Printer Friendly

Prostaglandin-associated periorbitopathy: report of three cases and review of fundamental physiopathology/prostaglandin iliskili periorbitopati: olgu sunumu ve temel fizyopatolojik hatirlatma.

Summary

Prostaglandin analogues, latanoprost and travoprost, and one of the ptostamides, bimatoprost, are widely used in glaucoma practice with their efficacious intraocular pressure-lowering effect. Treatment-related trichomegaly, increase in periocular pigmentation and adnexal hair growth are well-known periocular changes. But recently, a new and infrequent side effect called prostaglandin-associated periorbiropathy characterized by deepening of the upper lid sulcus, ptosis, enophthalmus, regression in dermarochalasis and lower lid lateral orbital fat pad prolapsus has been determined. In this case report, we wanted to present this rare side effect in three glaucoma patients who received bimaroprost and travoprost and to remind related fundamental physiopathology. (Turk J Ophthalmol 2013; 43: 57-60)

Key Words: Prostaglandin analogues, bimatoprost, periorbitopathy

Ozet

Prostaglandin analoglari laranoprosr, rravoprost ve prosramidlerden bimatoprosr etkin goz ici basinci dususu saglamalari ile glokom pratiginde sikca kullanilmaktadir. Tedaviye bagli rrikomegali, periokuler pigmentasyon arrisi ve tuylenme arrisi iyi bilinen periokuler degisikliklerdir. Ancak son yillarda usr kapak sulkusunda derinlesme, pitozis, enoftalmus, dermatosaloziste gerileme ve alt kapak lateral orbiral yag pake prolapsusunda azalma ile karakterize yeni bir yan etki olan prosraglandin iliskili periorbitopati tarif edilmisrir. Bu olgu sunumunda yerli literarurde hic deginilmemis olan bu nadir yan etkiyi bimatoprost ve ttavoprost tedavisi alan 3 olguda bildirmeyi ve ilgili temel fizyopatolojiyi harirlatmayi istedik. (Turk J Ophthalmol 2013; 43: 57-60)

Anahtar Kelimeler: Prostaglandin analoglari, bimatoprosr, periorbiropati

Giris

Prostaglandin F2[alpha] analoglari (Latanoprost, Xalatan, Pfizer Inc, New York, NY; Travoprost, Travatan, Alcon, Fort Worth, TX, USA) ve prostaglandin benzeri molekuler yapiya sahip prostamidlerden (prostaglandin etanolamin) tedavi amacli kullanilabilen tek molekul olan Bimatoprost (Lumigan, Allergan, Irvine, CA, USA) gunumuzde okuler hipertansiyon ve glokom tedavisinde onemli yere sahiptir. Akoz humorun hem klasik (trabekuler) hem de alternatif (uveoskleral) yoldan disa akimini arttirarak dusuk yan etki profili ile, uzun sureli ve etkili goz ici basinci dususu saglamalari yaninda gunluk tek doz uygulanabilmeleri diger glokom tedavi ajanlarina olan ustunlukleridir. (1,2) Fakat tamamen yan etkiden yoksun degildirler ve en sik karsilasilan yan etkileri konjunktival hiperemi, iris ve periokuler cilt pigmentasyonunda artis, trikomegali ve kan akoz bariyerini bozmalari sebebiyle olusan kistoid makular odemdir. (3,4) Son yillarda topikal prostaglandin tedavilerine bagli gelisen periorbital degisiklikler klinisyenler arasinda dikkat cekmeye baslamistir. Casson ve Selva cok iyi bilinen bir yan etki olan trikomegaliye bagli cerrahi tedavi gerektiren kirpik pitozunu tarif ederken, bazi yazarlar ise ust kapak sulkusunda belirginlesme, dermatosaloziste gerileme ve enoftalmusla karakterize farkli bir yan etkiyi sinirli sayida hastada bildirmislerdir. (5-10) Ulkemizden ise Aydin ve ark. Bimatoprost tedavisi alan 2 hastada benzer klinik tabloyu bildirmislerdir. (11) Pasquale ise klinik tabloyu prostaglandin iliskili periorbitopati (PIP) olarak isimlendirmistir. (12) Biz bu vaka sunumunda uluslararasi literaturde az, ulusal literaturde ise hic deginilmemis olan bu yan etkiyi topikal Bimatoprost veya Travoprost tedavisi alan 3 olguda bildirmeyi ve ilgili temel fizyopatolojiyi hatirlatmayi istedik. Hastalardan fotograflarinin tibbi makalelerde kullanilmasi icin izin alinmistir.

Olgu Sunumlari

Olgu 1: Yetmis iki yasinda erkek hasta sol gozde agri ve gorme yoklugu yakinmasiyla basvurdugu klinigimiz genel polikliniginden ileri degerlendirme amaciyla glokom birimine yonlendirilmisti. Basvuruda gorme keskinligi duzeltmesiz sagda 0,7, solda P--duzeyindeydi. Primer bakis pozisyonunda solda 20 derece ekzotropya ve rolatif afferent pupil defekti mevcuttu. Applanasyon tonometresi ile goz ici basinci (GIB) sagda 19 mmHg ve solda 54 mmHg idi. Biyomikroskopik muayenede her iki gozde arkus senilis ve + 1 nukleer skleroz, sol gozde ilaveten epitelyal kornea odemi ve psodoeksfoliasyon izlenmekteydi. Fundoskopik muayene sagda normal iken solda optik diskte belirgin total jeneralize canaklasma mevcuttu. Hastaya sol goz psodoeksfoliasyon glokomu tanisi ile baslanan topikal Bimatoprost 1x1 ve Dorzolamid-Timolol (Cosopr, Merck and Co., Inc., Whitehouse Station, NJ, USA) kombinasyonu 2x1 tedavisi sonrasi birinci hafta kontrolunde sol gozde epitelyal kornea odemi gerilemisti ve GIB 22 mmHg idi. ikinci ay kontrolunde ise sag goz ile karsilastirildiginda solda trikomegali, ust kapak sulkusunda belirgin derinlesme, dermatosaloziste gerileme, minimal pitozis ve daha silik bir alt kapak lateral orbital yag pake prolapsusu izlenmekteydi (Resim la). Hertel ekzoftolmometresi ile solda 2 mm goreceli enoftalmus mevcuttu (Resim lb). Hastanin tedaviden onceki doneme ait vesikalik fotografinda yukarida bahsedilen asimetrik periorbital degisikliklerin bulunmadigi goruldu (Resim 1c). Hasta ile gorusulerek olgunun ileri evre glokom olmasi ve mevcut tedavi ile iyi GIB kontrolu nedeniyle ayni tedaviye devam edilmesi karari alindi.

Olgu 2: Elli dokuz yasinda erkek hasta her iki goz primer aci kapanmasi glokomu nedeniyle takip edilmekteydi ve son bir yilda maksimal antiglokomatoz tedaviye (Dorzolamid + Timolol, Bimatoprost, Brimonidin) ragmen applanasyon tonometresi ile GIB olcumleri sagda 38 mmHg, solda ise 33 mmHg idi. Optik disk optik koherens tomografi incelemesinde sagda ozellikle ust temporal kadranda retina sinir lifi tabakasinda incelme ve gorme alani tetkikinde sag gozde alt arkuat defekt mevcuttu. Mutakiben mevcut +3 nukleer skleroz ve topikal tedaviye yanitsizlik nedeniyle her iki goze kombine fakoemulsifikasyon ve trabekulektomi cerrahisi uygulandi. Ameliyat sonrasi lazer suturolizis islemi esnasinda Hoskins lensinin goze iyi yerlestirilemedigi saptandi ve hasta tedavi oncesine gore gozlerinde kuculme oldugunu ifade etmekteydi. Hastanin tedavi oncesi doneme ait fotografiyla karsilastirildiginda sag gozde iriste koyulasma, her iki gozde ust kapak sulkusunda derinlesme, dermatosaloziste gerileme, alt kapak lateral orbital yag pake prolapsusunda siliklesme ve belirgin pitozis oldugu goruldu (Resim 2a, Resim 2b). Kapak araligi ve levator fonksiyonu sirasiyla sag gozde 4 mm ve 13 mm, solda ise 5 mm ve 14 mm olarak olculdu. Hertel ekzoftalmometresi ile olcum her iki gozde 16 mm idi. Ameliyat sonrasi her iki goz icin topikal tedaviye gerek duyulmadi ve ameliyatin uzerinden 3 ay gecmesine ragmen PIP tablosunda gerileme olmadigi goruldu.

Olgu 3: Elli uc yasinda erkek hasta sag goz psodoeksfoliasyon glokomu nedeniyle 2 yildir topikal Travoprost tedavisi almaktaydi ve planli kontrolu icin klinigimiz glokom birimine basvurmustu. Goz ici basinci sagda 13 mmHg ve solda 15 mmHg olarak olculdu. Dilate fundus muayenesinde optik disk gorunumleri ve gorme alani degerlendirmesi her iki gozde normaldi. Ancak optik disk optik koherens tomografi incelemesinde sag gozde ust temporal kadranda minimal retina sinir lifi incelmesi mevcuttu. Dis muayenede sag gozde trikomegali, kapak kenarinda kapiller relenjiektazi, periokuler pigmentasyon artisi ve alt kapak lateral orbital yag pake prolapsusunda siliklesme mevcuttu, ancak ust kapak sulkusunda derinlesme, pitozis ve enoftalmus saptanmadi (Resim 3a, Resim 3b). Hastanin kozmetik gorunumunden sikayetci olmamasi ve iyi GIB kontrolu nedeniyle mevcut tedaviye devam etme karari alindi.

Tartisma

Prostaglandin analoglarinin melanogenezis ve kil folikulu dongusu uzerindeki uyarici etkileri ile irisperiorbital cilt pigmentasyonunda artis ve trikomegali gelistirebildikleri iyi bilinmektedir. (13,14) Ancak PIP gelisimi icin kesin mekanizmalar ortaya konulamamistir. Baslangicta Peplinski ve Albiani klinik tablodan Bimatoptostun Muller kasi uzerindeki etkisinin sorumlu oldugunu dusunmuslerdir. (6) Ancak sulkustaki derinlesmenin yalnizca bu mekanizma ile aciklanamayacagi belirtilmistir ki, Putterman'in yillar once Muller kasi konjonktival rezeksiyonunun ust kapak sulkusu uzerinde hicbir degisiklik yapmadigini gozlemlemesi bu yargiyi desteklemektedir. (15) Ayrica vakalarda enoftalmus ve yaslanmayla birlikre ortaya cikan goz kapaklari dolgunlugundaki belirgin gerilemenin sulkusta derinlesmeye eslik etmesi preaponevrotik ve orbital yag dokularinda olan degisikliklerin ana etken olabilecegini dusundurmustur. (7) Prostaglandin ve prostamidler hucre zari fosfolipidlerinden Fosfolipaz A2 ile serbestlesen arasidonik asitin siklooksijenizasyonu ile olusan eikonazoidlerdir. (16) Hucre buyumesi, donusumu ve dengesi uzerindeki duzenleyici etkileri yaninda yag dokusu uzerinde de duzenleyici etkileri soz konusudur. PGD2 ve PGJ2 proadipojenik etkiye sahipken, PGF2[alpha] antiadipojenik etkiye sahiptir. (17-19) PGF2[alpha] baskilayici etkisini asil olarak FP reseptorleri uzerinden hucre ici uyardigi enzimatik yolaklar ile gerceklestirmektedir. (19,20) Bimatoprost basta olmak uzere prosramidlerin ise FP disinda kendi ozgul reseptorleri ile islev gordukleri dusunulmus, ancak invitro calismalar Bimatoprostun goz dokularinda (kornea, sklera, siliyer cisim, iris) FP reseptorlerine yuksek oranda baglanma ozelligi olan 17phenyl-PGF2[alpha] metabolitine hizlica hidrolize oldugunu gostermistir. (21) Molekuler duzeyde saptanmis antiadipojenik teori Park ve ark.nin PGF2[alpha] analogu ve bimatoprost tedavisi alan hastalarda adipoz dokudaki attofiyi histopatolojik olarak gostermesi ile kuvvetlenmistir. (22)

PIP komponentlerinin ortaya cikis zamani cesitli yayinlarda 1-60 ay arasinda bildirilmistir. (6-11) Bizimde ilk olgumuzda 2. aydaki kontrolunde PIP degisiklikleri izlenmisti, ancak ikinci ve ucuncu olguda hasta kayitlarindan degisikliklerin baslama zamani belirlenemedi. Bazi yazarlar tedavi sonlandirildiktan sonra 1-6 ay icinde geri donusum olabilecegini bildirmislerse de Aydin ve ark. 24 aylik takipte PIP tablosunda belirgin duzelme izlememislerdir. (6,7,9,11) Bizim birinci ve ucuncu olgumuzda hastalarin herhangi bir sikayeti olmamasi sebebiyle mevcut tedaviye devam edildi, ikinci olgumuzda ise cerrahi tedavi ile iyi bir GIB kontrolu saglandi ve cerrahi uzerinden uc ay gecmesine ragmen PIP tablosunda gerileme gorulmedi. Ayirt edici bir klinik ozellik olarak Bimatoprost tedavisi alan ilk iki olguda ust kapak sulkusunda belirgin derinlesme izlenirken Travoprost tedavisi alan ucuncu olguda ise trikomegali ve periorbital pigmentasyon artisinin daha belirgin oldugu gozlendi. Bu gozlem Bimatoprostun yag dokusu uzerinde daha etkili iken Travoprost gibi PGF2[alpha] analoglarinin daha cok kil folikulu ve melanositler uzerinde etkili olabilecegini dusundurmektedir. Park ve ark. destekleyici olarak Bimatoprost, Latanoprost ve Travoprost tedavisi alan hastalarda histopatolojik olarak en cok yag dokusu atrofisinin Bimatoprost alan grupta oldugunu bildirmislerdir. (22) Ancak kesin kaniya varmak icin daha genis serili calismalara ihtiyac vardir.

PIP tablosu gelistiginde hasta ile gorusulerek farkli tibbi ve cerrahi tedavi alternatifleri onerilebilir. Ancak ilk olguda goruldugu uzere hastalarin sikayeti olmadiginda mevcut tedavinin devami dusunulebilir. Tedavinin devami halinde ise PIP tablosunda ilerleme olup olmayacagi hakkinda kesin bilgi yoktur. Bu nedenle genis serili ve uzun takip sureli calismalara ihtiyac vardir.

Tek tarafli olarak PIP yarattigi ciddi asimetri ile kozmetik acidan ciddi sorun yaratmasi yaninda cift tarafli oldugunda blefarosaloziste ve yag doku prolapsusunda yarattigi gerileme ve eslik eden trikomegali ile arzu edilen bir kozmetik gorunum kazandirabilir. Bu acidan prostaglandin analoglari tiroid oftalmopatide medikal dekompresyon, blefarosalozis ve yag pakelerinin tedavisi gibi potansiyel uygulama alanlarina sahiptirler. Ancak PIP klinik olarak glokom hastalarinda GIB olcumlerinde, ust yerlesimli goz cerrahilerinde, lazer suturolizis, bleb igneleme ve lazer uygulamalarinda gucluklere yol acabilir. Diger yandan yarattigi asimetrik goruntu nedeniyle konu hakkinda bilgisi olmayan goz hekimleri tarafindan gereksiz goruntuleme tetkiklerinin istenmesine ve bazen de gereksiz cerrahi mudahalelere yol acabilir. Bu acidan PIP degisimlerinin goz hekimleri tarafindan iyi bilinmesi ve hastalarin PIP gelisimi ile olusabilecek kozmetik goruntu degisiklikleri yonunden bilgilendirilmesi onemlidir.

DOI: 10.4274/tjo.43.13008

Kaynaklar

(1.) Easthope SE, Perry CM. Topical bimaroprost: a review of its use in open-angle glaucoma and ocular hypertension. Drugs Aging. 2002;19:231-48.

(2.) Hodge WG, Lachaine J, Steffensen I et al. The efficacy and harm of prostaglandin analogues for IOP reduction in glaucoma patients compared to dorzolamide and brimonidine: a systematic review. Br J Ophthalmol. 2008;92:7-12.

(3.) Vogel R, Strahlman E, Rittenhouse KD. Adverse events associated with commonly used glaucoma drugs. Int Ophthalmol Clin. 1999;39:107-24.

(4.) Miyake K, Ibataki N. Prostaglandins and cystoid macular edema. Surv Ophthalmol. 2002;47:203-18.

(5.) Casson RJ, Selva D. Lash ptosis caused by latanoprost. Am J Ophthalmol. 2005;139:932-3.

(6.) Peplinski LS, Albiani Smith K. Deepening of lid sulcus from topical bimatoprost therapy. Optom Vis Sci. 2004;81:574-7.

(7.) Filippopoulos T, Paula JS, Torun N, Hatton MP, Pasquale LR, Grosskreurz CL. Periorbital changes associated with topical bimatoprost. Ophthal Plast Reconstr Surg. 2008;24:302-7.

(8.) Tappeiner C, Perren B, Iliev ME, Frueh BH, Goldblum D. Orbiral far atrophy in glaucoma parients treated with topical bimatoprosr--can bimatoprost cause enophthalmos? Klin Monbl Augenheilkd. 2008;225:443-5.

(9.) Yam JC, Yuen NS, Chan CW Bilateral deepening of upper lid sulcus from topical bimatoprost therapy. Ocul Pharmacol Ther. 2009;25:471-2.

(10.) Yang HK, Park KH, Kim TW, Kim DM. Deepening of eyelid superior sulcus during topical travoprost treatment. Jpn J Ophthalmol. 2009;53:176-9.

(11.) Aydin S, Isikligil I, Teksen YA, Kir E. Recovery of orbital fat pad prolapsus and deepening of the lid sulcus from topical bimatoprost therapy: 2 case reports and review of the literature. Curan Ocul Toxicol. 2010;29:212-6.

(12.) Pasquale LR. Prisraglandin-associated periorbitopathy. Glaucoma Today (Therapeutics Update):Early Summer 2011.

(13.) Stjernschantz JW, Albert DM, Hu DN, Drago F, Wistrand PJ. Mechanism and clinical significance of prostaglandin-induced iris pigmentation. Surv Ophthalmol. 2002;47:162-75.

(14.) Johnstone MA, Albert DM. Prostaglandin-induced hair growth. Surv Ophthalmol. 2002;47:185-202.

(15.) Putterman AM. A clamp lot strengthening Muller's muscle in the treatment of ptosis. Modification, theory, and clamp for the Fasanella-Servat ptosis operation. Arch Ophthalmol. 1972;87:665-7.

(16.) Helliwell RJ, Adams LE, Mitchell MD. Prostaglandin synthases:recent developments and a novel hypothesis. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2004;70:101-13.

(17.) Fujimori K, Aritake K, Urade Y. A novel pathway to enhance adipocyte differentiation of 3T3-L1 cells by up-regulation of lipocalin-type prostaglandin D synthase mediated by liver X receptor-activated sterol regulatory element-binding protein-1c. J Biol Chem. 2007;282:18458-66.

(18.) Reginato MJ, Krakow SL, Bailey ST, Lazar MA. Prostaglandins promote and block adipogenesis through opposing effects on peroxisome proliferaror-activated receptor gamma. J Biol Chem. 1998;273:1855-8.

(19.) Serro G, Lepak NM. PG F2a (FP) receptor agonists ate potent adipose-differentiation inhibitors for primary culture of adipocyte precursors in defined medium. Biochem Biophys Res Commun. 1997;233:200-2.

(20.) Ueno T Fujimori K. Novel suppression mechanism operating in early phase of adipogenesis by positive feedback loop for enhancement of cyclooxygenase-2 expression through prostaglandin F2[alpha] receptor mediated activation of MEK/ERK-CREB cascade. FEBS J. 2011;278:2901-12.

(21.) Davies SS, Ju WK, Neufeld AH, Abran D, Chemtob S, Roberts LJ 2nd. Hydrolysis of bimatoprost (Lumigan) to its free acid by ocular tissue in vitro. J Ocul Pharmacol Ther. 2003;19:45-54.

(22.) Park J, Cho HK, Moon JI. Changes to upper eyelid orbital fat from use of topical bimatoprost, travoprost, and latanoprost. Jpn J Ophthalmol. 2011;55:22-7.

Murat Kucukevcilioglu, Atilla Bayer

Gulhane Askeri Tip Akademisi Goz Hastaliklari Anabilim Dali, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Murat Kucukevcilioglu, Gulhane Askeri Tip Akademisi Goz Hastaliklari Anabilim Dali Baskanligi, Ankara, Turkiye Gsm: +90 312 304 58 72 E-posta: mkucukevcilioglu@gata.edi.tr

Gelis Tarihi/Received: 09.01.2012 Kabul Tarihi/Accepted: 17.04.2012
COPYRIGHT 2013 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2013 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Case Report/Olgu Sunumu
Author:Kucukevcilioglu, Murat; Bayer, Atilla
Publication:Turkish Journal of Ophthalmology
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Jan 1, 2013
Words:2222
Previous Article:Wound dehiscence and iris prolapse through side-port incision 5 years after phacoemulsification surgery: case report/fakoemulsifikasyon cerrahisinden...
Next Article:Treatment approach to small inadvertent injury of the crystalline lens anterior capsule during iridodialysis repair surgery/Iridodiyaliz Tashihi...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters