Printer Friendly

SOCIOECONOMIC INEQUALITIES IN MORTALITY DUE TO ALL CAUSES IN THE WORKING AGE POPULATION OF POLAND IN 2002 AND 2011/NIEROWNOSCI SPOLECZNO-EKONOMICZNE W UMIERALNOSCI MIESZKANCOW POLSKI W WIEKU PRODUKCYJNYM Z POWODU OGOLU PRZYCZYN W ROKU 2002 I 2011.

WSTEP

Za nierownosci w stanie zdrowia (health inequalities) uwaza sie wszelka zmiennosc i dysproporcje w stanie zdrowia miedzy pojedynczymi osobami lub grupami ludzi. Coraz czesciej z tego pojecia wyodrebnia sie taka czesc nierownosci (health inequities), ktora odnosi sie do uznawanych za niesprawiedliwe, ogolnie nieakceptowane i krzywdzace roznic w stanie zdrowia poszczegolnych grup spoleczno-ekonomicznych [1]. Zmniejszanie roznic spolecznych i terytorialnych w stanie zdrowia populacji jest obecnie jednym z najwazniejszych problemow zdrowia publicznego na calym swiecie.

W trakcie 7. Europejskiej Konferencji Zdrowia Publicznego, ktora odbyla sie w listopadzie 2014 r. w Glasgow, sformulowano deklaracje "All hands on deck to close the health inequalities gap" ("Wszystkie rece na poklad, zeby zniwelowac nierownosci w zdrowiu") [2]. Deklaracja ta jest dowodem niepokoju wywolanego problemem nierownosci w zdrowiu oraz wyrazem woli przeciwdzialania temu zjawisku i jego negatywnym konsekwencjom. Znalazl sie w niej m.in. apel o gromadzenie danych naukowych dotyczacych dysproporcji w zdrowiu.

Roznice w stanie zdrowia zwiazane ze statusem spolecznym sa czesto badane i opisywane w literaturze przedmiotu. Szczegolnie duzo prac dotyczy zroznicowania umieralnosci w krajach zachodnich [3-6]. Prowadzono rowniez badania dotyczace nierownosci w stanie zdrowia w krajach Europy Wschodniej, m.in. w Rosji [7,8], Estonii [9] i na Litwie [10]. Z badan tych wynika, ze istnieje scisly zwiazek miedzy stopniem rozwoju gospodarczego kraju a poziomem nierownosci spoleczno-ekonomicznych w stanie zdrowia jego mieszkancow. W krajach wysoko rozwinietych nierownosci te zmniejszaja sie, natomiast w krajach o nizszym poziomie rozwoju pozostaja wysokie lub rosna [11,12].

W Polsce po transformacji ustrojowej, gospodarczej i spolecznej, ktora rozpoczela sie w 1989 r., wiekszosc wskaznikow gospodarczych znacznie sie poprawila. Produkt Krajowy Brutto (PKB) per capita wzrosl z 1698 dolarow amerykanskich (am.) w 1990 r. do 14 422 dolarow am. w 2014 r. Przecietne tempo wzrostu PKB w Polsce wynosilo w tym okresie 3,8% rocznie [13]. Wskaznik zagrozenia ubostwem lub wykluczeniem spolecznym w 2011 r. byl nieco wyzszy od sredniej wartosci w Unii Europejskiej (27,2% populacji w Polsce wobec 24,3% dla UE-28 (28 panstw czlonkowskich Unii Europejskiej)), a od 2005 r. jego wartosc zmniejszyla sie o 18,1 punktu procentowego (p.p.). Wspolczynnik Giniego w Polsce w 2011 r. wynosil 31,1 i byl tylko nieco wyzszy od sredniej unijnej wynoszacej 30,8. W stosunku do roku 2005 wartosc tego wspolczynnika zmniejszyla sie o 4,5 p.p. [14].

Celem niniejszej pracy byla ocena zmian, jakie zaszly w 2011 w porownaniu z rokiem 2002, w nierownosciach w umieralnosci mieszkancow Polski w wieku produkcyjnym wynikajacych z wyksztalcenia, stanu cywilnego, statusu zatrudnienia i miejsca zamieszkania.

MATERIAL I METODY

Materialem badawczym byla baza danych skladajaca sie z 359 486 kart zgonow wszystkich mieszkancow Polski, ktorzy zmarli w roku 2002, i 375 501 kart zgonow osob zmarlych w 2011 r. Na potrzeby tego badania udostepnil ja Departament Informacji Glownego Urzedu Statystycznego (GUS). Analiza objeto wszystkie zgony mieszkancow Polski w wieku 25-64 lat w 2002 r. (N = 97 004) i 2011 r. (N = 104 598). Wykluczono zgony osob ponizej 25. roku zycia, poniewaz wiele osob ponizej tego wieku nie zakonczylo jeszcze edukacji. Skupiono sie na umieralnosci przedwczesnej (ponizej 65. roku zycia) jako wskazniku stanu zdrowia spoleczenstwa najsilniej uzaleznionego od uwarunkowan spoleczno -ekonomicznych. Brak danych o wyksztalceniu dotyczyl 0,9% kart zgonow w 2002 r. i 1,8%--w 2011 r. W 2002 r. dane dotyczace stanu cywilnego byly kompletne, natomiast w 2011 r. braki wynosily 0,4%. Nieustalone zrodlo utrzymania dotyczylo 0,9% kart zgonow w 2002 r. i 2% kart zgonow w 2011 r. Dane o miejscu zamieszkania byly kompletne w obu badaniach.

Dane o liczbie mieszkancow Polski w poszczegolnych kategoriach spoleczno-ekonomicznych niezbedne do obliczenia wspolczynnikow umieralnosci pochodza ze spisow powszechnych. Z tego wlasnie wzgledu analiza objeto lata, w ktorych przeprowadzono 2 ostatnie spisy powszechne, czyli rok 2002 i 2011. Odsetek osob o nieustalonym wyksztalceniu wynosil 2% w 2002 r. i 5,2% w 2011 r. Brak danych o stanie cywilnym dotyczyl 0,3% ludnosci zarowno w 2002 r., jak i w 2011 r. Nieustalony status na rynku zatrudnienia mialo 0,3% ludnosci w 2002 r. i 5,1% w 2011 r.

Zarowno karty zgonow z brakujacymi informacjami, jak i osoby z nieustalonymi poszczegolnymi cechami spoleczno-ekonomicznymi w spisie powszechnym pominieto w analizie.

Polski system edukacyjny sklasyfikowano w 3 kategorie odpowiadajace Miedzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Ksztalcenia (International Standard Classification of Education--ISCED): wyksztalcenie podstawowe lub nizsze (kategorie 0-2), srednie (kategorie 3-4) i wyzsze (kategorie 5-6). Stan cywilny sklasyfikowano w 4 kategorie:

* kawaler/panna,

* zonaty/zamezna,

* rozwiedziony/rozwiedziona/separowany/separowana,

* wdowiec/wdowa.

Status zatrudnienia rozpatrywano w kategoriach: aktywni zawodowo (wedlug kategorii GUS: A1-A4, AN, B7) i bierni zawodowo (B5, B6, B8, BN, C0, D1-D8, DA, DB, DC, DN). Miejsce zamieszkania podzielono na miasto (kod rodzaju jednostki w symbolu terytorialnym gminy wedlug GUS: 1, 4, 8, 9) i wies (2, 5).

Obliczono standaryzowane wspolczynniki zgonow (standarized death rate--SDR) wedlug standardowej populacji europejskiej w poszczegolnych kategoriach spoleczno-ekonomicznych [15] i wskazniki nierownosci (rate ratio--RR) obliczone jako iloraz SDR w grupach mniej uprzywilejowanych do SDR w grupach bardziej uprzywilejowanych wraz z odpowiadajacymi im przedzialami ufnosci [16].

WYNIKI

W 2002 r. w Polsce w grupie mezczyzn standaryzowany wspolczynnik umieralnosci (SDR) wynosil 778,6 na 100 000 mezczyzn w wieku 25-64 lat, przy czym jego wartosc byla bardzo zroznicowana w poszczegolnych grupach spoleczno-ekonomicznych. Najwieksze roznice wynikaly ze statusu zatrudnienia. W grupie biernych zawodowo SDR wynosil 2244,3 na 100 000 mezczyzn, natomiast w grupie aktywnych zawodowo--253,8 (ryc. 1). Wskaznik nierownosci przedstawiajacy iloraz SDR w grupie biernych zawodowo do SDR w grupie aktywnych zawodowo wynosil 8,8 (tab. 1).

Duze roznice w umieralnosci wystepowaly rowniez miedzy grupami mezczyzn o roznym poziomie wyksztalcenia. W 2002 r. w grupie z wyksztalceniem podstawowym SDR wynosil 1141 na 100 000 mezczyzn, natomiast z wyksztalceniem wyzszym--285,7 (RR = 4). Porownanie SDR w zaleznosci od stanu cywilnego wykazalo, ze umieralnosc wsrod kawalerow, rozwiedzionych i wdowcow byla w 2002 r. ponad 2,5-krotnie wyzsza niz wsrod zonatych. Niewielkie roznice zaobserwowano natomiast we wskaznikach umieralnosci wsrod mezczyzn zamieszkalych w miescie i na wsi (756,6 vs 794,4, RR = 1,05).

W 2011 r. SDR w grupie mezczyzn w wieku 25-64 lat zmniejszyl sie i wynosil 680,3 na 100 000 mezczyzn. Spadek ten nie dotyczyl jednak grup z wyksztalceniem podstawowym, rozwiedzionych i grupy aktywnych zawodowo. W rezultacie dysproporcje wynikajace z poziomu wyksztalcenia ulegly zwiekszeniu, natomiast wynikajace ze statusu zawodowego sie zmniejszyly. Standaryzowany wspolczynnik zgonow w grupie z wyksztalceniem wyzszym zmniejszyl sie do 246, natomiast w grupie z wyksztalceniem podstawowym zwiekszyl sie i osiagnal wartosc 1183 na 100 000 mezczyzn, czego konsekwencja byl wzrost RR do 4,8. W grupie aktywnych zawodowo SDR zwiekszyl sie do poziomu 298,9, natomiast wsrod biernych zawodowo zmniejszyl sie i osiagnal wartosc 1781,9 na 100 000 mezczyzn, co spowodowalo spadek RR do poziomu 6.

W grupie rozwiedzionych SDR wzrosl z 1521,4 na 100 000 mezczyzn w 2002 r. do 1729,8 na 100 000 mezczyzn w 2011 r. W rezultacie RR w stosunku do grupy zonatych zwiekszyl sie z 2,6 w 2002 r. do 3,9 w 2011 r.

Roznice miedzy umieralnoscia mezczyzn zamieszkalych w miescie i na wsi pozostaly na zblizonym poziomie (642,4 vs 701,3, RR = 1,09).

W grupie kobiet SDR ogolem wynosil 284,2 na 100 000 kobiet w 2002 r. Podobnie jak w grupie mezczyzn wartosci SDR roznily sie w poszczegolnych grupach spoleczno-ekonomicznych, jednak roznice te byly mniejsze niz u mezczyzn. Najwieksze zroznicowanie dotyczylo statusu zatrudnienia. Standaryzowany wspolczynnik zgonow w grupie kobiet biernych zawodowo wynosil 579,5 na 100 000 kobiet w 2002 r., natomiast wsrod kobiet aktywnych zawodowo--78,8 na 100 000 kobiet (RR = 7,4) (ryc. 2).

Duze roznice dotyczyly rowniez umieralnosci miedzy grupami kobiet o roznym poziomie wyksztalcenia. W grupie z wyksztalceniem podstawowym SDR w 2002 r. wynosil 375,8 i byl 3-krotnie wiekszy niz w grupie z wyksztalceniem wyzszym (127,2).

W grupie panien SDR wynosil 485,4 i byl 2 razy wyzszy niz w grupie mezatek (246,1), a w grupie kobiet rozwiedzionych i wdow--1,5 raza wyzszy niz wsrod mezatek.

Nieznaczne zroznicowanie w umieralnosci wynikalo natomiast z miejsca zamieszkania. Wsrod zamieszkalych na wsi SDR wynosil 258,4 na 100 000 kobiet w 2002 r., a w miescie--292,5 na 100 000 kobiet (RR wies vs miasto wynosil 0,9).

W 2011 r. SDR ogolem zmniejszyl sie w grupie kobiet do wartosci 252,2 na 100 000 kobiet, jednak podobnie jak w grupie mezczyzn spadek ten nie dotyczyl kobiet z wyksztalceniem podstawowym, rozwiedzionych oraz aktywnych zawodowo. W rezultacie zwiekszyly sie roznice wynikajace z poziomu wyksztalcenia (RR podstawowe vs wyzsze = 3,7) i ze stanu cywilnego (RR rozwodki vs mezatki = 2,1), a zmniejszyly sie roznice wynikajace ze statusu zatrudnienia (RR bierne zawodowo vs aktywne zawodowo = 5,4).

OMOWIENIE

Wyniki niniejszego badania potwierdzaja silna zaleznosc miedzy stanem zdrowia a statusem zatrudnienia i wyksztalceniem. Nalezy jednak zaznaczyc, ze te cechy spoleczno-ekonomiczne sa ze soba scisle zwiazane. W 2011 r. w Polsce wskaznik aktywnosci zawodowej w grupie osob z wyksztalceniem wyzszym wynosil 78,6%, natomiast w grupie osob z wyksztalceniem podstawowym--21,6% [17].

W wiekszosci prowadzonych w Europie badan dotyczacych spoleczno-ekonomicznych nierownosci w zdrowiu uzywa sie poziomu edukacji jako zmiennej syntetycznej, przyjmujac zalozenie, ze inne charakterystyki spoleczne, takie jak wykonywany zawod oraz poziom dochodow, sa w duzym stopniu wyjasniane przez roznice w poziomie wyksztalcenia [6,8,9,18].

W najnowszym badaniu dotyczacym nierownosci w stanie zdrowia, obejmujacym 3,2 mln zgonow w 13 krajach Europy (nieuwzgledniajacym Polski), wykazano, ze w wiekszosci krajow roznice w umieralnosci wynikajace z wyksztalcenia w 1. dekadzie XXI w. w stosunku do ostatniej dekady XX w. ulegly zwiekszeniu. W krajach Europy Polnocnej i Zachodniej wzrost nierownosci byl spowodowany wolniejszym tempem spadku wspolczynnikow umieralnosci w grupach osob z nizszym wyksztalceniem niz wsrod osob z wyzszym wyksztalceniem, natomiast na Litwie i w Estonii nierownosci zwiekszyly sie na skutek rozbieznych kierunkow zmian w umieralnosci w grupie najlepiej i najgorzej wyksztalconych [18].

Nierownosci edukacyjne w stanie zdrowia mieszkancow Polski w ostatniej dekadzie XX w. zostaly zbadane i opisane w analizie porownawczej dla 4 krajow Europy Wschodniej--Polski, Estonii, Litwy i Wegier w latach 1990-2000 [19]. W badaniu tym zaobserwowano rozne trendy dla krajow bylego Zwiazku Radzieckiego i krajow Europy Centralnej. W Estonii i na Litwie wspolczynniki zgonow zmniejszyly sie tylko w grupie osob najlepiej wyksztalconych, natomiast w grupie osob z wyksztalceniem podstawowym wzrosly. W Polsce i na Wegrzech wspolczynniki umieralnosci zmniejszyly sie lub pozostaly na zblizonym poziomie we wszystkich grupach edukacyjnych.

W niniejszym badaniu wykazano, ze w 2011 r. pod tym wzgledem Polska bardziej zblizyla sie do Litwy i Estonii niz do krajow Europy Polnocnej, Zachodniej i Poludniowej. Standaryzowane wspolczynniki umieralnosci w grupie mezczyzn i kobiet miedzy rokiem 2002 a 2011 zmniejszyly sie, jednak spadek ten nie dotyczyl osob z wyksztalceniem podstawowym oraz osob rozwiedzionych/separowanych. Zmniejszyly sie natomiast--pozostajac jednak nadal na bardzo wysokim poziomie--wartosci standaryzowanych wspolczynnikow umieralnosci w grupie mezczyzn i kobiet biernych zawodowo. Oznacza to, ze nie wszystkie grupy spoleczno-ekonomiczne w jednakowym stopniu korzystaja z efektow wzrostu gospodarczego.

Z koncepcji obszarow zdrowia Lalonde'a wynika, ze najwiekszy (ponad 50%) wplyw na stan zdrowia maja czynniki dotyczace stylu zycia, w tym przede wszystkim palenie tytoniu, nadmierne uzywanie alkoholu, niewlasciwa dieta, nadwaga i otylosc oraz niewystarczajaca aktywnosc fizyczna [20]. Badania prowadzone w Polsce potwierdzaja, ze wymienione czynniki ryzyka sa istotnie zwiazane z poziomem wyksztalcenia. Osoby z wyksztalceniem podstawowym czesciej pala tyton [21], spozywaja wiecej alkoholu [22], rzadziej podejmuja aktywnosc fizyczna [23], czesciej wystepuje u nich nadwaga lub otylosc [24] oraz maja mniejsza wiedze na temat czynnikow ryzyka wielu chorob, w tym sercowo -naczyniowych [25].

Niniejsze badanie potwierdza dowiedziona rowniez w innych badaniach teze, ze stan zdrowia osob bedacych w zwiazkach malzenskich jest lepszy niz osob zyjacych w stanie wolnym [26]. W szczegolnosci dotyczy to mezczyzn [27]. Najczesciej zjawisko to tlumaczy sie jedna z 2 teorii--marriage protection lub marriage selection. Wedlug pierwszej malzenstwo stanowi pewnego rodzaju "ochrone" wobec niepozadanych zachowan zdrowotnych, natomiast druga dowodzi, ze osoby zdrowe maja wieksza szanse na zawarcie zwiazku malzenskiego niz osoby o gorszym stanie zdrowia [28].

Z badan porownujacych stan zdrowia mieszkancow miast i wsi wynika, ze glownym kryterium roznicujacym zaleznosc miedzy stanem zdrowia a srodowiskiem zamieszkania w poszczegolnych krajach jest stopien zamoznosci, urbanizacji i uprzemyslowienia [29]. W krajach Europy Srodkowo-Wschodniej stan zdrowia mieszkancow wsi jest gorszy niz mieszkancow miast. W wiekszosci krajow Europy Zachodniej, Skandynawii i w USA obserwowana jest odwrotna zaleznosc mieszkancy wsi charakteryzuja sie lepszym stanem zdrowia. Polska nalezy do krajow, w ktorych przez wiele lat obserwowano wyrazne roznice w stanie zdrowia miedzy mieszkancami miast i wsi, na niekorzysc tych drugich [30]. Wyniki niniejszego badania potwierdzaja, ze roznice urbanizacyjne powoli zanikaja, co wiaze sie ze zwiekszonym dostepem do nowych technologii i upodobnieniem stylu zycia w miescie i na wsi.

Ograniczenia wynikow badan

Statystyki umieralnosci sa najwiarygodniejszym posrednim zrodlem informacji o stanie zdrowia populacji. Rejestr zgonow i ich przyczyn funkcjonuje w Polsce od 1959 r. Dane gromadzone w tym rejestrze pochodza z kart zgonow. Powiazanie rejestru zgonow z innymi czynnosciami administracyjno-prawnymi powoduje, ze rejestr ten--w przeciwienstwie do rejestru chorob--mozna uznac za niemal kompletny. Do 2015 r. karta zgonow oprocz danych osobowych i przyczyny zgonu zawierala rowniez informacje dotyczace wyksztalcenia, stanu cywilnego i zrodla utrzymania osoby zmarlej. W obowiazujacej od 1 marca 2015 r. nowej karcie zgonow ustawodawca zrezygnowal z informacji o zrodle utrzymania [31].

Jakosc analiz statystycznych dokonywanych w oparciu o dane z rejestru zgonow jest uzalezniona od kompletnosci i rzetelnosci informacji zawartych w kartach zgonow. Jak opisano w sekcji Material i metody, wystepowaly pewne braki danych, dotyczace cech spoleczno-ekonomicznych zmarlych, jednak nie przekraczaly one 2%.

Nieco wyzszy byl odsetek brakujacych danych o cechach spoleczno-ekonomicznych wszystkich mieszkancow Polski w roku 2002 i 2011, pochodzacych ze spisow powszechnych. W 2011 r. okolo 5% respondentow bioracych udzial w spisie nie ujawnilo informacji o swoim wyksztalceniu i statusie zatrudnienia. Niezaleznie od tego dane ze spisow powszechnych sa najwiarygodniejszym zrodlem informacji o charakterystykach spoleczno-ekonomicznych mieszkancow Polski.

W opinii autorow ninejszego artykulu, biorac pod uwage bardzo duze liczebnosci baz danych, omowione braki danych nie mialy istotnego wplywu na wyniki badania.

WNIOSKI

Nierownosci w stanie zdrowia grup spoleczno-ekonomicznych miedzy 2002 a 2011 r. w Polsce zwiekszyly sie glownie z powodu wzrostu wskaznikow umieralnosci w grupie osob z wyksztalceniem podstawowym oraz rozwiedzionych lub separowanych. Zmniejszyly sie, pozostajac jednak nadal na bardzo wysokim poziomie, wspolczynniki umieralnosci w grupie osob biernych zawodowo.

Polityka zdrowotna powinna realizowac 2 rownorzedne cele--poprawe stanu zdrowia populacji i zmniejszanie nierownosci w zdrowiu miedzy grupami spoleczno-ekonomicznymi. Przyszle programy profilaktyczne i edukacyjne powinny byc adresowane przede wszystkim do osob biernych zawodowo, z wyksztalceniem podstawowym, rozwiedzionych lub zyjacych w separacji.

https://doi.org/ 10.13075/mp.5893.00543

PISMIENNICTWO

[1.] Whitehead M.: The concepts and principles of equity and health. World Health Organization, Copenhagen 1990

[2.] The European Public Health Association: Glasgow declaration. "All hands on deck" to close the health inequalities gap [Internet]: Association, Utrecht 2016 [cytowany 16 maja 2016]. Adres: https://eupha.org/repository/ conference/2014/Glasgow_2014_declaration.pdf

[3.] Mackenbach J.P., Bos V., Andersen O.: Widening socioeconomic inequalities in mortality in six Western European countries. Int. J. Epidemiol. 2003;32(5):830-837, https:// doi.org/10.1093/ije/dyg209

[4.] Kunst A.E., Bos V., Lahelma E., Bartley M., Lissau I., Regidor E. i wsp.: Trends in socioeconomic inequalities in self-assessed health in 10 European countries. Int. J. Epidemiol. 2005;34(2):295-305, https://doi.org/10.1093/ije/dyh342

[5.] Lahelma E., Martikainen P., Laaksonen M., Aittomaki A.: Pathways between socioeconomic determinants of health. J. Epidemiol. Community Health 2004;58(4):327-332, https:// doi.org/10.1136/jech.2003.011148

[6.] Shkolnikov V.M., Andreev E.M., Jdanov D.A., Jasilionis D., Kravdal 0., Vagero D. i wsp.: Increasing absolute mortality disparities by education in Finland, Norway and Sweden, 1971-2000. J. Epidemiol. Community Health 2012;66: 372-378, https://doi.org/10.1136/jech.2009.104786

[7.] Bobak M., Pikhart H., Hertzman C., Rose R., Marmot M.: Socioeconomic factors, perceived control and self-reported health in Russia. A crosssectional survey. Soc. Sci. Med. 1998;47(2):269-279, https://doi.org/10.1016/S02779536(98)00095-1

[8.] Murphy M., Bobak M., Nicholson A., Rose R., Marmot M.: The widening gap in mortality by educational level in the Russian Federation, 1980-2001. Am. J. Public Health 2006;96(7):1293-1299, https://doi.org/10.2105/ AJPH.2004.056929

[9.] Leinsalu M., Vagero D., Kunst A.E.: Estonia 1989-2000: Enormous increase in mortality differences by education. Int. J. Epidemiol. 2003;32(6):1081-1087, https://doi. org/10.1093/ije/dyg192

[10.] Shkolnikov V.M., Jasilionis D., Andreev E.M., Jdanov D.A., Stankuniene V., Ambrozaitiene D.: Linked versus unlinked estimates of mortality and length of life by education and marital status: Evidence from the first record linkage study in Lithuania. Soc. Sci. Med. 2007;64(7):1392-1406, https:// doi.org/10.1016/j.socscimed.2006.11.014

[11.] Bobak M., Pikhart H., Rose R., Hertzman C., Marmot M.: Socioeconomic factors, material inequalities, and perceived control in self-rated health: Cross-sectional data from seven post-communist countries. Soc. Sci. Med. 2000;51(9):1343-1350, https://doi.org/10.1016/S0277-9536(00)00096-4

[12.] Mackenbach J.P., Stirbu I., Roskam A.J.R., Schaap M.M., Menvielle G., Leinsalu M. i wsp.: Socioeconomic inequalities in health in 22 European countries. N. Engl. J. Med. 2008;358(23):2468-2481, https://doi.org/10.1056/NEJMsa 0707519

[13.] The World Bank [Internet]: Bank, Washington 2016 [cytowany 20 stycznia 2016]. World development indicators. Adres: http://databank.worldbank.org/data/reports. aspx?source=world-development-indicators#

[14.] European Commission, Eurostat [Internet]: Commission, Luxembourg 2016 [cytowany 15 marca 2016]. European Union Statistics on income and living conditions. Adres: http://ec.europa.eu/eurostat/web/income-and-living-conditions/data/database

[15.] European Commission, Eurostat: Revision of the European standard population [Internet]: Commission, Luxembourg 2013 [cytowany 18 czerwca 2016]. Adres: http:// ec.europa.eu/eurostat/documents/3859598/5926869/KSRA-13-028-EN.PDF

[16.] Mackenbach J.P., Kunst A.E.: Measuring the magnitude of socio-economic inequalities in health: An overview of available measures illustrated with two examples from Europe. Soc. Sci. Med. 1997;44(6):757-771, https://doi.org/ 10.1016/S0277-9536(96)00073-1

[17.] Glowny Urzad Statystyczny: Aktywnosc ekonomiczna ludnosci Polski. Narodowy spis powszechny ludnosci i mieszkan 2011. Urzad, Warszawa 2013

[18.] Mackenbach J.P., Kulhanova I., Menvielle G., Bopp M., Borrell C., Costa G. i wsp.: Trends in inequalities in premature mortality: A study of 3.2 million deaths in 13 European countries. J. Epidemiol. Community Health 2015;69:207-217, https://doi.org/10.1136/jech-2014-204319

[19.] Leinsalu M., Stirbu I., Vagero D., Kalediene R., Kovacs K., Wojtyniak B. i wsp.: Educational inequalities in mortality in four Eastern European countries: Divergence in trends during the post-communist transition from 1990 to 2000. Int. J. Epidemiol. 2009;38(2):512-525, https://doi.org/10.10 93/ije/dyn248

[20.] Lalonde M.: A new perspective on the health of Canadians. A working document. Information Canada, Ottawa 1974

[21.] Dziankowska-Zaborszczyk E., Bryla M., Maniecka-Bryla I.: Zaleznosc miedzy paleniem tytoniu i piciem alkoholu a ryzykiem zgonu osob w wieku produkcyjnym wyniki 8-letniego badania w duzej aglomeracji miejskiej. Med. Pr. 2014;65(2):251-260, https://doi.org/10.13075/ mp.5893.2014.032

[22.] Wojtyniak B., Moskalewicz J., Stokwiszewski J., Rabczenko D.: Gender-specific mortality associated with alcohol consumption in Poland in transition. Addiction 2005; 100(12): 1779-1789, https://doi.org/10.1111/j. 13600443.2005.01247.x

[23.] Kwasniewska M., Pikala M., Bielecki W, Dziankowska-Zaborszczyk E., Rebowska E., Kozakiewicz K. i wsp.: Ten-year changes in the prevalence and socio-demographic determinants of physical activity among Polish adults aged 20 to 74 years. Results of the National Multicenter Health Surveys WOBASZ (2003-2005) and WOBASZ II (2013-2014). PLoS One 2016;11(6):e0156766, https://doi. org/10.1371/journal.pone.0156766

[24.] Kwasniewska M., Bielecki W, Kaczmarczyk-Chalas K., Pikala M., Drygas W.: Ocena rozpowszechnienia zdrowego stylu zycia wsrod doroslych mieszkancow wojewodztwa lodzkiego i lubelskiego--Projekt WOBASZ. Przegl. Lek. 2007;64(2):61-64

[25.] Pikala M., Kaleta D., Bielecki W, Maniecka-Bryla I., Drygas W, Kwasniewska M.: Awareness of cardiovascular prevention methods among residents of post-communist Polish provinces with highest mortality rates. Cent. Eur. J. Public Health 2011;19(4):183-189

[26.] Hu Y.R., Goldman N.: Mortality differentials by marital-status --An international comparison. Demography 1990;27(2):233-250, https://doi.org/10.2307/2061451

[27.] Ben-Shlomo Y., Smith G.D., Shipley M., Marmot M.G.: Magnitude and causes of mortality differences between married and unmarried men. J. Epidemiol. Community Health 1993;47(3):200-205, https://doi.org/10.1136/ jech.47.3.200

[28.] Lipowicz A.: Some evidence for health-related marriage selection. Am. J. Hum. Biol. 2014;26(6):747-752, https:// doi.org/10.1002/ajhb.22588

[29.] Verheij R.A.: Explaining urban-rural variations in health: A review of interactions between individual and environment. Soc. Sci. Med. 1996;42(6):923-935, https://doi. org/10.1016/0277-9536(95)00190-5

[30.] Maniecka-Bryla I., Pikala M., Bryla M.: Health inequalities among rural and urban inhabitants of Lodz Province, Poland. Ann. Agric. Environ. Med. 2012;19(4):723-731

[31.] Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. DzU z 2014 r., poz. 1741

Malgorzata Pikala

Irena Maniecka-Bryla

Uniwersytet Medyczny w Lodzi / Medical University of Lodz, Lodz, Poland

Zaklad Epidemiologii i Biostatystyki, Katedra Medycyny Spolecznej i Zapobiegawczej / Department of Epidemiology and Biostatistics, Chair of Social and Preventive Medicine
Table 1. Socioeconomic inequalities in mortality among 25-64-year-old
inhabitants of Poland, 2002 and 2011

Tabela 1. Nierownosci spoleczno-ekonomiczne w umieralnosci mieszkancow
Polski w wieku 25-64 lat w latach 2002 i 2011

                                         Wskaznik nierownosci w
                                             kolejnych latach
                                     Rate ratio in subsequent years
Zmienna                                           mezczyzni
Variable                                            men
                                         2002               2011
Wyksztalcenie/Education
  wyzsze/higher (ref.)                   1,00               1,00
  srednie/secondary                2,70 (2,69-2,79)   2,80 (2,74-2,86)
  podstawowe/primary               4,00 (3,92-4,07)   4,80 (4,72-4,90)
Stan cywilny/Marital status
  kawaler/panna/single             2,70 (2,70-2,78)   3,10 (3,04-3,13)
  zonaty/zamezna/married (ref.)          1,00               1,00
  rozwiedziony/separowany/         2,60 (2,53-2,59)   3,90 (3,82-3,93)
    divorced
  wdowiec/wdowa/widowed            2,70 (2,68-2,75)   2,50 (2,51-2,59)
Miejsce zamieszkania/Place of
residence
  miasto/urban (ref.)                    1,00               1,00
  wies/rural                       1,05 (1,04-1,06)   1,09 (1,08-1,11)
Status zatrudnienia/Employment
status
  aktywni zawodowo/economically          1,00               1,00
    active (ref.)
  bierni zawodowo/economically     8,80 (8,69-9,00)   6,00 (5,86-6,06)
    inactive

                                         Wskaznik nierownosci w
                                             kolejnych latach
                                     Rate ratio in subsequent years
Zmienna                                           kobiety
Variable                                           women
                                         2002               2011
Wyksztalcenie/Education
  wyzsze/higher (ref.)                   1,00               1,00
  srednie/secondary                2,40 (2,37-2,50)   2,40 (2,29-2,43)
  podstawowe/primary               3,00 (2,87-3,04)   3,70 (3,56-3,76)
Stan cywilny/Marital status
  kawaler/panna/single             2,00 (1,93-2,01)   2,00 (1,91-2,00)
  zonaty/zamezna/married (ref.)          1,00               1,00
  rozwiedziony/separowany/         1,50 (1,45-1,51)   2,10 (2,01-2,10)
    divorced
  wdowiec/wdowa/widowed            1,50 (1,45-1,51)   1,70 (1,66-1,74)
Miejsce zamieszkania/Place of
residence
  miasto/urban (ref.)                    1,00               1,00
  wies/rural                       0,88 (0,86-0,90)   0,90 (0,89-0,94)
Status zatrudnienia/Employment
status
  aktywni zawodowo/economically          1,00               1,00
    active (ref.)
  bierni zawodowo/economically     7,40 (7,12-7,59)   5,40 (5,28-5,62)
    inactive

ref.--grupa referencyjna/reference group.

Fig. 1. zed death rates (SDR) of men aged 25-64 years in Poland,
2002 and 2011, according to socio-economic factors: a) education,
b) marital status, c) place of residence, d) employment status

Ryc. 1. Standaryzowane wspolczynniki zgonow (SDR) mezczyzn w wieku
25-64 lat w Polsce w roku 2002 i 2011 wedlug cech
spoleczno-ekonomicznych: a) wyksztalcenia, b) stanu cywilnego, c)
miejsca zamieszkania, d) statusu zatrudnienia

a)

Wyksztalcenie/Education
                            2002       2011

podstawowe primary          1 141,0    1 183,0
srednie secondary           789,2      688,4
wyzsze higher               285,7      246,0

b)

Stan cywilny/Marital status

                         2002      2011

kawalerowie single       1 629,0   1 376,1
zonaci married           594,2     446,5
rozwiedzeni divorced     1 521,4   1 729,8
wdowcy widowed           1 613,0   1 138,3

c)

Miejsce zamieszkania / Place of residence

                2002    2011

miasto urban    756,6   642,4
wies rural      794,4   701,3

d)

Status zatrudnienia/Employment status

                          2002      2011

aktywni zawodowo          253,8     298,9
economically active

bierni zawodowo           2 244,3   1 781, 9
economically inactive

Note: Table made from bar graph.

Fig. 2. Standardized death rates (SDR) of women aged 25-64 years in
Poland, 2002 and 2011, according to socio-economic factors:
a) education, b) marital status, c) place of residence,
d) employment status

Ryc. 2. Standaryzowane wspolczynniki zgonow (SDR) kobiet w wieku
25-64 lat w Polsce w roku 2002 i 2011 wedlug cech
spoleczno-ekonomicznych: a) wyksztalcenia, b) stanu cywilnego, c)
miejsca zamieszkania, d) statusu zatrudnienia

a)

Wyksztalcenie/Education

                      2002     2011

podstawowe primary    375,8    423,1
srednie secondary     309,6    272,3
wyzsze higher         127,2    115,6

b)

Stan cywilny/Marital status

                        2002     2011

panny single            485,4    390,9
zamezne married         246,1    199,9
rozwiedzione divorced   365,5    410,8
wdowy widowed           363,8    340,5

c)

Miejsce zamieszkania/Place of residence

               2002     2011

miasto urban   78,8     90,9
wies rural     579,5    495,2

d)

Status zatrudnienia/Employment status

                         2002     2011

aktywne zawodowo         78,8     90,9
economically active

bierne zawodowo          579,5    495,2
economically inactive

Note: Table made from bar graph.
COPYRIGHT 2017 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA ORYGINALNA
Author:Pikala, Malgorzata; Maniecka-Bryla, Irena
Publication:Medycyna Pracy
Article Type:Report
Date:Nov 1, 2017
Words:4198
Previous Article:PREVENTION OF CARDIOVASCULAR DISEASES--PROPHYLACTIC PROGRAM IN A SELECTED ENTERPRISE/ZAPOBIEGANIE CHOROBOM UKLADU KRAZENIA PROGRAM PROFILAKTYCZNY...
Next Article:HEALTH HAZARDS RESULTING FROM EXPOSURE TO ZINC AND ITS INORGANIC COMPOUNDS IN INDUSTRY/ZAGROZENIA ZDROWOTNE WYNIKAJACE Z NARAZENIA NA CYNK I JEGO...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters