steger [46]
(The Sexual Interaction            tarafindan gelistirilmistir:
Inventory-SII)

KADIN CINSEL DISTRES SKALASI       Derogatis ve ark. [47]
(Female Sexual Distress            tarafindan gelistirilmistir:
Scale -FSDS)

CINSEL ISLEVSELLIK ENVANTERI       Deragotis [48] tarafindan
(Deragotis Sexual Functioning      gelistirmistir:
Inventory-DSFI)

CINSEL MIT OLCEGI (Sexual          Zilbergerd [49] tarafindan
Myth Questionnaire-SMQ)            gelistirilmistir:

ULUSLARARASI EREKTIL FONKSIYON     Rosenb ve ark [50] tarafindan
INDEKSI (International Index       gelistirilmis ve Turk Androloji
of Erectile Function)              Dernegi tarafindan Turkce'ye
                                   cevrilmistir:

CINSEL YASAM KALITESI              Symond ve ark [51] tarafindan
OLCEGI-KADIN (Sexual Quality       gelistirilen bu olcegin Turkce
of Life Questionnaire-             versiyonunun guvenilirlik ve
Female-SQLQ-W)                     gecerlilik calismasi Tugut ve
                                   Golbasi [52] tarafindan
                                   yapilmistir:

KADIN CINSEL MEMNUNIYET            Meston ve Trampnel [53]
OLCEGI (Sexual Satisfaction        tarafindan gelistirilmistir:
Scale for Women SSS-W)

KADIN CINSEL FONKSIYON             Rosen ve ark [54] tarafindan
INDEKSI (Female Sexual             gelistirilen bu olcegin Turkce
Function Index-FSFI)               versiyonunun guvenilirlik ve
                                   gecerlilik calismasi Aygin ve
                                   Eti Aslan [55] tarafindan
                                   yapilmistir:

ARIZONA CINSEL DENEYIM             McGahuey ve ark [56] tarafindan
OLCEGI (Arizona Sexual             gelistirilen bu olcegin Turkce
Experience Scale-ASEX)             versiyonunun guvenilirlik ve
                                   gecerlilik calismasi Soykan
                                   [57] tarafindan yapilmistir:

Tablo 2. Cinselligi Degerlendirmede Kullanilan Modeller

P-LI-SS-IT MODELI [14,19,31]

P= Permission-Izin Verme      Cinsellik ve cinsel saglik bakim
                              gereksinimlerinin karsilanmasi amaci
LI= Limited                   ile gelistirilmistir. Farkli duzeyde
Information-Sinirli Bilgi     egitim almis hemsireler icin mudahale
                              ve degerlendirme icin rehberler
S= Spesifik                   olusturmaktadir
Suggestion-Ozel Oneriler

IT= Intensive
Therapy-Yogun Bakim

BETTER MODELI [32]

B= Bring up the topic-        Saglik calisanlarinin kanserli
Ana konuyu gundeme getirme    hastalarin bakimina cinselligi
                              dahil etmelerine yardimci olmak
E= Explain-Aciklama           amaci ile gelistirilmistir:

T= Tdling-Soyleme

T= Timing-Zamanlama

E= Education-Egitim

R= Recording-Kayit

ALARM MODELI [19]

A= Activity-Cinsel            Kanserden etkilenen insanlarin
aktivitenin turu ve duzeyi    cinsellikle ilgili konulardaki
                              iletisimini, cinsel aktivitelerinin
L= Libido-/stek               degerlendirilmesini ve kisa surede
                              cinsel islev sorunu saptamada
A= Arousal-Orgazm olabilme    kullanmak icin gelistirilmistir
yetenegi

R= Resolution-Cozulme ve
gevseme yetenegi

M= Medical
information-Simdi ve
gecmiste surece eslik
eden tibbi bilgiler

ALLOW MODELI [33]

A= Ask-Sor                    Hastanin cinsellikle ilgili
                              kaygilarini degerlendirmesinde,
L= Legitimize-Onayla          cinsel oykunun alinmasinda ve
                              tedavi surecinin planlanmasinda
L= Limitations-Sinirlari      kullanilmasi icin gelistirilmistir:
belirleme

O= Open up-Acmak

W= Work together-
Birlikte calismak
COPYRIGHT 2014 KARE Publishing
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2014 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:surekli egitim
Author:Tugut, Nilufer; Golbasi, Zehra
Publication:Journal of Education and Research in Nursing
Date:May 1, 2014
Words:3742
Previous Article:The effect of family planning consultancy provided through post-partum home visits upon effective use of family planning methods/Dogum sonrasi ev...
Next Article:Degerli meslektaslarim: (Editorun Kaleminden).

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters