Printer Friendly

Serum apolipoprotein B is superior to LDL-cholesterol level in predicting incident coronary disease among Turks/Turk halkinda yeni gelisen koroner hastalik ongordurucusu olarak serum apolipoprotein B duzeyi LDL-kolesterolden ustun.

Serum apolipoprotein B is superior to LDL-cholesterol level in predicting incident coronary disease among Turks

OZET

Amac: Bu calismanin amaci, yeni gelisen koroner kalp hastaligini (KKH) ongormede serum apolipoprotein (apo) B duzeylerinin rolunu, dusuk yogunluklu lipoprotein (LDL)-kolesterol ile karsilastirarak arastirmaktir. Apo B/apo A-I oraninin ayni ongorude tek basina apo B'ye kiyasla avantaji olup olmadigini incelemek ikincil amactir.

Yontemler: TEKHARF calismasi 1997/98 ve 2002/03 taramalarina katilip 2004/05 taramasina kadar izlenen ve serumda apo B belirlenmis olan 28-74 yaslarindaki 1138 erkek ve 1210 kadin 7 yil suresince prospektif bicimde incelendi. Dusuk yogunluklu lipoprotein -kolesterol dilimleri 130 ve 100 mg/dl, apo B dilimleri 120 ve 95 mg/dl sinirlariyla uce bolundu. Metabolik sendrom icin TEKHARF modifikasyonlu ATPIII tanisina uyuldu. Fatal olmayan KKH tanisi oyku, kardiyovaskuler sistemin fizik muayenesi ve istirahat elektrokardiyogramlarinin Minnesota kodlamasina dayandirildi. Ortalama yas 48.3 [+ or -] 11.9, ortalama izleme suresi 5.9 yildi.

Bulgular: Erkek-kadin arasinda anlamli fark bulunmayan apo B degerleri, ceyrekler araliginda LDL-kolesterolden yalnizca 6 mg/dl daha dusuk bulundu. Apo B LDL-kolesterolden daha fazla parametre ile anlamli korelasyon sergiledi. Yas-ayarli lojistik regresyon analizinde, yeni gelisen (insidan) KKH'yi LDL-kolesterol ongordurmedigi halde, apo B konsantrasyonlari, hem yas icin ayarlaninca her iki cinsiyette, hem de ilaveten C-reaktif protein (CRP) icin ayarlaninca, erkekte 1.005 nisbi riski ile anlamli bicimde ongordurdu. Apo B dilimi <95'e gore >120 mg/dl, bel cevresi ve log CRP ayarlamasindan sonra da, tum grupta ongoru anlamliligini korudu. Apo B/apo A-I orani ust ucte bir dilimi yeni gelisen KKH icin kadinda anlamli duzeye erismediyse de erkekte >1.02'lik dilim alt dilime kiyasla 1.89'luk nisbi riskle anlamli ongorude bulundu.

Sonuclar: Yeni gelisen KKH icin--kucuk, yogun LDL parcaciklarinin sayisini yansitan--apo B duzeyleri, halkimizda da LDL-kolesterolden her iki cinsiyette de daha iyi ongordurucudur. Ongorude kadinda apo B duzeyi tercih edilmeliyken, erkekte >1.02'lik apo B/apo A-I orani salt apo B duzeyine gore avantajlidir. Aclik durumunu da gerektirmeyen apo B olcumlerinin, sehirlerdeki techizatli laboratuvarlarda LDL-kolesterol hesaplamasina izin veren tayinlere tercih edilmesi icin ortam yaratilmasinin zamani gelmistir. (Anadolu Kardiyol Derg 2007; 7: 128-33)

Anahtar kelimeler: Abdominal obezite, apolipoprotein A-I ve B, koroner kalp hastalik riski, Turk yetiskinleri, LDL-kolesterol, TEKHARF calismasi

ABSTRACT

Objective: To investigate the relative roles of serum apolipoprotein (apo) B and low density lipoprotein (LDL)-cholesterol levels in predicting incident coronary heart disease (CHD). Whether apo B/apo A-I ratio has advantage over apo B in this prediction constitutes a secondary aim.

Methods: Prospective evaluation of 1138 men and 1210 women, aged 28-74 years participating in the TEKHARF survey 1997/98 with a mean 5.9-years' follow-up in whom serum apo B was determined. Tertiles of LDL-cholesterol were formed by cut points of 130 and 100 mg/dl, and of apo B by 120 and 95 mg/dl. Metabolic syndrome was defined by modified ATPIII criteria. Nonfatal CHD diagnosis was based on history of angina and myocardial revascularization, physical examination of the cardiovascular system and Minnesota coding of resting electrocardiograms.

Results: Apolipoprotein B showed significant correlations with a greater number of parameters than did LDL-cholesterol. Incident CHD was not significantly predicted in age-adjusted logistic regression by LDL-cholesterol but by apo B concentrations in men with a relative risk (RR) 1.005. Apolipoprotein B level >120 vs <95 mg/dl retained significance in both genders combined, even after adjustment for waist girth and log C-reactive protein. The top (>1.02) compared with the bottom bracket of apo B/A-I ratio, though not reaching significantly predictive values among women, did significantly predict in men incident CHD with a RR 1.89.

Conclusions: Apolipoprotein B, which marks small, dense LDL particles in plasma is a better predictor of incident CHD than LDL-cholesterol among Turkish adults. While in the prediction of CHD apo B level should be preferred in women, an apo B/A-I ratio >1.02 has advantages over the latter in men. It is time to create the environment (at least in our cities) for measuring in equipped laboratories apo B, which has advantages over measurements that permit calculation of LDL-cholesterol. (Anadolu Kardiyol Derg 2007; 7: 128-33)

Key words: Abdominal obesity, apolipoprotein A-I and B, coronary heart disease risk, Turkish adults, LDL-cholesterol, Turkish Adult Risk Factor study

Giris

Insan serumunda her cok dusuk yogunluklu (VLDL), orta yogunluklu (IDL), dusuk yogunluklu lipoprotein (LDL) ve kucuk, yogun LDL yapisinda bir adet apolipoprotein (apo) B molekulu bulunur. Apolipoprotein B'nin onemi bahsedilen aterojen parcaciklari kantitatif olarak yansitmasindan ileri gelir. Bu parcaciklar apo B sayesinde ilgili reseptorlere tutunarak kolesterol tasinmasi ve metabolizmasinda onemli rol oynar. Apolipoprotein B'nin %90'i LDL'de bulunur (1). Benzer bicimde yuksek yogunluklu lipoproteinin (HDL) esas lipoproteini olan apo A-I'in temel islevi periferiden fazla kolesterolu karacigere "geri tasima" surecidir. Dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol dusuk iken apo B'nin yuksek bulunmasi plazmadaki aterojenligi fazla olan kucuk, yogun LDL parcaci klarinin arttigi anlamina gelir.

Apolipoprotein B parcaciklari esas itibariyle koroner riski degerlendirmek amaciyla belirlenir; ayrica tedavi etkisinin denetlenmesinde (ornegin restenoz gelisme olasiligi bakimindan) yararlani lir. Framingham ikinci kusak calismasi (2, 3) apo A-I degerinin <120, apoB degerinin >120 mg/dl olusunun her birinin koroner kalp hastalik riskini artirdigini gostermistir. Apolipoprotein B degerleri tek basina risk gostergesi olarak kullanilabildigi gibi, apo A-I ile arasindaki oranin ayni amacla kullanilmasi da deger tasir. Apo A-I/apo B oraninin 1.2'den dusuk olmasinin (ya da tersinin), ateroskleroz riskinin net bicimde arttigini ifade ettigine iliskin bilgi, son yillarda yayinlanan calismalarla (4-8) dogrulanmistir.

Vaskuler riskin belirteci olarak, kolesterol gostergelerinden herhangi birine kiyasla, apo B'nin daha yuksek deger tasidigi birden fazla calismadan (3, 9-12) anlasilmistir. Ayrica, tip 2 diyabetlilerde LDL-kolesterolu hesaplama formulunun yeterince saglikli olmadigi vurgulanmistir (12). Apolipoproteinlerin tayini ustelik acli k gerektirmez (9).

Yetiskin halkimizi temsil eden TEKHARF calismasinda apo B duzeyleri sinirli bir orneklemde aciklanmisti (13); prevalan KKH ile yasayarli analiz sonucu kisaca bildirilmi. (14), ama prospektif analize tabi tutulmamisti. Bu alandaki birikimin gecen surede artmasiyla, TEKHARF calismasinin anlamli degerlendirmelere imkan verecegi dusunuldugunden, apo B duzeylerinin one donuk bicimde ele alinmasi nin yarari uzerinde duruldu. Bu baglamda insidan (yeni gelisen) KKH'nin ongorulmesinde LDL-kolesterol ile kiyaslamada iki parametrenin nisbi rollerinin ogrenilmesinde yarar goruldu.

Bu yazinin amaci, TEKHARF calismasi 1997/98 taramasi baz alinarak, kohortun 7 yila kadar uzanan takibinde yeni gelisen KKH'i ongormede serum apo B duzeylerinin rolunu, ozellikle LDLkolesterol ile karsilastirarak, arastirmaktir. Apo B/apo A-I oraninin ayni ongorude tek basina apo B'ye kiyasla avantaji olup olmadigini incelemek ikincil amactir. Ayrica, apo B ile LDL-kolesterolun digger bazi risk faktorleriyle iliskileri karsilastirilacak ve apo B/apo AI oraninin yetiskinlerimizdeki dagilimi da aciklanacaktir.

Yontemler

Katilimcilar

TEKHARF calismasi 1997/98 taramasina katilan ve 2002/03 taramasi nda yeni alinan kohort (toplamin 1/7'i), son olarak 2004/05 taramasina kadar izlendi. Baslangic kohortunda serumda apo B olculmus olan 2448 kisi bulunuyorken, yasi >74 olanlar ile serum gama-glutamiltransferaz (GGT) degerleri >100 u/ml bulunan 100 kisi dislandi. Boylece calisma kapsamina 2348 kisi (1138 erkek ile 1210 kadin) alindi. Bu bireylerden 2082'sinde LDL-kolesterolun de hesaplanmasina imkan veren olcumler vardi. TEKHARF calismasi takip taramasinin katilimcilari ve yontemiyle ve de yeni kohortun nitelikleriyle ilgili ayrintilar daha once yayinlanmisti (15).

Olcumler ve tanimlar

Sigara iciciligi hic icmemis olanlar, birakmis olanlar ve halen icenler tarzinda gruplandirildi. Bel cevresi kisi ayakta dururken, ic camasirinin uzerinden, hafif ekspirasyon sonunda alt kaburga kenari yla crista iliaca ortasindaki duzeyden bir mezure ile olculdu. Beden kitle indeksi (BKI) agirligin boyun karesine bolunmesiyle hesaplandi (kg/m2). Kan basinci birey oturur pozisyonda iken sag koldan bir Erka sfigmomanometre ile iki kez olculdus Ilk olcum bireyler en az 5 dakika dinlendikten sonra alindi, iki olcum arasinda en az 3 dakika ara ile ve Alman Ulusal Kan Basinci Programi'nca istenen teknige (16) uygun bicimde yapildi. Olcumlerin kaydi en yakin 2 mmHg olarak gecildi ve analizler icin iki okumanin ortalama degeri kullanildi. Kuru kimya yontemi ve Reflotron cihaziyla yapilan HDL-kolesterol olcumleri EDTA'li tupe alinan kandan ayrilan plazmada, diger tetkikler (total kolesterol, trigliserid ve glukoz) serumda tayin edildi. Dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol degerleri Friedewald formulune gore (17) hesaplandi. C-reaktif protein (CRP), apolipoprotein A-I ve B konsantrasyonlari Behring kitleri ve nefelometri (BN Prospec, Behring Diagnostics, Westwood, MA) ile olculdu.

Abdominal obezite icin halkimizda en iyi gostergenin bel cevresi oldugu TEKHARF calismasinda anlasilmisti. Metabolik sendrom (MS) taniminda NCEP ATP III tarafindan onerilen kriterlere (18) uyulmakla birlikte, prediyabet icin aclik serum glukozu 100-125 mg/dl, bel cevresi olcutu icin erkekte [greater than or equal to]95 cm (19) modifikasyonu yapildi. Diyabet (DM) tanisi icin ilacla tedavi altinda bulunma, aclik serum glukozu [greater than or equal to]126 mg/dl veya tokluk glukozu [greater than or equal to]200 mg/dl duzeyleri alindi (20).

Dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol dilimleri 130 ve 100 mg/dl, apo B dilimleri 120 ve 95 mg/dl sinirlariyla uce bolundu. Apo B/A-I orani orneklemde uc esit dilime bolundu (sinirlar 0.78 ve 1.02 olarak cikti).

Insidan KKH'nin belirlenmesi

Olenler hakkinda bilgi ilgili saglik ocagi hekimi veya hemsiresinden, birinci derece akrabasindan ya da muhtardan saglandi. Fatal KKH tanimina, daha once kalp yetersizligi saptanmamis bir kiside gelisen olum durumu dahil edildi. Fatal olmayan KKH tanimi soyleydi: Baslangic taramasindan sonra olustuguna iliskin yeni miyokard infarktusu, yeni angina oykusu ve yeni miyokard iskemisi [onceki trasesinde bulunmadan son elektrokardiyogramda 4.1-2, 5.1-2 veya 7.1 Minnesota kodlarinin (21)] kanitlarinin varligis Ilk taramada KKH kanitlari olmadigi halde, gecen sure icersinde koroner baypas ameliyatina ya da anjiyoplastiye/stent yerlestirilmesine tabi tutulmus kisiler (16).

Veri analizi

Degiskenler ortalama [+ or -] standart sapma, ortanca (ceyrek dilimler araligi) degerleri ya da yuzde olarak ifade edildi. Apolipoprotein B ve LDL-kolesterol ile bazi risk faktorleri arasinda erkek ve kadindaki korelasyon tek degiskenli analizle incelenip, Pearson korelasyon katsayisi (r) ile anlamliligi (p) saptandi. Anilan iki degiskenin ongorusunu belirlemek amaciyla, TEKHARF calismasinin son 7-yillik takibi suresince ortaya cikan insidan KKH icin bu taninin baslangicta bulundugu katilimcilar dislandiktan sonra lojistik regresyon analizi yapildi. Cok degiskenli modeller yas ve diger bazi risk parametrelerinin ayarlanmasina tabi tutuldu. Hazard oraninin hesaplanmasi nda apo B ucte bir dilimleri arasindaki ortalama konsantrasyon farkinin (gradiyentin) 1.9 SD'ye esdeger oldugu dikkate alindi. Istatistikler Windows icin SPSS-10 programi kullanilarak yapildi.

Bulgular

Kohort bireylerinin baslangictaki ortalama yasi 48.3 [+ or -] 11.9 yil, ortalama takip suresi 5.9 yildi (toplam 11,900 kisi-yili).

Dagilimlar

Apolipoprotein A-I 2016 kiside, apo B 2348 kiside olculmustu, LDL-kolesterol ise bunlardan 2082 kiside aclik trigliseridlerine gore hesaplanmisti. Serumda apo B, LDL-kolesterol ile apo B/apo A-I oranlarinin ortalama, ortanca ve ceyrekler araligi degerleri erkek ve kadin icin ayri ayri Tablo 1'de sunulmaktadir. Cinsiyetler arasi nda anlamli fark gorulmeyen apo B degerlerinin, ceyrekler arali ginda LDL-kolesterolden erkeklerde 2.5 mg/dl, kadinlarda 9 mg/dl daha az oldugu dikkat cekmektedir. Apo B/A-I orani erkeklerin 1/4'inde [greater than or equal to]1.10, kadinlarin 1/4'inde [greater than or equal to]0.98 idi.

Baslangictaki apo B degerleri ile bagintili olan degiskenler

Tablo 2'de bildirilen korelasyon katsayilarina dayanarak yapilan karsilastirmada, 16 degiskenin ucunde (yas, total kolesterol ve erkeklerde CRP ile fiziksel aktivite) LDL-kolesterol apo B'den daha yuksek korelasyona sahipken, LDL-kolesterole gore 7 degisken ile apo B arasinda daha yuksek korelasyon oldugu belirlendi.

Yeni gelisen KKH'nin ongorusune iliskin kiyaslama

Baslangicta KKH tanisi konmus olan 46'sar erkek ile kadin dislandiktan sonra, LDL-kolesterol olcumu bulunan 1969 katilimcinin izlemesinde gelisen 158 yeni gelisen KKH'ni yas-ayarli LDL-kolesterol kadinda ongormedi; erkekte ve iki cinsiyet birlikte degerlendirildi ginde 1.005 ve 1.004'luk nisbi risklerle (RR) ancak sinirda ongordurdu (Tablo 3). Buna karsilik her iki cinsiyette apo B konsantrasyonlari yeni gelisen KKH icin anlamli cikti 1.005 (%95 guven araligi [GA} 1.000; 1.010). Yasa ilaveten CRP icin de ayarlama yapi ldiginda, erkekte 1.005 (%95GA 1.000; 1.010) ile anlamli bicimde ongordurdu, kadindaki ongorusu ise 1.004 (%95GA 0.999; 1.009) nisbi riskle sinirda anlamli cikti. Cinsiyet, yas, log CRP ve bel cevresi icin ayarlandiktan sonra, bel cevresi sinirda anlamli, log CRP anlamli iken, apo B degerleri bunlardan bagimsiz olarak 1.004 (%95GA 1.001; 1.008) nisbi riskle anlamli ongoruye sahipti.

Surekli degisken yerine, ucte bir dilimleri kullanildiginda, 2253 kiside gelisen 222 KKH icin yas-ayarli lojistik regresyonda, apo B ust ucte bir dilimi 1.79'luk nisbi riskle anlamli idi (trend icin p 0.003). Dusuk yogunluklu lipoproteinin ust ucte bir dilimi de 1.51'lik nisbi riskle (%95GA 1.004; 2.26) anlamli bulundu (trend icin p 0.054). Apo B modeline bel cevresi de katilinca, anlamli olan bel cevresinden (hazard orani 1.23) bagimsiz olarak, ust ucte bir dilim 1.66'lik nisbi riskle anlamli idi. Tablo 3'te goruldugu gibi, kadinlarda RR biraz daha guclu ve anlamliyken, erkeklerde anlamli cikmadi. Yas ve bel cevresinin disinda, modele log CRP de eklenince, modelin %12 daralmasina ragmen, bel cevresi ve log CRP sinirda anlamli bulunurken, apo B ust ucte bir dilimi tum grupta 1.51'lik nisbi riskle (%95GA 1.016; 2.24) yine anlamli geldi.

Yeni gelisen KKH ongorusunde Apo B/AI orani

Apo B/AI orani da iki usulle incelendi. Surekli degisken olarak kullanilan log apo B/apo A-I oranina iliskin nisbi risk erkekte anlamli olarak yuksek (5.5) bulundu (Tablo 4). Bu, oranin ikiye katlanmasi nin 1.41 kat KKH riski artisina karsilik gelmekteydi. Kadinda ikiye katlanma, KKH riskinin 1.2 kat yukselmesine esdeger olup anlamli cikmadi.

Apo B/AI orani cinsiyete ozgu ucte bir dilimlere bolundugunde, ust ucte bire gore alt ucte bir erkeklerde (>1.02) KKH'yi 1.89 nisbi riskle anlamli olarak ongordurdu. Kadinlarda (>0.91) bu ongoru 1.54 nisbi riskle anlamliliga ulasmadi.

Tartisma

Populasyona dayali bu prospektif incelemede apo B ile LDL-kolesterol duzeylerinin yeni gelisen KKH'yi ongordurmede nisbi degerleri karsilastirildi. Dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol konsantrasyonlari kadinda KKH'yi ongordurmedigi halde, apo B duzeyleri iki cinsiyette de anlamli bicimde ongordurdu. Kadi nda apo B ust ucte bir dilimi, alt dilime gore 1.38'lik hazard orani na karsilik gelecek bicimde ve bel cevresi ile CRP'den bagimsiz olarak KKH'yi ongordurdu. Erkekte tercih edilecek apo B/AI orani nda >1.02'lik deger, yeni KKH gelismesinin yastan bagimsiz bir belirleyicisiydi.

Kucuk, yogun LDL parcaciklarinin sayisini yansittigina inanilan apo B duzeyleri (22), Turk yetiskinlerinde cinsiyetler arasinda anlamli bir fark gostermedi. Bu nedenle apo B icin ayni dilimler her iki cinsiyette uygulandi. Ilgi cekici olarak, apo B degerleri LDL-kolesterolden yalnizca 6 mg/dl (yani %5 oraninda) daha dusuktu. Yuksek apo B duzeyi icin aldigimiz [greater than or equal to]120 mg/dL'lik sinir cok sayida calismada (8) kullanilmistir ve bunun vaskuler hastalik riskinin onemli olcude arttigina denk geldigi gosterilmistir. Yurtdisi orneklemlerde ortalama apo B konsantrasyonlarinin erkek ve kadi nda sirasiyla 111 ve 104 mg/dl oldugu goz onunde tutulursa, bizdeki duzeylerin--LDL-kolesterol yuksek olmadigi halde--benzer oldugu soylenebilir (23-25). Apolipoprotein B konsantrasyonlarinin LDL-kolesterole gore nispeten yuksek olmasi, yetiskinlerimizin dislipidemisinde kucuk, yogun LDL parcaciklarinin daha onemli bir yer isgal ettigini yansitmaktadir. Dikkat cekici bir diger husus, yetiskinlerimizde ortanca apo B/A-I oranlarinin erkekte 0.89, kadi nda 0.79 gibi yuksek bulunmasidir. Bu ortanca degerler, MONICA/KORA Augsburg populasyonunda 68'inci persentile karsilik gelen (0.74 ve 0.59) degerlerden (5) hayli yuksektir. Cesitli etnik gruplari iceren INTERHEART calismasinda ortanca oran kardiyovaskuler hastaligi bulunmayan bireylerde 0.80 olarak bildirilmi stir (7). Bu nedenle oran halkimizda belki hafifce yuksek sayilabilir. Koroner riskin yuksek oldugunu yansitan apo B/A-I oraninin >0.83 olmasi halinin erkeklerimizin %58 gibi cogunlugunda, kadinlari mizin da yaklasik yarisinda (%42) bulunmasi, risk profilimizin artmis oldugunun bir gostergesidir. Nitekim, INTERHEART calismasinda dunyanin 52 ulkesinden izlenen, buyuk cogunlugu erkek, 12461 kisinin sadece %35'inde apo B/apo A-I orani [greater than or equal to]0.85 idi (7).

Apo B konsantrasyonlarinin korelatlari

Yapilan Pearson korelasyon testi sonucunda, apo B LDL-kolesterolden daha fazla (3'e karsi 7) parametre ile anlamli korelasyonlar sergiledi. Bu, halkimizdaki risk bilesenleri bakimindan apo B degerlerinin daha genis bir yelpaze -ozellikle obezite, kan basi nci, HDL-kolesterol ve MS- ile iliski icinde olduguna isarettir.

Risk ongordurucusu olarak apo B LDL-kolesterolden ustun

Yeni gelisen KKH dikkate alininca, yas ayarlamasindan sonra, LDL-kolesterol kadinda anlamli olmayan, erkekte sinirda anlamli nispi risk sergilerken, apo B duzeyinin (ek olarak CRP ayarlamasindan sonra da) kadinda sinirda anlamli, erkekte anlamli birer nisbi riski saptandi. Apo B'nin fatal akut miyokard infarktusunu ongormede LDL-kolesterolden daha guclu oldugu ikna edici bicimde geni . AMORIS calismasinda gosterilmisti (8): 175,000'i askin Isveclinin 51/4 yil takibinde miyokard infarktusunden olum lipoprotein degiskenleri arasinda en iyi bicimde apo B (ve apo B/A-I orani) tarafi ndan ongorulmekteydi. THROMBO calismasinda miyokard infarktusu gecirmis metabolik sendromlu 272 bireyde tekrar koroner olay yasama riskinin en guclu ongordurucusunun apo B oldugu saptanmistir (26). Jiang ve arks (27) tip 2 diyabetli hastalarin 6 yil takip edildigi calismalarinda koroner olaylari ongordurmede (HDLdi si kolesterol gibi) apo B'nin de LDL-kolesterolden daha guclu oldu gunu gosterdiler. Sattar ve arks (28) ise, MS'lu kisilerde apo B'nin HDL-disi kolesterole de ustunluk sergiledigini bildirdiler.

Obezite ve enflamasyondan bagimsizlik: Regresyon modellerine kadinlarda bel cevresi katildiginda ongoru anlamliliginin zayiflamamasi, buna karsilik erkeklerde zayiflamasi, kucuk, yogun LDL parcaciklarini yansitan yuksek apo B degerlerinin riski erkeklerde genis olcude santral obezite araciligiyla etkilemesini, bunun da insulin direnci cercevesinde cereyan ettigini dusundurmektedir. Oysa kadinlarda, apo B'nin KKH riskini etkilemesinde insulin direncinin yaninda, kronik subklinik enflamasyon araciliginin rolu de onemli gorunmektedir; nitekim bel cevresine ilaveten CRP'nin eklenmesiyle modelin anlamliligi yitirilmektedir. Apo B'nin log CRP ile tek degiskenli korelasyonunda yalniz kadinda anlamlilik bulmamiz, bu aciklamaya paraleldir.

Apo B/A-I orani KKH ongorusu icin erkekte degerli

Yeni gelisen KKH riski acisindan apo B/A-I orani apo B duzeyine gore esdeger gorunurken, cinsiyet farki belirgindi. Erkeklerde hem surekli degisken olarak apo B, hem de apo B/A-I orani anlamli ongoru saglarken, hazard oranina gore apo A-I'i de iceren oran daha saglikli gorunmekteydi. Gerci salt apo B duzeyinin 1.22'lik hazard oranina karsilik, surekli degisken olarak kullanilan log apo B/A-I oraninin ikiye katlanmasi erkekte 1.41 kat KKH riski, yani benzer hazard orani belirledi. Ama >1.02'lik apo orani bir esigi temsil edip 1.89'luk nisbi risk (hazard orani ~1.38) ile erkekte en fazla katki saglar gorundu. Kadinda ise, apo B/A-I orani ongorude anlamliliga ulasmazken, apo B ust dilimi, yaklasik ~1.42 hazard orani ile en iyi ongorduren degiskendi. Hazard oranina dair bu bulgular literaturle uyumlu (4-8) olmakla birlikte, prospektif olmayan INTERHEART vaka-kontrol calismasinda oranin ikiye katlanmasinin miyokard infarktusu olasiligini 2.9 kat dolayinda artirdigina (yani hazard oraninin yaklasik 1.7 olduguna) iliskin bulgu saglanmi sti. Yeni gelisen miyokard infarktusu ongorusunde apo B/A-I oraninin [greater than or equal to]0.90 olmasi, Isvec'te bir topluma dayali calismada 1.48'lik anlamli bir hazard orani sergiledi (4). Apo B/A-I oraninin prospektif AMORIS calismasinda, gelecekteki miyokard infarktusunden olum riskini ongordurmek icin her iki cinsiyette en guclu degisken oldugu ve apo A-I'in koruyucu olarak katkida bulundugu (8) gosterilmistir. INTERHEART bulgularina gore bu degerin etnik kokenden ve yasam tarzindan etkilenmiyor olmasi da ayri bir avantaji olarak gozukmektedir (7).

Kadinlarimizda apo B'nin yeni gelisen KKH riskini iyi ongormesine karsilik, apo B/A-I oraninin anlamliliga ulasmamasi, apo A-I degerlerinin kadinlarda KKH riskiyle iliskisinin zayif oldugunu dusundurmektedir. Oysa, erkekte KKH riskine apo A-I degerlerinin de katkida bulunmasi soz konusudur.

Biyokimyasal tayin ve maliyet yonleri

Apolipoproteinler direkt yontemle olculurken LDL kolesterol genellikle metodolojik acidan hatalara yol acabilen total kolesterol, trigliserit ve HDL kolesterolun kullanildigi Friedewald formulunden hesaplanir (17). Formulun kullanilabilmesi icin hastanin ac olmasi ve trigliserit degerlerinin 400 mg/dl'nin altinda olmasi gerekir. Tum bunlar saglaninca da, LDL kolesterol duzeyi 100 mg/dl'nin alti na indikce formulun hata oranin %10'lara yaklastigi gosterilmistir ki, bu ciddi bir orandir (14). Bunun yaninda LDL kolesterolu direkt olcen metotlar arasinda standardizasyon saglanamamistir. Oysa apo'lar aclik gerektirmeden dondurulmus plazmalarda uluslararasi standardizasyonu saglanmis nispeten ucuz yontemlerle olculebildi ginden, aterojen lipit profilini daha dogru bicimde yansitir.

Klinik degerlendirmede kullanilan kolesterol modelinin esasli sinirlamalari oldugu (bu baglamda total ve HDL kolesterol ile trigliseridi kapsayan uc olcum ile LDL-K icin gereken hesaplamanin, olcumlerin ustelik aclik kaninda yapilmasi gerektigi) one surulmu stur (8). Toplumumuza benzer sekilde, normal ya da dusuk LDL-kolesterol konsantrasyonlari barindiran toplumlarda, yine de sik gorulebilen dislipidemili erkek ve kadinlarin tani ve tedavisinde, kolesterol modelinden cok, apo B ve apo A-I verilerinin yuksek deger tasidigi yargisina varilmisti (8). Bulgularimiz bu gorusu yeti skinlerimiz icin net bir sekilde desteklemektedir.

Baslangic taramasinda olculmemis olup bunu izleyen 2000 taramasi apo B ve LDL-kolesterol olcumlerinin baslangic deger olarak alinmasi, bir sinirlama sayilabilirse de, bu sistematik bir yanilgi olmayip, bir miktar dilusyon yanilgisina suruklemis ve boylece mevcut iliskilerin gucunu zayiflatmis olabilir.

Sonuc olarak, apo B konsantrasyonlari ve apo AI/B oranlarinin halkimizda nispeten yuksek bulunmasi, risk profilimizin yuksekli ginin bir gostergesidir. Kucuk, yogun LDL parcaciklarinin sayi sini yansitan apo B duzeyleri toplumumuzda yeni gelisen KKH olaylari icin LDL-kolesterolden daha iyi bir ongordurucudur. Kadi nda apo B duzeyi, erkekte >1.02'lik apo B/AI orani yeni KKH geli smesini en iyi ongorduren parametrelerdir. Aclik durumunu gerektirmeyen ve asiri hipertrigliseridemi durumunda da gecerli olan apo B olcumlerinin, sehirlerdeki techizatli laboratuvarlarda LDL-kolesterol hesaplamasina izin veren tayinlere tercih edilmesi icin, Saglik Bakanligi, hekim ve biyokimya kuruluslarinin ortak giri simleriyle zemin hazirlama zamani gelmistir.

Kaynaklar

(1.) Marcovina S, Packard CJ. Measurement and meaning of apolipoprotein AI and apolipoprotein B plasma levels. J Intern Med 2006; 259: 437-46.

(2.) Contois J, McNamara JR, Lammi-Keefe C, Wilson PW, Massov T, Schaefer EJ. Reference intervals for plasma apolipoprotein A-1 determined with a standardized commercial immunoturbidimetric assay: results from the Framingham Offspring Study. Clin Chem 1996; 42:507-14.

(3.) Contois JH, McNamara JR, Lammi-Keefe CJ, Wilson PW, Massov T, Schaefer EJ. Reference intervals for plasma apolipoprotein B determined with a standardized commercial immunoturbidimetric assay: results from the Framingham Offspring Study. Clin Chem 1996; 42:515-23.

(4.) Lind L, Vessby B, Sundstrom J. The apolipoprotein B/AI ratio and the metabolic syndrome independently predict risk for myocardial infarction in middle-aged men. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2006; 26:406-10.

(5.) Meisinger C, Lowel H, Mraz W, Koenig W. Prognostic value of apolipoprotein B and A-I in the prediction of myocardial infarction in middle-aged men and women: results from the MONICA/KORA Augsburg cohort study. Eur Heart J 2005; 26: 271-8.

(6.) Shai I, Rimm EB, Hankinson SE, Curhan G, Manson JE, Rifai N, et al. Multivariate assessment of lipid parameters as predictors of coronary heart disease among postmenopausal women. Potential implications for clinical guidelines. Circulation 2004; 110: 2824-30.

(7.) Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanas F, et al. on behalf of the INTERHEART Study Investigators. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART Study): case-control study. Lancet 2004; 364:937-52.

(8.) Walldius G, Jungner I, Holme I, Aastveit AH, Kolar W, Steiner E: High apolipoprotein B, low apolipoprotein A-I, and improvement in the prediction of fatal myocardial infarction (AMORIS study): a prospective study. Lancet 2001; 358:2026-33.

(9.) Kottke BA, Zinsmeister AR, Holmes DR Jr, Kneller RW, Hallaway BJ, Mao SJT. Apolipoproteins and coronary heart disease. Mayo Clin Proc 1986; 61: 13-20.

(10.) Lamarche B, Moorjani S, Lupien PJ, Cantin B, Bernard PM, Dagenais GR, et al. Apolipoprotein A-1 and B levels and the risk of ischemic heart disease during a five-year follow-up of men in the Quebec cardiovascular study. Circulation 1996; 94: 273-8.

(11.) Talmud PJ, Hawe E, Miller GJ, Humphries SE: Non-fasting apolipoprotein B and triglyceride levels as a useful predictor of coronary heart disease risk in middle-aged U.K. men. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2002; 22: 1918-23.

(12.) Wagner AM, Sanchez-Quesada JL, Perez A, Rigla M, Cortes M, Blanco-Vaca F, et al. Inaccuracy of calculated LDL cholesterol in type 2 diabetes: consequences for patient risk classification and therapeutic decision. Clin Chem 2000; 46: 1830-2.

(13.) Onat A, Yildirim B, Uslu N, Gurbuz N, Kele. I, Cetinkaya A, ve ark.: Turk eri.kinlerinde plazma lipoprotein ve apolipoproteinleri: Genel duzeyler, risk faktorleriyle iliskileri ve kadinlarda HDL'nin koroner riski belirleyiciligi. Turk Kardiyol Dern Ar. 1999; 27; 72-9.

(14.) Onat A. Risk factors and cardiovascular disease in Turkey. Atherosclerosis 2001; 156: 1-10.

(15.) Onat A (editor), Sansoy V, Hergenc G, Soydan I, Adalet K. Turk Eriskinlerinde Kalp Sagligi: Halkimiza iliskin temel veri uretiminden evrensel tibba katkiya. Istanbul: Argos Iletisim; 2005.

(16.) Hense HW, Stieber J: Blutdruck-Messkurs. Heidelberg: GSF-MEDIS Institut, 1988.

(17.) Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem 1972; 18: 499-502.

(18.) Executive Summary of the Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on detection, evaluation and treatment of high blood cholesterol in adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001; 285: 2486-97.

(19.) Onat A, Uyarel H, Hergenc G, Karabulut A, Albayrak S, Can G. Determinants and definition of abdominal obesity as related to risk of diabetes, metabolic syndrome and coronary disease in Turkish men: a prospective cohort study. Atherosclerosis 2006; Atherosclerosis. 2007;191: 182-90. Epub 2006 May 6.

(20.) Genuth S, Alberti KG, Bennett P, Buse J, Defronzo R, Kahn R, et al. Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus. Follow-up report on the diagnosis of diabetes mellitus. The Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus. Diabetes Care 2003; 26: 3160-7.

(21.) Rose GA, Blackburn H, Gillum RF, Prineas RJ. Cardiovascular Survey Methods, 2nd ed. Geneva: World Health Organization; 1982.

(22.) Sniderman A, Scantlebury T, Cianflone K. Hypertriglyceridemic hyperapo B: the unappreciated atherogenic dyslipoproteinemia in type 2 diabetes mellitus. Ann Intern Med 2001; 135: 447-59.

(23.) Zunic G, Jelic-Ivanovic Z, Spasic S, Stojiljkovic A, Majkic-Singh N: Reference values for apolipoproteins A-I and B in healthy subjects, by age: Clin Chem 1992; 38: 566-9.

(24.) Leino A, Impivaara O, Kaitsaari M, Jarvisalo J: Serum concentrations of apolipoprotein A-I, apolipoprotein B, and lipoprotein (a) in a population sample. Clin Chem 1995; 41: 1633-6.

(25.) Noma A, Hata Y, Goto Y: Quantitation of serum apolipoprotein A-I, A-II, B, C-II, C-III and E in healthy Japanese by turbidimetric immunoassay: reference values, and age- and sex-related differences. Clin Chim Acta 1991; 199: 147-57.

(26.) Corsetti JP, Zareba W, Moss AJ, Sparks CE. Apolipoprotein B determines risk for recurrent coronary events in postinfarction patients with metabolic syndrome. Atherosclerosis 2004; 177: 367-73.

(27.) Jiang R, Schulze MB, Li T, Rifai N, Stampfer MJ, Rimm EB, et al. Non-HDL cholesterol and apolipoprotein B predict cardiovascular disease events among men with type 2 diabetes. Diabetes Care 2004; 27:1991-7.

(28.) Sattar N, Williams K, Sniderman AD, D'Agostino R Jr, Haffner SM. Comparison of the associations of apolipoprotein B and non-highdensity lipoprotein cholesterol with other cardiovascular risk factors in patients with the metabolic syndrome in the Insulin Resistance Atherosclerosis Study. Circulation 2004; 110: 2687-93.

Yazisma Adresi: Prof. Dr. Altan Onat, Nisbetiye cad. 37/24, Etiler 34335, Istanbul, Turkiye

Tel.: 0212 351 62 17 Fax: 0212 351 42 35 E-mail: alt_onat@yahoo.com.tr

Altan Onat (1,2), Hakan Ozhan (3), Gunay Can (2), Gulay Hergenc (4), Ahmet Karabulut (5), Sinan Albayrak (3)

(1) Turk Kardiyoloji Dernegi, (2) Istanbul Universitesi Cerrahpasa Tip Fakultesi, Kardiyoloji Anabilim Dali, Istanbul (3) Abant Izzet Baysal Universitesi Duzce Tip Fakultesi, Duzce (4) Yildiz Teknik Universitesi Biyoloji Bolumu, Istanbul, (5) Siyami Ersek Kalp-Damar Cerrahisi Merkezi, Istanbul, Turkiye
Tablo 1. Turk yetiskinlerinde apo B, LDL-kolesterol ve apo B/AI oranina
dair 1998 yili ortalama ve ortanca degerler

 Genel

 B/A-I orani Apo B LDL-K

N 2016 2348 2082
25 persentil 0.67 88.4 94.5
50 persentil 0.839 106 115.3
75 persentil 1.04 132.8 138.1
Ortalama 0.90 [+ or -] 0.38 114.7 + 41.4 117.7 + 34.0

 Erkek

 B/A-I orani Apo B LDL-K

N 981 1125 970
25 persentil 0.725 89.7 92.3
50 persentil 0.89 109.4 112.4
75 persentil 1.10 132 133.8
Ortalama 0.95 [+ or -] 0.42 114.7 + 40.8 114.1 + 31.7

 Kadin

 B/A-I orani Apo B LDL-K

N 1035 1223 1112
25 persentil 0.63 87.2 97.4
50 persentil 0.78 108.1 118.2
75 persentil 0.98 133 141.3
Ortalama 0.845 [+ or -] 0.34 114.7 + 42.0 120.8 + 35.6

Oranda ortalamalar arasi fark p < 0.001

Apo-apolipoprotein, LDL-K-dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol

Tablo 2. Apo B ve LDL-kolesterol ile bazi risk parametreleri arasinda
Pearson korelasyon katsayilari (r)

 Erkek

 Apo B (n = 1125) LDL-K (n = 970)

Degiskenler n r p n r p

Total kolesterol, mg/dl 1091 0.49 0.001 937 0.75 0.001
LDL-kolesterol, mg/dl 970 0.42 0.001
Apolipoprotein B, mg/dl 0.42 0.001
Aclik trigliseridleri, 970 0.35 0.001
 mg/dl
Log aclik insulini 622 0.18 0.001 579 0.10 0.018
Bel cevresi, cm 0.18 0.001 0.13 0.001
Diyastolik kan basinci, 0.15 0.001 0.09 0.008
 mmHg
Sistolik kan basinci, 0.15 0.001 0.12 0.001
 mmHg
Vucut kitle indeksi, 1086 0.15 0.001 933 0.11 0.001
 kg/[m.sup.2]
Metabolik sendrom 0.15 0.001 0.08 0.011
HDL-kolesterol, mg/dl -0.12 0.001 -0.05 AD
Alkol icimi 0.08 0.012 964 0.09 0.005
Yas, yil 0.07 0.025 0.11 0.001
Log C-reaktif protein 975 0.04 AD 840 0.14 0.001
Fiziksel aktivite -0.05 AD -0.08 0.009
 seviyesi, I-IV
Diyabet, tip 2 0.01 AD -0.01 AD
Fibrinojen, mg/dl 825 0.04 AD 736 0.05 AD
Sigara iciciligi 1125 0.02 AD 970 0.02 AD

 Kadin

 Apo B (n = 1223) LDL-K (n = 1112)

Degiskenler n r p n r p

Total kolesterol, mg/dl 1184 0.49 0.001 1080 0.78 0.001
LDL-kolesterol, mg/dl 1112 0.46 0.001
Apolipoprotein B, mg/dl 0.46 0.001
Aclik trigliseridleri, 1112 0.41 0.001
 mg/dl
Log aclik insulini 789 0.12 0.001 750 0.08 0.035
Bel cevresi, cm 0.19 0.001 0.15 0.001
Diyastolik kan basinci, 0.15 0.001 0.13 0.001
 mmHg
Sistolik kan basinci, 0.18 0.001 0.17 0.001
 mmHg
Vucut kitle indeksi, 1182 0.15 0.001 1077 0.12 0.001
 kg/[m.sup.2]
Metabolik sendrom 0.23 0.001 0.13 0.001
HDL-kolesterol, mg/dl -0.08 0.004 -0.06 AD
Alkol icimi -0.02 AD 1111 -0.01 AD
Yas, yil 0.25 0.001 0.32 0.001
Log C-reaktif protein 1082 0.17 0.001 989 0.17 0.001
Fiziksel aktivite -0.08 0.006 -0.07 0.018
 seviyesi, I-IV
Diyabet, tip 2 0.12 0.001 0.08 0.001
Fibrinojen, mg/dl 88 0.10 0.002 826 0.05 AD
Sigara iciciligi 1223 0.07 AD 1112 0.01 AD

AD-anlamli degil, Apo-apolipoprotein, HDL-yuksek yogunluklu
lipoprotein,LDL-K-dusuk yogunluklu lipoprotein kolesterol

Tablo 3. Surekli degiflken ya da uctebir dilimler halinde apo B ve
LDL-kolesterolun erkek ve kadinlarda insidan KKH'yi ongordurme durumu

 Erkek

 Apo B LDL-K

 RR %95GA RR %95GA

Yas-ayarli 1.005 1.000; 1.010 1.005 0.998; 1.012
Yas, bel, log CRP ayarli 1.005 1.000; 1.010
Yas, ve CRP-ayarli 1.005 1.000; 1.010
Tertil I <95/100 mg/dl 1 1
Tertil II 95-120/130 1.18 AD 0.60 0.33; 1.07
 mg/dl
Tertil III >120/130 1.12 AD 0.82 AD
 mg/dl
Tertil III yas.bel.CRP 1.43 0.80; 2.56
 ayr.
Tertil III yas ve 1.41 0.84; 2.37
 bel-ayarli

 Kadin

 Apo B LDL-K

 RR %95GA RR %95GA

Yas-ayarli 1.005 1.001; 1.009 1.003 AD
Yas, bel, log CRP ayarli 1.004 0.999; 1.009
Yas, ve CRP-ayarli 1.004 0.999; 1.009
Tertil I <95/100 mg/dl 1 1
Tertil II 95-120/130 1.54 AD 1.11 AD
 mg/dl
Tertil III >120/130 1.86 1.04; 3.36 1.71 0.90; 3.24
 mg/dl
Tertil III yas.bel.CRP 1.49 0.85; 2.59
 ayr.
Tertil III yas ve 1.85 1.09; 3.16
 bel-ayarli

Apo B modeline 106 ve 116 yeni KKH icin 1079 erkek ile 1177 kadin
dahildi

LDL modeline 78 ve 80 yeni KKH icin 928 erkek ile 1041 kadin dahildi

AD-anlamlui degil, Apo-apolipoprotein, CRP-C-reaktif protein,
KKH-koroner kalp hastaligi, LDL-K- dusuk yogunluklu lipoprotein
kolesterol, RR-nisbi risk

Tablo 4. Surekli degisken ya da uctebir dilimler halinde apo B/A-I
oraninin insidan KKH'yi ongordurme durumu

 Erkek Kadin

 RR %95 GA RR %95 GA

Log apo B/A-I orani 5.55 1.30; 23.7 2.44 AD
Apo B/A-I <0.78 1 1
0.78-1.02 1.07 AD 1.06 AD
>1.02 1.89 1.09; 3.27 1.54 AD

Modele 91 ve 87 yeni KKH icin 941erkek ile 1001 kadin dahildi.

AD-anlamli degil, Apo-apolipoprotein, GA-guven araligi, KKH-koroner
kalp hastaligi, RR-nisbi risk
COPYRIGHT 2007 Galenos Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2007 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Original Investigation/Orijinal Arastirma
Author:Onat, Altan; Ozhan, Hakan; Can, Gunay; Hergenc, Gulay; Karabulut, Ahmet; Albayrak, Sinan
Publication:The Anatolian Journal of Cardiology (Anadolu Kardiyoloji Dergisi)
Article Type:Clinical report
Geographic Code:7TURK
Date:Jun 1, 2007
Words:5414
Previous Article:Comparison of traditional risk factors, natural history and angiographic findings between coronary heart disease patients with age <40 and [greater...
Next Article:Effect of female gender on the outcome of coronary artery bypass surgery for left main coronary artery disease/Sol ana koroner arter hastaligi...
Topics:


Related Articles
Preliminary results of HDL levels in the Duzce region (Turkey): normal rather than low/Duzce (Turkiye) bolgesinde HDL duzeylerinin on calisma...
Koroner risk katsayisi ile koroner anjiyografik olarak damar tutulumu ve risk faktorleri arasindaki iliski/Relationship between coronary risk...
Prospective validation in identical Turkish cohort of two metabolic syndrome definitions for predicting cardiometabolic risk and selection of most...
Abdominal obesity and cardiometabolic risk/Abdominal obezite ve kardiyometabolik risk.
On the criteria of metabolic syndrome in predicting incident coronary disease and diabetes in Turkish adults/Abdominal obesity and cardiometabolic...
Total variation of LDL-cholesterol and apolipoprotein B/ Serum apolipoprotein B is superior to LDL-cholesterol level in predicting incident coronary...
Association of microalbuminuria and fasting insulin levels with presence and severity of coronary artery disease in non-diabetic cases/Diyabetik...
Preanalytical factors for non-HDL cholesterol measurements/ Serum lipid profiles including non-high density lipoprotein cholesterol levels in Turkish...
Adolesan yasta koroner baypas yapilan ve LDL aferez tedavisi uygulanan homozigot ailevi hiperkolesterolemi olgusu/ A case with homozygote familial...

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters