Printer Friendly

Relationship between bone turnover and bone density in perimenopausal and early postmenopausal women/ Perimenopozal ve erken postmenopozal kadinlarda kemik dongusu ile kemik yogunlugu arasindaki iliski.

Giris

Postmenopozal osteoporoz (OP) ve OP'ye bagli olarak gelisen kiriklar kadin sagligi acisindan onemli bir problem olusturmaktadir. OP acisindan risk tasiyan kadinlarin belirlenerek kemik kaybina karsi onlemlerin alinmasi etkili bir girisimdir. Gunumuzde kemik kaybinin belirlenmesinde en guvenilir yontem dual enerji x-isinli absorpsiyometridir (DXA). Kemik dongusu belirleyicileri menopoz doneminde hizli kemik kaybeden kadinlarin bulunmasina yardimci olur. Ozellikle kemik yogunlugu olcumu ile riskin belirlenemedigi durumlarda kemik dongusu gostergelerinin degerlendirilmesi yararli olabilir (1).

Kadinlarda kemik kaybi premenopozal donemde baslayip postmenopozal donemde devam eder (2,3). Perimenopozal gecis doneminde kadinlarda yasa bagli kemik kaybi gelisir. Bu donemde serum gonadotropin konsantrasyonu ve kemik rezorpsiyonunda goreceli bir artis oldugu dusunulmektedir (4). Menopozal gecis donemindeki 2311 kadinda yapilan bir calismada spinal ve kalcadaki kemik kaybi baslangictaki FSH duzeyleri ve FSH degisiklikleri ile iliskili bulunmasina karsilik estradiol ve androjen ile iliski bulunmamistir (5).

Premenopozal, perimenopozal ve postmenopozal kadinlarda kemik dongusu gostergeleri ile kemik mineral yogunlugu (KMY) arasindaki iliskiyi arastirmak amaciyla yapilan cesitli calismalarda farkli sonuclar bulunmustur. Kemik dongusu gostergelerinin perimenopozal kadinlarda kemik kaybinin belirlenmesinde yararli oldugu, ancak genc premenopozal kadinlarda ve postmenopozal kadinlarda daha az deger tasidigi, bu sebeple kemik dongusu belirleyicilerinin menopoza gecis doneminde olan kadinlarda kemik kaybinin belirlenmesinde kullanilmasinin yararli olabilecegi bildirilmistir (6). Rogers ve ark. tarafindan postmenopozal kadinlarda yapilan bir calismada spinal kemik kaybi ile biyokimyasal kemik dongusu gostergeleri arasinda kuvvetli bir iliski oldugu ileri surulmustur (7).

Bu calismanin amaci perimenopozal ve erken postmenopozal donemdeki saglikli kadinlarda kemik dongusu ile kemik yogunlugu arasindaki iliskinin arastirilmasidir.

Gerec ve Yontem

Calismaya hastanemiz poliklinigine kemik yogunlugu olcumu icin basvuran 42 gonullu kadin alinmistir. Katilimcilarin 16'si perimenopozal, 26'si ise erken postmenopozal donemde oldugu saptanmistir. Perimenopoz kirkli yaslardaki kadinlarda ortaya cikan ve klinik olarak menstruel siklus duzensizlikleri ile karakterize bir durum olarak tanimlanabilir (8). Son adeti takip eden 5 yil erken postmenopozal donem olarak bilinir (9).

Bobrek, karaciger hastaligi olanlar, kemik metabolizmasini ilgilendiren hastaligi olanlar, hipertiroidisi veya hiperparatiroidisi olanlar, daha once osteoporoz tanisi konmus kisiler ya da kemik metabolizmasi ile ilgili ilac veya hormon replasman tedavisi alanlar calismaya alinmamistir. Calismaya alinan hastalarin menars yasi, menstruel siklus duzeni, menopoz durumu sorgulanmistir. Calismaya katilan tum kadinlara rutin biyokimya testleri yapilmistir.

Kemik yogunlugu olcumu DXA (Lunar model Dpx pro, Lunar corp, Madison, WI) ile L2-L4 vertebra ve proksimal femur bolgelerinden yapilmistir. Lomber vertebra ve proksimal femur kemik mineral yogunlugu (KMY) degerleri ile T skorlari kaydedilmistir,

Kemik dongusu icin serumda osteokalsin (OC) ve tip 1 kollajen capraz bagli C telopeptit (CTX) duzeyleri bakilmistir. Kemik dongusu gostergeleri icin kan ornekleri sabah ac karnina saat 09:00'dan once alinmistir. Incelemede mikro ELISA yontemi kullanilmistir. Laboratuvar referans degerleri OC icin [less than or equal to] 20 mg/dl, CTX icin [less than or equal to] 0,75 mg/dl'dir.

Bu calisma hastane etik kurulu tarafindan onaylanmistir. Istatiksel analiz SPSS 15.0 versiyonu ile yapilmistir. Tanimlayici analiz testleri, Pearson korelasyon ve student-t testleri uygulanmistir. p<0,05 istatiksel olarak anlamli kabul edilmistir.

Bulgular

Calismaya katilan kadinlarin ortalama yasi 48 [+ or -] 4 yil, vucut kitle indeksi (VKI) 27,87 [+ or -] 4,26 kg/ml, menars yasi 13,06 [+ or -] 1,17 yil, gebelik sayisi ortalama 3,5 [+ or -] 1,8 olarak hesaplanmistir. Postmenopozal donemdeki kadinlarin ortalama menopoz suresi 3,23 [+ or -] 1,9 yil, menopoz yasi 45 [+ or -] 9 yil idi. Hastalarin serum kalsiyum (Ca), fosfor (P), alkalen fosfataz (ALP), OC ve CTX duzeyleri Tablo l'de gosterilmistir. Katilimcilarin %21,6'unda (9 kisi) CTX, %36,3'unde (15 kisi) OC degerlerinin yuksek oldugu saptanmistir.

Calisma grubundaki kadinlarin L2-L4 vertebra ve proksimal femur KMY degerleri ile T skorlari Tablo 2'de gosterilmistir. Gruptaki osteoporoz ve osteopeni oranlarinin sirasiyla %11,9 ve %40,4 oldugu belirlenmistir. Lomber bolge ve kalca KMY ve T skorlari ile CTX ve OC arasinda anlamli bir iliski bulunmamistir. ALP ile femur boyun KMY arasinda anlamli negatif korelasyon saptanmistir (p=0,003).

Perimenopozal ve erken postmenopozal gruplar arasinda lomber bolge ve kalca KMY degerleri ve T skorlari acisindan istatistiksel olarak anlamli bir fark saptanmamistir (p>0,05). Gruplar ici karsilastirmalarda kemik dongusu, KMY, T skorlari ile menopoz suresi, menopoz yasi ve VKI arasinda iliski bulunmamistir.

VKI ile femur boyun ve femur total KMY degerleri arasinda istatistiksel olarak anlamli pozitif korelasyon bulunmustur (p=0,003, p=0,001).

Tartisma

Menopozal gecis doneminde olan veya postmenopozal kadinlarda kemik yogunlugu ile kemik dongusu iliskisini arastirmak amaciyla cesitli calismalar yapilmistir. Yas, menopoz durumu ve kemik kaybi acisindan farkli ozelliklere sahip olan kadinlarda yapilan bu calismalarin bir kisminda kemik yogunlugu ile kemik dongusu arasinda anlamli negatif iliski oldugu bildirilirken, bazilarinda iliski bulunmamistir (4,6,10-13).

Bu calismada perimenopozal ve erken postmenopozal saglikli kadinlarda kemik dongusu gostergeleri ile lomber bolge ve proksimal femur kemik yogunlugu arasinda bir iliski bulunmamistir. Ancak serum ALP duzeyi ile femur boyun KMY arasinda anlamli bir negatif iliski gosterilmistir. Kozaci ve ark. tarafindan 64 postmenopozal kadinda yapilan bir calismada lomber bolge ve proksimal femur KMY degerleri ile serum OC, CTX, idrar deoksipridinolin (dpd) duzeyleri arasinda bir iliski bulunmamistir (Il 1). Gurer ve ark. tarafindan 23 premenopozal ve osteopeni veya OP'si olan 67 postmenopozal kadinda yapilan bir calismada lomber bolge ve femur KMY degerleri ile ALP, OC, CTX ve tartarata direncli asit fosfataz (TRAP) arasinda anlamli bir iliski olmadigi bildirilmistir (13). OP'si olan ve olmayan 48 postmenopozal kadinda yapilan bir baska calismada lomber bolge ve kalca kemik yogunlugu ile deoksipridinolin/kreatinin arasinda belirgin bir iliski bulunmamistir (12).

Prezelj ve ark. tarafindan 43 saglikli perimenopozal ve postmenopozal kadinda yapilan calismada spinal ve femur boyun KMY degerleri ile kemige ozgu ALP, OC ve CTX arasinda orta kuvvette negatif bir iliski gosterilmistir. Ayni calismada osteoprotogerin (OPG) ile sadece femur boyun kemik yogunlugu arasinda orta derecede bir iliski bulunmus, katepsin K ile KMY arasinda iliski olmadigi bildirilmistir (14).

Iki ve ark. 15-79 yas arasindaki 1283 premenopozal, perimenopozal ve postmenopozal kadinda yaptiklari calismanin sonucunda, erken postmenopozal donemdeki kadinlarda kemik dongusu duzeyleri ile distal radiusdaki kemik kaybi arasinda iliski oldugunu ileri surmuslerdir. Ayni calismada OC ve CTX de dahil olmak uzere kemik dongusu belirleyicilerinin (OC, kemige ozgu ALP, CTX, serbest dpd, total dpd) 45 yasin uzerindeki kadinlarda hizla arttigi ve es zamanli olarak da kemik yogunlugunda azalma oldugu bildirilmistir (6).

Premenopozal, perimenopozal ve postmenopozal donemde olan 281 kadinda yapilan bir calismada lomber bolge ve kalca kemik yogunlugu ile idrar NTX, serum kemige ozgu ALP, OC ve FSH duzeyleri arasinda iliski bulunmustur (4). Daha once menopoz suresi ortalama 14 yil olan 32 postmenopozal kadinda yapilan bir calismada OP'si olanlarda OC ve CTX duzeyleri ile lomber bolge ve proksimal femur KMY degerleri arasinda anlamli bir negatif iliski gosterilmistir (15).

Marcus ve ark. tarafindan hormon replasman tedavisi veya plasebo alan 239 postmenopozal kadinda yapilan longitudinal bir calismada 8 ayri kemik dongusu belirleyicisinin kemik yogunlugu ile iliskisi arastirilmis ve sonucta sadece NTX ve OC'nin 1 yillik spinal KMY degisiklikleri ile belirgin bir iliski gosterdigi bildirilmistir. Ayni calismada kemik gostergeleri ile kalca KMY degisiklikleri arasinda bir iliski bulunmamis olup, kemik dongusu belirleyicilerinin kemik olcumunun yerini tutamayacagi, KMY degisikliklerinin gosterilmesinde cok yararli olmadiklari belirtilmistir (10).

Kemik yogunlugu ile kemik dongusu belirleyicileri arasindaki iliskiyi arastiran cesitli calismalardaki farkli sonuclarin biyolojik gostergelerin varyasyonuna bagli olabilecegi dusunulmektedir. Degisik rezorpsiyon gostergelerinin artmis kemik dongusunu gosterme yeteneklerinin oldukca farklilik gosterebilecegi, bu sebeple de kemik yapim ve yikim gostergelerinin birlikte kullanilmasinin kemik kaybinin belirlenmesinde daha yararli olacagi bildirilmistir (4,16).

Calismamizin onemli bir sonucu da gruptaki kadinlarin yarisindan fazlasinda lomber bolgede veya kalcada osteopeni veya OP bulunmasidir. Perimenopozal ve erken postmenopozal gruplar arasinda kemik yogunlugu ve kemik dongusu acisindan anlamli bir fark bulunmamistir. Kadinlarda perimenopozal gecis doneminde ostrojen duzeyleri normal olmasina ragmen genc premenopozal kadinlara gore KMY degerleri daha dusuktur (17). Kemik kaybinin serum seks hormonlarindaki azalmadan once baslamasi ostrojen eksikliginden baska faktorlerin de bu durumda etkili oldugunu dusundurmektedir. Perimenopozal donemdeki kemik kaybi ve artmis kemik dongusu premenopozal dusuk kemik yogunlugu olan kadinlarda daha onemlidir (4).

Calismamiza alinan kadinlarin yaklasik 2/5'inde OC ve/veya CTX duzeyleri yuksek bulunmustur. Postmenopozal kemik kaybinin belirlenmesinde bir kemik yikim ve kemik yapim gostergesinin beraberce bakilmasinin degerli olabilecegi bildirilmistir (4). Kozaci ve ark.nin calismasinda OC ve CTX arasinda guclu bir iliski bulunmustur (11). Bu calismada VKI ile kalca kemik yogunlugu arasinda istatistiksel olarak anlamli pozitif iliski bulunmustur. Turkiye'de 849 saglikli kadinda yapilan bir calismada VKI ile lomber bolge ve proksimal femur KMY degerleri arasinda anlamli bir iliski oldugu ileri surulmustur (18).

Sonuc olarak bu calismada alinan perimenopozal ve erken postmenopozal kadinlarda kemik yogunlugu ile kemik dongusu arasinda anlamli bir iliski bulunmamistir. Grubumuzun yaklasik yarisinda gorulen osteopeni veya OP ile 2/5'indeki artmis kemik dongusu kadinlarda menopoza gecis doneminde baslayip daha sonra da devam eden onemli bir problemi isaret etmektedir. DXA, OP acisindan risk tasiyan kadinlarda kemik kaybinin belirlenmesinde en guvenilir yontemdir. Kemik yapim ve yikim gostergeleri ise biyolojik varyasyonlari sebebiyle birlikte kullanildiginda daha degerli olup bu konuda yapilacak uzun sureli calismalara gereksinim vardir.

Kaynaklar

(1.) Garnero P, Delmas PD. Contribution of bone mineral density and bone turnover markers to the estimation of risk of osteoporotic fracture in postmenopausal women. J Musculoskel Neuron Interact 2004;4:50-63.

(2.) Riggs BL, Wahner HW, Melton III U, Richelson ILS, Judd HL, Offord KP. Rates of bone loss in the appendicular and axial skeletons of women. Evidence of substantial vertebral bone loss before menopause. J Clin Invest 1986;77:1487-91.

(3.) Citron JT, Ettinger B, Genant HK. Spinal bone loss in estrogen-replete, calcium-replete premenopausal women. Osteoporos Int 1995;5:228-33.

(4.) Ebeling PR, Atley LM, Guthrie JR, Burger HG, Dennerstein L, Hopper JL et al. Bone turnover markers and bone density across the menopausal transition. J Clin Endocrinol Metab 1996;81:3366-71.

(5.) Sowers MR, Jannausch M, McConnell D, Little R, Greendale GA, Finkelstein 1S et al. Hormone predictors of bone mineral density changes during the menopausal transition. J Clin Endocrinol Metab 2006;91:1261-67.

(6.) Iki M, Morita A, Ikeda Y, Sato Y, Akiba T, Matsumoto T et al. For the JPOS Study Group. Biochemical markers of bone turnover predict bone loss in perimenopausal women but not in postmenopausal women-the Japanese Population-based Osteoporosis (JPOS) Cohort Study. Osteoporos Int 2006;17:1086-95.

(7.) Roger SA, Hannon RA, Eastell R. Biochemical markers as predictors of rates of bone loss after menopause. J Bone Miner Res 2000;15:1398-404.

(8.) Bastian LA, Smith CM, Nanda K. Is this women perimenopausal? 1AMA 2003;289:895-902.

(9.) Soules MR, Sherman S, Parrott E, Rebar R, Santoro N, Utian W et al. Executive summary: Stages of Reproductive Aging Workshop (STRAW). Climacteric 2001;4:267-72.

(10.) Marcus R, Holloway L, Wells B, Greendale G, James MK, Wasilauskas C et al. The relationship of biochemical markers of bone turnover to bone density changes in postmenopausal women: results from the Postmenopausal Estrogen/Progestin Interventions (PEPI) trial. J Bone Miner Res 1999;14:1583-95.

(11.) Kozaci DL, Savk SO, Ozkan I, Cullu E, Alparslan B, Yurekli Y ve ark. Menopoz sonrasi erken ve gec donemde osteoporoz degerlendirmesi: Kemik mineral yogunlugu ile kemik dongusu belirtecleri arasindaki iliski. Joint Dis Rel Surg 2006;17:28-32.

(12.) Savas H, Aydog E, Kosebalaban S. Postmenopozal osteoporoz tanisinda deoksipridinolinin degeri. T Klin Tip Bilimleri 2000;20:264-71.

(13.) Gurer N, Basak R, Bahadir C, Koc H, Nur H, Polat Y ve ark. Kemik mineral yogunlugu ile kemik dongusunun biyokimyasal gostergelerinin iliskisi. Turk Fiz Tip Rehab Derg 2005;51:54-7.

(14.) Prezelj 1, Ostanek B, Logar DB, Marc J, Hawa G, Kocjan T. Cathepsin K predicts femoral neck bone mineral density change in nonosteoporotic peri-and early postmenopausal women. Menopause 2008;15:369-73.

(15.) Paker N, Mutlu BS, Tekdos D, Kaya B, Bugdayci DS. Postmenopozal kemik kaybi olan kadinlarda kemik dongusu. Osteoporoz Dunyasindan 2005;11:155-8.

(16.) Garnero P, Shih WJ, Gineyts E, Karpf DB, Delmas PD. Comparison of new biochemical markers of bone turnover in late postmenopausal osteoporotic women in response to Alendronate treatment. J Clin Endocrinol Metab 1994;1693-700.

(17.) Lukacs JL, Booth S, Kleerekoper M, Ansbacher R, Rock CL, Reame NE. Differential associations for menopause and age in measures of vitamin K, osteocalcin, and bone density: a cross-sectional exploratory study in healthy volunteers. Menopause 2006;13:799-808.

(18.) Ertungealp E, Seyisoglu H, Erel CT, Senturk LM, Gezer A. Changes in bone mineral density with age, menopausal status and body mass index in Turkish women. Climacteric 1999;2:45-5.

Nurdan Paker, Derya Bugdayci, Betul Kaya, Didem Dere, Demet Tekdos

Istanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Egitim Araeirma Hastanesi,

[2.] Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Klinigi, Istanbul, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Nurdan Paker, Istanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Egitim Arastirma Hastanesi, [2.] FTR Klinigi, Istanbul, Turkiye Tel.: +90 0212 442 22 00 Gsm: +90 532 69 17 591 E-posta: nurdanpaker@hotmail.com Gelis Tarihi/Received: 12.09.2008 Kabul Tarihi/Accepted: 03.02.2009

Osteoporoz Dunyasrndan Dergisi, Galenos Yayincilik tarafindan basilmiftir. Her hakki sakhdrr./ World of Osteoporosn, published by Galenos Pubfshing. All rights reserved.
Tablo 1. alisma grubunun laboratuvar verileri

 Ortalama [+ or -] SD

Ca (mg/dl) 9,44 [+ or -] 1,61
P (mg/dl) 3,51 [+ or -] 0,46
ALP (mg/dl) 91,62 [+ or -] 24,5
OC (mg/dl) 19,23 [+ or -] 7,52
CTX (ma/dl) 0,58 [+ or -] 0,35

Ca: Kalsiyum, P: Fosfor, ALP: Alkalen fosfataz, OC: Osteokalsin, CTX:
Tip 1 kollajen capraz bagh C telopeptit

Tablo 2. Calisma grubunun kemik mineral yogunlugu KMY degerleri ve T
skorlari
 Ortalama [+ or -] SD

L2-4 KMY(g/cm,) 1,064 [+ or -] 0,19
Femur boyun KMY 0,896 [+ or -] 0,146
(g/[cm.sup.2])
Femur total KMY 0,952 [+ or -] 0,15
(g/[cm.sup.2])
1-2-4 T skoru -0,71 [+ or -] 1,52
Femur boyun T skoru -0,66 [+ or -] 1,25
Femur total T skoru -0,39 [+ or -] 1,25

SD: Standart deviasyon, KMY: Kemik mineral yogunlugu
COPYRIGHT 2009 Galenos Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Original Investigation/Orijinal Arastirma
Author:Paker, Nurdan; Bugdayci, Derya; Kaya, Betul; Dere, Didem; Tekdos, Demet
Publication:From the Osteoporosis World
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Apr 1, 2009
Words:2249
Previous Article:Kienbock's disease: case report/Kienbock hastaligi: olgu sunumu.
Next Article:Relationship between body composition and regional BMD in premenopausal women with rheumatoid/Romatoid artritli premenopozal kadinlarda vucut...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2022 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |