Printer Friendly

Private military companies within the perspective of security governance/Guvenlik yonetisimi cercevesinde ozel askeri sirketler.

Giris

Ozel askeri sirketlerin ortaya cikmasi son yillarda bircok akademik calismaya konu olmustur. Bu calismalarda savasin degisen niteligi, uluslararasi teroristlerden ve savas tacirlerinden kaynaklanan tehditler, askeri hizmetlerin dis kaynaklardan yararlanma yontemi ile Irak'ta ve Afganistan'da muteahhitlere devredilmesi gibi gunumuz guvenlik ortamini donusturen etmenler mercek altina alinmistir. (1) Ozel askeri sirketlerin varligi ve faaliyetleri etik acidan da sorgulanmakta ve bu durumda bunlarin mesrulugunun sorgulanmasi ideolojik bir hal alabilmektedir. (2) Ne var ki soz konusu gelismeleri Uluslararasi iliskiler kuramlari isiginda kavramsallastiran ve aciklayan calismalarin sayisi henuz yeterli seviyede degildir. (3) Bu calismanin amaci "guvenlik yonetisimi" perspektifinden ozel askeri sirketlerin uluslararasi guvenlik alanindaki rolunu aciklamaktir.

Kuvvet kullanim tekelinin devletlerde olmasi anlayisi, devletin kendisini hem yurt icinde hem de uluslararasi alanda guvenlik tedarikcisi olarak kurumsallastirmistir. Bu anlayis ayni zamanda diger aktorlerden kaynaklanacak tehditlerin siddetini kuvvet kullanimini yasaklamak ya da sinirlandirmak suretiyle azaltmistir. Son yillarda ozel askeri sirketlerin sayisinin artmasi bu anlayisin degistigine dair degerlendirmelere yol acmistir. Guvenlik alaninda tedarik edici tek aktor devlet iken bunun piyasaya kaymasi gerek kuramsal bakimdan gerekse uygulamadaki etkileri bakimindan incelenmesi gerekli bir konu haline gelmistir. (4)

Ozel askeri sirketlerin sayilari 1990'li yillardan beri hizla artmistir. Ayrica, 11 Eylul olaylari sonrasi gelismeler, Birlesmis Milletler'in etkinligini yitirdigi ve uluslararasi hukuka sayginin bir kenara birakildigi donem bu sirketlerin onunu acmistir. Ornegin, Irak'ta ABD ordusundan sonra en buyuk gucu ozel askeri sirketler olusturmustur. Bu durum dogal bicimde ozel askeri sektore (5) aktarilan butceye yansimistir. The Center for Public Integrity adli kurulusun yaptigi ve 2004 ila 2006 yillari arasini kapsayan bir arastirmaya gore Irak ve Afganistan'da ABD Ordusunun ihaleleri her yil yuzde elli oraninda artis gostermistir. (6) Yine ayni raporda Irak'taki ihalelerin toplaminin Afganistan'dakinin yedi kati oldugu gorulmustur. En cok ihale alan sirket 16 Milyar Amerikan Dolari ile Kellog Brown & Root (KBR) iken ikinci sirada bulunan DynCorp'un KBR'in dokuzda biri kadar ihale almasi dikkat cekmistir. 17 Irakli sivilin olumunden sorumlu tutulan ve kamuoyunda adi sik duyulan Blackwater, 485 Milyon Amerikan Dolari ile ozel askeri sirketler arasinda on ikinci sirada yer almistir. (7) Ayrica, uluslararasi ozel askeri sektorun onumuzdeki yillarda yuz milyarca dolarlik bir meblaga ulasmasi ongorulmustur. (8)

Tum bunlar goz onune alindiginda ozel askeri sirketlerin uluslararasi guvenlik analizlerinde degerlendirilmesi gereken bir degisken haline geldigi tespit edilmektedir. Geleneksel olarak devletlere atfedilen siddet kullanim tekelinin ozel sektor aktorlerince de belirli bir cercevede kullaniliyor olmasi, yeni bir kavramsallastirmayi gerekli hale getirmektedir. Bu noktada, kamu sektoru ile ozel sektor arasindaki iliskiyi kavramsallastir-makta kullanilan yonetisim yaklasimi, Uluslararasi iliskiler disiplini isiginda ozel askeri sirketlerin konumlandirilmasinda bir anlam kazanmaktadir.

Guvenlik Yonetisimi Kavrami

Guvenlik yonetisiminin anlasilabilmesi icin once "guvenlik" ve "yonetisim" kavramlarindan ne anlasilmasi gerektiginin tespit edilmesi gerekmektedir. Guvenlik, toplum yasaminda yasal duzenin aksamadan yurudugu ve kisilerin korkusuzca yasayabilmesi durumunu belirten bir kavramdir. Uluslararasi iliskiler disiplini cercevesinde "guvenlik", genellikle bir devletin saldiridan korunma ya da tehditlerden uzak olma durumu olarak ele alinmaktadir. Ancak, disiplin icinde yine de guvenligin tanimi hususunda bir uzlasmadan soz edilemez. Guvenlik, dunyayi algilayis bicimimize, kulturlere ve zamana gore icerik yonunden devamli degisim geciren bir kavramdir. Dolayisiyla guvenlik sorunsalini ortaya cikaran tehditler bu unsurlara gore cesitlilik gostermektedir.

Kuresellesme sureci icinde sinir-asan suclar, uluslararasi terorizm, nukleer silahlarin yayilmasi, bulasici hastaliklar gibi yeni tehditlerin yayginlasmasi sonucunda bir kavram olarak guvenlik yeniden insa edilmeye baslamistir. Bir yandan guvenlik kavraminin devletin guvenliginin ya da askeri guvenlikten siyrilarak genisletilmesini onerenler oldugu gibi, tersine, boyle bir cabanin kavramin ise yararligini ortadan kaldiracagini one surenler olmustur. (9) Ancak gunumuz guvenlik tehditlerinin eskisinden farklilik arz ettigi de gozleme dayali bir bulgudur. Ornegin, merkezi Oslo'da bulunan Uluslararasi Baris Arastirmalari Enstitusunun (International Peace Research Institute, Oslo--PRIO) detayli bir arastirmasina gore 2000-2002 yillari arasinda ic savaslarda olenlerin tum savas alanlarinda olenlere orani yuzde 93'e ulasmistir. Bu oran 1950'li yillarda yuzde 8; 1960'li yillarda yuzde 29 ve 1970'li yillarda yuzde 43 oldugu dusunuldugunde tehdit degisimi acikca gorulmektedir. (10) Ayrica, 2004 yilinda yayimlanan bir arastirmaya gore devletler arasinda meydana gelen savaslarin tum savaslara olan orani Soguk Savas sonrasi donemde yuzde 17'den 4'e duserken, yerel nitelikli catismalarin oraninin yuzde 96'ya ciktigi gorulmektedir. (11) Gunumuzde mucadele yontemlerinin, catisma nedenlerinin ve kaynaklarin degismesiyle beraber "yeni savas"lardan soz edilmeye baslanmistir. (12) Bununla birlikte gunumuzde guvenlik kavrami da cok boyutlu olarak askeri, ekonomik, toplumsal, bireysel, cevresel vb. yonleri ile bir butun olarak ele alinmaya baslamistir. Bu sekilde ele alinan guvenlik sorunsali ulus-devletin kapasitesini zorlamaya baslamis ve ulus-devletlerin yaninda uluslararasi orgutler, hukumet-disi kuruluslar ve hatta ozel sektor aktorleri gibi diger devlet-disi uluslararasi aktorler de guvenlik politikalarinda yer bulmaya baslamislardir.

Ikinci olarak tespit edilmesi gereken "yonetisim" kavrami ise bir toplumsalpolitik sistemdeki ilgili butun aktorlerin ortak cabalariyla elde edilen sonuclarin olusturdugu yapi ya da duzeni betimlemektedir. (13) Yonetisim (governance) kavramini yonetim (government) kavramindan ayirmak gerekmektedir. Yonetisim, farkli duzeylerde tum aktorleri iceren bir politika olusturma surecini; yonetim ise merkezilesmis politik kontrol sistemini belirtmektedir. Bu baglamda Kuresel Yonetisim Komisyonu (Commission on Global Governance), yonetisimi bireylerin ve kurumlarin, kamu aktorlerinin ya da ozel aktorlerin ortak iliskilerinin bircok yoldan yurutulmesinin toplami olarak tanimlamistir. (14) Boyle bir tanimlama yonetisim yaklasimlarinin hukumetlere oldugu kadar hukumet-disi aktorlere de onem atfettigini gostermektedir. Bir diger ayrisma olgusu paylasilan cikarlar baglamindadir. Yonetimde tek tek cikarlar ortak cikarlara feda edilmeli dusuncesi yatar; hflbuki yonetisim, farkli cikarlarin elde edilmesine olanak vermektedir. (15)

Devletlerin sinirlarini asan kamu-ozel sektor ortakligi Uluslararasi iliskiler arastirmalarinda incelenmesi gereken bir konu haline gelmistir. Daha onceden sadece egemen devletlerin yetkisinde bulunan islevleri "kamu yarari" adina artik devlet-disi aktorlerin kamu kuruluslari ile birlikte yerine getirmesi, bir tur yonetisim anlayisini ortaya cikarmistir. Bu kamu-ozel sektor ortakligi dunya politikasinda olusmakta olan yeni yetki dagiliminin bir yansimasi olarak degerlendirilmistir. (16)

Hukumetlerden kaynaklanmayan tehditlerin ve uluslararasi alanda devlet disi aktorlerin son yillardaki artisi gunumuz guvenlik ortamini etkilemistir. Uyusturucu kacakciligi, insan ticareti, kara para aklama gibi organize suclarin yayginlasmasi, uluslararasi terorizm, HIV/AIDS gibi bulasici hastaliklar, silahlanma, nukleer silahlarin yayilmasi gibi hukumetlerin basa cikmakta zorluklar cektigi tehditler guvenlik politikasinin olusturulmasinda yeni arayislari zorunlu kilmistir. Ne var ki, sinirli kaynaklar, uzman eksikligi ve buyuk devletlerin farkli ilgi alanlarina sahip olmasi, beraberinde guvenlik alaninda politika olusturma surecinde bir parcalanmayi getirmistir. Bu cercevede devlet disi aktorler guvenlik tedarikcileri olarak uluslararasi alanda etkinliklerini artirmislardir.

Bu gelismeler guvenlik politikalarinda yonetisim anlayisinin olusmasina yol acmaktadir. Uluslararasi iliskiler disiplini cercevesinde "guvenlik yonetisimi", uluslararasi alanda baris ve istikrarin surmesi amaciyla politik, ekonomik ve idari otoritenin ortak kullanimini belirtmektedir. (17) Gunumuzde devletler guvenligin temininde bas aktor olmasina karsin devlet-disi aktorler giderek devletleri tamamlamakta ve devlet ile devlet-disi aktorler arasinda yeni koordinasyon aglari gelismektedir. Oyle ki ulusal hukumetlerin yaninda artik uluslararasi orgutler, hukumet-disi kuruluslar ve ozel askeri sirketler gibi devlet disi aktorler de catismanin yonetimi ve onlenmesi gibi konular ile ugrasir hale gelmektedirler. (18) "Guvenlik yonetisimi" kavrami, bu calismada, devlet ve guvenligi tedarik eden devlet disi aktorler arasinda birlikte calismayi yapilandiran agi betimlemektedir.

Ozel Askeri Sirketlerin Tanimi ve Siniflandirilmasi

Temel yetenegi savasmak olan ve cephede, on hatlarda muharip unsurlarla beraber veya muharip unsurlar gibi hareket eden ozel askeri sektorun temsilcilerine askeri sirket denmektedir. Askeri sirketler ihale almakta ve almis oldugu ihaleleri bir sozlesmeye uyarak icra etmektedirler. Ozel askeri sirketlerin hizmetleri cok cesitlidir. Oyle ki ozel mulkiyetin korunmasindan askeri us ve limanlarin yonetimine, insani yardim kuruluslarina ait konvoylarin guvenliginin saglanmasindan, istihbarat ya da lojistik konularinda egitim verilmesine kadar genis bir yelpazede faaliyet gostermektedirler. Bu hizmetler karmasik teknik konulari icerdigi gibi "imtiyazli ve kokusmus elitlerin savunulmasi" gibi kirli isleri de icermektedir. (19) Bu hizmetleri talep eden musteriler cesitlilik gostermektedir: Afrika Birligi, AGiT, Avrupa Birligi, BM ve NATO, cok-uluslu sirketler ve sivil toplum kuruluslari bunlar arasindadir.

Ozel askeri sirketlerin genellikle Afrika'da gorulen organize olmayi becerememis "basarisiz devletler" (20) ile Amerika Birlesik Devletleri (ABD) tarafindan Kolombiya, Afganistan ve Irak'ta kullanildigi gorulmustur. Ozel askeri sirketlerin bas musterisi ise ABD'dir. ABD, 1991 Korfez Savasi sirasinda ordusunda 711.000 aktif asker bulundururken, 2003 Irak Savasi sirasinda bu sayi 487.000'e dusmustur. Bu personel acigi kismen ozel askeri sirketlerden karsilanmistir. (21) 2007 yili Eylul ayi itibariyle ABD'nin Guneybati Asya'da bulunan asker sayisi 160.000 iken, Amerikan ordusunun bu bolgede ihalelerle verdigi hizmetlerde calisanlarin sayisi 196.000'dir. (22)

Afrika ve Asya'daki bolgesel catismalara karsi buyuk guclerin azalan ilgisi gelismekte olan dunyada da ozel askeri sirketlere olan talebi artirmaktadir. (23) Ozel askeri sirketlerin cogalmasinin diger bir nedeni ise, gelismekte olan ulkelerin ulusal guvenliklerini saglamakta basarili olamamalari nedeniyle bu ulkedeki hukumetlerin ozel askeri sirketlere basvurmalariyla talep yaratmalaridir. Sosyal istikrarsizlik arttiginda ve devletlerin vatandaslarinin guvenligini saglama yetenekleri azaldiginda, uluslararasi ortakliklar ve uyusturucu kartelleri gibi sosyal gruplar da guvenlik hizmetlerinin musterileri olabilmektedirler. Ornegin, 1998 yilinda Kolombiyali yetkililer Yair Klein adli eski bir israil subayini uyusturucu kacakcilarini silahlandirmakla ve egitmekle suclamislardir. (24) Ozel askeri sirketler, daha cok, zayif ulkelerdeki ic catismalarda kullanilmaktadir.

Soguk Savas sonrasinda insani yardim kuruluslari ve diger hukumet-disi kuruluslar zayif devletlerin var oldugu bir ortamda guvenlik gereksinimlerini karsilamalari icin ozel askeri sirketlere yonelmislerdir. BM sistemi icinde yardimin ozel aktorlerce saglanmasindan baska ulasim ve altyapi hizmetleri de ozel sektore birakilmaya baslamistir. Ozel askeri sirketlerin, insani yardim kuruluslarinin personeline sundugu hizmetler arasinda tehdit degerlendirmesi, istihbarat yonetimi, acil durum planlamasi, konvoy guvenligi ve tahliye operasyonlari bulunmaktadir. Bu cercevede ozel bir guvenlik sirketi olan Defense Systems Limited (DSL); International Rescue Committee (IRC), CARE, Caritas, USAID, GOAL ve World Vision gibi insani yardim kuruluslarina bu tip egitim hizmetleri vermistir. World Vision'in Sierra Leone'nin Freetown kentindeki faaliyetlerinin guvenligi Lifeguard tarafindan saglanmistir. BM sistemi icinde yer alan UNHCR, UNICEF, UNDP, WFP, UNAVEM (UN Angola Verification Mission) ve UNOMOZ (UN Operation in Mozambique) da ozel askeri sirketlerin uzmanliklarindan yararlanmistir. (25)

Ozel askeri sirketlerin ortaya cikmalari ve yayginlasmalari ve buyumeleri devletin kamu islevlerini ozellestirme egiliminin bir parcasini olusturmaktadir. Guvenlik ve savunma alaninda ozellestirme sureci, devletin sahip oldugu siddet tekelini terk etmesi anlamina gelmektedir. Ulusal savunma sirketlerinin ozellestirilmesi ve ozel askeri sirketlerin cogalmasi uluslararasi ve cok-uluslu ortakliklarin artmasina yol acmistir. Bu ortakliklar ulusal sinirlari asan bir cografyada faaliyette bulunmuslardir. 1990'li yillarda ABD'de savunma sirketlerinin birlesmelerinin tesvik edilmesi sonucunda Lockheed Martin, Boeing, Raytheon ve Northrop Grumman gibi dev askeri sirketler olusmustur. Avrupa'da ise Fransa'nin SO-GEADE, ispanya'nin SEPI ve Almanya'nin Daimler-Chrysler sirketleri 2001 yilinda birleserek European Aeronautic Defence and Space (EADS) ortakligini kurmuslardir. EADS, ingiltere'nin BAE Systems sirketinden sonra Avrupa'nin en buyuk silah sirketidir. Bu gelisme de ozel askeri sirketlerin guvenlik politikasinda etkinligini artirmalarina yol acmistir.

Savas alanlarinda yer alan askeri sirketlerle savas alanlari disinda da kullanilan guvenlik sirketlerini ayni siniflandirmaya dfhil edilmemesi gerekmektedir. Cunku o zaman bir alisveris merkezinin guvenligini saglayan sirketle Irak'ta konvoylara koruma saglayan sirketi ayni sinifta degerlendirmek gerekir. Bu konuda calismalari ile dikkat ceken Peter W.Singer'in ozel askeri sirketleri temel yeteneklerine gore siniflandirmasi sade ve anlasilir bir metoda sahiptir. Singer, savas alanlarindaki temel yetenekleri savasmak, danismanlik ve egitim hizmeti vermek ile lojistik ve hizmet destegi saglamak seklinde uce ayirmistir. Ozel askeri sirketler de bu temel yetenekleri gerceklestirme kapasitesine gore siniflandirilmaktadir. Temel yetenegi savasmak olan sirketler Ozel Askeri Sirketler; temel yetenegi danismanlik ve egitim hizmeti vermek olanlar Askeri Danismanlik Sirketleri ve son olarak temel yetenegi lojistik ve hizmet destegi saglamak olanlar ise Askeri Destek Sirketleri olarak adlandirilmaktadir. Ozel askeri sektoru olusturan tum bu sirketlere semsiye isim olarak ise ozel askeri sirketler de denilmektedir. (26)

Tarihsel Surecte Savas Alanlarinda Maddi Kazanc Saglayan Devlet-Disi Aktorler

Yonetenlerin, askeri yetenekleri olan yabanci gruplari ve kisileri kiralayarak kendi adlarina savastirmalari yeni bir uygulama degildir. Bireysel anlamda askerlerin maddi kazanc saglama yolu olan parali askerlik, tarihi surecte bilinen bir kavramdir. Yabanci parali askerler Hititlerden, Pers, Cin, Yunan ve Roma imparatorluklarina kadar neredeyse tum eskicag devletleri tarafindan kullanilmislardir. Orta Cag Avrupasinda feodal toprak duzeni icerisinde para ile kiralanan sovalyelige kadar bir degisim gecirmislerdir. Parali askerlerin kolektif bir bicimde bir araya gelmesi ise ordularin para karsiligi kiralanmasini ortaya cikarmistir. Para karsiligi kiralanan ordularin atasi olan condottiere ise Orta Cagin sonlarinda italyan prensliklerinde gorulmustur. italyanca sozlesme (condotta) kelimesinden turemis olan condottiere sisteminde ozel ordular sozlesme yaparak italyan prensliklerini korumuslardir. 1420-1600 yillari Ronesans donemi italyan prensliklerinde parali askerler en iyi donemlerini gecirmislerdir. Bu donemde condottiere, sozlesme imzalayarak italyan prensliklerinin savunma hizmetini yuruten muharip unsurlar seklinde yer almistir. Bu kent devletlerinin yurttaslari savasi barbarlarin isi olarak gormus, zengin ve tuccarlarin bu gibi seylerle zamanini ve hayatini harcamamasi gerektigi gorusu egemen olmustur. (27)

Milliyetcilik akimi ortaya cikana kadar parali askerlik kurumu yasamaya devam etmistir. Oyle ki, ulus-devletlerin sosyal orgutlenmenin hfkim bicimi haline gelmesinden sonra parali askerlik gozden dusmustur. Ornegin, Amerikan Bagimsizlik Savasinda ingiltere Krali'nin yabanci parali askerleri kullanmasi Amerikan halkina ihanet olarak algilanmistir. 1789 Fransiz Devrimi tum Avrupa ve Bati dunyasina milliyetcilik ideolojisini yayarken herkesin ulkesi icin savasmasi gerektigi ve baska bir bayrak altinda savasanlarin onursuz oldugu gorusu de yayginlik kazanmistir. Fransiz Devriminden sonra parali askerlik hizmeti ahlaksizlik olarak gorulmus ve parali askerlerin kullanilmasi sert tepkilere neden olmustur. (28) Ulusal ordular Fransa'da 23 Agustos 1793'te Konvansiyon'un kabul ettigi zorunlu askerlik kanunu ile ortaya cikmistir. Napolyon doneminden bu yana da uluslasma surecine kosut olarak ordular ve savaslar ulusal bir kavramsal cerceve icinde dusunulmustur. (29)

Gunumuzdeki parali askerlerin gecmistekilerden farki, kuresellesmis ve sirketlesmis olmalaridir. (30) Sivil muteahhitler lojistik destek basta olmak uzere ikinci Dunya Savasi'ndan beri askeri birlikleri catisma alanlarinda desteklemislerdir. Soguk Savas'in sona ermesinin yarattigi degisim sonucunda ise lojistik destek disindaki faaliyetleri gerceklestirebilecek firmalari da kapsayan ozel askeri sektor ortaya cikmistir. (31) Sektorun boyutlari ile ilgili bir ornek vermek gerekirse; Amerika Birlesik Devletleri'nin 2004 ile 2006 arasinda Irak ve Afganistan'da ozel askeri sektordeki ilk 100 sirkete yaptigi odemelere baktigimizda karsimiza toplam 52,2 milyar Amerikan Dolarlik bir pazar cikmaktadir. Bunlar arasinda 32 tane yabanci sirket bulunmaktadir. Ayrica soz konusu yabanci sirketlerin 12'sinin Turkiye'den olmasi "Windfalls of WAR IT raporunda dikkat cekici bir husus seklinde vurgulanmistir. (32)

Gelismis ulkeler bir yandan ordularindaki asker sayilarini azaltirlarken, diger yandan uluslararasi mudahalelere eskisinden daha cok dahil olmaya baslamislardir. Bu durum, bu ulkelerin ordulari uzerindeki butce baskisini artirmistir. Bu ulkelerin uzmanlasmis birlikler konusunda sikinti cekmeleri askeri hizmetlerin ihale edilmesine neden olmustur. 1990'larda bir yandan askeri butcelerde kisitlamaya gidilirken diger yandan ozel askeri sirketler buyumustur. Ordularda ekonomik kesintiler yapilmasi, personel sayisinin azaltilmasi ve silahsizlanma, ozellestirmelerin de bir bakima yolunu acmistir. Bu surecin sonunda kimi ordular pilotlarinin egitimi icin gerekli olan ucaklari satin almak yerine bu tip ucaklara sahip ozel sirketlerden kiralamayi tercih etmeye baslamislardir. (33)

Soguk Savas'in sona ermesinden sonra pek cok devlet askeri butcelerini kismis ve askerlerinin sayisini azaltma yoluna gitmistir. Dunya genelinde 1993 ve 2003 yillari arasinda asker sayisi yaklasik 9 milyon azalmistir. (34) Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Anlasmasi (AKKA) rejimi ve Soguk Savas doneminin sona ermesi gelismis devletleri ordularini kucultmeye, askeri harcamalarini azaltmaya ve ordu personelini emeklilige ayirmaya yoneltmistir. Bu, bircok emekli askeri, mesleklerini ve uzmanliklarini ozel askeri sirketlerde degerlendirmeye sevk etmistir. Nepal (Gurkha birlikleri), Fiji, eski Sovyetler Birligi ve Dogu Avrupa ulkeleri, israil, Guney Afrika ve Sili ozel askeri sirketlere en cok eleman saglayan ulkeler olarak dikkat cekmektedir. Askeri kaynaklarin da yine bu ozel askeri sirketler tarafindan ekonomiye katki saglayacak bicimde degerlendirilecek olmasi hukumetler tarafindan olumlu karsilanmistir. (35) Boylece bu kadar fazla sayidaki nitelikli askeri elemanin is arzi olusturmasi ozel askeri sirketlerin dogmasina ve buyumesine zemin hazirlamistir.

Buyuk devletler silahli kuvvetlerini kucultme ve askeri harcamalarini azaltma yoluna giderken, zayif devletler daha az masrafli gorulen parali asker kiralama yoluna basvurmaktadirlar. 1990'li yillarda bu talebe karsilik vermek amaciyla bircok uluslararasi ozel askeri sirket kurulmustur. iste bu sirketler belli bir alanla sinirlanmaksizin musterilerine askeri yontemler ve techizat egitimi verebilmekte ve askeri arac-gerecleri temin edebilmektedirler. Parali askerlik ile ozel askeri sirketlerin hizmetlerinin niteligi farklidir. Soyle ki, parali askerler yabanci bir orduda ucreti karsiliginda hizmet sunarken, sirketler sozlesme karsiliginda hizmetlerini kiralamaktadirlar. Parali askerlerin kolektif hale gelmis sekli "savas muteahhitleri" olarak isimlendirilebilir. (36)

Ozel askeri sirketleri tercih edilir kilan bir baska etmen, bu sirketlerin serbest piyasa kurallarina tabi olmasindan ve hukumetler kadar siyasi kaygilar (hesap verebilirlilik gibi) tasimamalarindan dolayi guvenlik hizmetlerini musterilerinin talepleri dogrultusunda yerine getirmekten cekinmemeleridir. Bu uluslararasi askeri sirketlerden hicbiri, kendini parali askeri kuvvet seklinde tanimlamamaktadir; cunku boyle bir tanimin olumsuz cagrisimlara yol acmasi cok muhtemeldir. Ozel askeri sirketler icin en onemli sey, musterilerinin guvenini ve memnuniyetini kazanmaktir.

Ozellestirme ve Dis Kaynaklardan Yararlanma

Ozel askeri sirketlerin cogalmasinin nedenlerinden biri, gelismekte olan ulkelerin ulusal guvenliklerini saglamakta basarili olamamalari nedeniyle bu ulkedeki hukumetlerin ozel askeri sirketlere basvurmalariyla talebin yaratilmasidir. 1980'li yillardan beri devlet tarafindan yurutulmekte olan hizmetlerin ozel sektore devredilmesi genel bir egilimdir. Bunun baslica iki yontemi vardir: ozellestirme ve dis kaynaklardan yararlanma. Ozellestirme dar anlamda, sermayesinin kismen ya da tamamen devlete ait oldugu girisimlerle, devlete ait olan paylarin kismen ya da tamamen ozel kisi ve kuruluslara satilmasidir. Genis anlamda ise, serbest piyasa ekonomisi uygulamasinin onundeki tum engellerin kaldirildigi bir ekonomik ve toplumsal duzen yaratmaya yonelik karar, eylem ve islemlerin tumudur. (37) Ozel askeri sirketler daha once devletler tarafindan yerine getirilen sosyal ve ekonomik faaliyetlerin ozellestirilmesi sureci sonucunda ortaya cikmislardir. 1980'lerde daha onceleri hukumetlerin sorumluluk alaninda kalan bazi faaliyetlerin uzerindeki arz ve talep baskilari, bu sektorlerin ozellestirilmelerine yol acmistir. Gelismis ulkelerde devletin faaliyetlerinin yeniden yapilandirilmasini ongoren bu neoliberal akim giderek yayginlasmistir. Guvenligin ozellestirilmesi Soguk Savas sonrasi donemde yeni bir guvenlik yonetisimi sisteminin dogusunun bir unsuru olarak anlasilabilir.

Bundan baska devletler, sosyal gorevlerini "outsourcing" ya da Turkce ifadesi ile "dis kaynaklardan yararlanma" yontemi ile daha dusuk maliyetle gerceklestirmeyi tercih etmektedirler. Dis kaynaklardan yararlanma, bir isletmenin bizzat yaptigi bazi isleri piyasada daha kaliteli, daha ucuz ve daha kisa zamanda yapabilen baska isletmelere yaptirmasi ve bunun bir sureklilik arz etmesi durumudur. Bir baska deyisle, isletmelerin daha onceden kendi bunyelerinde yaptiklari temel yetkinlikleriyle dogrudan iliskili olmayan isleri, ana faaliyet alanlarina odaklanabilmek amaciyla baska isletmelere devretmeleri ve boylece rekabet kosullarina uyum saglama ve piyasa performanslarini arttirma amaciyla yapisal kuculmeye gitmeleridir. (38) Bu cercevede, devletlerin daha once tekelinde yuruttukleri faaliyetlerin ozel sektore devredilmesi surecine gidilmesi suretiyle devletin hantal yapisi ve verimlilik sorunlarinin ortadan kalktigi kabul edilmektedir.

Bu baglamda gunumuzde catisma bolgelerindeki cesitli faaliyetlerin sozlesme (ya da ihale) konusu yapilarak ozel sektore devredilebildigi gorulmektedir. Gercekten de muteahhit firmalara hizmetlerin devredilmesinin ve islerin dis kaynaklardan yararlanma yontemi ile yurutulmesinin belki en ileri seviyeye ulasmis uygulamasi savas sektorudur. Gercekten de Avrupa'da ve Kuzey Amerika'da hukumetlerin 1990'lardan itibaren askeri hizmetleri dis kaynaklardan yararlanma yoluyla temin etme politikasi izlemeleri sonucunda ozel askeri sektor buyumustur. (39) ingiltere, 1.4 milyar sterlini asan bir miktarda askeri hizmeti ihaleye cikarmistir. (40) ABD ise, 1990'lardan beri askeri hizmetlerini giderek ozel askeri sirketlerden karsilamayi tercih etmistir. (41) ABD'nin ordusuna ayirdigi 2006 butcesinde 300 milyar Amerikan Dolari ihaleler yoluyla harcanmistir. Bu ozelligi ile Pentagon dunyanin en buyuk alicisidir. (42) Gercekten de Irak'ta siddetin tirmanmasi sonucunda ozel askeri sirketler, ozel sektor sirketlerinin ve sivil toplum kuruluslarinin faaliyetlerinin koruma altina alinmasi, olusturulan Irak polis gucunun egitimi ve donatimi gibi bircok alanda faaliyet gosterir duruma gelmislerdir. (43) Brookings Institution'in bildirdigine gore 2005 yilinda Irak'ta koalisyon guclerini desteklemek uzere muharip gorevlerde 15.000-20.000 civarinda uluslararasi sivil sozlesmeli calistirilmistir. (44) Koalisyon guclerinin daha fazla sayida asker gondermek istememesi nedeniyle ozel askeri sirketler bu yetersizlikten dogan boslugu gidermislerdir.

Devletler, silahli kuvvetlerin ihtiyac duydugu lojistik hizmetler, egitim, planlama ve altyapi hizmetlerini ozellestirme yoluyla saglamayi tercih etmeye baslamislardir. Askeri uslerin ve askeri lojmanlarin idaresi, araclarin bakimi, uniformalarin temini ve depolanmasi, kantinlerin isletilmesi gibi isleri ozel sirketlere birakmislardir. Askeri sirketlerin gelmis gecmis en yogun kullanim alani Irak Savasi'nda olmustur. Irak'ta kesin olmamakla birlikte 60'dan fazla sirket, 20.000'i asan calisani ile varligini gostermistir. ilginc olan nokta Irak Savasi'nda ve devaminda bolgede bulunan Koalisyon Kuvvetlerini olusturan ulkelerin siralamasinda en fazla katkiyi ABD'den sonra askeri sirketlerin yapmasidir. 2007 yilinda ABD yonetimi Irak'ta yaklasik 180.000 ozel guvenlik personelini calistirmistir ki bu sayi orada gorev yapan Amerikan birliklerinden 20 bin daha fazladir. (45) Irak Savasi'nda askeri sirketlerin rolunu anlatan bir baska carpici ornek ise Kuveyt'te bulunan Doha Kislasi'dir. Askeri bir kisla olan bu bolge askeri sirketler tarafindan yonetilmekte ve korunmaktadir. (46)

Askeri islevlerin ozel askeri sirketlere ihale edilmesi ve bu sirketler araciligiyla yerine getirilmesi askeri darbelerin sik goruldugu gelismekte olan ulkelerde de tercih edilmistir. Bu tip ulkelerde ozel askeri sirketler, daha cok, hukumetin korunmasi, rejimin istikrara kavusturulmasi ve duzenin saglanmasi konularinda faaliyet gostermislerdir. (47) Bu sirketler, yapilan sozlesmeleri garanti altina almak amaciyla bizzat ulusal otorite tarafindan da kiralanmaktadirlar. Bu sirketler sadece yerine getirdikleri hizmetler icin ucret almaktadir. Papua Yeni Gine, Sierra Leone, Zaire (bugunku Kongo Demokratik Cumhuriyeti) ve Angola'daki hukumetler gecmiste isyancilara karsi kullanmak uzere savasma kapasitesine sahip ozel askeri sirketleri kiralamislardir.

Savas, etnik temizlik ya da soykirim sonucu sayilari giderek artan siginmacilar, uluslararasi toplumu catismalara silahli guc kullanma dfhil mudahalede bulunmaya zorlamistir. Bu baglamda BM kendine ahlaki bir sorumluluk yuklemektedir. BM cercevesinde gerceklestirilen barisi koruma faaliyetleri yeni bir olgu degilse de 1990'lardan sonra bu faaliyetlerin sayisi ve yogunlugu artmistir. BM barisi koruma operasyonlarina duyulan talep uye devletlerin bu operasyonlar icin arz ettigi personel ve finansal arzi bir hayli asmaktadir. Bu durum ise ozel askeri sirketlerin hizmetlerine olan talebi artirmistir. Gunumuzde yardim operasyonlarinda yer alan kuruluslarin korunmasini saglamak amaciyla ozel askeri sirketlerle sozlesmeler yapilmistir. Bu sirketler siginmaci kamplarinin insasinda ve/veya korunmasinda, BM barisi koruma askerleri icin lojistik destegin hizlandirilmasinda gorev almislardir. Ayica belli bir catismaya ulusal ordularin gonderilmemesi taraflar arasindaki cikar catismalarinin siddetini de dusurmektedir. Ornegin, 1987-1990 yillarinda Sri Lanka'da gorev alan Hindistan'a ait Barisi Koruma Gucu bu ulkede tarafli davranmakla suclanmistir. (48) Bu gibi durumlarin onune gecmek icin de ozel askeri sirketler tercih edilir olmustur.

Ordularin modernizasyonu da uzmanlasmis personel gereksinimini artirmistir. Orduya alinan ileri teknolojiye sahip silah sistemlerinin kullanimi ve yeni savas tekniklerinin sistematik elektronik ag icermesi nedeniyle muhendislere, teknisyenlere, enformasyon teknolojisi ve lojistik uzmanlarina ihtiyac gostermektedir. Uluslararasi ozel askeri sirketlerin cogu bilgi yonelimli kuruluslardir ve kolaylikla piyasaya girebilmektedir. Sahip olduklari bilgi teknolojileri ve istihbarat yetenekleri en ileri duzeyde oldugundan faaliyetlerinin ne yonde kullanildigini denetlemek zordur. Enformasyon sistemlerini en ileri duzeyde tutmak isteyen ABD ordusu da zaten bu alanda sozlesmeli personel calistirilabilecegini belirtmistir. (49) Bu durum da ozel askeri sirketlerin tercih edilmesinde rol oynamistir.

Gecmiste devletlerin ve ulusal ordularin yerine getirdigi hizmetlerin giderek ozel askeri sirketler tarafindan karsilanmaya baslamasi sonucunda guvenlik alaninda niteligi birbirinden farkli aktorlerin birlikte faaliyet gosterdikleri gorulmektedir. Ozellestirme, dis kaynaklardan yararlanma, sozlesme yapma ve kiralama gibi yontemler ile kamu otoritesi ve ozel sektor cikarlarinin bagdastigi ya da bagdastirildigi yeni ortamda guvenlik yonetisimi yaklasimi kabul gormeye baslamistir.

Ozel Askeri Sirketler ve Faaliyetleri

Onlarca sayiya ulasmis olan (50) askeri sirketler arasinda bulunan Executive Outcomes modern dunyanin ilk tam techizatli ozel ordusu olarak bilinmektedir. (51) Askeri sirketler arasinda en bilinenidir ve 1989'da kurulmus, 1999'da kapatilmistir. Bu sirketin mensubu olan askerler, ki cogu Guney Afrika ordusundan emeklidirler, bir birlik disiplini icinde bir arada bulunmamaktaydi ve bir ihale alindiginda cagrilarak bir araya gelmekteydiler. (52) Bu ad hoc yapi genel olarak askeri sirketlerin temel ozelligini olusturmaktadir. Executive Outcomes mesru hukumetlere profesyonel ve guvenilir askeri ve stratejik danismanlik hizmeti saglamayi; silahli kuvvetlere profesyonel askeri egitim paketleri sunmayi; silahli kuvvetlere silahlar hakkinda danismanlik hizmeti sunmayi vaat etmistir. Baslangicta istihbarat ve egitim gibi alanlarda De Beers firmasi gibi musterileri olan Executive Outcomes unlenmesine neden olan asil isini Angola ile yapmistir.

1979-1982 yillari arasinda Baglantisizlar Hareketi'nin donem baskanligini yuruten Kuba, sosyalist rejime destek vermek amaciyla Angola'ya asker gondermis ancak daha sonra Angola'dan askerlerini cekmesi ile ulkede bir otorite boslugu meydana gelmistir. (53) Bu bosluk sonucunda Soguk Savas doneminde baslayan ic savasin aktorlerinden olan Uniao Nacional Para a Independencia Total de Angola (UNITA--Angola'nin Tam Bagimsizligi icin Ulusal Birlik), Mart 1993'te Soya sehrindeki petrol tesislerini ele gecirmistir. The Forcas Armadas Angolanas (FAA--Angola Ordusu) rafineriyi isyancilarin elinden geri almakta basarili olamamistir. 50 kisilik bir Executive Outcomes ekibi, 600 kisilik FAA'yi orgutleyerek rafineriye bir saldiri baslatmis ve cok cabuk bir sekilde rafineriyi geri almislardir. Soya muharebesi 20. yuzyilda askerI sirketlerin gerceklestirdigi ilk muharebedir ve zafer ile sonuclanmistir. (54)

Executive Outcomes daha sonra bolgenin korunmasini ustune almistir. Bu basarisindan sonra Executive Outcomes Eylul 1993'te Angola'da Canfuna'daki elmas madeninin korunmasina iliskin 40 milyon dolarlik bir sozlesme imzalamistir. Executive Outcomes askerleri, askeri egitimciler olarak istihdam edilmisler ancak bu kisilere UNITA birliklerinin madene saldiracagi hissine kapilirlarsa ya da UNITA birliklerinden tehdit algilarlarsa onleyici vurus izni taninmistir. UNITA birlikleri bir keresinde madeni istila etmisler ve guvenlik sirketinden 36 kisi yasamini yitirmistir. Ne var ki Executive Outcomes'in bolgeden cekilmesi ile UNITA, Soya sehrini tekrar kontrol etmeye baslamistir. Bunun uzerine Angola hukumeti ile Executive Outcomes, 40 milyon dolarlik sozlesme karsiligi Angola ordusunu egitmis ve Executive Outcomes subaylarinin komutasindaki Angola ordusu 1994 yilinda UNITA'ya karsi galip gelmistir. Ancak daha sonra Executive Outcomes yeniden madeni ele gecirmistir. Daha sonra 1998'de Angola ordusunun askerlerini egitmeye baslamistir. (55)

Mart 1995'te Executive Outcomes, Sierra Leone'de isyancilarin kusatmasi altinda bulunan Kono elmas madenlerine yardima gitmistir. Nisan'da 11 gun icinde isyancilar geri puskurtulmus ve saldiri helikopterleri kullanilarak maden bolgesinden uzaklastirilmalari saglanmistir. Sierra Leone hukumeti Executive Outcomes'in bu hizmetini Branch Energy sirketine Koidu elmas madenlerinde faaliyette bulunma imtiyazini vererek odemistir. Branch Energy'nin sahibi ayni zamanda Executive Outcomes'a da sahip olan Bahamalar'da kayitli ingiliz sirketi Strategic Resources Group, musterisi olan devletlerin sahip olduklari dogal kaynaklarinin buyuk paylari icin hizmetlerini takas edebilmektedir. Executive Outcomes aralarinda Kenya, Angola ve Uganda'nin da bulundugu yedi Afrika ulkesine hizmet saglamistir. Executive Outcomes'in parlak gunleri 1 Ocak 1999'da Guney Afrika'nin yurttaslarina parali askerlik faaliyetlerini yasaklayan kanunla sona ermis gozukmektedir. Bundan sonra Executive Outcomes, Sierra Leone'de Lifeguard adinda yeni bir sirket kurmustur. Angola'da ise eski Executive Outcomes personelinin hem hukumet icin hem de muhalif UNITA icin calistiklari bildirilmistir. (56)

Merkezi ABD'nin Kaliforniya eyaletinde bulunan Vinnell Corporation, askeri techizat saglamakta ve askeri egitim yaptirmaktadir. 1975 yilinda Suudi Arabistan'in muhafiz alayini kurmak ve egitmek uzere uzun donemli bir ihale almis ve muhafiz alayini top ve ucaksavar dfhil askeri malzemelerle donatmistir. Sirket yetkilileri 1979'da hukumet karsiti guclerin ayaklanmasinin bastirilmasinda Suudi ordusuna taktik vererek danismanlik hizmeti de vermislerdir. 1991 Korfez Savasi esnasinda sirketin egittigi Suudi Tugaylari da catismalara dfhil olmustur. (57)

En bilinen askerI danismanlik sirketi olan Military Professional Resources Incorporated (MPRI) 1986 yilinda kurulmustur. Sirketin merkezi ABD'nin Virginia'daki Alexandria kentindedir. Bunyesinde cok sayida emekli ordu personeli calistirmakta ve buyuk olcekli askeri planlama ve egitim hizmeti saglamaktadir. Askeri egitimin yani sira techizat, kuvvetlerin tesekkulu ve yonetimi, doktrin, simulasyon, savas oyunlari ve tatbikatlar gibi askeri unsur iceren cesitli hizmetleri saglamaktadir. MPRI'nin ozelligi musterileri adina savasmamalari ve ABD politikalarinin disina cikmamalaridir. Faaliyetleri ABD'nin politikalari dogrultusundadir. Baslangicta egitim verme ve talimnamelerin yazilisi gibi ihaleler alan MPRI'nin ilk uluslararasi sozlesmesi Korfez Savasi'ndan alinan dersleri Tayvan ve isvec ordularina verdigi egitimlerle aktarmasi ile baslamis ve ikinci asamada Nijerya barisi koruma kuvvetlerine egitim vererek devam etmistir. (58)

MPRI, uluslararasi ununu eski Yugoslavya'da gerceklestirdigi faaliyetlerle duyurmustur. 1994'te ABD adina Sirbistan'a 45 sinir gozlemcisi gondererek Bosna'da savasan Sirp savascilarina silah temininin engellenmesini gozetmislerdir. Yine ayni yil ABD'nin acik izniyle Hirvat ordusunun modernlestirilmesi ve ordunun egitilmesi isini ustlenmistir. MPRI'nin egittigi Hirvat kuvvetleri 1995 yazinda "Firtina Operasyonu" (Operation Storm) muharebesi ile Krayina bolgesini bir aydan kisa bir surede Sirplarin elinden almistir. MPRI'nin Bosna ve Makedonya Ordusu ile Kosova Kurtulus Ordusu'nun (UCK) egitiminde rol aldigi bilinmektedir. Sirketin ihale aldigi diger ulkeler Suudi Arabistan, Kuveyt, Sri Lanka, Nijerya, Gine ve Kolombiya oldugu bilinmektedir. (59)

Mart 1998'de parali askerlik hizmeti veren ingiltere menseli Sandline International, Sierra Leone'de bir askeri darbe sonucu yaklasik bir yildir koltugundan uzaklastirilmis secimle gelen baskanin yeniden koltuga oturmasina yardimci olmustur. Sierra Leone ordusu Mayis 1997'de ulkenin yonetimini eline gecirmis ve siyasi muhaliflerini ortadan kaldirmaya baslamisti. Guclu devletler ulkedeki darbeyi ve cinayetleri onaylamiyor olsalar da buna karsi etkin bir onlem alamamislardir. Ekim 1997'de generallerin yonetimden cekilmesi icin girisilen diplomatik cabalar basariya ulasamamis ve BM Guvenlik Konseyi etkili olmayacak silah ambargosu uygulamasini devreye sokmustur. Sonucta, Sierra Leone'deki ingiltere Yuksek Komiserligi, ABD'nin de onayini alarak, Sandline International'dan generalleri devirebilecek yerel bir kuvvet olusturmasini ve egitmesini talep etmistir. Bu is icin sirkete 10 milyon Dolar odenmistir. Sandline International, Sierra Leone'de ABD Disisleri Bakanligina istihbarat hizmeti de sunmustur. (60)

Askeri sirketlerin acikca aldigi ihalelerden bir tanesi Sandline Internationalfirmasinin Papua Yeni Gine'den aldigi ihaledir. Bouganville Devrimci Ordusuna (Bouganville Revolutionary Army--BRA) karsi Papua Yeni Gine'nin Basbakani Sir Julius Chan bakir madenleri sorununu cozmesi icin Sandline International a 36 Milyon Dolar'lik bir ihale verilmistir. Ayrica, Executive Outcomes firmasinin Sierra Leone'de barisi koruma isini almasi dikkate deger gorulmektedir. Bu girisim, basarisiz devletlerdeki dusuk yogunluklu devlet ici catismalara Batili devletlerin dahil olmak istememesinin bir sonucu olarak ozel askeri sirketlerin barisi koruma gorevlerini dahi ustlendiklerini gostermektedir. (61) Executive Outcomes'in Angola ve Sierra Leone'deki ile Sandline International'in Sierra Leone'deki operasyonlari, ortama istikrar kazandirmis olmasindan dolayi yerel halk ve insani yardim kuruluslari tarafindan memnuniyetle karsilanmistir. (62)

Ozel askeri sirketler, kfr amacli ortakliklar olarak gorunse de Sandline International ve MPRI orneginde goruldugu gibi bu sirketler buyuk devletlerin denetimi altinda ve rizalarini alarak faaliyette bulunmaktadirlar. Ozellikle MPRI, ABD Savunma Bakanligi'nin adeta bir yan kurulusu gibidir. Executive Outcomes ve MPRI gibi ornekler, hukumetlere askeri egitimin boyle ozel sirketlere verilmesi sonucunda savunmaya ayrilan butcede rahatlama yarattigindan cazip bir yol olarak gorunmeye baslamistir. ABD orneginde goruldugu gibi buyuk devletler de kendi kamuoylarindaki baskiyi asmanin bir yolu olarak bu ozel askeri sirketleri kiralama yoluna basvurmaktadirlar. Ayrica, bu sayede siyasi acidan catismaya dfhil olmadigindan uluslararasi siyasette yipranma olasiligini dusurebilmektedirler. Ozel askeri sirketlerdeki gorevlilerin can kayiplari ulusal ordulardaki kayiplar kadar ulusal kamuoylarinda tepki cekmemektedir. Kosova'daki tahkikat gozlemcileri icin diger ulkeler ordularindan subaylar tahsis ederken ABD, 1998'de merkezi Virginia'da bulunan DynCorp. ile bu hizmet icin bir sozlesme imzalamistir. (63) ingiltere'deki Uluslararasi Kalkinma Departmani'nin Kosova'daki kara mayinlarinin temizlenmesi icin Defence Systems Limited'i kiralamasi ise, sikfyetlere neden olmustur. (64)

Barisi koruma operasyonlarinda BM personelini ulkesinde misafir eden devletler bu kisilerin can guvenligini saglamakla sorumludur; ancak kimi zaman bu personelin varligi guvenlik sorununun bir parcasini olusturabilmektedir. Devletler mahalli catismalara mudahil olmak uzere ordularini gondermek istemedikleri zaman BM, ozel askeri sirketlerden faydalanmak zorunda kalmaktadir. Ornegin BM, Somali'de yerel kabile uyelerini muhafiz olarak kiralama yolunu secmistir. Yine, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Kinsasa kentinde 1997'deki karisikliklarda Defence Systems Limited (DSL), BM altyapisinin korunmasi ve BM personeli icin guvenlik hizmetlerini vermistir. (65)

Bu noktada ortaya cikan sorun geleneksel bicimde devletlere, BM'ye ve NATO'ya atfedilen alanlarda ozel askeri sirketlerin hesap verebilirliligidir. Hukumetler halklarina ve secmenlerine karsi sorumludurlar, ancak ozel sirketlerin kamuya karsi boyle bir sorumluluklari yoktur ve hukumetlerin denetiminden de bir derece korunmaktadirlar. Uluslararasi hukuk duzeyinde de ozel askeri sirketlerle ilgili herhangi bir duzenlemeye rastlanmamaktadir. Ozel askeri sirketlerin geleneksel devlet yapisinin cokmus oldugu; ancak, cokuluslu sirketlerin ya da guclu devletlerin ilgisini cekecek denli enerji kaynaklari ya da madenleri zengin olan ulkelerde sik sik karsimiza cikmalari, ozel askeri sirketlerin "yeni somurgeciligin" bir parcasi oldugu dusuncesini dogurmaktadir. (66) Bu cercevede neo-liberal dusunce sisteminin bir unsuru olarak degerlendirilmesi suretiyle guvenlik yonetisimi yaklasiminin normatif boyutunun da irdelenmesi ihtiyaci dogmaktadir.

Ozel Askeri Sirketlerin Normatif Boyutu

Savas muteahhitlerinin temel yeteneklerinin (67) savasmak olmasi ve bundan para kazanmalari normatif bakimdan kaygilari one cikartmaktadir. Her seyden once savas muteahhitlerinin kazanc elde etmek icin catisma ortaminin varligini barisa tercih etmelerinden dolayi varliklarinin temelinde barisa karsi olmalari bulunmaktadir. (68) Gunumuz uluslararasi hukukuna gore carpismanin savas olarak kabul edilebilmesi icin basit bir catisma olmasinin otesinde carpisan taraflar bir komuta altinda olmali, savas hukuku kurallarina uymali ve duzenli askerI harekft duzenle-yebilmelidirler. Gunumuzde, uluslararasi hukuka gore durumlari tartismali olsa dahi ozel askerI sirketler, bu kurallara riayet etmektedir. Son yillarda ozel askeri sirketlerin giderek faaliyetlerini cesitlendirmesine kosut olarak silahli catismalarda da yer almaya baslamasi uluslararasi insancil hukuk kurallarinca koruma altina alinan insanlarin haklarinin korunmasi sorununu da ortaya cikarmistir. Ozel askeri sirketlerin faaliyetlerinde bir hukuk boslugu sorun olarak kalmaya devam etmistir. Silahli catisma durumlarinda bu sirketlerin personelinin faaliyetlerine ve onlari kiralayan devletlerin yukumluluklerine iliskin kurallar ise mevcuttur. Bu kurallar esas olarak uluslararasi insancil hukukun duzenledigi alanlar ile Ozel Askeri Sirketler ve Ozel Guvenlik Sirketlerinin Hakkinda Montreux Belgesi'nden olusmaktadir. (69)

Tarih boyunca kotu bir une sahip olan parali askerler ile son yillarda ozel askeri sektoru olusturmaya baslayan ozel askerI sirketlerin tanimlari uzerinde dahi henuz anlasilamamistir. Ote yandan, savasin ozellesmesi ile birlikte parali askerlik ile ozel askeri sirketler arasindaki farklar hukuki olarak vurgulanmaya baslanmis ve bunun sonucunda sektoru duzenleme egilimleri ortaya cikmistir. Genel olarak ozel kisilige sahip olan parali askerlerin tek gudusu paradir ve isveren ayirimi yapmazlar. Kar amacli isletmeler olan ozel askeri sirketlerde ise kisisel kazanc soz konusu degildir. Cunku ozel askeri sirketler sureklilikleri olan ve mesru hukumetlerle calisan hiyerarsik yapiya sahip tuzel kisiliklerdir.

"Parali asker", genel olarak, kisisel kazanc amaciyla uyrugundan olunmayan ya da ulkesinde oturulmayan catisan taraflardan birinin silahli kuvvetlerine katilarak silahli catismalarda yer alan kisilerdir. (70) Parali askerlik kurumunun engellenmesine yonelik uluslararasi hukuk cok yetersiz kalmaktadir. Parali askerligin tanimlanmasi ve duzenlenmesi ile ilgili uc hukuki belge bulunmaktadir. Bunlar Cenevre Sozlesmeleri'ne 1977 tarihli Ek 1 Numarali Protokol, 1977 tarihli Parali Askerligin Kaldirilmasina Dair Afrika Birligi Orgutu Sozlesmesi ve 1989 tarihli "Parali Askerlerin istihdamina, Kullanimina, Finansmanina ve Egitimine Karsi Uluslararasi Sozlesme"dir. ilk iki metinde parali askerlerin "savasci" veya "harp tutsagi" statusunden yararlanamayacaklari belirtilmektedir. Uluslararasi hukuka gore parali askerler de tutsak alindiginda savas tutsaklarina yapilan muameleye tabi tutulmakta idi, digerlerinden bir farklari yoktu. Ancak 1949 Cenevre Sozlesmesine ek 1977 Protokolu ile sozlesmenin 47. maddesinde parali askerler icin bir duzenlemeye gidilmistir. Protokole gore, parali askerlik yasaklanmis ve parali askerler suclu kategorisine sokulmustur. Yururluge girmesinde sorunlar yasanan ucuncu metin ise parali askerlik tanimini genisletmistir. Buna gore:

1. Madde--Bu sozlesme icin;

1. Parali asker;

a) Ozellikle yurt icinden veya disindan silahli bir catismaya katilmak uzere toplanan

b) Dusmanca faaliyetlerde yer almak icin ozel kazanc amaciyla kosullandirilmis ve, gercekde, yaninda yer aldigi tarafin silahli kuvvetlerindeki benzer rutbe ve gorevi yapan savascilarina odenen veya odenmesine soz verilen miktardan, ehemmiyetli olcude fazla maddi odemede bulunacagi vaat edilen, Kisilerdir.

Parali asker

c) Catismanin tarafi bir ulkenin vatandasi olmadigi gibi, catismanin taraflarindan biri tarafindan kontrol edilen bolgenin de mukimi olmamalidir.

d) Catismanin tarafi bir ulkenin silahli kuvvetlerinin mensubu olmayip ve

e) Silahli Kuvvetlerin mensubu olarak resmi gorevle, catismaya taraf olmayan bir devlet tarafindan gonderilmis olmamalidir.

2. Parali asker herhangi bir durumda;

a) Yurt ici veya yurt disindan siddet eylemleri icin ozellikle asagidaki gayeler icin toplanmistir.

i) Bir hukumeti dusurmek veya Devletin anayasal duzenini sarsmak; veya

ii) Bir devletin toprak butunlugunu bozmak;

b) Kayda deger bir kisisel kazanc arzusuyla, katilmasi saglanmis ve maddi bedel odenmesi veya sozu ile tesvik edilmis

c) ve hicbir zaman, siddet hareketinin yoneltildigi ulkenin vatandasi veya mukimi olmayan

d) Bir devlet tarafindan resmi gorevle gonderilmemis olan; ve

e) siddet hareketinin yer aldigi devletin silahli kuvvetlerinin mensubu olmayan, bir kisidir. (71)

20 Ekim 2001'de imzaya acilan bu sozlesmeyi 2009 yili itibariyle sadece Azerbaycan, Barbados, Belarus, Belcika, Gurcistan, Hirvatistan, italya, Kamerun, Katar, Guney Kibris Rum Yonetimi, Kosta Rika, Libya, Maldivler, Mali, Moritanya, Ozbekistan, Senegal, Seyseller, Surinam, Suudi Arabistan, Togo, Turkmenistan, Ukrayna ve Uruguay onaylamistir. Almanya, Angola, Fas, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Nijerya, Polonya, Romanya ve Yugoslavya ise imzalamis ancak henuz onaylamamislardir.

Soguk Savasin sona ermesinin ertesinde 1990'li yillarla birlikte baslangicta Afrika'da gorulmeye baslayan askeri sirketlerin hukuki statusu BM basta olmak uzere uluslararasi platformlarda, Angola, Zaire (simdiki adiyla Kongo Demokratik Cumhuriyeti), Liberya gibi Afrika devletlerinde ve hatta sivil toplum girisimlerinde tartisma yaratmistir. (72) Angola ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti kendi ic hukuklarinda parali asker kullanimini yasaklamasina ragmen ulke icindeki catismalarda parali askerlerden faydalanilmistir. Avusturya, Barbados, Guney Kibris Rum Yonetimi, Gurcistan, Maldivler, Seysel Adalari, Surinam, Togo ve Ukrayna parali askerlerin onemli musterileridir ve ozel askeri sirketlere ev sahipligi yapmaktadir. (73) Buyuk devletler ise parali askerligi yasaklayici hukuki duzenlemeler konusunda isteksizdir, cunku bu konuda cikarlari olmadigini dusunmektedir. Yasal duzenlemeler gerceklestirilebilirse ulke ici askeri/guvenlik faaliyetleri kanundisi haline gelebilecektir. Kisacasi ozel askeri sektore iliskin ic hukuk duzenlerinde ve uluslararasi hukukta pek cok yasal bosluk gundeme gelmistir. (74)

BM'nin bu konuya duyarlilik gostermesi son derece normaldir, cunku devletlerin bir orgutudur. Devletler de her zaman kuvvet kullanma uzerindeki tekellerinin korunmasi hususunda hassasiyet gostermislerdir. Soz konusu tekel elbette askeri kuvvetlerin olusturulmasi ve istihdamini da icermistir. BM, parali askerlerin faaliyetlerinin egemen esitlik, siyasi bagimsizlik ve toprak butunlugu ilkelerini hice saydigi gorusundedir. (75) 1994'te BM parali askerler konusunu arastirmak uzere Enrique Bernales Ballesteros'u ozel raportor olarak yetkili tayin etmistir. BM Ozel Raportoru, Afganistan, Angola, Ermenistan, Ruanda, Tacikistan, eski Yugoslavya ve Zaire'de (simdiki adiyla Kongo Demokratik Cumhuriyeti) gorulen ve sayilari giderek artan parali askerlerin varligini rapor etmistir. Rapora gore Executive Outcomes gibi cok iyi orgutlenmis donanimli ozel askeri kuvvetler bu ulkelerdeki silahli catismalarda yer almislardir. (76)

BM, parali askerlik olgusunu istikrarsizligin artmasina neden olacak tehlikeli bir etmen olarak degerlendirirken; bu kurumlar kuvvet kullanma tekelinin surdurmenin mali ve siyasi bedelini karsilamakta zorlanan kimi devletler icin bir cikis yolu olarak gorulmektedir. BM, Afrika'daki hukumetlerin uluslarinin zengin maden kaynaklarinin karsiliginda parali askerleri kiralayarak guvenliklerini temin etmelerini elestirmistir. BM'ye gore, ozel askeri sirketlerin ucuncu ulkelerdeki parali askerlik girisimleri ulusal egemenlige bir tehdit olusturmustur. Bu ozel uluslararasi askeri sirketler guvenligi sagladiktan sonra, kendilerine verilen imtiyazlari kotuye kullanarak tasimacilik sektorunden ithalat ve ihracata degin ekonomik alanlarda faaliyet gostermeye baslamislardir. Bu durum faaliyet gosterdikleri ulkenin ekonomik hayati uzerinde soz sahibi olmalari tehlikesini beraberinde getirmistir. (77)

Ocak 1999'da BM Ozel Raportoru Enrique Bernales-Ballesteros, parali askerlerin goreli avantajlarini ve etkinliklerini kendilerini insan haklarina ya da uluslararasi insancil hukuka bagli gormemelerine dayandirdiklarini belirtmistir. Ona gore parali askerler insanliga sayginin azimsanmasini ve acimasizligi savasi kazanmanin etkin unsurlari olarak gormuslerdir. (78) Buna karsin ozel askeri sirketlerin yetkilileri pek cok kez uluslararasi hukuka ve insan haklarina saygili olduklarini aciklamislardir. insan haklarinin ihlal edilmesinin sirketlerine ekonomik acidan da zarar vereceginin farkinda olduklarini dile getirmislerdir. Executive Outcomes, hicbir sekilde din ve irk temelli catismalar ile teror faaliyetlerine karismayacagini taahhut etmistir. Yine 1990'larda BM, gelecek elestirilerden sakinmak icin Angola ve Sierra Leone'deki basarilarina ragmen Executive Outcomes ile gorusme yapmaktan kacinmistir. Executive Outcomes bolgeden cekildiginde ise insani yardim faaliyetleri Luanda ve Freetown bolgeleriyle sinirli kalmistir. (79)

Ozel askeri sirketler hakkinda 2004 yilina kadar duzenli raporlar hazirlayan Ballesteros'e gore Angola, Ruanda, Tacikistan, Ermenistan, Azerbaycan, Afganistan, Yugoslavya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bu tur faaliyetlere rastlanmistir. Raporda, ozel askerI sirketlerin faaliyetleri ile ilgili acil olarak duzenleme yapilmasina ihtiyac oldugu belirtmistir. Raportore gore ozel askeri sirketler insan haklari ihlallerine ve kendi kaderini tayin hakkinin kullanilmasinin engellenmesine neden olabilir. Ayrica, raportor parali askerlerin muhtemel terorizm baglantisinin goz ardi edilmemesi gerektigini vurgulamistir. (80)

Ne var ki zaman zaman BM'nin askeri kapasite yetersizligi bir sorun haline gelmistir. BM Genel Sekreteri 1993-1994 yillarinda Ruanda'da 500 bin Hutu'nun katledilmesinin onune gecilememesini BM'nin askeri ve siyasi kapasite eksikligine baglamistir. 1995'te BM Ruanda-Zaire (simdiki adiyla Kongo Demokratik Cumhuriyeti) sinirinda siginmacilar arasindaki silahli kisileri ayirma cabasi icindeyken hicbir devlet bu konuda BM'ye yardimci olmasi icin birlik gondermemistir. BM Multeciler Yuksek Komiserligi gorevlilerinin islerini yapabilmelerini saglamak ve guvenliklerini gozetmek amaciyla baska seceneklerden yararlanilmasi olanagi uzerinde durulmustur. (81) Bundan once de zamaninda BM'nin daimi profesyonel hizli tepki kuvvetlerinin Nepal'deki Gurkhalardan ya da benzer gruplardan olusturulmasi onerilmistir. (82)

Insani yardim kuruluslari bulunduklari ulkede guclu bir merkezi otorite bulunmadigi zamanlarda, bu kuruluslarda calisan personel saldiriya ugradigi icin faaliyetlerini gerceklestirebilmek icin askeri kuvvetlerin varligina gereksinim duymaktadirlar. insani yardim kuruluslarinin personelinin can guvenliginin saglanmasi adina ne BM Antlasmasi, ne Cenevre Sozlesmesi, ne de 1994'te BM Genel Kurul'un kabul ettigi BM ve Personelinin Guvenligine iliskin Sozlesme yeterli olabilmistir. Kisilerin BM, Kizilay ya da Kizilhac'a ait sembolleri uzerlerinde tasinmalari dahi saldirilari engellememistir. (83) Bunun sonucunda insani yardim kuruluslari uluslararasi operasyonlarda askeri guvenligi temin edebilecek bir uluslararasi cabayi yanlarinda gormek istemislerdir. Ancak insani yardim faaliyetlerinde askeri hizmetlerden istifade edilmesi durumunda catismalarin cozumlenmesinde dogal olarak siyasi etkiler sorgulanacaktir. Bu husus, basta ABD olmak uzere diger guclu devletlerin insani yardim operasyonlarinda askeri varlik gostermelerini ahlaki acidan sorunsallastirmaktadir. (84) Insani yardim kuruluslarinin faaliyetlerini geregi gibi yerine getirebilmeleri icin guvenliklerinin saglanmasi gereksinimi devlet kuvvetlerinin yer almaktan cekindigi bu alanin ozel askeri sirketler tarafindan doldurulmasina yol acmistir. BM'nin askeri operasyonlar icin yeterli fon ve destek saglayamamasi, ozel askeri sirketlerinin bir alternatif olarak gundeme getirmistir. Boylece, insani yardim operasyonlarinin basariya ulasmasinda guvenligin giderek artan rolu ozel askeri sirketler tarafindan doldurulmaya baslanmistir.

Dis kaynaklardan yararlanmanin maliyet tasarrufu, kalite, pazar disiplini, (85) esneklik ve uzmanlasma gibi avantajlari oldugu kadar dezavantajlari da mevcuttur. Yonetim ve organizasyon ile ilgilenen akademisyenler tarafindan gosterilen en dikkat cekici dezavantaj kontrolun kaybedilmesidir. (86) Kontrolun kaybedilmemesi icin ise dis tedarikci uzerinde surekli denetimin varligi gereklidir. Kontrolun kaybedilmesine ek olarak, temel yetenegin kaybedilme olasiligi, tedarikcinin yalniz kendi cikarini dusunmesi, bazi durumlarda beklenilenin aksine maliyetlerde yukselme gibi dezavantajlarindan da bahsedilebilir. Bu noktada uluslararasi hukukcularin ozel askeri sirketlere karsi olmalarinin nedenleri daha iyi anlasilmaktadir. Cunku hukukculara gore ozel askeri sirketlerin denetim disinda kalmalari tarih boyunca olusan savas hukukunun delinmesi anlamina gelebilmektedir.

Uygulamada kabul goren guvenlik yonetisimi yaklasimi, normatif olarak ayni derecede kabul gormemektedir. Bunun onemli bir nedeni ozel askeri sirketlerin faaliyetlerinin yasal bir zemine henuz oturtulamamis olmasidir. Her ne kadar ic hukuk duzenlerinde ozel askeri sirketlerle ilgili kurallar olsa da kuresel olcekte kabul gormus bir yasal duzenleme henuz benimsenmemistir. Guvenlik yonetisimi icin gerekli olan "kamu cikari" ile "ozel sektor cikari"nin bagdastirilmasi noktasinda ulkelerin birbirinden farkli cikarlara sahip olmasi, bu hususta uluslararasi bir oydasmanin gerceklesmesini engellemektedir.

Sonuc

Hukumetin islevleri ve bu baglamda ulusal ordularin savasmasi amaciyla kaynaklarin seferber edilmesi tarihsel ve kavrayis olarak modern donemin bir mirasidir. Bu miras, kamuya ait olan ile ozele ait olani birbirinden keskin cizgilerle ayirmistir. Buna gore ortak cikarlar ancak ve ancak kamuya ait olanin araciligiyla elde edilebilirdi. Gunumuzde ise kuresellesme ve neo-liberal kapitalizm karsisinda bir kamu yarari icin bircok kamu aktoru ve ozel aktor birlikte sorumlu tutulmaktadir. Bu surec icinde devletler guvenlik alanindaki tekellerini terk etme egilimine girmislerdir. Bunun yaninda guvenlik kavraminin iceriginin genislemesi sonucu ortaya cikan yeni guvenlik alanlarinda ulusal hukumetlerin sinirli uzmanliga ve kaynaklara sahip olmasindan oturu bu alanlarda da devlet-disi aktorlerin rolu artmistir. Buna kosut olarak guvenlik yonetisiminde devlet disi aktorler grubunda yer alan ozel askeri sirketler neredeyse tum askeri hizmetleri sunmuslardir. Guvenlik yonetisimi algilayisinin baskin olmaya baslamasiyla daha onceden millilestirilmis silah sirketleri ozellestirilmis ya da askeri hizmetler dis kaynaklardan yararlanma yontemiyle ozel askeri sirketlere devredilmistir. Bu sirketler askeri techizat ve askeri hizmetlerin (lojistik destek, askeri egitim vd.) yaninda uluslararasi mudahaleler icin, Irak'ta oldugu gibi, askeri harekft destegi de saglamislardir.

Devletler, uluslararasi orgutler, hukumet-disi kuruluslar ve cok-uluslu sirketlerin uluslararasi operasyonlarinda kendi stratejik cikarlarini korumak icin guvenlik hizmetlerini yerine getirtmek icin "kuvvet" talebinde bulunmalari sonucu ozel askeri sirketlerin sayisi hizla artmis ve bunun sonucunda kuresel duzeyde bir ozel askeri sektor olusmustur. Bu sirketler herhangi bir devletin ulke sinirlarinin icinde ve disinda is yapmis ve "isi verenler"in stratejik, askeri ve ekonomik cikarlarini korumuslardir. Gunumuz ozel askeri sirketleri bir hayli iyi egitim almis muhariplerin yaninda son teknoloji urunu techizat sunabilmekte ve savas egitimi, stratejik planlama, istihbarat gibi pek cok askeri hizmeti yerine getirmektedirler.

Gunumuz uluslararasi hukuk anlayisi devletlerin kendi yargi yetkisine giren alanlar ile uluslararasi kamuya ait olan alanlar arasinda bir ayirima gitmistir. Uluslararasi kamu hukuku (ya da uluslararasi hukuk), devletler ve uluslararasi orgutler arasindaki iliskileri ve bunlari ilgilendiren konulari duzenlerken; uluslararasi ozel hukuk ulke sinirlarini asan nitelikteki mulkiyet, bankacilik ve para islemleri, yasalarin catismasi ve devletlerin yargilama yetkisi gibi konulari duzenlemektedir. iste bu noktada kamu-ozel ayirimini yapan hukuk teknigi, ulke sinirlarini asan kamu-ozel ortakligi seklinde ortaya cikan bir tur guvenlik yonetisimi anlayisini duzenlenmesi ve ozel askeri sektorun yasalastirilmasi konularinda yetersiz kalmistir.

Ozel askeri sirketlerin devletlerin siddet tekeline sahip oldugu anlayisinin yeniden sorgulanmasina sebep olan faaliyetleri, devletin degisen niteligini ortaya cikaran etmenlerden biridir. Devletler, egemenlik yetkilerinin etki boyutunu kullanirken devlet-disi aktorlerden yararlanma yolunu giderek tercih eder hale gelmektedir. Ayrica, uluslararasi iliskilerde devletlerin yaninda devlet-disi aktorlerin de etkin bir rol oynamaya baslamalari yeni kavramsallastirmalari zorunlu kilmaktadir. Bu baglamda devlet ile ozel askeri sirketlerin birlikte calismasini betimleyen "guvenlik yonetisimi" kavrami, ozel askeri sirketlerin uluslararasi guvenlik alanindaki rolunu aciklamak suretiyle Uluslararasi iliskiler alanina katki yapmaktadir.

Summary

As the trend of privatization and outsourcing of public services has rapidly spread, the use of private military companies for national security and international interventions has also emerged. With 9/11 and the Afghanistan and Iraq Operations, the number of private military companies has sharply increased. For international security studies, outsourcing the war has raised many theoretical, ethical, and application-oriented problems whereas there are few studies related to these discussions. On the other hand, the increase in threats from non-state actors has affected international security. With globalization and liberalization, threats which governments fail to handle like drug trafficking, human trafficking, organized crime, international terrorism, infectious diseases like HIV/AIDS, armaments, and the proliferation of nuclear weapons has necessitated the search for new methods for the creation of new security policies. During the post Cold War era, improvements in international security caused multidimensionalism in security policy-making. Under these circumstances, nonstate actors as security providers have increased their activities in the international arena. All these developments have led to the creation of 'understanding of governance' in security policies.

The concepts of 'governance' and 'government' are different from each other. Governance explains a process of policy formulation which includes all supra-national, national, and sub-national actors; whereas government indicates a system of centralized political control in the state. Therefore, security governance indicates the common use of political, economic and administrative authority for the maintenance of peace and stability. In the article, the concept of governance defines the network which is configured to work together between the state and private military companies. In recent years, new actors have taken up places on the battlefields. Private military companies are not a unique example. Others include non-governmental organizations and media organizations. In the article, the authors discuss the new non-state actors from the perspective of security governance so the formulation of theory became possible.

In the new concept of international security, non-state actors' roles have increased because of national governments' limited expertise and limited resources. Political pressure from the public is another factor which has affected governments' preferences for private military companies because if a citizen soldier dies on the battlefield it may result in a huge public response due to the media and non-governmental organizations. On the other hand, if a 'worker' of a company dies, it does not lead to as great a public protest against the government. This means that private military companies reduce the political cost of armed conflicts for governments.

The private military sector has been established to respond to the demand of governments, multinational corporations and international organizations. As non-state actors, companies can offer almost all military services. Private military companies, equipped with the latest technology and well-trained combatants or professionals, can perform their business inside and outside the borders of any state. Their business ranges from combat, military training, strategic planning and intelligence in the battlefield.

The formation of private military companies has raised many legal questions, both in international law and in domestic law. The legal status of private military companies has created a debate between international organizations, governments and non-governmental organizations. In fact, the definition of mercenary and private military companies could not be agreed upon. In general, mercenaries are private personalities who have incentives such as money and adventure, but for private military companies, which are profit-making businesses, personal gain is not a question, because private military companies are legal entities which have continuity and a hierarchical structure, working with legitimate governments via legal contracts.

The private military sector can be classified under three sub-titles. The representatives of the private military sector whose core competence is combat are defined as 'private military companies.' The second one is 'private military support companies' whose core competencies are logistics and support on the battlefield by means of supply, and the third one is 'private military consulting companies' whose core competencies are planning and training.

It has been observed that military companies have been generally used by either failed states in Africa or by the United States of America in Afghanistan, Iraq and Colombia. The services of private military companies have been varied: protection of private property, administration of military bases and ports, providing air, sea and land transportation for UN peace operations, securing convoys, recruiting and training soldiers, intelligence, logistics, etc.

In short, the aim of this article is to explain the role of private military companies in the field of international security within the perspective of security governance. The first part of the article explains the concept of governance and the differences between governance and government. The second part discusses, respectively, descriptions of the private military sector, classification of the sector, its historical background, and their activities and services. The third part attempts to explain the legal status of the private military companies' military activities in terms of the normative dimension. Finally, all matters relating to private military companies are subjected to an overall evaluation from the perspective of security governance. Consequently, private military companies are the one actor of security governance offering military service by contract.

Kaynakca

Adams, Thomas K., "The New Mercenaries and the Privatization of Conflict", Parameters, Cilt 29, No 2, 1999, s. 103-116.

Aktas, Nursel, Insan Kaynaklarinda Dis Kaynaklardan Yararlanmanin Olumlu ve Olumsuz Etkileri, Yayinlanmamis Yuksek Lisans Tezi, izmir, Dokuz Eylul Universitesi, Sosyal Bilimler Enstitusu, 2005.

Armed Conflict Dataset, International Peace Research Institute, Oslo (PRIO), Version 2.1, 11 Mart 2004, http://www. prio.no/ cwp/ArmedConflict/ (Erisim Tarihi 5 Nisan 2004).

Avant, Deborah D., The Market for Force: The Consequences of Privatizing Security, Cambridge, UK, Cambridge University Press, 2005.

Ballesteros, Enrique Bernales, "The Right of Peoples to Self-Determination and its Application to Peoples Under Colonial or Alien Domination or Foreign Occupation", Special Report on Use of Mercenaries, E/CN.4/2004/15, 24 Aralik 2003.

Bilgin, Pinar ve Adam David Morton, "Fom 'Rogue' to 'Failed' States? The Fallacy ofShort-termism", Politics, Cilt 24, No 3, 2004, s. 169-180.

Bjork, Kjell ve Richard Jones, "Overcoming Dilemmas Created by the 21st Century Mercenaries: Conceptualising the Use of Private Security Companies in Iraq", Third World Quarterly, Cilt 26, No 4-5, 2005, s. 777-796.

Bonn International Center for Conversion, Conversion Survey 2005, 2005. Bozkurt, Omer, Turgay Ergun ve Seriye Sezen (der.), Kamu Yonetimi Sozlugu, Ankara, TODAIE, 2008.

Brayton, Steven, "Outsourcing War: Mercenaries and the Privatization of Peacekeeping", Journal of International Affairs, Cilt 55, No 2, 2002, s. 303-330.

Brookings Institution, Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction and Security in Post-Saddam Iraq, Washington, DC, 2005.

Brooks, Doug, "Messiahs or Mercenaries? The Future of International Private Military Services", International Peacekeeping, Cilt 7, No 4, 2000, s. 129-144.

Bunker, Robert J. ve Steven F. Marin, Executive Outcomes: Mercenary Corporation OSINT Guide, (July 1999) http://fmso.leavenworth.army.mil/ documents/merc.htm (Erisim Tarihi: 22 Temmuz 2003).

"Can Anyone Curb Africa's Dogs of War?", The Economist, 16-22 Ocak 1999, s. 41.

Commission on Global Governance, Our Global Neighbourhood: The Report of the Commission on Global Governance, Oxford, Oxford University Press, 1995.

Francis, David J., "Mercenary Intervention in Sierra Leone: Providing National Security or International Exploitation?", Third World Quarterly, Cilt 20, No 2, 2009, s. 319-338.

Gillard, Emanuela-Chiara, "Business Goes to War: Private Military/Security Companies and International Humanitarian Law", International Review of the Red Cross, No 88, 2006, s. 525-572.

Holmqvist, Caroline, "Private Security Companies: The Case for Regulation", SIPRI Policy Paper 9, 2005.

Kaldor, Mary, New and Old Wars, California, Stanford University Press, 1999.

Krahmann, Elke, "From State to Non-State Actors: The Emergence of Security Governance", Elke Krahmann (der.), New Threats andNew Actors in International Security, New York, Macmillan, 2005, s. 3-19.

Krahmann, Elke, "Private Military Services in the United Kingdom and Germany: Between Partnership and Regulation", European Security, Cilt 14, No 2, 2005, s. 277-295.

Krahmann, Elke, "Security Governance and the Private Military Industry in Europe and North America", Conflict, Security and Development, Cilt 5, No 2, 2005, s. 247-268.

Krahmann, Elke, "Security: Collective Good or Commodity?", European Journal of International Relations, Cilt 14, No 3, 2008, s. 379-404.

Lacina, Bethany ve Nils Petter Gleditsch, "Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths", European Journal of Population, Cilt 21, No 2-3, 2005, s. 145-166.

Larson, Eric V. Casualties and Consensus: The Historical Role of Casualties in Domestic Support for U.S. Military Operations, RAND, 1996 http://www.rand.org/publications/MR/MR726 (Erisim Tarihi 8 Nisan 2003).

Latham, William C. Jr., "Not My Job: Contracting and Professionalism in the U.S. Army," Military Review, MartNisan 2009, s.40-49.

Luttwak, Edward N., "Where Are the Great Powers? At Home with the Kids", Foreign Affairs, Cilt 73, No 4 1994, s. 23-29.

Markusen, Ann R., "The Case Against Privatizing National Security", Governance, Cilt 16, No 4, 2003, s. 471-501.

Montreux Document on Pertinent International Legal OJbligation and Good Practices of States related to Operations of Private Military and Security Companies during Armed Conflict, 17 Eylul 2008.

Musah, Abdel-Fatau, "Privatization of Security, Arms Proliferation and the Process of State Collapse in Africa", Development and Change, Cilt 33, No 5, 2002, s. 911-933.

O'Brien, Kevin, "Military-Advisory Groups and African Security: Privatized Peacekeeping?", International Peacekeeping, Cilt 5, No 3, 1998, s. 78-105.

Pazarci, Huseyin, Uluslararasi Hukuk, Ankara, Turhan Kitabevi, 2003.

Percy, Sarah, Mercenaries: The History of a Norm in International Relations, Oxford, UK, Oxford University Press, 2007.

Razzaque, Mohammed Abdur ve Chang Chen Sheng "Outsourcing of Logistics Functions: A Literature Survey", International Journal of Physical Distribution and Logistics Management, Cilt 28, No 2, 1998, s. 89-107.

Rosenau, James N., "Governance, Order and Change in World Politics", James N. Rosenau ve Ernst-Otto Czempiel (der.), Governance without Government, Cambridge, Cambridge University Press, 1992.

Schaferhoff, Marco, Sabine Campe ve Christopher Kaan, "Transnational Public-Private Partnerships in International Relations: Making Sense of Concepts, Research Frameworks, and Results", International Studies Review, Cilt 11, No 3, 2009, s. 451-474.

Shearer, David, "Private Armies and Military Intervention" Adelphi Paper, No 316, Londra, Oxford University Press for the International Institute for Security Studies, 1998.

Singer, Peter W., The Private Military Industry and Iraq: What have we learned and where to Next?, Geneva Centre for the Democratic Control of Armed Forces (DCAF) Policy Paper, 2004.

Singer, Peter W., "The Dogs of War Go Corporate", The London News Review, 19 March 2004, http://www.brookings.edu/views/op-ed/fellows/singer20040319.htm (Erisim Tarihi 11 Aralik 2005).

Singer, Peter W., Corporate Warriors, Ithaca, NY, Cornell University Press, 2003.

Singer, Peter W., Corporate Warriors, 2. Baski, Ithaca, NY, Cornell University Press, 2008.

Spearin, Christopher, "Private Security Companies and Humanitarians: A Corporate Solution to Securing Humanitarian Space?", International Peacekeeping, Cilt 8, No 1, 2001, s. 20-43.

Strategic Airlift Interim Solution (SALIS), http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_50106.htm (Erisim Tarihi 5 Eylul 2009).

Tangor, Burak, Avrupa Guvenlik Yonetisimi, Ankara, Seckin, 2008. Tanrisever, Oktay F., "Guvenlik', Atila Eralp (der.), Devlet ve Otesi, istanbul, iletisim, 2005, s. 107-123.

Taulbee, James Larry, "Reflections on the Mercenary Option", Small Wars andInsurgiences, Cilt 9, No 2, 1998, s. 145-163.

Taulbee, James Larry, "The Privatization of Security: Modern Conflict, Globalization and Weak States", Civil Wars, Cilt 5, No 2, 2002, s.1-24.

Thomson, Janice E., Mercenaries, Pirates, and Sovereigns: State Building and Extraterritoial Violence in Early Modern Europe, Princeton, NJ, Princeton University Press, 1994.

UN Press Release, GA/SHC/3376 (5 Kasim 1996).

UN Press Release, GA/SHC/3378 (6 Kasim 1996).

UN Press Release, HR/CN/764 (14 Mart 1997).

UN Press Release, Sg/sm/6255 (12 Haziran 1997).

United Nations, "Report on the question of use of mercenaries as a means of violating human rights submitted by Special Rapporteur", E/CN.4/1995/29 (1995).

United Nations, "Report of the Special Rapporteur on the use of mercenaries", E/CN.4/1999/11 (1999).

Whyte, Dave, "Lethal Regulation: State-Corporate Crime and the United Kingdom Government's New Mercenaries", Journal of Law and Society, Cilt 30, No 4, 2003, s. 576-590.

Wilcke, Christopher, "A Hard Place: The United States and the Creation of a New Security Apparatus in Iraq", Civil Wars, Cilt 8, No 2, 2006, s. 124-142.

Windfalls of WarII, The Center for Public Integrity, http://projects.publicintegrity.org/wowII/ (Erisim Tarihi 10 Haziran 2009).

Wulf, Herbert, Internationalizing and Privatizing War and Peace, New York, Palgrave Macmillan, 2005.

Yalcinkaya, Haldun, "Ozel Askeri Sektorun Olusumu ve Savaslarin Ozellesmesi", Ankara Universitesi SBFDergisi, Cilt 61, No 3, 2006, s. 247-278.

Yalcinkaya, Haldun, Savas: Uluslararasi Iliskilerde Guc Kullanimi, Ankara, imge, 2008.

Yilmaz, Sait, "21'inci Yuzyilda Guvenlik Alaninin Yeni Sivil Aktorleri: Ozel Askeri Sirketler ve Kontratci Firmalar", Guvenlik Stratejileri Dergisi, No 6, 2007, s. 43-70.

Zabci, Filiz Culha, "Yeni Savaslarin Gizli Yuzu: Ozel Askeri Sirketler", Mulkiye, Cilt XXVIII, No 243, 2004, s. 2149.

Burak TANGOR ve Haldun YALCINKAYA *

* Burak Tangor, Ogr.Gor.Dr., TODAIE, Ankara. E-posta: btangor@todaie.gov.tr. Haldun Yalcinkaya, Yrd.Doc.Dr., Kara Harp Okulu, Ankara. E-posta: hykaya@kho.edu.tr. Makalede dile getirilen gorusler yazarlarin kisisel degerlendirmeleri olup, gorev yaptiklari kurumlara mal edilemez ve kurumlarin resmi gorusleriyle iliskilendirilemez. Bu makale TUBITAK tarafindan verilen Yurt Disi Doktora Sonrasi Arastirma Programi destegi ile Oxford Universitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararasi Iliskiler Bolumu ile Tarih Fakultesinin ev sahipliginde yurutulen Savasin Degisen Niteligi Programi Projesinde (The Changing Character of War Programme Project) gerceklestirilen calismalar kapsaminda hazirlanmistir.

(1) Bu konuda ornek calismalar icin bakiniz Peter W. Singer, Corporate Warriors, 2. Baski, Ithaca, NY, Cornell University Press, 2008; Christopher Wilcke, "A Hard Place: The United States and the Creation of a New Security Apparatus in Iraq", Civil Wars, Cilt 8, No 2, 2006, s. 124-142; James Larry Taulbee, "The Privatization of Security: Modern Conflict, Globalization and Weak States", Civil Wars, Cilt 5, No 2, 2002, s.1-24. Sait Yilmaz, "21'inci Yuzyilda Guvenlik Alaninin Yeni Sivil Aktorleri: Ozel Askeri Sirketler ve Kontratci Firmalar", Guvenlik Stratejileri Dergisi, No 6, 2007, s. 43-70.

(2) Doug Brooks, "Messiahs or Mercenaries? The Future of International Private Military Services", International Peacekeeping, Cilt 7, No 4, 2000, s. 129-144. David J. Francis, "Mercenary Intervention in Sierra Leone: Providing National Security or International Exploitation?", Third World Quarterly, Cilt 20, No 2, 2009, s. 319-338.

(3) Deborah D. Avant, The Market for Force: The Consequences of Privatizing Security, Cambridge, Cambridge University Press, 2005 ve Sarah Percy, Mercenaries: The History of a Norm in International Relations, Oxford, UK, Oxford University Press, 2007. Bu iki calisma, ozel askeri sirketlerin endise verici olduguna dair aciklamalarina kuramsal bir cerceve sunarak bu alandaki kuramsal boslugu gideren onemli katkilardir.

(4) Avrupa ve Kuzey Amerika'da degisen guvenlik anlayisinin etkilerinin degerlendirildigi bir calisma icin bakiniz Elke Krahmann, "Security: Collective Good or Commodity?", European Journal of International Relations, Cilt 14, No 3, 2008, s. 379-404. Krahmann'a gore guvenlik algilamasinin ortak yarar olarak degil de bir emtia (esya) olarak algilanmasi guvenlik kavraminin anlamini ve guvenlik alanindaki uygulamalari etkilemeye baslamistir.

(5) "Sektor" kelimesi savasin liberal ekonominin bir enstrumani hfline getirilebildigini vurgulamak maksadiyla bilincli olarak secilmistir.

(6) 2004 yilinda 11 Milyar Amerikan Dolari; 2005 yilinda 17 Milyar Amerikan Dolari; 2006 yilinda 25 Milyar Amerikan Dolari. Bakiniz Windfalls of WarII,The Center for Public Integrity, http:// projects.publicintegrity.org/wowII/ (Erisim Tarihi 10 Haziran 2009).

(7) Ibid.

(8) Christopher Spearin, "Private Security Companies and Humanitarians: A Corporate Solution to Securing Humanitarian Space?", International Peacekeeping, Cilt 8, No 1, 2001, s. 21.

(9) Oktay F. Tanrisever, "Guvenlik", Atila Eralp (der.), Devlet ve Otesi, istanbul, iletisim, 2005, s. 107-123.

(10) Bethany Lacina ve Nils Pettter Gleditsch, "Monitoring Trends in Global Combat: A New Data-set of Battle Deaths", European Journal of Population Cilt 21, No 2-3, 2005, s.157.

(11) Armed Conflict Dataset, International Peace Research Institute, Oslo (PRIO), Version 2.1, 11 Mart 2004, http://www.prio.no/cwp/ArmedConflict/ (Erisim Tarihi 5 Nisan 2004).

(12) Bakiniz Mary Kaldor, New and Old Wars, California, Stanford University Press, 1999.

(13) Omer Bozkurt, Turgay Ergun ve Seriye Sezen (der.), Kamu Yonetimi Sozlugu, Ankara, TODAiE, 2008, s. 274.

(14) Commission on Global Governance, Our Global Neighbourhood: The Report of the Commission on Global Governance, Oxford, Oxford University Press, 1995, s. 2.

(15) James N. Rosenau, "Governance, Order and Change in World Politics", James N. Rosenau ve Ernst-Otto Czempiel (der.), Governance without Government, Cambridge, Cambridge University Press, 1992, s. 4-5.

(16) Bkz. Marco Schaferhoff, Sabine Campe ve Christopher Kaan, "Transnational Public-Private Partnerships in International Relations: Making Sense of Concepts, Research Frameworks, and Results", International Studies Review, Cilt 11, No 3, 2009, s. 451-474.

(17) Burak Tangor, Avrupa Guvenlik Yonetisimi, Ankara, Seckin, 2008, s. 35.

(18) Elke Krahmann, "From State to Non-State Actors: The Emergence of Security Governance", Elke Krahmann (der.), New Threats and New Actors in International Security, New York, Macmillan, 2005, s. 13.

(19) Herbert Wulf, Internationalizing and Privatizing War and Peace, New York, Palgrave Macmillan, 2005, s. 42.

(20) Basarisiz devletler (failed states) terimi, ABD kokenli olup cok tartisilir bir kavramsallastirmayi temsil etmektedir. Soz konusu terimin tasidigi belirsizlikler nedeniyle devletleri basarili ya da basarisiz siniflandirmak elestirilmektedir. Bkz. Pinar Bilgin ve Adam David Morton, "From 'Rogue' to 'Failed' States? The Fallacy of Short-termism", Politics, Cilt 24, No 3, 2004, s. 169-180.

(21) Ozel askeri sirketler, Irak hukumeti ile koalisyon guclerinin ustu kapali onayiyla bu boslugu doldurmaktadirlar. Bakiniz Dave Whyte, "Lethal Regulation: State-Corporate Crime and the United Kingdom Government's New Mercenaries", Journal of Law and Society, Cilt 30, No 4, 2003, s. 576-590.

(22) William C. Latham Jr., "Not My Job: Contracting and Professionalism in the U.S. Army", Military Review, Mart-Nisan 2009, s.40.

(23) Brooks, "Messiahs or Mercenaries?", s. 129-144.

(24) Thomas K. Adams, "The New Mercenaries and the Privatization of Conflict", Parameters, Cilt 29, No 2, 1999, s. 109.

(25) Spearin, "Private Security Companies", s. 27-28.

(26) Peter W. Singer, Corporate Warriors, Ithaca, New York, Cornell University Press, 2003, s. 93.

(27) Janice E. Thomson, Mercenaries, Pirates, and Sovereigns: State Building and Extraterritoial Violence in Early Modern Europe, Princeton, NJ, Princeton University Press, 1994, s. 23.

(28) Ibid.

(29) Haldun Yalcinkaya, "Ozel Askeri Sektorun Olusumu ve Savaslarin Ozellesmesi", Ankara Universitesi SBFDergisi, Cilt 61, No 3, 2006, s. 252.

(30) Peter W. Singer, "The Dogs of War Go Corporate", The Londra News Review, 19 Mart 2004, htttp:// www.brookings.edu/views/op-ed/fellows/singer20040319.htm (Erisim Tarihi 11 Aralik 2005).

(31) Yalcinkaya, "Ozel Askeri Sektorun Olusumu", s. 253-255.

(32) Windfalls of War II,The Center for Public Integrity, http://proj'ects.publicintegrity.org/wowII/ (Erisim Tarihi 10 Haziran 2009).

(33) Bu konuda en ilginc gelismelerden biri NATO'nun stratejik hava tasimaciligi konusundaki acigini kapatmak icin Soguk Savas'taki rakibi Sovyetler zamaninda uretilmis su anda Ukrayna'ya ait olan Antonov Filosundan yararlanmasidir. NATO, SALIS (Strategic Airlift Interim Solution--Stratej'ik Hava Tasimaciligi Gecici Cozumu) basligi altinda yaptigi bir girisim neticesinde uyelerinin bir kisminin stratejik hava tasimaciligi ihtiyacini Antonov Havayollarindan kiralanan 6 adet An 124-100 ucagi ile 2012 yilina kadar uzatabilecek bir sozlesme ile karsilamistir. 2006 yilinda baslayan SALIS sayesinde NATO uyesi ulkeler yillik en az 2000 saat Antonovlari kullanmayi taahhut etmislerdir. Bu sayede A400M ucaklarinin uretilmesinin beklendigi donemde ihtiyac duyulan buyuk yuklerin (tank, zirhli personel tasiyici, helikopter, vb.gibi) tasima gorevi halledilmistir. NATO uyesi ulkeler tarafindan Antonov Ucaklari Afganistan, Sudan-Darfur veya deprem sonrasi Pakistan'a yardim kuvvetleri gonderilmesinde siklikla kullanilmislardir. Bkz. Strategic Airlift Interim Solution (SALIS), http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_50106. htm (Erisim Tarihi 5 Eylul 2009).

(34) Bonn International Center for Conversion, Conversion Survey 2005, 2005, s. 161.

(35) Wulf, Internationalizing and Privatizing War and Peace, s. 38.

(36) Haldun Yalcinkaya, Savas: Uluslararasi Iliskilerde Guc Kullanimi, Ankara, imge, 2008, s. 340.

(37) Bozkurt et. al., Kamu Yonetimi Sozlugu, s. 193.

(38) Nursel Aktas, Insan Kaynaklarinda Dis Kaynaklardan Yararlanmanin Olumlu ve Olumsuz Etkileri, Yayinlanmamis Yuksek Lisans Tezi, izmir, Dokuz Eylul Universitesi, Sosyal Bilimler Enstitusu, 2005, s.18.

(39) Bakiniz Elke Krahmann, "Private Military Services in the United Kingdom and Germany: Between Partnership and Regulation", European Security, Cilt 14, No 2, 2005, s. 277-295.

(40) Elke Krahmann, "Security Governance and the Private Military Industry in Europe and North America", Conflict, Security and Development, Cilt 5, No 2, 2005, s. 248.

(41) Ann R. Markusen, "The Case Against Privatizing National Security", Governance, Cilt 16, No 4, 2003, s. 474--477.

(42) Latham, "Not My Job", s. 40.

(43) Kjell Bjork ve Richard Jones, "Overcoming Dilemmas Created by the 21st Century Mercenaries: Conceptualising the Use of Private Security Companies in Iraq", Third World Quarterly, Cilt 26, No 4--5, 2005, s. 783.

(44) Brookings Institution, Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction and Security in Post-Saddam Iraq, Washington, DC, 2005, s. 4.

(45) Singer, Corporate Warriors, 2008, s. 250--251.

(46) Peter W. Singer, The Private Military Industry and Iraq: What Have We Learned and Where to Next?, Geneva Centre for the Democratic Control of Armed Forces (DCAF) Policy Paper, 2004, s.4-6.

(47) Whyte, "Lethal Regulation", s. 589.

(48) Bjork ve Jones, "Overcoming Dilemmas", s. 784.

(49) Adams, "The New Mercenaries", s. 112.

(50) Askeri sirketlerden bazilari; Executive Outcomes, Combat Force, Investment Surveys, Honey Badger Arms and Ammunition, Shield Security, Kas Enterprises, Saracen International and longreach Security, Alpha Five, Corporate Trading International, Omega Support Ltd., Parasec Strategic Concept, Jardine Securicor Gurkha Services, Gurkha Security Guards, Special Project Service Ltd., Sandline International, Vinnell Corporation, Dyncorp, Aegis Defence Limited, AirScan Inc., ArmorGroup, Atlantic Intelligence, Aviation Development Corporation, Global, Kroll.

(51) Bu noktada ozel askeri sirketlerle ilgili bilgi toplamanin zorlugundan bahsetmek gerekmektedir. Cunku ne ozel askeri sirketler ne de devletler ya da bu sirketleri kiralayan devlet disi aktorler soz konusu sozlesmeler hakkinda detayli bilgi vermek istemektedirler. Gerek sektorun yasal bir cerceve icinde duzenlenmemis olmasi gerekse de cogu eski askerlerden olusan bu tip sirketlerin kurumsal kulturleri, seffaflik konusunda isteksiz davranmalarina neden olmaktadir. Sonucta bu alanda calisan akademisyenler icin guvenilir bilgi elde etmek ve bu verileri siniflandirarak analizler yapmak oldukca guc hale gelmektedir.

(52) Singer, Corporate Warriors, 2003, s.106-107.

(53) Portekiz Angola'dan Kasim 1975'te kesin olarak geri cekildiginde ulkede ic savas devam ediyordu. Bu ic savasta Angola'nin Tam Bagimsizligi icin Ulusal Birlik (UNITA) ve Sosyalist Angola Ulusal Kurtulus Cephesi (FNLA), Angola'nin Bagimsizligi icin Halk Hareketi'ne (MLPA) karsi birbirlerini kiskirtmislardi. MPLA hareketi Kuba askeri birlikleri ve Sovyet teknisyenleri ve silahlariyla, UNITA ve FNLA ise Guney Afrikali birlikler ve ABD'nin gonderdigi silahlarla desteklenmistir. Bu mucadelenin sonucunda MPLA yonetime sahip olmustur.

(54) Singer, Corporate Warriors, 2003, s. 110-115.

(55) Robert J. Bunker ve Steven F. Marin, Executive Outcomes: Mercenary Corporation OSINT Guide, (Temmuz 1999) http://fmso.leavenworth.army.mil/documents/merc.htm (Erisim Tarihi 22 Temmuz 2003).

(56) "Can Anyone Curb Africa's Dogs of War?", The Economist, 16-22 Ocak 1999, s. 41.

(57) Adams, "The New Mercenaries", s. 107-108.

(58) Singer, Corporate Warriors, 2003, s. 119-135.

(59) Ibid.

(60) Adams, "The New Mercenaries", s. 112-113.

(61) Steven Brayton, "Outsourcing War: Mercenaries and the Privatization of Peacekeeping", Journal of International Affairs, Cilt 55, No 2, 2002, s. 307.

(62) Kevin O'Brien, "Military-Advisory Groups and African Security: Privatized Peacekeeping?", International Peacekeeping, Cilt 5, No 3, 1998, s. 89.

(63) Adams, "The New Mercenaries", s.110.

(64) James Larry Taulbee, "Reflections on the Mercenary Option", Small Wars and Insurgiences, Cilt 9, No 2, 1998, s. 145.

(65) Spearin, "Private Security Companies", s. 28.

(66) Filiz Culha Zabci, "Yeni Savaslarin Gizli Yuzu: Ozel Askeri Sirketler", Mulkiye, Cilt XXVIII, No 243, 2004, s. 24.

(67) Yonetim bilimine gore temel yetenek sunu ifade etmektedir: Her isletme kendisine has bir yetenek gelistirmelidir. isletmeye rekabet gucunu verecek olan bu temel yetenektir. Ozel askeri sektorde ise temel yetenek savasmak, lojistik destek saglamak ya da danismanlik hizmeti vermek seklinde olabilmektedir.

(68) David Shearer, "Private Armies and Military Intervention" Adelphi Paper, No 316, Londra, Oxford University Press for the International Institute for Security Studies, 1998, s. 73.

(69) Montreux Document on Pertinent International Legal Obligation and Good Practices of States related to Operations of Private Military and Security Companies during Armed Conflict, 17 Eylul 2008. Konu ile ilgili bilgi icin bkz. Emanuela-Chiara Gillard, "Business Goes to War: Private Military/Security Companies and International Humanitarian Law", International Review of the Red Cross, No 88, 2006, s. 525-572.

(70) Huseyin Pazarci, Uluslararasi Hukuk, Ankara, Turhan Kitabevi, 2003, s. 576.

(71) Parali Askerlerin Istihdamina, Kullanimina, Finansmanina ve Egitimine Karsi Uluslararasi Sozlesme, 4 Aralik 1989.

(72) Abdel-Fatau Musah, "Privatization of Security, Arms Proliferation and the Process of State Collapse in Africa", Development and Change, Cilt 33, No 5, 2002, s. 912-914.

(73) UN Press Release, GA/SHC/3378 (6 Kasim 1996).

(74) Sistematik bir calisma icin bkz. Caroline Holmqvist, "Private Security Companies: The Case for Regulation", SIPRI Policy Paper 9, 2005.

(75) United Nations, "Report of the Special Rapporteur on the use of mercenaries", E/CN.4/1999/11 (1999).

(76) United Nations, "Report on the question of use of mercenaries as a means of violating human rights submitted by Special Rapporteur", E/CN.4/1995/29 (1995).

(77) UN Press Release, GA/SHC/3376 (5 Kasim 1996).

(78) "Report on Mercenaries Presented to Human Rights Commission", UN Press Release, HR/ CN/764 (14 Mart 1997).

(79) Spearin, "Private Security Companies", s. 30-31.

(80) Enrique Bernales Ballesteros, "The Right of Peoples to Self-Determination and Its Application to Peoples Under Colonial or Alien Domination or Foreign Occupation", Special Report on Use of Mercenaries, E/CN.4/2004/15, 24 Aralik 2003: paragraf 35-36 ve 70-77.

(81) UN Press Release, Sg/sm/6255 (12 Haziran 1997).

(82) Edward N. Luttwak, "Where Are the Great Powers? At Home with the Kids", Foreign Affairs, Cilt 73, No 4, 1994, s. 25.

(83) Spearin, "Private Security Companies", s. 24-25.

(84) Bkz. Eric V. Larson, Casualties and Consensus: The Historical Role of Casualties in Domestic Support for U.S. Military Operations, RAND, 1996 http://www.rand.org/publications/MR/MR726 (Erisim Tarihi 8 Nisan 2003).

(85) "Pazar disiplini" kavrami ciktilar uzerinde odaklanma, tedarikciler arasindaki rekabete odaklanma, musteri tercihleri ve yenilikci is uygulamalarini kapsamaktadir.

(86) Mohammed Abdur Razzaque ve Chang Chen Sheng "Outsourcing of Logistics Functions: A Literature Survey", International Journal of Physical Distribution and Logistics Management, Cilt 28, No 2, 1998, s. 95.
COPYRIGHT 2010 International Relations Council of Turkey
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Tangor, Burak; Yalcinkaya, Haldun
Publication:Uluslararasi Iliskiler / International Relations
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Mar 22, 2010
Words:11283
Previous Article:Turkey and the Caucasus: transition from reactive foreign policy to proactive rhythmic diplomacy/Turkiye ve Kafkasya: reaksiyoner dis politikadan...
Next Article:An Armenian Minister in the Ottoman foreign ministry: Gabriyel Noradunkhian Effendi/Osmanli hariciyesinde bir Ermeni Nazir: Gabriyel Noradunkyan...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters