Printer Friendly

SEYAHAT ILISKILI ENFEKSIYONLARDA AKILDA TUTULMASI GEREKENLER.

GIRIS

Gunumuzde toplumsal gelismislik, bilgi ve iletisim teknolojisinde ilerleme, yasam standartlarinin yukselmesi sonucu uluslararasi seyahatler artmistir. Dunya Turizm Orgutu raporlarinda 2015 yilinda uluslararasi turist sayisinin dunya genelinde 1,2 milyara ulasarak onceki yila gore %4,6 oraninda arttigi belirtilmektedir[1]. Ulkemizdeki turizm hareketleri de gun gectikce artmaktadir. Turkiye Istatistik Kurumu raporlarina gore 2016'da yurt disina cikis icin hava alanlarini kullanan yolcu sayisi 71 milyonu bulmustur [2].

Artan turist sayisi ile seyahat iliskili hastaliklar da atmaktadir. Gidilen sahaya gore turistlerin %22-64'unde saglik sorunu bildirilmektedir[3]. Enfeksiyon kaynakli saglik problemlerinin cogu ishal, solunum yolu ve cilt enfeksiyonlari gibi kendini sinirlayan hastaliklardir[4,5]. Hastalarin %1'inden azinda hastaneye yatis gerekmektedir[6]. Seyahat sirasinda karsilasilabilecek enfeksiyon disi saglik sorunlari arasinda ise tasit tutmasi, jet lag, venoz tromboz, emboli, gunes yanigi, gunes carpmasi, bocek sokmasi, hayvan isirigi, zehirlenmeler, bogulma, yaralanma, trafik kazalari ve benzeri (vb.) durumlar sayilabilir[7]. Seyahat iliskili mortalite %0,001 iken bunlarin da sadece %1 kadari enfeksiyon kaynaklidir[3,4]. Kardiyovaskuler problemler ve trafik kazalari en sik mortalite sebepleridir[3].

Seyahat edilen ulkelerdeki epidemiyolojik ozellikleri bilmek, doktorlara, seyahat edenlere yol gostermek amacli surveyans sistemleri ve organizasyonlar mevcuttur [8-14]. Ulkemizde seyahat sagligi ile ilgili yetkili kurulus Turkiye Hudut ve Sahiller Saglik Genel Mudurlugu'dur. Yurt disina seyahat edecek turistlere saglik danismanligi vermek uzere ulkemizde 43 Seyahat Sagligi Merkezi (SSM) bulunmaktadir. Bulundugu sehirde SSM olmayan hekimler 'T.C. Saglik Bakanligi Turkiye Hudut ve Sahiller Saglik Genel Mudurlugu Seyahat Sagligi' sitesinden kendilerine en yakin SSM'yi secip, turistleri yolculuklarindan en az 4-6 hafta once bu merkezlere yonlendirmelidirler[15].

Hayati tehdit eden seyahat iliskili enfeksiyonlarin (SIE) bircogu onlenebilir ve erken tani konuldugunda tedavi edilebilir hastaliklardir [16]. Seyahat oncesi alinan medikal tavsiyeler ve uygun zaman diliminde yapilan asilama programlari bircok seyahat iliskili hastalik riskini azaltmaktadir. Fakat farkindaligin az olmasi nedeniyle yolcularin %20-80'i seyahat oncesi saglik danismanligi almamaktadir [17-19]. Ulkemizde Selcuk ve arkadaslarinin Afrika'ya calisma amacli giden kisilerde yaptigi bir calismada ise turistlerin yolculuk oncesi %91'inin SSM'den bilgi edindigi tespit edilmistir. Danismanlik hizmeti alinma orani yuksek olmasina ragmen basvuru zamaninin uygunsuz ve gec oldugu saptanmistir [20].

CDC (Centers for Diseases Control and Prevetions, Amerika Hastalik Kontrol ve Onleme Merkezi) ulkemize gelecek turistler icin rutin asilama semasinin gozden gecirilmesini, Hepatit A ve B asilari eksikse tamamlanmasini, kirsal kesime gidecek ve akraba ziyaretinde bulunacaklara ise tifo asisini onermektedir [21].

Bu derleme, ulkemizde sik gorulmeyen, turistlerle tasinan enfeksiyon etkenlerindeki degisime dikkat cekmek ve seyahat enfeksiyonlarini gozden gecirmek amaciyla yazilmistir. Ayrica mortalitesi ve morbiditesi yuksek olan sitma, deng, enterik ates, hepatit, leptospiroz, gastroenteritler gibi enfeksiyonlara daha ayrintili yer verilmistir.

ENFEKSIYONLARDAN KORUNMA ICIN SEYAHAT ONCESI YAPILMASI GEREKENLER

Seyahat edecek kisinin yolculuktan 4-6 hafta once aile hekiminden/SSM'den danismalik hizmeti almasi gerekmektedir. Ilk vizitte doktor tarafindan yapilmasi gerekenler asagida siralanmistir:

1. Turistlerin bireysellestirilmis risk degerlendirmesinin yapilmasi

a. ozgecmis (duzenli kullandigi ilaclar, sistemik hastaliklari, asilanma durumu, gecirilmis cerrahiler, gebelik ve emzirme, alerjisi olup olmadigi)

b. gidilecek bolge ve mevsim

c. yapilacak aktiviteler (doga yuruyusleri, su sporlari, safari)

d. konaklama sekli

e. seyahatin suresi ve amaci [7]

2. Profilaksi/ tedavi icin degerlendirmesi

a. rutin asi semasinin gozden gecirilmesi (kizamik, pnomokok...)

b. seyahat asilarinin bolgeye ozel planlanmasi (sari humma, kuduz, japon ensefaliti)

c. risk varsa sitma profilaksisi

d. turist ishali icin koruyucu onlemlerin anlatilmasi ve gerekirse kendini tedavi edebilmesi icin loperamid ve antibiyotik recetelenmesi [7]

3. Hastaliklardan korunmaya yonelik davranislarin ogretilmesi

a. vektor kaynakli hastaliklar ve korunma yontemleri ile ilgili bilgi verilmesi

Sitma, riketsiyal hastaliklar, deng, laysmanyoz, filaryazis, chikungunya, zikavirus gibi artropodlar ile bulasan hastaliklardan korunmak icin riskli bolgelerde bazi onlemlerin alinmasi gereklidir. Bunlar:

* Tum vucudu kapatacak mevsime uygun kiyafetler giyinin

* Vucudun acik bolgelerine 4-6 saat araliklarla sinek kovucu (N, N dietil meta toluamid) (DEET %30-35) uygulayin

* Eger sitma ve Japon ensefalit riski yuksekse permetrin emdirilmis cibinlik ve kiyafetler kullanin

* Kene kaynakli hastalik riski olan bir bolgede ise gun icinde en az bir kez tum vucudunuzu kontrol edin [7]

b. diger seyahat iliskili hastaliklar ve korunma yollari ile ilgili bilgi verilmesi (tasit tutmasi, venoz tromboz, motorlu tasit yaralanmalari, kan ve cinsel yolla bulasan hastaliklar, su ve deniz kaynakli yaralanmalar, dermatolojik rahatsizliklar, solunum yolu enfeksiyonlari ve tuberkuloz, kuduz ve hayvan kaynakli hastaliklar vb.)

. Hareket hastaligi/tasit tutmasi:

** yolculuk oncesi agir ve baharatli yemekten kacinin

** yolculuk sirasinda kitap okumayin, bilgisayar ya da telefonla oynamayin

** tasit icerisinde merkezi bir yerde ve aracin hareketine ters yonde olmayacak sekilde oturun

** meklizin iceren tabletler ya da skopolamin iceren bantlar yaninizda bulundurun [22]

. Venoz tromboz:

Gebeler, oral kontraseptif kullananlar, 5 saatten uzun yolculuk yapacaklar, pihtilasma bozuklugu olanlar, daha once venoz tromboz gecirmis olanlar, malignitesi olanlar, koroner arter hastalari, sigara icenler risk altindadir.

** yolculuk sirasinda 1-2 saatte bir ayaga kalkin yuruyus yapin

** rahat kiyafetler giyinin, dar kiyafetlerden sakinin

** tasitta oturma pozisyonunu sik sik degistirin

** bacaklari sik olarak kasip gevsetin

** varis corabi kullanin [23]

* Yaralanmalar ve trafik kazalari:

** alkollu ve uykusuz arac kullanmayin

** emniyet kemeri takin

** motosiklet kullanmayin, yolcuysaniz dahi kask takin

** geceleri ve sehir merkezinden uzak bolgelerde arac kullanmayin [7]

. Kan ve cinsel yolla bulasan hastaliklar:

HIV, HBV, HCV, HSV 1-2, gonore, klamidya, sfiliz gibi hastaliklar kan veya cinsel yolla bulasmaktadir. Cinsel yolla bulasan hastaliklari (CYBH) onlemek icin asilar (hepatit A ve B haric) ve ilaclar yetersiz kalmaktadir. Seyahat sirasinda guvenli davranislarin ogretilmesi, prezervatif kullaniminin oneminin anlatilmasi CYBH'lerden korunmak icin onemlidir.

Yapilan bir meta-analizde erkek cinsiyet, yalniz ve uzun sureli tatile cikmak, seks turizmi icin seyahat, cinsel iliskiye girilen kisi sayisinin artmasi, homoseksuellik ve biseksuellik, kondom kullanilmamasi, seks iscisi ile beraber olma, alkol ve damardan ilac kullanmak kan ve CYBH riskini artiran sebepler olarak bulunmustur [24].

Kondom disindaki bariyer yontemleri HIV (Human Immunodeficiency Virus) bulasmasini engellememektedir. Tek basina spermisit kullanimi bulasa karsi koruyucu degildir. Sayet lateks alerjisi mevcutsa poliuretan veya diger sentetik malzemelerden prezervatif kullanmalidir [25].

** kadin ya da erkek, her turlu cinsel iliskide, iliskinin sonuna kadar kondom kullanin

** seks iscileri ile birliktelik yasamaktan sakinin

** seyahat sirasinda toplum baskisi gibi nedenler ortadan kalkacagindan alkol ve bagimlilik yapici ilac kullanimindan kacinin

** akupunktur, hizma, dovme gibi cilt butunlugu bozacak davranislardan uzak durun

** hayati tehdit eden bir durum yoksa cerrahi girisimden uzak durun (dis mudahelesi gibi)

** madde bagimlisi kisiler ortak enjektor kullanilmaktan kacinin [7]

* Su ve deniz kaynakli hastaliklar:

** kanalizasyon kirliligi veya yosunlarin bulundugu yerde suya girmeyin

** karanlikta alkolluyken denize girmeyin ve su sporu yapmayin

** sistozomiyazin endemik oldugu bolgelerde (Afrika, Guney Amerika, Karayipler, Orta Dogu, Guney Cin, Guneydogu Asya ve Filipinler) suda yapilan aktivitelerden kacinin

** parazitler, zehirli bitki ve hayvanlarla yaralanmalara sebebiyet vermemek icin yururken veya yuzerken uygun ayakkabi kullanin

** tropik sularda, denizanasi, deniz kestaneleri ve mercanlar bulunabileceginden dikkatli olunmali [7]

* Dermatolojik rahatsizliklar:

** Butunlugu bozulmus cilt enfeksiyonlara aciktir. Bu nedenle herhangi bir kesi, yaralanma meydana geldiginde sabunlu su ile iyice yikanmali ve antiseptik solusyon kullanilmali [7]

** Artmis terleme nedeniyle dermatolojik rahatsizliklar sicak iklimlerde daha hizli gelisip ilerleyebilir, antimikrobiyal tedavi gerekebilir bu acidan dikkatli olunmasi gerekir [26]

* Solunum yolu enfeksiyonlari ve tuberkuloz:

** kalabalik toplu tasima araclarinin havalandirmasi kotu olacagindan mumkun olduguca toplu tasima kullanmayin

** yogun ve inatci oksurugu olan kisilerden uzak durun

** hava kirliliginin yogun oldugu zamanlarda acik alanlardaki aktivitelerden uzak durun

** eger uzun surecek bir seyahat planliyorsaniz gitmeden once ve dondukten sonra tuberkuloz deri testi yaptirin [7]

* Kuduz ve hayvan kaynakli hastaliklar:

** ozellikle sahibini bilmediginiz hayvanlari ellemeyin ya da beslemeyin

** sayet bir hayvan tarafindan yaralanirsaniz tetanoz ve kuduz asilari icin saglik merkezine basvurun [7]

c. Kisisel saglik ekipmanlarinin olusturulmasi (yara bandi, antiseptikler, gazli bez, termometre, ates dusurucu ve agri kesici, mide koruyucu/antiasit ilaclar, gunes kremi, sinek kovucu losyon, kondom, turistin medikal hikayesinin oldugu bir kartin olusturulmasi ve yaninda tasimasi) [7]

1-Rutin Asi Semasinin Gozden Gecirilmesi

Gelismis ve gelismekte olan ulkelerde cocuklarin uygun asilanmasi nedeniyle rutin asilarin onledigi hastaliklarin bir kismi nadiren gorulmeye baslanmistir. Bununla birlikte, cocukluk cagi asilamasinin yetersiz oldugu ulkelerde bu hastaliklar daha yaygin olabilir ve seyahatler sonucu nadir goruldugu ulkelere de tasinabilir [27].

Ulkemizdeki rutin cocukluk cagi asi takvimi icinde Hepatit B ve A, BCG (Bacille Calmette Guerin), DaBT (Difteri, aseluler Bogmaca, Tetanoz), Td (Tetanoz, Difteri toksoid), IPA (Inaktif Polio), OPA (Oral Polio), Hib (Haemophilus influenzae Tip b), Konjuge Pnomokok, KKK (Kizamik, Kizamikcik, Kabakulak), Su cicegi asilari vardir [28].

Ulkemizde 1980 yilindan sonra doganlar icin kizamik veya kizamikcik asisi yapildigina dair belgesi olmayan veya hastaligi gecirdigine dair kayit olmayan yetiskinlere en az 1 doz subkutan yoldan KKK (Kizamik Kizamikcik Kabakulak) asisi yapilmalidir. 2. doz KKK asisi ise en az 28 gun arayla saglik calisanina ve uluslararasi seyahat planlayanlara uygulanmalidir [29]. Cocukluk caginda yapilan KKK asisinin kizamik, kizamikcik ve kabakulaga karsi koruyuculuk orani sirayla %94, %97, %94'tur, olusan antikorlar omur boyu koyucudur. Hastalikli kisi ile temas sonrasi KKK asinin yapilmasi, kabakulak ve kizamikcik icin koruyucu degildir [30]. Immunsupresifler, gebeler, dort hafta icinde gebelik planlayanlar, jelatin ve neomisine karsi anafilaktik tipte alerjik reaksiyonu olan kisilerde asi kontrendikedir. Bu kisilere kizamik ile temas sonrasi asi yapilmamali, alti gun icerisinde 0,5ml/kg standart immunglobulin intramuskuler uygulanmalidir [29].

Td (tetanoz ve difteri toksoidi) on yilda bir rapeli onerilen bir asidir. Seyahat hastalik riskini artirmamaktadir. Saglik hizmetine ulasimin zor oldugu, hijyenik sartlarin kotu oldugu bir ulkeye seyahat ediliyorsa ya da gidilen tatilde trekking, safari gibi yaralanma ihtimali yuksek aktiviteler yapilacaksa bes yilda bir rapel doz yapilmasi onerilir. Cocukluk cagi asilari tam olsa dahi bogmacaya karsi olusan antikorlar zamanla azaldigi icin eriskin yas grubunda rapel asi uygulamalarindan biri mutlaka Tdap (Tetanoz, difteri toksoidi, aseluler bogmaca) seklinde olmalidir [31]. Td asisinin koruyuculuk orani %95'dir [32]. Asi sonrasi ciddi alerjik reaksiyon ve norolojik semptomlar gelismisse asi kontrendikedir [29].

Hepatit A virusu, kontamine su ve gidalarin tuketilmesi, enfekte kisiler ile direkt temas yolu ile bulasmaktadir [33]. Alti yas ve altinda enfeksiyon %30 semptomatik iken eriskin yas grubunda %70 sarilik, bulanti, halsizlik gibi semptomlar gorulmektedir. Seyahat sirasinda Hepatit A enfeksiyonundan korunmak icin temiz su tuketilmeli, iyi pismis gidalar yenilmeli, sokakta satilan yiyecekler tuketilmemelidir [34]. Seronegatif turistlere orta-yuksek endemik bolgelere giderken Hepatit A asisi onerilmektedir. Uc tip asi mevcuttur: canli attenue (Cin'de ruhsatlidir), inaktive, Hepatit B ve Hepatit A asilarini iceren kombine asi [29]. Omur boyu koruyuculuk icin inaktive Hepatit A asisi 6-12 ay arayla iki doz olarak onerilmektedir. Genellikle tek doz asi sonrasi birinci ayda koruyucu antikor duzeyi %94-%100 olarak tespit edilmistir [33]. Inaktive asinin ilk dozunda asiri duyarlilik reaksiyonu gorulen kisiler disinda kontrendike oldugu bir durum yoktur [29].

Hepatit B enfeksiyonu asi ile onlenebilir hastaliklarin basinda gelmektedir. Bulas yollari, enfeksiyoz kan ve vucut sivilarinin mukoza ile temasi, iv ilac kullananlarda ortak enjektor kullanimi, cinsel temas ve anneden bebege dogum sirasinda vertikal gecis seklindedir [35]. Asi orta-yuksek endemisitede (HBsAg prevelansi %2-10) ulkelere gidecek bagisik olmayan tum kisilere (>1998 dogumlular) onerilmektedir. Rekombinant DNA (Deoksiribonukleik asid) teknolojisi ile uretilmis major yuzey antijeni iceren Hepatit B asisi 0, 1, 6. aylarda olmak uzere uc doz olarak yapilir. Gerekiyorsa hizlandirilmis sema (0-7-21. gunler ve 12. ay) uygulanmalidir. Ucuncu dozdan sonraki koruyucu antikor duzeyi %90 civarindadir. Asinin herhangi bir bilesenine karsi asiri duyarlik halinde kontrendikedir [29].

Su cicegi virusunun infektivitesi yuksektir. Aerosollar ve direkt temas ile bulasmaktadir. Asi tum uluslararasi seyahat edecek seronegatif kisilere onerilir. Dort-sekiz hafta ara ile iki doz seklinde yapilir. Ikinci dozdan alti hafta sonra asinin koruyuculuk orani %95'dir. Konjenital ve kazanilmis immunyetmezlik, maligniteler, gebeler ve asilanma sonrasi dort hafta icinde gebelik planlayanlar icin kontrendikedir [36]. Turistlerin influenza gecirme riski mevsimsel degisiklik gostermektedir. Kis mevsimi ve yagisli donemlerde risk artmaktadir. Bu nedenle influenza asisinin kis doneminden once yapilmasi gerekmektedir[29]. 2017-2018 sezonunda trivanlanli ve kuadrivalanli inaktive influenza asilari onerilmektedir. Koruyuculuk orani %60 civarindadir [37].

Haemophilus influenzae Tip b (Hib) asisinin rutin uygulamaya girdigi ulkelerde bu etkenle gelisen hastaliklar neredeyse ortadan kalkmistir. Hastalik riski artmis ozel eriskin gruplarinda asi onerilmektedir. Bu gruplar: splenektomi, akkiz immun yetmezlik, hematopoetik kok hucre nakli, immunglobulin veya kompleman eksikligi[29]. Dort doz konjuge asinin koruyuculuk orani %99'dur. Onceki uygulamada ciddi alerjik reaksiyonu olanlara asi kontrendikedir[38].

Streptococcus pneumoniae menenjit, pnomoni, bakteriyemi gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilen invazif bir patojendir. Iki tip asisi mevcuttur bunlar: tek doz olarak onerilen konjuge asi ve bes yil arayla en fazla uc kez tekrarlanan polisakkarit asidir[29]. Konjuge pnomokok asisi iki yas alti ve 65 yas ustu tum bireylere onerilir. Bos kacagi, kohlear implant, orak hucreli anemi gibi hemoglobinopatiler, fonksiyonel ya da anatomik aspleni, konjenital ya da edinilmis immunyetmezlik, kronik bobrek yetmezligi ve nefrotik sendrom, losemi, lenfoma, multiple myelom, solid organ nakli, yaygin malignitesi olanlar 2-65 yas arasinda olsalar dahi asilanmalidir. Polisakkarit asinin 2-65 yas arasinda tek doz onerildigi riskli komorbid hastaliklar sunlardir: konjestif kalp yetmezligi, kronik obstruktif akciger hastaligi, diyabet, BOS kacagi olanlar, kohlear implant, alkolizm, kronik karaciger hastaligi. Bes yil ara ile iki doz polisakkarit asi onerilen grup: konjenital ya da kazanilmis immunyetmezlik, kronik bobrek yetmezligi ve nefrotik sendrom, losemi, lenfoma, hodgkin hastaligi, yaygin malignite, solid organ nakli, multiple myelomdur. Polisakkarit asinin bes yilda tekrar edilmesinin nedeni humoral bagisikligi uyarip kalici bir koruma saglamamasidir [39]. Polisakkkarit asinin invaziv pulmoner hastaliklara karsi koruyuculugu %60-%70'dir. Konjuge asinin icerdigi serotiplere karsi koruyuculugu %75'dir [40]. Risk altindakiler ve 65 yas ustu kisilerin polisakkarid ya da konjuge pnomokok asilarini seyahatten en az 10 gun once yaptirmasi gerekmektedir. Asi veya icerigindekilere karsi asiri duyarliligi olan kisiler icin kontrendikedir [29].

Polio virus sinir sitemini tutan, insandan insana ve kontamine gidalarla bulasan, akut flask paralize yol acan bir virusdur [41]. Canli olan oral (OPV) ve inaktive (IPV) olmak uzere iki tip asisi mevcuttur. Ulkemizdeki cocukluk cagi asi programinda bunlarin ikisi de uygulanmaktadir [42]. Uc doz IPV asisindan sonra koruyuculuk %99-100'dur [43]. Cocukluk asilari tamamlanmis olsa dahi Polio'nun endemik oldugu bolgelere (Afganistan, Pakistan, Nijerya) gitmeden once son dozun uzerinden on yildan uzun sure gectiyse tek doz inaktif asi gereklidir [41]. Konjenital veya kazanilmis immunyetmezlik, yaygin malignite, lenfoma, losemi, evde immun yetmezlikli kisilerin olmasi durumlarinda OPV asisi kontrendikedir [29].

Seyahat oncesi danismanlikta serolojik olarak HBs antijen, anti HBs, anti HAV Ig G, Kizamik Ig G, Kizamikcik Ig G, Kabakulak Ig G, Varisella Ig G bakilmali seronegatif kisilere kontrendike bir durum yoksa asi yapilmalidir. Turistler SSM'lerde rutin asilar acisindan degerlendirilip eksik asilarin uygulanmasi icin aile hekimine yonlendirilmektedir.

2- Bolgeye Ozel Seyahat Asilarinin Planlanmasi

Ziyaret edilecek bolgedeki hastalik riskine gore yararli olacagi dusunulen asilardir [7].Tifo kontamine su ve gidalarla bulasan, akut, yasami tehdit edici bir hastaliktir. Halsizlik, yorgunluk, bas agrisi, karin agrisi, kabizlik ve ates semptomlari gorulmektedir. Temiz su ve gida temini, kisisel hijyen kurallarina uyulmasi baslica hastaliktan korunma yontemleridir. Vi kapsuler polisakkarid (parenteral, im) ve canli attenue (oral) olmak uzere iki tip asisi mevcuttur. Canli asi alti yasindan buyuk kisilere, 48 saatte bir dort doz seklinde uygulanir, bes yilda bir rapel gerekir. Polisakkarit asi iki yasindan buyuk kisilere, tek doz intramuskuler yapilir, koruyuculugu iki yildir. Asya, Afrika, Latin Amerika gibi bolgeler hastalik acisindan risklidir. Bu bolgelere seyahat edeceklerin yolculuktan en az bir hafta once asi olmasi gerekmektedir. Mevcut olan asilarin Salmonella typhi'ye karsi koruyuculugu %50-80'dir. Bu nedenle asi yapilsa bile hastaliktan koruyucu davranislarin uygulanmaya devam edilmesi gerekmektedir [44]. Turkiye'de SSM'lerde polisakkarit tifo asisi mevcuttur [45].

Japon ensefaliti Culex cinsi sivrisinekle bulasan olumcul olabilen viral bir hastaliktir. Asya ve bati Pasifik'te endemik olarak gorulmektedir. Bulas gidilen bolgeye, kalinan kirsal alana ve sureye, yapilan aktivitelere, mevsime gore degismektedir. Asya'da yaz ve sonbaharda bulas riski yuksektir. Tropik ve subtropik bolgelerde yil boyunca bulas ihtimali vardir. Fakat muson yagmurlari doneminde risk daha cok artmaktadir. Kirsal kesime seyahat, bisiklet surulmesi, dagcilik gibi sporlar, gece disarda gecirilmesi gereken aktiviteler bulas riskini artirmaktadir. Hastalarin %1'den azinda sikayet mevcuttur. Ates, bas agrisi, kusma, mental degisiklikler ile ensefalite neden olmaktadir. Semptomatik vakalarda olum orani %20-%30 civarindadir. Hastaliga ozel antiviral tedavi mevcut degildir. Bu yuzden hastaliktan korunma onlemleri daha oncelikli olmak zorundadir. Sivrisinek isirmalarina karsi gerekli onlemler alinmali ve asi uygulanmalidir[46]. ABD'de onayli Vero hucrelerinde hazirlanan inaktive asi ve Asya'da uygulanan canli attenue asi (SA 14-14-2 susu) olmak uzere iki tip asisi vardir[29]. Endemik kirsal alana uzun sureli (>1ay) gideceklere, kirsal alanda aktivitelerde bulunacaklara asi uygulanmalidir[45]. 0 ve 28. gunlerde intramuskuler olarak yapilir, koruyucu olabilmesi icin ikinci dozun seyahatten en az bir hafta once yapilmis olmasi gerekmektedir. Iki doz asi sonrasi eriskinlerde notralizan antikorlarin %96 oraninda olustugu ve uc yil boyunca koruyucu oldugu saptanmistir [46]. Ilk asi dozu yapildiginda asiri duyarlilik reaksiyonu gorulen kisiler ve gebelere onerilmez [45].

Kene kaynakli ensefalit, Ixodes cinsi kenelerin isirmasi ile bulasan, meninks irritasyon belirtilerine yol acan bir hastaliktir. Avrupa ve Asya'nin lokal bolgelerinde endemiktir. En cok vaka Rusya'dan bildirilmekle beraber Sirbistan, Slovenya, Estonya, Arnavutluk, Finlandiya, Isvec, Danimarka, Fransa, Cin, Japonya, Kuzey Kore'de de sik gorulmektedir. Yuksek oranda endemik oldugu bolgelere uzun sureli kalmaya gideceklere, ormanda kamp yapacak turistlere asi onerilmektedir [29]. Avrupa ve Rusya'da onayli ikiser adet inaktive hucre asisi mevcuttur. Avrupa asisi uc doz uygulanirken Rusya'daki iki doz intramuskuler olarak uygulanir. Asinin etkinligi %95'lerin uzerindedir, uc yilda bir rapel onerilmektedir [47]. Gereklilik halinde gebelere uygulanabilir [45].

Toksijenik Vibrio cholerae akut bakteriyel ishal nedenidir. Kontamine su ve gidalarla bulasir. Bulanti, kusma, bol sulu ishal nedeniyle ileri derecede dehidratasyona neden olmaktadir. Iyi bir sivi replasmani ile mortalite %1'den azdir. Afrika ve guney Asya basta olmak uzere yaklasik 50 ulkede endemiktir. FDA (Food and Drug Administration/ Amerika Gida ve Ilac Dairesi) tarafindan onaylanmis bir adet oral canli attenue asi mevcuttur. 18-64 yas grubuna tek doz olarak uygulaniyor. Asi sonrasi 10.gunde koruyuculugu %90'dir. Gebelik ve emzirme doneminde kullanilabilirligi ile ilgili calisma yoktur [48]. WHO (World Health Organization/Dunya Saglik Orgutu) tarafindan onayli iki adet olu tum hucre asisi bulunmaktadir. Bunlar bir hafta arayla iki doz olarak oral yoldan uygulanir. Bu asilarin koruyuculuklari %86-%66'dir. Rapel doz iki yil sonra onerilmektedir [49]. Endemik bolgelere seyahat edenlere veya salgin olan bolgelerdeki yardim gorevlileri, multeci ve saglik calisanlari icin canli attenue tek doz oral asi onerilmektedir [50]. Kuduz hastaligi akut, olumcul viral ensefalomyelit tablosudur. Hastalik icin yabani ve evcil bircok hayvan rezervuardir. Hayvan isirigindaki virusun inokulasyonu ile insana bulasir. Iki tip koruyucu asilama yapilmaktadir. Ilkinde kuduz icin riskli bolgeye gidilecek ya da riskli davranista bulunulacaksa, uc doz olarak 0, 7 ve 21.gunlerde intramuskuler olarak uygulanir. Riskli durumlar: Latin Amerika, Guney Dogu Asya veya Afrika'da uzun sure kalmayi planlayan turistler, bisikletciler, trekking yapanlar, magara arastirmacilari, kucuk cocuklar ve sik seyahat edenler. Diger koruyucu uygulama ise riskli temastan sonra 0, 3, 7 ve 14. gunlerde dort doz seklindedir. Gebelik asi icin kontrendikasyon olusturmaz[51]. Japon ensefalit, kene kaynakli ensefalit, kolera asilari ulkemizde yoktur. SSM'lerde bu hastaliklar acisindan risk altindaki turistler bilgilendirilmekte, gidecekleri ulkede yaptirmalari gerektigi bilgisi verilmektedir.

3- Zorunlu Asilar

Neisseria meningitidis purulan bakteriyel menenjite neden olmaktadir. Kapsuler polisakkaritine gore A, B, C, W, X ve Y olmak uzere alti serotipe ayrilir. Insandan insana yakin temas ve damlacik yoluyla bulasir. Sahraalti Afrika ulkelerinde sik gorulmektedir. Ozelikle Aralik-Haziran arasinda epidemiler yapmaktadir. Serogrup A, C, Y ve W135 iceren polisakkarit ve konjuge polisakkarit asi tipleri, bir de serogrup B icin olan asi tipi mevcuttur. Turkiye'de cocukluk cagi asi semasinda olmasa da konjuge meningokok asisi Avrupa'da iki doz seklinde 12 ve 16 yaslarinda uygulanmaktadir [52]. Ulkemizde difteri veya tetanoz toksoidleri ile konjuge meningokok asilari mevcuttur. Konjuge asilar 2-55 yas araligina uygulanmaktadir. Ayrica 55 yas ve uzerine de uygulanabilen tetravalanli polisakkarit asi da mevcuttur. Meningokok asisi hac ve umre doneminde Mekke ve Medine'yi ziyaret edecekler icin Suudi Arabistan tarafindan istenen zorunlu asidir. Ulkemizde rutin olarak hacca gideceklere Toplum Sagligi Merkezlerinde tetravalanli ACWY polisakkarit asisi yapilmaktadir [53]. Uc yil boyunca %85 koruyuculugu vardir, risk altindaki eriskinlere bes yil sonra rapel doz onerilmektedir [29]. Asi ve komponentleirne karsi asiri duyarliligi oldugu bilinen kisilere kontrendikedir. Tum meningokok asilari inaktive asilar olmasi nedeniyle immunsupresiflere de uygulanabilir. Gebelik ve emzirme donemi icin kontrendike degildir [52].

Sarihumma hastaligi Aedes ya da Haemagogus cinsi sivrisineklerin isirmasi ile bulasan viral bir hastaliktir. Klinik tablo asemptomatiklikten septik soka kadar giden degiskenlik gosterir. Hepatorenal hasar gelisen hastalarda vaka olum orani %20-%50 civarindadir. Hastaliga ozel bir tedavi yoktur. Hastaliktan korunmak icin sivrisineklerden korunma yontemlerini uygulanmalidir. Asi Guney Amerika ve Afrika'ya gidecek dokuz aydan buyuk herkese tek doz subkutan olarak uygulanmalidir. Asinin kontrendike oldugu durumlar: asi ya da icerigindekilere karsi asiri duyarlilik, alti aydan kucuk cocuklar, CD4 T lenfosit sayisi <200/mm3 olan HIV enfeksiyonu, malignite, transplantasyon, konjenital ya da kazanilmis immunyetmezlik. Gebelik ve emzirme doneminde guvenilirligi ile ilgili yapilmis genis capli bir arastirma yoktur, canli attenue asi oldugu icin dikkatli olunmasi gerekir [54]. Asinin koruyuculugu %90'larin ustundedir. On yil icinde koruyucu antikor titreleri dusmektedir fakat rapel doz onerilmemektedir [55]. Kongo Cumhuriyeti, Angola, Gana, Liberya, Nijerya gibi ulkelere giris esnasinda sarihumma asisi oldugunu ispatlamak icin Uluslararasi Asi Belgesinin (ICVP) gosterilmesi zorunludur [45,54]. Asi sadece SSM'lerde bulunmaktadir. Uluslararasi asi sertifikasi duzenleme yetkisi yalnizca Turkiye Hudut ve Sahiller Saglik Genel Mudurlugu SSM'lerinin yetkisindedir [15]. Seyahat oncesi onerilen asi profilaksisi Tablo 1, 2, 3'te ozetlenmistir.

4- Riskli Bolgelere Seyahat Edenlere Sitma Profilaksisi Yapilmasi

Yilda yaklasik 50 milyon kisi, sanayilesmis ulkelerden sitmanin endemik oldugu tropik bolgelere seyahat etmektedir. Uluslararasi seyahatlerde sitma, atesin en onemli nedenlerinden biridir. Akut mudahale gerektiren ve hayati tehdit eden en onemli tropikal hastaliktir [3].

Sitmaya karsi korunmada bilinmesi gerekenler dort baslik altinda toplanabilir [3]:

1- Gidilen bolgedeki riskin ve hastalik belirtilerinin farkinda olmak

2- Sivrisinek isiriklari icin onlem almak ve gunduz seyahat etmek

3- Uygun kemoprofilaksi kullanmak (planlanan guzergah bolgesindeki sitmanin dagilimi, etkeni, bolgede yaygin olan turlerin ilac direnci, turistin seyahat guzergahindan sapma olasiligi, seyahat suresi, kisilerin ilaca toleransi dikkate alinmali)

4- Seyahat sonrasi uc aya kadar her atesli hastalikta sitmayi akilda tutmak

Gunluk pratikte profilaksi amaciyla atovaquan-proguanil kisa sureli seyahatte en cok tercih edilen ilactir. Seyahatten yedi gun sonra kesilebilir. Yan etkilerinin az olmasi avantajlidir, ancak maliyeti yuksektir [56].

Haftalik meflokin uygulamasi daha dusuk maliyet ve kolaylik nedeniyle uzun sureli seyahatlerde tercih edilir. Gebelere onerilmez. Meflokinin en onemli yan etkisi noropsikiyatrik semptomlardir. Bu nedenle seyahatten mumkunse uc hafta once baslanip kisinin tolerabilitesine bakilmalidir [56]. Doksisiklin gunluk kullanilan az maliyetli bir profilaksidir. Gastrik yan etkileri fazladir. Sekiz yas altindaki cocuklara ve gebelere onerilmez [57]. Haftalik uygulanan eski bir ilac olan klorokin, klorokin-duyarli parazitlere sahip oldugu bilinen birkac bolgede oldukca etkilidir. Plasmodium falciparum'un klorokin direnci neredeyse evrenseldir. Klorokin yalnizca Meksika, Panama Kanali batisinda Orta Amerika, Karayipler, Dogu Asya ve birkac Orta Dogu ulkesinde etkili olmaya devam etmektedir. Ayrica her yas grubunda ve gebelikte kullanilabilen bir ilactir [57]. Plasmodium vivax veya Plasmodium ovale infeksiyonu sonrasi karacigere yerlesen hipnozoidler, aylarca veya nadir durumlarda birkac yil sonrasina kadar da nukslere neden olabilir. Birincil profilaktik ilaclar (atovaquan proquanil, doksisiklin ve meflokin) karacigerdeki hipnozoitlere karsi etkisizdir. Bu nedenle P. vivax in endemik oldugu sahalara gidiliyorsa primakin ile profilaksi dusunulmelidir. Bu strateji, ayni zamanda, relaps riskini azaltma avantajina da sahiptir. Primakin cocuklarda da kullanilabilir, ancak gebelere onerilmez. Seyahatten bir gun once baslanip gunluk kullanilan, seyahat sonrasi yedi gun daha devam edilen bir profilaksi semasi mevcuttur [58].

Seyahat sagligi merkezlerinde doksisiklin haric tum profilaktik ajanlar mevcuttur. Turistlerin ozel durumlari, kalis sureleri goz unune alinarak en fazla bir aylik uygun profilaktik ajan turiste teslim edilmektedir. Doksisiklin baslanacaksa eger aile hekimi ya da enfeksiyon hastaliklari uzmanina yonlendirilerek recete yazilmaktadir[15]. Sitma profilaksisinde kullanilacak ajanlar Tablo 4'te ozetlenmistir.

5- Turist Ishalinden Korunma ve Tedavi Yontemlerinin Ogrenilmesi

Gelismekte olan ulkelere seyahat edenlerin en sik karsilastigi hastalik ishaldir. Seyahatin birinci gununden sonra baslayip donus sonrasi ilk yedi gun icinde gelisen ishal turist ishali olarak tanimlanir. Gunde uc veya daha fazla sayida sekilsiz gaita cikisi, ates, karin agrisi, bulanti, kusma gibi semptomlar gorulur. En sik nedeni bakterilerdir ve etken cogunlukla enterotoksijenik Eschericha coli (ETEC)'dir. Kisisel hijyen kurallarina uymak bu riski azaltir [59].

Seyahat edenlerin almasi gereken koruyucu onlemler arasinda el hijyenine dikkat etmek; yol kenarinda satilan, acikta ve sineklerden korumasi olmayan yiyecekleri, az pismis et ve kumes hayvanlarini, soguk sosis ve salatalari tuketmemek; temiz su icmek ve temiz su ile disleri fircalamak gibi onlemler yer almaktadir [59].

Yolcular, ishal durumunda kendi tedavilerini yapmak uzere egitilmelidirler. Tek doz kinolon (siprofloksasin 500 mg) cogunlukla etkilidir. Semptomlar devam ederse 3 gun gunde 2 kere siprofloksasin almalari onerilebilir. Eger Guneydogu Asya ve Hindistan seyahati yapiliyor ise, kinolon direncli Campylobacter jejuni bolgede sik goruldugunden azitromisin tek doz bir gram ya da uc gun boyunca 500 mg/gun kullanilmasi onerilmektedir [59].

SEYAHAT SONRASI ENFEKSIYONLARA YAKLASIM

Klinisyen ilk olarak iyi bir anamnez almalidir. Ortaya cikan semptom ve bulgular, gidilen yer ve guzergah, yolculugun yapildigi mevsim, seyahat sirasinda yapilan aktiviteler, maruz kalinan cevresel etkenler, seyahat oncesi immunizasyon ve koruyucu onlemlere uyulup uyulmadigi gibi bilgiler sorulmali ve kayit altina alinmalidir. Ardindan sistemik fizik muayene yapilmalidir. Hekim bu bulgular isiginda iki on tani listesi olusturmalidir. Birinde bu semptomlari olusturan olagan hastaliklar ve digerinde seyahat iliskili olabilecek hastaliklar yer almalidir. Inkubasyon periyodu uzun suren hastaliklar nedeniyle (sitma, sistozomiyaz, filariyazis, riketsiyal hastaliklar, bruselloz, babezyoz, laysmanyoz, filaryazis, hepatit vb.) geziden aylar sonra bile SIE gelisebilecegi akilda tutulmalidir [3].

Yapilan bir cok calismada seyahat sonrasi en sik saptanan klinik sendromlar atesli hastaliklar, gastrointestinal sikayetler, dermatolojik hastaliklar ve solunum yolu enfeksiyonlari olarak belirlenmistir [3,4]. Atesli hastaliklar sahra alti Afrika, turist ishali Guney-Orta Asya, dermatolojik hastaliklar Sahra alti Afrika ve Guney-Orta Asya seyahatlerinde daha sik gorulmektedir [3].

Ulkemizde Erdem ve arkadaslarinin yaptigi cok merkezli calismada Arabistan'a seyahat eden hacilarda tespit edilen enfeksiyonlar degerlendirilmistir. En sik solunum yolu enfeksiyonlari (%91) ve gastroenteritler (%7) tespit edilmistir. Hactan donen 185 hastanin ancak 30'unda enfeksiyon etkeni saptanmistir. Bunlarin 21'ini viral, 9'unu bakteriyel etkenler olusturmustur. Mortalite %1.1 olarak bildirilmistir [60]. Bu bolumde, epidemiyolojik veriler isiginda seyahatten donen ve sikayetleri olan hastalarda bu klinik sendromlara en sik neden olan enfeksiyonlardan bahsedilecektir.

1-ATESLI HASTALIKLAR Seyahat sonrasi hasta olan yolcularin %20'sinde ates sikayeti saptanmaktadir. Gidilen bolgeye gore en sik ates nedeni degismekle birlikte genel olarak en sik neden sitmadir. Mortalitenin ise en sik sorumlusu P. falciparum'dur[3]. Hayati tehdit eden, bulasici ve tedavi edilebilen hastaliklara odaklanilmasi toplum sagligi acisindan onemlidir[61]. Seyahat iliskili atesli hastaliklar Tablo 5'te ozetlenmistir.

Sitma

En sik seyahat iliskili sistemik atesli hastalik nedenidir. Sahra alti Afrika ve Guneydogu Asya'ya seyahat oykusunde ilk akla gelmesi gereken hastaliktir. Zaman kaybetmeden kalin damla ve ince periferik yayma yapilmalidir. Negatif gelen vakalarda yaymalar tekrar yapilmalidir. Sitmayi dislamak icin en az uc negatif yayma gorulmelidir [61].

Sahra alti Afrika'da gelisen sitmalarin %90 sebebi P. falciparum'dur ve semptomlar genellikle en gec bir ay icinde baslar. Hastaligin erken doneminde tedavisi kolaydir, ancak organ yetmezligi gelisenlerde uygun tedaviye ragmen mortalite %20'dir. Asya ve Latin Amerika'dan gelenlerin ise %70'den fazlasinda etken P. vivax'dir ve bu vakalarin ancak %50'sinde bir ay icinde sikayetler baslar. P.vivax ve P.ovale, karacigerde hipnozoit olarak kalmalari nedeniyle primer enfeksiyondan haftalar hatta aylar sonra tekrar ortaya cikabilir [61].

En sik semptom ates olmasina ragmen %10-40 vakada ates gorulmeyebilir [62]. Cogunlukla ates veya spesifik olmayan semptomlarin oldugu tablo 'semptomatik sitma' olarak tanimlanir. 'Komplike sitma' ise genellikle yuksek duzeyde parazitemiye (>%5) organ yetmezliginin klinik veya laboratuvar bulgularinin eslik etmesi halidir. Bilinc degisikligi, oral alim azligi, nobet gecirme, dispne, takipne, vaskuler kollaps, sarilik, hemoglobinuri, anormal spontan kanamalar, akut bobrek yetmezligi, akciger odemi (radyolojik), hepatosplenomegali, petesiler gorulebilir. Komplike sitma cogunlukla P. falciparum ile iliskilidir [63]. P. ovale, P. vivax ve P. malaria'nin sebep oldugu sitma, hastanin baska komorbiditeleri olmadigi veya baska duzenli kullandigi ilaclar olmadigi surece ayaktan tedavi edilebilir. P. falciparum tanisi konan tum hastalar veya dogrulanmamis turler ile karisik enfeksiyonlari olanlar hastaneye yatirilmalidir. Cok ilaca direncli P. falciparum tedavisi icin en az 48 saat tedavi edilmelidir. Komplike sitma acil tam doz parenteral antimalarial tedavi verilmesi gereken bir hastaliktir [62]. Ayrintili tedavi rehberi icin WHO ve CDC guncellenen rehberleri takip edilebilir [56, 57].

Ulkemizde SIE surveyansi yapilmamaktadir. Turkiye Halk Sagligi Kurumundan alinan vektorle bulasan hastaliklarin surveyans verilerine gore 2016 yilinda 208 import sitma vakasi gorulmus olup bunlarin %58'i P. falciparum ve %22'si P. vivax olarak tespit edilmistir. 208 sitma vakasinin dordu hayatini kaybetmistir. 2010-2016 yillari arasinda toplam 1284 yurt disi kaynakli sitma vakasi mevcuttur. Etkenlerin ulke olarak en sik kaynaklari Sudan (186), Nijerya (137), Ekvator Ginesi (93) ve Uganda (69)'dir.

Ulkemizde Saglik Bakanligi Sitma Savas Dairesi Baskanligi'nin her ilde 7 gun 24 saat nobetci memuru bulunmaktadir. Hastalarin tedavisi buradan tedarik edilmektedir. Sitma tedavisi Tablo 6' da ozetlenmistir.

Deng

Dengue virusu etkeni flavivirus ailesindendir ve dort serotipi mevcuttur. Aedes aegypti cinsi sivrisineklerin gunduz isirmasi sonucu bulasir. WHO tarafindan deng enfeksiyonlari dort klinik tipte ayrilmistir: Tanimlanamayan ates veya viral sendrom, klasik deng atesi, deng hemorajik atesi ve deng sok sendromu. Enfeksiyonlarin cogunlugu (%75) asemptomatiktir veya basit atesli hastalik olarak gecirilir [64]. Deng hemorajik atesi (DHA) ve Deng Sok Sendromu (DSS) cogunlukla daha once bu virusle karsilasmis ve kanlarinda antikor bulunan kisilerde gelisir. Tum deng hastalarinin %5'inde ciddi, hayati tehlike olusturan hastalik gelisir. Tani konulur konulmaz erken tedavi edilmez ise yuksek mortalite riski tasimaktadirlar. Destek tedavisini erken baslanan hastalarda olum riskini %10'dan <%1'e dusurulebilmektedir [65]. Guneydogu Asya, Guney Pasifik, Orta Amerika ve Karayipler' de yaygindir. 1999-2002 yillari arasinda deng atesi gorulen Avrupali gezginlerde yapilan bir calismada en sik seyahat oykusunun Guneydogu Asya'ya oldugu tespit edilmistir[66]. Yil boyunca vakalar saptanabilse de vaka yogunlugu yagisin bol oldugu yillarda artmaktadir [64].

Deng enfeksiyonunda 4-7 gun inkubasyon donemi sonrasi influenza benzeri sendrom, ates, bas agrisi, kas agrisi gelisir. Hastalarin %50'sinde lenfadenopati, diffuz eritem, makulopapuler ve petesial dokuntuler gorulebilir. Spesifik olarak lokopeni ve trombositopeni saptanir[67]. Hastaligin en agir formu DHA ve DSS'dir. Fakat bu formlari seyahat edenlerde nadir gorulur. Tani oyku, klinik ve serolojik testler (Ig M ve Ig G tespiti) ile konulur. Tedavisi nonspesifik destek tedavisidir [67].

THSK verilerine gore 2013-2017 yillari arasinda 1, 4, 5, 3, 12 deng tanisi almis vaka mevcuttur. Ulkemizde 2014 yilinda sadece bir hasta deng nedeniyle hayatini kaybetmistir.

Chikungunya

Endemik bolgelerden donen yolcularda deng atesi icin onemli bir ayirici tanidir. Sivrisinek kaynakli alfavirustur. Hindistan, Guneydogu Asya ve Dogu Afrika'da sik gorulur. Akut, subakut ya da kronik seyirli gorulebilir. Dokuntu yaklasik %50 hastada kasintili, makuler ya da makulopapulerdir. Eklem sikayetleri deng atesine gore daha belirgindir. Subakut Chikungunya hastaligi etken alindiktan iki veya uc hafta sonra baslar. Distal poliartrit, halsizlik, yorgunluk, depresyon gibi semptomlar mevcuttur. Kronik Chikungunya hastaliginda artralji uc aydan uzun surer. Kronik enfeksiyon 45 yas ustu, ozgecmisinde kronik eklem rahatsizliklari olan ve akut hastaligi siddetli gecirenlerde daha sik saptanmistir. RT-PCR (Real-time polymerase chain reaction) tani icin en hassas ve hizli yontemdir. Spesifik antiviral tedavisi yoktur [62].

THSK verilerine gore Chikungunya ulkemizde 2013 yilinda iki vaka ve 2016 yilinda bir vaka olarak saptanmistir.

Zika

Zika virus, esas olarak Deng ve Chikungunya hastaliklarini da bulastiran Aedes turu sivrisineklerin isirmasi ile bulasir37. Diger bulas yollari intrauterin, perinatal, cinsel birliktelik, laboratuvar ve transfuzyondur. Virus flavivirus ailesindendir. 2 hafta icinde bulasma riski olan bolgeye yolculuga cikan turistlerde, ates, makulopapuler dokuntu, artralji, konjonktivit semptomlari gorulur. Infekte olan vakalarin beste birinde bu semptomlar gorulur [68]. Hastalik kendini 2-7 gunde sinirlar, hastaneye yatis cogunlukla gerekmez. Tedavi semptomatiktir; istirahat, hidrasyon, agrinin azaltilmasi ve atesin dusurulmesidir37. Mortalitesi ve morbiditesi dusuk bir hastaliktir fakat hamile bir kadinin fetusunda mikrosefali ve diger konjenital beyin anormalliklerine neden olabilir. CDC, hamile kadinlarin riskli bolgelere gitmesini onermemektedir. Zika'li bir bolgeye seyahat eden ve esi hamile olan kisiler esinin gebeligi sirasinda prezervatif kullanmali veya seks yapmamalidir (vajinal, anal veya oral) [68].

Viral Kanamali Atesler (VKA)

Turistler icin VKA riski cok dusuktur. Hastalik riski artan yolcular, hayvan arastirmalarina katilanlar, saglik calisanlari ve hastalara bakim veren kisilerdir. Onemi ise farkedilmez ise laboratuar calisanlari ve hastaya bakim verenlere bulasabilir, bu hastaliklara ozel tedavi yoktur, mortaliteleri yuksektir [69].

Kirim Kongo Kanamali Atesi (KKKA) son 15 yilda Turkiye, Rusya, Iran, Pakistan, Afganistan'da salginlara neden olmustur. Asil bulas yolu kene temasi olan bir zoonotik hastaliktir. Halsizlik, ates, kas ve bas agrisi, mukozal kanamalar gorulur. Laboratuarda karaciger enzim yukseklikleri, trombositopeni, lokopeni gorulmektedir. Ayirici tanida sitma, deng, leptospiroz, riketsiyozlar vardir. Literaturdeki seyahat iliskili KKKA vakalari tarandiginda 21 vaka saptanmis ve bunlarin dordu nazokomiyal bulas olarak bildirilmistir [70].

Ebola virus hastaligi damlacik ve direkt temas yoluyla bulasan VKA'dir. Zaire (Demokratik Kongo Cumhuriyeti), Sudan, Birlesik Krallik, Filipinler, ABD, Gabon, Fildisi Sahilleri, Rusya ve Uganda'da gorulmektedir[71]. Ates, bas ve kas agrisi, yaygin makuler dokuntu, petesi, ekimoz, bulanti, kusma, ishal, karin agrisi sikayetleri vardir. Laboratuarda lokopeni, trombositopeni, karaciger enzim yuksekligi saptanir. Vaka olum hizi %70,8'dir. Mortalitesi bu kadar yuksek bir hastalik olmasina ragmen etkili tedavisi veya asisi yoktur. Bu nedenlerle hastalarin erken tani ve izolasyonu salginlari kontrol altina almak icin gereklidir[72]. Su ana kadar ulkemizde bildirilmis bir Ebola virus hastaligi yoktur.

Enterik Ates

Sistemik bir hastalik olan enterik atese Salmonella enterica serovar typhi ya da Salmonella enterica serovar paratyphi A, B ve C bakterileri neden olur. Hijyenik sartlari iyi olmayan ulkelerde fekal oral yolla bulasir. GeoSentinel Surveyans Agi verilerine gore Wilson ve arkadaslarinin yaptigi calismada tum ates nedenlerinin %2'sini olusturdugu bulunmustur [66]. Son yuzyilda gelismis ulkelerde hastalik sikliginda belirgin bir dusus olmustur. Agirlikli olarak seyahatle iliskili bir hastalik haline gelmistir. Gidilen bolgeye gore risk degismekle beraber seyahat edenlerde en sik Hindistan seyahati oykusu mevcuttur. Endemik ulkelere seyahat edenlerde S. paratyphi'nin neden oldugu hastalik insidansi daha yuksektir. Ortalama 7-14 gunluk bir inkubasyon donemi mevcut olup ilk semptomlar ates ve halsizliktir. Influenza benzeri sendrom, frontal bas agrisi, bulanti, kusma gorulur. Hepatosplenomegali, gogus ve karin cildinde rose spot ve rolatif bradikardi saptanabilir. Gastrointestinal kanama, perforasyon, ensefalopati cok nadir gorulen komplikasyonlardir. Endemik goruldugu ulkelerde mortalite %30 iken seyahat edenlerde %0,4'dur [73]. Antimikrobiyal tedavi sikayetlerin suresini kisaltir. Ampirik tedavide florokinolonlar onerilmektedir. Fakat plasmid aracili florokinolon direnci yayginlasmaktadir. Guney ve Guneydogu Asya'da kinolon direnci yuksek olmasi nedeniyle azitromisin veya ucuncu kusak sefalosporinler tercih edilmelidir [44]. Siprofloksasin 2x500mg tablet (2x400mg iv) 7-10 gun, azitromisin ilk gun 1x1000mg tb devaminda 1x500mg tb 5-7 gun, seftriakson 1x2gr iv 7-14 gun tedavileri uygulanir [74].

Riketsiyozlar

Riketsiyozlar, zorunlu intraseluler Gram negatif bakterilerin neden oldugu akut ve zoonotik enfeksiyonlardir. Kene, akar ve pire ile bulasirlar. Dort ana gruba ayrilirlar: Rickettsia (kendi icinde benekli ates ve tifus grubu olarak ikiye ayrilir), Orientia, Ehrlichia ve Anaplasma. Yapilan calismalarda atesli hastaliklarin %0,5 ile %2'sini riketsiyozlarin olusturdugu ve %20 kadarinda hastaneye yatis gerektigi gosterilmistir [4].

Rickettsia conorii ve Rickettsia africae'ye bagli Akdeniz benekli atesi ile Orientia tsutsugamushi'ye bagli calilik atesi en sik saptanan seyahat iliskili riketsiyozlardir. R. africae, Afrika'ya seyahat edenlerde sitmadan sonra atesin en sik gorulen nedenidir[75]. Hastalarda ates, bas agrisi, lokopeni ve trombositopeni gorulur. Yaygin vaskulitik lezyonlara neden olur. Bu lezyonlar patognomonik olsa da ayirici tanida muhakkak sitma hastaligi dusunulmeli ve kalin damla ile periferik yayma yapilmalidir. Tani immunofloresan antikor (IFA) testleri, PCR ve Western blot ile konulmaktadir. IFA testleri ile on gun arayla alinmis serum orneklerinde immunglobulin IgG veya IgM titrelerinin dort kat artmis olmasi anlamli kabul edilmektedir. Klinik ve oyku uyumlu ise tedaviye baslamak icin laboratuvar dogrulamasi beklenmemeli, doksisiklin veya tetrasiklin baslanmalidir[76]. Doksisiklin tedavisi 2x100 mg tablet yedi gun sure ile verilmelidir [74].

Viral Hepatitler

Akut viral hepatit; ates, halsizlik, mide bulantisi ve karin rahatsizligi ile aniden baslayip birkac gun icinde sarilik gelisimiyle devam eder. Hepatit A ve E, enfekte kisilerle yakin temas, kontamine gidalar ve icme suyu kullanimiyla bulasir. Perkutan yaralanma ve korunmasiz supheli cinsel temas Hepatit B icin bulas yollaridir. Akupunktur, dovme ve cilt butunlugunu bozan islemler potansiyel risk tasir. Gebelikte anneden bebege bulasabilir [45]. Akut hepatit B icin tedavi onerilmemektedir. Sadece agir klinik olgular hastaneye yatirilip destek tedavisi verilmesi gerekebilmektedir [77]. Hepatit C ise daha cok kontamine igne ve siringalarla enjeksiyon yoluyla bulasmaktadir. Akut HCV enfeksiyonlarinin cogu semptomsuz seyreder. %25'inden azinda sarilik gelisir. Hastalarin ucte ikisi spontan klirense ugrar. Altinci ayda HCV RNA pozitifligi devam ediyorsa tedavi verilmesi gerekir[78]. Hepatit A ve B sikligi, seyahat oncesi danismanlik alinmasi ve rutin immunizasyon nedeniyle zaman icinde azalmistir [45].

Leptospiroz

Leptospira interrogans etkenidir. Dogada fare ve ciftlik hayvalari tasiyicidir. Bu hayvanlarin idrari ile kirlenmis sulardan cilt ve mukoza temasi, kontamine su ve besinlerle bulasir. Ates, bas agrisi, proksimal alt ekstremitede miyalji gibi ozgul olmayan belirtiler yaninda konjunktival kizariklik ve sarilik diger ateslere gore daha sik eslik eder. Seyahat bolgesi olarak en sik Guneydogu Asya tespit edilmistir [3]. Akut hayati tehdit eden seyahat iliskili enfeksiyonlar ile ilgili Jensenius ve arkadaslarinin yaptigi calismada hastaliklarin %10'unu leptospirozun olusturdugu ve %50'sinde hastaneye yatis gerektigi tespit edilmistir [79]. Hafif orta siddette hastaligin tedavisi doksisiklin 2x100mg tablet 5-7 gun ya da amoksisilin 3x500mg tablet yedi gun. Siddetli hastalikta kristalize penisilin 4x1,5 milyon unite intravenoz yedi gundur [80].

Lyme

Lyme hastaligi, Ixodes turu kene temasi ile bulasan Borrelia burgdorferi etken oldugu dokuntulu ates tablosudur[81]. Kene ile temas eden yerde ortasi soluk kenarlari kirmizi eritema migrans lezyonu olusur. Ates, bas agrisi, halsizlik, artralji ve miyalji eslik eder. Eger tedavi edilmezse norolojik ve kardiyak problemler gorulebilir. Doksisiklin 2x100mg tablet on gun, amoksisilin 3x500mg tablet 14 gun tedavi semasi mevcuttur [82].

2- TURIST ISHALI Turist ishali, 24 saatlik bir surede uc veya daha fazla gevsek sulu diskilamadir. Bulanti, kusma, tenesmus, ates gibi semptomlar olmayabilir. Guney Asya ve Bati/Orta Afrika, seyahat ishali acisindan en yuksek riski tasiyan bolgelerdir [59].

Yapilan calismalarda gastrointestinal enfeksiyonlar morbiditenin yaklasik %34'unden sorumlu bulunmustur. Fakat yillar icinde ekonomik gelismeler ve hijyenik sartlarin duzelmesiyle sikligi azalmaktadir [83].

Ishallerin %40'indan fazlasi akut ishal sendromudur. Etken daha cok bakterilerdir. Sik saptanan ishal etkenleri Enterotoksijenik Escherichia coli (ETEC), Enteroaggregan Escherichia coli, norovirusler, rotavirus, Salmonella ve Shigella turleri, Campylobacter jejuni, Aeromonas, Plesiomonas shigelloides, Bacteroides fragilis, Vibrio turleridir. Paraziter etkenler ise Giardia duodenalis, Cryptosporidium turleri, Entamoeba histolytica ve Microsporidium turleridir [59].

ETEC genel olarak en sik gorulen etken olsa da Campylobacter ve Aeromonas Tayland da dahil olmak uzere Guneydogu Asya'da daha sik gorulur. Paraziter etkenler invaziv bakteriyel etkenler gibi uzamis ishale neden olurlar ve daha cok uzun sureli seyahatlerde gorulurler [59].

Ishal sonrasi uzun sureli komplikasyonlar ortaya cikabilir. Hastalarin %3 ile %17'sinde postenfeksiyoz irritabl bagirsak sendromu (PI-IBS) gelismektedir. PI-IBS, akut ishalin siddeti, atak sayisi, ETEC ile enfeksiyon, seyahat oncesi ishal ve kotu yasam sartlari gibi sebepler ile iliskilendirilmistir [59].

Seyahat edenler turist ishali konusunda bilgilendirilmelidir. Hafif bir ishal geciriliyorsa (gunluk aktiviteleri engellemiyor ve gunde 3 kez veya daha az defekasyon mevcut) kisi kendi kendini tedavi edebilmelidir. Dehidratasyonun onlenmesi onemlidir. Ilk etapta antibiyotikler yerine bagirsak hareketlerini azaltici lopermid ya da bizmud bilesikleri dusunulmelidir. Genel olarak kinolonlar tedavi icin iyi bir secenek iken Guney/Guneydogu Asya seyahatlerinde meydana gelen ishallerin en sik nedeni C. jejuni olmasi nedeniyle bu bolgelerde azitromisin tercih edilmelidir. Invaziv oldugu dusunulmeyen ishallerde rifaksimin de tercih edilebilir. Bir-uc gunluk tedavi suresi yeterlidir. 39[degrees]C derece atesle seyreden, 14 gunden uzun suren veya kolera benzeri dehidratasyon semptomlari gorulen ishallerde laboratuvar degerlendirme yapilmasi gerekmektedir [59].

3- DERMATOLOJIK HASTALIKLAR

Seyahat iliskili hastaliklarin %10 kadarini olusturmaktadir. Bunlarin da yaklasik %10'unda hastaneye yatis gerekmektedir. Dermatolojik rahatsizliklarin %50 kadari enfeksiyon ile iliskilidir. Dermatozlarin, artan ter ve salgilar ile iliskili olarak sicak iklim bolgelerinde daha hizli ve daha sik gelisme egilimi tasidiklari unutulmamalidir. Tropik bolgede seyahat edenler iliman iklim bolgelerine kiyasla daha fazla bocek, kirli toprak ve suya maruz kalirlar. Bu da dermatolojik semptomlarla ortaya cikan saglik problemleri sikliginin artmasina yol acar [4].

Artropod isiriklari son derece yaygindir. Tropik bolgelerde seyahat iliskili dermatozlarin %10'undan ve dunya genelinde seyahat iliskili dermatozlarin %15-18'inden sorumludur. Papul, nodul seklinde veya eskarli ulsere lezyon seklinde gorulurler [84].

Sistemik atesli hastaliklarin seyrinde de dermatolojik rahatsizliklar gorulebilir. Ornegin deng, chikungunya, sistozomiyazis ve riketsiyozlarda makulapapuler dokuntuler saptanir. Deng atesinde yaygin eritem, petesi ve ekimotik lezyonlar da gorulebilir. Ekimotik lezyonlar deng atesi disinda leptospiroz, meningokokal enfeksiyonlar ve riketsiya enfeksiyonlarinda da gorulur. R. africae'nin karakteristik cilt lezyonu inokulasyon yerinde bulunan siyah eskardir [84].

Dunyadaki sistozomiyaz vakalarinin yaklasik %85'i Afrika kitasinda bulunur. Schistosoma uriner sistemi (S. hematobium) veya intestinal sistemi enfekte edebilir. Tatli suda bulunan serkarya tarafindan cildin tutulmasindan birkac saat sonra ortaya cikar ve cogunlukla 48 saatten daha kisa suren kasintili papuler dokuntu olusur. Sonrasinda da vucutta yaygin, kasintili, gezici dokuntuler gelisir [84]. Ulkemizden bildirilen uriner sistozomiyaz vakasi mevcuttur fakat hasta Nijerya vatandasidir, sikayetleri basladigi donem ulkemizde bulunmaktadir [85].

Kutanoz laysmanyoz (KL) en sik seyahat iliskili dermatozlardan biridir. Dunyadaki vakalarinin %90'i Afganistan, Cezayir, Brezilya, Peru, Suudi Arabistan, Iran, Irak ve Suriye'de gorulur. Cilt lezyonlarinin turleri degisir. Papuller, plaklar, ulserasyona kadar ilerleyen noduller gorulebilir. KL klasik bulgusu agrisiz ulserdir. Ulseratif lezyonlar piyodermalarda, mikobakteriyel ve derin mantar enfeksiyonlarinda da gorulebilir [84].

Kutanoz larva migrans ozellikle Sahra alti Afrika, Asya, Guney Amerika ve Karayipler' den gelenlerde gorulen (en yaygin ulkeler Brezilya, Jamaika, Malezya ve Tayland) kancali kurtlarin neden oldugu bir dermatozdur. Kontamine yuzeyle dogrudan temas sonucu deri yoluyla bulasir. Ozellikle bacaklarda, plajda veya kumlu topraklarda ciplak ayakla dolasmanin sonucu olarak gelisir. Dokuntu lineer bir kizariklik olarak baslar. Yaklasik 3 mm genisliginde ve 15-20 mm uzunlugunda olup, gunde birkac santime kadar uzayabilir. Kasintili papuller veya vesikulobuloz dokuntuye (%15 vaka) donusur. Kasinti sadece erupsiyonun oldugu bolgededir. Lezyonlar ortalama KL'da da oldugu gibi 1-3 tanedir. Vezikul ve buller ayrica gunes yanigi, kontakt dermatit, artrapod isiriklari, impetigo ve herpes enfeksiyonlarinda da gorulebilir [84].

Strongiloidozis, Strongyloides stercoralis isimli nematod tarafindan olusturulan tropik ve subtropik bolgelerde prevelansi daha yuksek olan bir cilt enfeksiyonudur. Larvalar saglam deriye penetre olur. Gastrointestinal (karin agrisi, ishal), solunum yolu semptomlari (Loffler Sendromu) ve cilt belirtileri, parazitin konagin vucudunda gocu sirasinda ortaya cikar. Cilt lezyonlarindan biri; cogunlukla anus etrafinda veya govdede kasintili, lineer ve ilerleyen lezyondur (larva currens). Kutanoz lezyonlar yalnizca saatler ile gunler arasinda kaybolur fakat tekrarlarlar. Diger cilt lezyonu ise urtikeryal dokuntudur. Agirlikli olarak kalcada ve bel cevresinde meydana gelir, bir iki gun surer ve duzenli araliklarla tekrarlayabilir.

Kutanoz larva migrans ve strongiloidoziste cilt lezyonlari hareketlidir [86].

Loiazis, Bati ve Orta Afrika'da gorulen paraziter enfeksiyondur. Kan emici sineklerle bulasir. Enfeksiyonlarin cogu asemptomatiktir. En sik gorulen belirtiler tekrarlayan subkutan yumusak doku sislikleri (Calabar sislikleri) ve kronik kasintidir [86].

4- SOLUNUM YOLU ENFEKSIYONLARI

Seyahat iliskili solunum yolu enfeksiyonlari olarak en sik streptokokal farenjit, sinuzit, otit, influenza, pnomoni ve bronsit gorulur. Sistozomiyazis, strongiloidozis, kancali kurt infestasyonlari, leptospiroz ve Q atesinde de solunum yolu semptomlari gorulur (4).

Tum SIE'lerin %10 ile %20'sini solunum yolu enfeksiyonlari olusturmaktadir ve bunlarin da %35 kadarini alt solunum yolu enfeksiyonlari olusturmaktadir [87].

Leder ve arkadaslarinin yaptigi seyahat iliskili solunum yolu enfeksiyonlari ile ilgili calismada ileri yas ve erkek cinsiyet alt solunum yolu enfeksiyonu icin risk faktoru olarak saptanmistir. Ayrica SIE'lerin sikligini, seyahatin nedeni ve mevsiminin de etkiledigi saptanmistir. En buyuk risk kuzey yarim kure yolculuklarinda Aralik-Subat aylarinda ve yakinlarini ziyarete gidip 30 gunden uzun kalanlarda saptanmistir [87].

GeoSentinel verileri ile 2007-2011 yillari arasinda yapilan seyahat iliskili enfeksiyonlar calismasinda 28 hastanin oldugu ve 9 tanesinde alt solunum yolu enfeksiyonu oldugu saptanmistir (4).

Yolcu gemilerinde salginlar oldugunda en sik gorulen hastalik solunum yolu enfeksiyonlari olmaktadir. Influenza en sik asi ile onlenebilen hastaliklar arasindadir. Atipik pnomoni etkenlerinden Legionella pneumophila icin son 2 hafta icinde seyahat oykusu, klimali otellerde konaklama, spa, sauna gibi aktiviteler ve yolcu gemilerinde seyahat baslica risk faktorleridir [87]. Literaturde ulkemizden degisik Legionella pneumophila serotipleri ile infekte Irak seyahati ve otel konaklama oykusu olan import vakalar bildirilmistir [88].

Ortadogu solunum yetmezligi sendromu coronavirus (MERS-CoV) insanlarda agir alt solunum yolu enfeksiyonlarina neden olmaktadir. %85'i Suudi Arabistan olmak uzere Ingiltere, Almanya, Fransa, Yunanistan, Italya, Tunus, Malezya, Filipinler, ABD, Hollanda, Turkiye, C in, Tayland ve Guney Kore'de de vakalar gorulmektedir. Ulkemizde Suudi Arabistan kaynakli bir olgu bildirilmistir. SIE arasinda hastaligin onemi: spesifik bir tedavisi yoktur, solunum yoluyla bulasmaktadir, mortalitesi yuksektir, fark edilmezse hastane kaynakli salginlara neden olabilir [89].

SONUC

Is gezisi, tatil, misyonerlik, aile ziyareti, uzun sureli iscilik gibi sebeplerle uluslararasi seyahatler gun gectikce artmaktadir. Hastaliklarin cografi dagilimi dinamik, ekolojik, genetik ve insan faktorlerinden etkilendigi icin seyahatler patojenlerin yeni cografyalara ve nufusa tasimalarini saglar. Seyahat edenlerin %22-64'unde saglik problemleri gorulmektedir[3]. Bunlarin cogu kendini sinirlayan hastaliklardir4,5. Bununla birlikte, sitma, deng, sari humma, lassa atesi, leptospiroz, tifus, ebola, enterik ates gibi hayati tehdit eden, hizli tani konulup tedavi baslanmasi ya da hastanin izole edilmesi gereken durumlar da akilda tutulmalidir. Klinisyenin aklinda iki tur on tani listesi bulunmalidir; biri normal sartlarda o klinik tabloya neden olabilecek hastaliklar (menenjit, pnomoni gibi); digeri seyahat iliskili olabilecek hastaliklar (sitma, sistozomiyaz gibi) [3]. CDC seyahat sagligi sitesinde ulkemize turizm amacli gelecek kisilere Hepatit A ve B asilari eksikse tamamlanmasini, kirsal kesime gidecek ve akraba ziyaretinde bulunacaklara tifo asisini, mesleki nedenli hayvan maruziyeti yuksek olan veterinerler ve macera sporlari yapan turistlere ise kuduz asisini onermektedir. Ayrica ulkemizde 2013 yilinda yedi bin kizamik vakasi bildirildigini ve bunun turistler icin dusuk seviyede bir risk olusturdugunu belirtmistir [21].

Ulkemiz SIE verileri literaturdeki vaka sunumlari disinda yoktur. Her brans kendi uzmanlik alani ile ilgili klinik verilerini bir surveyans aginda toplayip, sonuclar yillik veriler olarak sunulabilir. Gidilen bolgede en sik gorulen etkenleri bilmek, tedaviye direnc durumlarini ogrenmek icin surveyans sistemlerine gerek duyulmaktadir. Ayrica acil servislerde hasta goruldugunde seyahat oykusu sorulmasi unutulmamalidir. Ulkemizde Saglik Bakanligi'nin olusturdugu, gidilen bolgeye gore risk faktorlerinin, yapilmasi gereken asilarin ve alinmasi gereken profilaksi bilgilerinin verildigi 'Seyahat Sagligi' web sitesi mevcuttur. Ayrica seyahat edenlerin basvurabilecegi 'Turkiye Hudut ve Sahiller Saglik Genel Mudurlugu' bunyesinde merkezler vardir [45].

Kaynaklar

[1.] The World Tourism Organization. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from http://fac.ksu.edu.sa/sites/default/files/tourism_highlights_2016-_unwto.pdf

[2.] Turkiye Istatistik Kurumu. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017. Available from http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1051

[3.] Steffen R, Banos A. Travel epidemiology-a global perspective. International journal of antimicrobial agents. 2003;21:89-95.

[4.] Leder K, Torresi J, Libman MD, Cramer JP, Castelli F, Schlagenhauf P, Wilder-Smith A, Wilson ME, Keystone JS, Schwartz E. GeoSentinel surveillance of illness in retu Crame travelers, 2007-2011. Annals of internal medicine. 2013;158:456-68.

[5.] Mendelson M, Han PV Vincent P, von Sonnenburg F, Cramer JP, Loutan L, Kain KC, Parola P, Hagmann S, Gkrania-Klotsas E. Regional variation in travel-related illness acquired in Africa, March 1997-May 2011. Emerging infectious diseases. 2014;20:532.

[6.] Steffen R, Rickenbach M, Wilhelm U, Helminger A, Schar M. Health problems after travel to developing countries. Journal of Infectious Diseases. 1987;156:84-91.

[7.] Freedman DO, Chen LH, Kozarsky PE. Medical considerations before international travel. N Engl J Med. 2016;2016:247-60.

[8.] World Health Organization (WHO) Travelers Health. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from http://www.who.int/topics/travel/en/

[9.] Committee to advise on Tropical Medicine and Travel Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017. Available from https://www.cps.ca/en/documents/position/CATMAT

[10.] World Health Organization (WHO) Disease Outbreak News. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: http://www.who.int/csr/don/en/

[11.] World Health Organization Weekly Epidemiological Record Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: ww.who.int/wer/en/

[12.] CDC Morbidity and Mortality Weekly Report Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/mmwr/index.html

[13.] World Health Organization (WHO) HealthTopics Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: http://www.who.int/topics/en/

[14.] International Society of Travel Medicine (ISTM) Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: http://www.istm.org/

[15.] Seyahat Sagligi Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.seyahatsagligi.gov.tr/Site/YetkiliMerkezler

[16.] Hargarten SW, Baker TD, Guptill K. Overseas fatalities of United States citizen travelers: an analysis of deaths related to international travel. Annals of emergency medicine. 1991;20:622-6.

[17.] LaRocque RC, Rao SR, Tsibris A, Lawton T, Anita Barry M, Marano N, Brunette G, Yanni E, Ryan ET. Pre-travel health advice-seeking behavior among US international travelers departing from Boston Logan International Airport. Journal of travel medicine. 2010;17:387-91.

[18.] Steffen R, Banos A. Vaccination priorities. International journal of antimicrobial agents. 2003;21:175-80.

[19.] Schlagenhauf P, Weld L, Goorhuis A, Gautret P, Weber R, von Sonnenburg F, Lopez-Velez R, Jensenius M, Cramer JP, Field VK. Travel-associated infection presenting in Europe (2008-12): an analysis of EuroTravNet longitudinal, surveillance data, and evaluation of the effect of the pre-travel consultation. The Lancet Infectious Diseases. 2015;15:55-64.

[20.] Selcuk EB, Kayabas U, Binbasioglu H, Otlu B, Bayindir Y, Bozdogan B, Karatas M. Travel health attitudes among Turkish business travellers to African countries. Travel medicine and infectious disease. 2016;14:614-20.

[21.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/destinations/clinician/none/turkey?s_cid=ncezid-dgmq-travel-single-002

[22.] Uludag Universitesi Tip Fakultesi Kulak Burun Bogaz Anabilim Dali Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://kbb.uludag.edu.tr/HB-aractutmasi.htm.

[23.] Turk Hematoloji Dernegi Venoz Tromboz Hasta Kilavuzu Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.thd.org.tr/THD_Halk/?sayfa=venoz_tromboz_hasta_klavuzu

[24.] Crawford G, Lobo R, Brown G, Macri C, Smith H, Maycock B. HIV, Other Blood-Borne Viruses and Sexually Transmitted Infections amongst Expatriates and Travellers to Low-and Middle-Income Countries: A Systematic Review. International journal of environmental research and public health. 2016;13:1249.

[25.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/hiv-infection

[26.] Korzeniewski K, Juszczak D, Jerzemowski J. Skin lesions in returning travellers. International maritime health. 2015;66:173-80.

[27.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from https://wwwnc.cdc.gov/travel/diseases/routine

[28.] T.C. Saglik Bakanligi Temel Saglik Hizmetleri Genel Mudurlugu Genisletilmis Bagisiklama Programi Genelgesi (Daimi Belge) 2008/14 Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from http://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/1117,gbpgenelge2008pdfpdf

[29.] Eriskin Bagisiklama Rehberi. Turkiye Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Klinigi Uzmanlik Dernegi Eriskin Bagisiklama Rehberi Calisma Grubu. 2. Guncelleme. Ankara. Arvin Yayinevi 2016.

[30.] McLean HQ, Fiebelkorn AP, Temte JL, Wallace GS. Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). Morbidity and Mortality Weekly Report: Recommendations and Reports. 2013;62:1-34.

[31.] CDC. Updated recommendations for use of tetanus toxoid, reduced diphtheria toxoid and acellular pertussis (Tdap) vaccine from the Advisory Committee on Immunization Practices, 2010. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2011;60:13-5.

[32.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/pubs/pinkbook/dip.htm

[33.] Fiore AE, Wasley A, Bell BP. Prevention of hepatitis A through active or passive immunization: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). Morbidity and Mortality Weekly Report: Recommendations and Reports. 2006;55:1-4.

[34.] Cuthbert JA. Hepatitis A: old and new. Clinical Microbiology Reviews. 2001;14:38-58.

[35.] Tosun S, Gebelik ve Hepatit B Virus Enfeksiyonu Mediterr J Infect Microb Antimicrob 2016;5:4

[36.] Prevention of Varicella Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5604a1.htm

[37.] Grohskopf LA. Prevention and control of seasonal influenza with vaccines: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices--United States, 2017-18 influenza season. MMWR Recommendations and Reports. 2017;66.

[38.] Centers for Disease Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from:https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/hib.html

[39.] Centers for Diseases Control and Preventions. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/pneumo/hcp/who-when-to-vaccinate.html

[40.] Centers for Disease Control and Prevetion. Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/pneumo/hcp/about-vaccine.html

[41.] CDC Travelers' Health Poliomyelitis Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/diseases/poliomyelitits

[42.] T.C. Saglik Bakanligi Poliomyelit Eradikasyonu Klinisyen El Kitabi Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/poliomyeliteradikasyonu.pdf

[43.] Centers for Diseases Control and Prevetions Son Erisim tarihi: 30 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/polio/hcp/effectiveness-duration-protection.html

[44.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/typhoid-paratyphoid-fever

[45.] Seyahat Sagligi El Kitabi 2. Baski T.C. Saglik Bakanligi Turkiye Hudut ve Sahiller Saglik Genel Mudurlugu Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.seyahatsagligi.gov.tr/Content/Documents/Seyahat_Sagligi_El_Kitabi.pdf

[46.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/japanese-encephalitis

[47.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/tickborne-encephalitis

[48.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/cholera

[49.] World Health Organization (WHO) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.who.int/immunization/cholera_PP slides 20 Mar 2010.pdf

[50.] Jackson SS, Chen WH. Evidence for CVD 103-HgR as an effective single-dose oral cholera vaccine. Future microbiology. 2015;10:1271-81.

[51.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/rabies

[52.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/meningococcal-disease

[53.] T.C. Saglik Bakanligi Ankara Il Saglik Mudurlugu Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.asm.gov.tr/hacAsilama.htm.

[54.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/yellow-fever

[55.] World Health Organization (WHO) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: http://www.who.int/immunization/sage/meetings/2013/april/3_YF_BOOSTER_FINAL_DRAFT2.pdf

[56.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://www.cdc.gov/malaria/travelers/drugs.html

[57.] World Health Organization (WHO). Son Erisim tarihi: 29 Haziran 2017 Available from http://www.who.int/malaria/en/

[58.] Freedman DO. Malaria prevention in short-term travelers. New England Journal of Medicine. 2008;359:603-12.

[59.] Steffen R, Hill DR, DuPont HL. Traveler's diarrhea: a clinical review. Jama. 2015;313:71-80.

[60.] Erdem H, Ak O, Elaldi N, Demirdal T, Hargreaves S, Nemli S, Cag Y, Ulug M, Naz H, Gunal O. Infections in travellers returning to Turkey from the Arabian peninsula: a retrospective cross-sectional multicenter study. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases. 2016;35:903-10.

[61.] Ryan ET, Wilson ME, Kain KC, O'Brien D, Tobin S, Brown G, Torresi J, Caumes E, Carriere J, Guermonprez G. Illness after international travel. N Engl J Med. 1984;2002:2002.

[62.] Wattal C, Goel N. Infectious disease emergencies in returning travelers: special reference to malaria, dengue fever, and chikungunya. Medical Clinics of North America. 2012;96:1225-55.

[63.] Dorsey G, Gandhi M, Oyugi JH, Rosenthal PJ. Difficulties in the prevention, diagnosis, and treatment of imported malaria. Archives of Internal Medicine. 2000;160:2505-10.

[64.] Wichmann O, Jelinek T. Dengue in travelers: a review. Journal of travel medicine. 2004;11:161-70.

[65.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/dengue

[66.] Wilson ME, Weld LH, Boggild A, Keystone JS, Kain KC, Von Sonnenburg F, Schwartz E. Fever in returned travelers: results from the GeoSentinel Surveillance Network. Clinical Infectious Diseases. 2007;44:1560-8.

[67.] World Health Organization (WHO). Dengue: Guidelines for diagnosis, treatment, prevention and control 2009 Son Erisim tarihi: 29 Haziran 2017 Available from http://www.who.int/tdr/publications/documents/dengue-diagnosis.pdf

[68.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/zika

[69.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/viral-hemorrhagic-fevers

[70.] Leblebicioglu H, Ozaras R, Fletcher TE, Beeching NJ. Crimean-Congo haemorrhagic fever in travellers: a systematic review. Travel medicine and infectious disease. 2016;14:73-80.

[71.] Bozkurt I, Leblebicigolu H. Ebola Virus Hastaligi. Mediterr J Infect Microbes Antimicrob. 2014;3:18.

[72.] Bastug A, Bodur H. Ebola viral disease: What should be done to combat the epidemic in 2014? Turkish journal of medical sciences. 2015;45:1-5.

[73.] Connor BA, Schwartz E. Typhoid and paratyphoid fever in travellers. The Lancet infectious diseases. 2005;5:623-8.

[74.] Sanford Guide Son Erisim Tarihi: 31 Ekim 2017 Avaible from: https://www.sanfordguide.com/.

[75.] Korzeniewski K, Gawel B, Krankowska D, Wasilczuk K. Fever of unknown origin in returning travellers. International maritime health. 2015;66:77-83.

[76.] Jensenius M, Davis X, Von Sonnenburg F, Schwartz E, Keystone JS, Leder K, Lopez-Velez R, Caumes E, Cramer JP, Chen L. Multicenter GeoSentinel analysis of rickettsial diseases in international travelers, 1996-2008. Emerging infectious diseases. 2009;15:1791.

[77.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC). Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/hepatitis-b

[78.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/hepatitis-c

[79.] Jensenius M, Han PV, Schlagenhauf P, Schwartz E, Parola P, Castelli F, von Sonnenburg F, Loutan L, Leder K, Freedman DO. Acute and potentially life-threatening tropical diseases in western travelers--a GeoSentinel multicenter study, 1996-2011. The American journal of tropical medicine and hygiene. 2013;88:397-404.

[80.] Centers for Diseases Control and Prevetions (CDC) Son Erisim tarihi: 31 Ekim 2017 Available from: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/leptospirosis

[81.] Hatipoglu M, Tuhan V. Lyme Hastaligi. Mediterr J Infect Microbes Antimicrob. 2016;5:3.

[82.] Wormser GP, Dattwyler RJ, Shapiro ED, Halperin JJ, Steere AC, Klempner MS, Krause PJ, Bakken JS, Strle F, Stanek G. The clinical assessment, treatment, and prevention of Lyme disease, human granulocytic anaplasmosis, and babesiosis: clinical practice guidelines by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases. 2006;43:1089-134.

[83.] Pitzurra R, Steffen R, Tschopp A, Mutsch M. Diarrhoea in a large prospective cohort of European travellers to resource-limited destinations. BMC infectious diseases. 2010;10:231.

[84.] Monsel G, Caumes E. What's New in Travel-Associated Dermatology? Journal of travel medicine. 2015;22:221-4.

[85.] Uysal HK, Akgul O, Aliyev E, Tunc M, Oner Y. A rare case of urinary schistosomiasis in Turkey. Travel medicine and infectious disease. 2014;12:283-5.

[86.] O'Brien BM. A practical approach to common skin problems in returning travellers. Travel medicine and infectious disease. 2009;7:125-46.

[87.] Leder K, Sundararajan V, Weld L, Pandey P, Brown G, Torresi J. Respiratory tract infections in travelers: a review of the GeoSentinel surveillance network. Clinical infectious diseases. 2003;36:399-406.

[88.] Kocazeybek BS, Yuksel P, Keskin D, Sheikh S, Habip Z, Yavuzer SS, Caliskan R, Alt^^u M, Cengiz M. Travel-associated infections caused by unusual serogroups of Legionella pneumophila identified using Legionella BIO M, Ku P slides in Turkey and Iraq. Travel medicine and infectious disease. 2016;14:248-54.

[89.] Uyan A, Sipahi OR, Tutuncu E, Sipahi H, Arman D. Ortadogu Solunum Yetmezligi Sendromu Coronavirus: Guncel Durum Mediterr J Infect Microbes Antimicrob. 2016;5:6.

Fatmanur Pepe, Esragul Akinci, Hurrem Bodur

SBU Ankara Numune SUAM, Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Klinigi, Ankara, Turkiye

Corresponding Author:Fatmanur Pepe, SBU Ankara Numune SUAM, Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Klinigi, Ankara, Turkiye

E-mail: fatmanurulgen@gmail.com

Tel: 0 533 681 01 86

gelis: 30-Jun-2017 kabul: 05-Jan-2018

Anahtar kelimeler: Seyahat iliskili enfeksiyon, Travellers' health, tropical disease, Tropikal hastalik, Travel related infection

Turkce kisa baslik: SEYAHAT ENFEKSIYONLARI
Tablo 1: Seyahat Oncesi Asilama Onerileri Rutin Asilar

Hastalik ve Asi Tipi              Uygulama yolu, Asi Semasi,
                                  Koruyuculuk Orani (%)

KKK (canli attenue)               sc, 28 gun ara ile2 doz
                                  %94 [22]
Td (tetanoz ve difteri toksoidi)  im, 10 yilda bir rapel
                                  %95 [24]


Hepatit A (inaktive virus)        im, 6-12 ay arayla 2 doz
                                  %94-%100 [25]


Hepatit B (rekombinant DNA        im/3 doz/0,1 ve 6.aylarda
asisi)                            Hizli Sema: 0, 7, 21.gun ve 12.ay
                                  %90 [21]

Polio (canli ve inaktive)         -oral canli asi/1 doz
                                  -im, inaktive asi/1 doz
                                  %99-%100 [33]

Hastalik ve Asi Tipi
                                  Seyahat Edilen Bolge

KKK (canli attenue)               Spesifik bolge yok

Td (tetanoz ve difteri toksoidi)  Spesifik bolge yok

Hepatit A (inaktive virus)        Avustralya, Kanada, Bati Avrupa,
                                  Japonya ve Yeni Zelanda gibi
                                  endemisitesi dusuk olan yerler
                                  disindaki ulkelere seyahat [26]
Hepatit B (rekombinant DNA        Orta-yuksek endemisitede olan
asisi)                            ulkeler (Orta Dogu, Kuzey Afrika,
                                  Guneydogu Asya, Guney Amerika
                                  ve Orta-Guney Afrika) [21]

Polio (canli ve inaktive)         Afganistan, Myanmar, Gine, Laos,
                                  Madagaskar, Nijerya, Pakistan [35]

Hastalik ve Asi Tipi              Ozel Hasta Populasyonu [21]

KKK (canli attenue)               Uluslararasi seyahat edenler ve
                                  Saglik calisanlari
Td (tetanoz ve difteri toksoidi)  Saglik hizmetine ulasimin zor
                                  oldugu, hijyenik sartlari kotu
                                  oldugu bir ulkeye seyahat
                                  ediliyorsa 5 yilda bir
Hepatit A (inaktive virus)        Iv ilac bagimlilari, yuva ve
                                  kreslerde calisanlar, kronik
                                  karaciger hastaligi olanlar,
                                  kanalizasyon ve temizlik iscileri
Hepatit B (rekombinant DNA        Saglik calisani, hemodiyaliz
asisi)                            hastalari, Iv ilac bagimlilari, seks
                                  iscileri, homoseksueller, hemofili
                                  gibi sik kan urunu kullanmak
                                  zorunda kalanlar
Polio (canli ve inaktive)         Ozel hasta grubu yok

Tablo 2: Seyahat Oncesi Asilama Onerileri Bolgelere Gore Onerilen Ailar

Hastalik ve Asi Tipi           Uygulama yolu, Asi Semasi,
                               Koruyuculuk Orani (%)

Tifo Asisi                     -Zayiflatilmis canli bakteri asisi/oral/2
                               gun arayla 4 doz/seyahat 1 hafta
                               oncesi semanin tamamlanmis olmasi
                               gerekir, 5 yilda bir rapel
                               -Inaktive asi/im/1doz/semanin 2 hafta
                               once tamamlanmis olmasi gerekir, 2
                               yilda bir rapel
                               %50-80 [36]
Japon Ensefaliti asisi         im/28 gun arayla 2 doz, son asi
(canli attenue)                 seyahatten en az 1 hafta once
                                yapilmis olmali
                               %96 [38]

Kene Kaynakli Ensefalit Asisi  im/3 doz 0, 1., 12.ay
(inaktive)                     %95 [39]

Kolera asisi (canli attenue)   Oral/1 hafta arayla 2 doz [41]

Hastalik ve Asi Tipi           Seyahat Edilen Bolge


Tifo Asisi                     Hindistan, Misir, Fas, Bati Afrika,
                               Peru [36]

Japon Ensefaliti asisi         Japonya, Cin, Kore, Kambocya,
(canli attenue)                Myanmar, Banglades, Hindistan,
                               Endonezya, Singapur, Filipinler [38]


Kene Kaynakli Ensefalit Asisi  Rusya, Cek Cumhuriyeti, Estonya,
(inaktive)                     Almanya, Macaristan, Letonya,
                               Litvanya, Polonya, Slovenya,
                               Isvicre, Cin, Japonya, Mogolistan
                               ve Guney Kore [21]
Kolera asisi (canli attenue)   Dominik Cumhuriyeti, Hindistan,
                               Tanzanya, Kuba ve Haiti [21]

Hastalik ve Asi Tipi           Ozel Hasta Populasyonu [21]

Tifo Asisi                     Laboratuar calisanlari ve tifo
                               tasiyicisi kisilerle yakin temasi
                               olanlar

Japon Ensefaliti asisi         Kirsal kesime gidecekler, endemik
(canli attenue)                olan bolgede 30 gunden fazla
                               kalma ihtimali olanlar


Kene Kaynakli Ensefalit Asisi  Ormanlik alanlarda veya tarla
(inaktive)                     arazilerinde kamp yapmak, tarim
                               iscileri, mevcut oldugu ulkelerde
                               uzun sure yasayacaklara

Kolera asisi (canli attenue)   Goc men kamplarinda uzun sure
                               kalacaklar, antiasid kullanan,
                               aklorhidrisi olan, mide rezeksiyonu
                               yapilanlarda

Tablo 3: Seyahat Oncesi Asilama Oner leri Zorunlu Asilar

Hastalik ve Asi Tipi  Uygulama yolu, Asi Semasi,
                      Koruyuculuk Orani (%)

Sari humma asisi      sc /1 doz
(canli attenue)       %96 [46]
                      (rapel onerilmiyor)

Meningokok asisi      im/1 doz
(polisakkarit asi)    5 yilda bir rapel
                      %85 [21]

Hastalik ve Asi Tipi  Seyahat Edilen Bolge


Sari humma asisi      Burundi, Orta Afrika Cumhuriyeti,
(canli attenue)       Kongo Cumhuriyeti, Angola,
                      Liberya, Nijerya, Gana, Sierra
                      Leone, Gabon [37]
Meningokok asisi      Sahra alti ulkeler, Tanzanya,
(polisakkarit asi)    Somali ve Etiyopya [21]


Hastalik ve Asi Tipi  Ozel Hasta Populasyonu [21]


Sari humma asisi      Ozel hasta grubu yok
(canli attenue)


Meningokok asisi      Suudi Arabistan haci adaylarina
(polisakkarit asi)    zorunlu tutmaktadir

Tablo 4: Sitma Profilaksisinde Kullanilan Ajanlarin Ozellikleri [47]

Profilaksi ajani          Baslanma, Sonlanma
                          zamani ve Sikligi

Klorokin(500mg            Seyahatten 1 hafta once
tuz/300mg baz)            baslanir.Haftada 1 kez
(yalniz klorokin duyarli  alinir. Dondukten sonra 4
bolgelerde)               hafta daha devam edilir.
Atavakuon-
proguanil(250/100)        Seyahatten 1 gun once
                          baslanir.Gunde 1 kez alinir.
                          Dondukten sonra 1 hafta
                          daha devam edilir.

Meflokin (250 mg)         Seyahatten 2 hafta once
                          baslanir.Haftada 1 kez
                          alinir. Dondukten sonra 4
                          hafta daha devam edilir.

Doksisiklin               Seyahatten 1 gun once
                          baslanir.Gunde 1 kez alinir.
                          Dondukten sonra 4 hafta
                          daha devam edilir.
Primakin                  Seyahatten 1 gun once
                          baslanir. Gunde 1 kez alinir.
                          Dondukten sonra 1 hafta
                          daha devam edilir.

Profilaksi ajani          Avantaj ve Dezavantajlari


Klorokin(500mg            Haftada 1 kez alinmasi kullanim kolayligi
                          saglar
tuz/300mg baz)            Gebeler ve cocuklarda kullanilabilir
(yalniz klorokin duyarli  Uzun sure kullanilirsa retinopati yapabilir
bolgelerde)               1 hafta erken baslanmasi gerektigi icin ani
                          karar verilen yolculuklar icin uygun degildir
Atavakuon-                Gebelerde ve 5kg altinda bebek emzirenlerde
                          kullanilamaz
proguanil(250/100)        Hergun ilac alinmasi gerektiginden uyum
                          azabilir
                          Yan etkisi azdir
                          Bobrek yetmezliginde kullanimi uygun degil
                          Diger profilaktik ajanlara gore pahali

Meflokin (250 mg)         Gebelerde 2. ve 3. trimestirda kullanilabilir
                          Meflokin direnci olan yerlerde kullanilamaz
                          Haftada 1 kez alinmasi, kullanimini
                          kolaylastirir,uzun sureli yolculuklarda
                          tercih nedenidir
                          Nobet oykusu olan, psikiyatrik ve kardiak
                          problemleri olanlarda onerilmez
                          2 hafta erken baslanmasi gerektigi icin ani
                          karar verilen yolculuklar icin uygun degildi
Doksisiklin               Gebeler ve 8 yas altindakilere kullanilamaz
                          En ucuz ajandir
                          Gastrik yan etkisi fazladir
                          Hergun ilac alinmasi gerektiginden uyum
                          azabilir
Primakin                  Gebelerde ve 5kg altinda bebek emzirenlerde
                          kullanilamaz
                          Hergun ilac alinmasi gerektiginden uyum
                          azabilir
                          Glikoz-6-fosfat dehidrogenaz (G6PD)
                          eksikliginde kullanilamaz

Tablo 5: Seyahat Iliskili Atesli Hastaliklar

Hastalik       Inkubasyon             Bolgeler

Sitma          6gun-yillar [51]       Tropikal-subtropikal bolgelere
                                      seyahat [53]

Deng           4-7 gun [56]           Amerika, Guney-Dogu Asya, Dogu
                                      Akdeniz ve Bati Pasifik ve Afrika
                                      seyahat [56]
Chikungunya    1-12 gun [52]          Hindistan,Melezya,Singapur,Karayi
                                      pler [52]
Zika           Net bilinmiyor         Asya ve Afrika seyahat [68]
               ortalama 2 hafta [68]
Enterik Ates   6-30 gun [57]          Hindistan [57]


Riketsiyozlar  5-14 gun [59]          Avrupa, Afrika, Hindistan ve Orta
                                      Dogu [59]
                                      Hepatit B Orta-yuksek
Viral          Hepatit B60-150 gun    endemisitede olan ulkeler (Orta
Hepatitler     Hepatit C 2-22 hafta   Dogu, Kuzey Afrika, Guneydogu
                                      Asya, Guney Amerika ve Orta-
                                      Guney Afrika) [21]
                                      Hepatit C icin ozel bir bolge
                                      yoktur

Hastalik       Eslik Eden Sikayet ve Bulgular

Sitma          Ates, influenza benzeri sendrom, bas ve kas agrisi,
               mental degisiklik, bobrek yetmezligi,solunum
               yetmezligi.Trombositopeni,kcft yuksekligi [53]
Deng           Ates, siddetli bas agrisi, retroorbital agri, eklem ve
               kas
               agrilari. Trombositopeni,kcft yuksekligi [56]

Chikungunya    Ates,bas ve kas agrisi,yaygin makuler dokuntu,
               tenosinovit [52]
Zika           Ates,makulopapuler dokuntu, konjuctivit,artralji [68]

Enterik Ates   Influenza benzeri sendrom, frontal bas agrisi, bulanti,
               kusma gorulur. Hepatosplenomegali, gogus ve karin
               cildinde rose spot ve rolatif bradikardi saptanabilir
               [57]
Riketsiyozlar  ates, bas agrisi, lokopeni ve trombositopeni [59]


Viral          Ates,bas
Hepatitler     agrisi,halsizlik,istahsizlik,bulanti,kusma,sarilik [37]

Tablo 5: Seyehat Iliskili Atesli Hastaliklar(devam)

Hastalik     Inkubasyon     Bolgeler

Ebola        2-21 gun [71]  Kongo Cumhuriyeti, Fildisi Sahili,
                            Demokratik Kongo Cumhuriyeti,
                            Gabon, Uganda, Gine, Liberya ve
                            Sierra Leone. [71]
Lyme         3-30 gun [82]  Italya,
                            Ispanya,Yunanistan,Rusya,Cin [82]
Mers-co      2-14 gun       Arap yarimadasi ulkeleri, Ingiltere,
                            Almanya, Fransa, Yunanistan,
                            I?talya, Tunus, Malezya, Filipinler,
                            Amerika Birlesik Devletleri (ABD),
                            Hollanda, Turkiye, Cin,
                            Tayland,Guney Kore [89]
                            Guney Asya, Okyanusya,
Leptospiroz  2-30 gun       Karayipler, sahra alti Afrika [3]

Hastalik     Eslik Eden Sikayet ve Bulgular

Ebola        Ates,bas ve kas agrisi,yaygin makuler
             dokuntu,petesi,ekimoz,bulanti,kusma,ishal,karin agrisi
             Trombositopeni, lokopeni, kcft yuksekligi [71]

Lyme         Ates, bas agrisi, halsizlik, artralji ve miyalji,eritema
             migrans [82]
Mers-co      ates, oksuruk, nefes darligi,
             hemoptizi,miyalji,ishal,karin agrisi [89]

             Ates, bas agrisi, miyalji,konjunktival kizariklik ve
Leptospiroz  sarilik [79]

Tablo 6: Sitma Tedavisi [57]

                        Sitma turu/Klorokin duyarliligi

                        Tur tayini yapilamamis ya da P.falciparum
                        (klorokin direnci var ya da bilinmiyor)

                        Klorokin duyarli P.falciparum

Komplike Olmamis Sitma  Klorokin duyarli P.malaria/P.knowlesi

                        Klorokin duyarli P.vivax/P.ovale

                        Klorokin direncli P.vivax


                        Tedavi

                        Atavaquone-proguanil 1x4tb (3 gun)
                        Artemeter-lumefantrin 2x4tb (3 gun)
                        Kinin sulfat(3-
                        7gun)+doksisiklin2x100mg(7gun)/tetrasiklin
                        4x250mg(7gun)/klindamisin 2x600mg(7gun)
                        Meflokin 1x1250mg/750mg 8saat sonrasinda
                        500mg
                        Klorokin fosfat 600mg+6,24,48 saat sonra
                        300mg tb
                        Hidroksiklorokin 620mg+6,24,48 saat sonra
                        310mg tb
Komplike Olmamis Sitma  Klorokin fosfat 600mg+6,24,48 saat sonra
                        300mg tb
                        Hidroksiklorokin 620mg+6,24,48 saat sonra
                        310mg tb
                        Hipnozoidleri olmasi nedeniyle
                        klorokin/hidroksiklorokin+primakin fosfat
                        30mg/gun(14gun)
                        Direncli P.falciparum tedavisi+ primakin fosfat
                        30mg/gun(14gun)

Tablo 6: Sitma Tedavisi(devam) [57]

                        Sitma turu/Klorokin duyarliligi
Komplike Olmamis Sitma  Klorokin Duyarli
Gebede

                        Klorokin Direncli

Komplike Sitma          Tum sitma vakalari

                        Tedavi
Komplike Olmamis Sitma  Klorokin duyarli P.falciparum tedavisi
Gebede

                        Kinin sulfat(3-7gun)+ klindamisin
                        2x600mg(7gun)
                        Meflokin 1x1250mg/750mg 8saat sonrasinda
                        500mg
Komplike Sitma          Kinidin glukonat(10mg tuz/kg yukleme dozu-
                        max 600mg 1-2saat infuzyon seklinde verilir
                        idame 0,02mg/kg/dk hasta oral alana kadar)+
                        Doksisiklin/tetrasiklin/klindamisin(gebede)
                        Artesunat ile baslanir Atavaquone-proguanil/
                        klindamisin/ Meflokin ile devam edilir
COPYRIGHT 2018 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2018 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Pepe, Fatmanur; Akinci, Esragul; Bodur, Hurrem
Publication:Mediterranean Journal of Infection, Microbes and Antimicrobials
Article Type:Report
Date:Jan 1, 2018
Words:12202
Previous Article:Molecular Epidemiology and Clinical Characteristics of Metallo-Beta-Lactamase Producing Pseudomonas aeruginosa Isolates/Metallo-Beta Laktamaz Ureten...
Next Article:Lejyoner Hastaligi/Legionnaires' disease.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |