Printer Friendly

Pimozide augmentation therapy in treatment-resistant schizophrenia patients with poor or partial response to clozapine: a retrospective study/Klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan tedaviye direncli sizofreni hastalarinda pimozidle guclendirme yaklasimi: geriye donuk bir degerlendirme calismasi.

Giris

Sizofreni tedavisinde yeterli doz ve surede tipik ve atipik antipsikotik ilac kullanilmasina ragmen hastalarin %2030'unda kismi yanit ya da yanitsizlik gorulmektedir (1). Sizofrenide tedaviye yanitsizlik, iki farkli kimyasal gruptan olmak uzere antip-sikotiklerin, 400600 mg/gun klorpromazin es degeri dozlarinda 46 hafta sure ile kullanilmasi sonunda %20'den daha az yanit alinmasi veya ilaca intolerans olarak tanimlanmaktadir (2). Tedaviye direncli sizofreni ise bircok otorite tarafindan tanimlanmis olmakla birlikte, Teksas Tedavi Algoritmasi (The Texas Medication Algorithm Project) atipik antipsikotikler ile en az 46 hafta suresince 2 ya da 3 kez tedavi denemesine yeterli yanit alinamadiginda 'tedaviye direncli sizofreni' kabul etmektedir (3). Tedaviye direncli sizofreni taniminda diger kabul goren olcutler, suregen pozitif psikotik belirtiler (Kisa Psikiyatrik Degerlendirme Olcegi (KPDO) 4 pozitif belirtiden en az ikisinin [greater than or equal to]4 puan olmasi), orta siddette ve suregen hastalik (KPDO [greater than or equal to]45 ve KGIS [greater than or equal to]4) ve son 5 yilda sosyal ve/veya mesleki islevsellikte iyilik donemi olmamasidir (4,5).

Tedaviye direncli sizofreni olarak degerlendirilen hastalarda, klozapin hala en uygun tedavi secenegidir (6). Ancak tedaviye direncli sizofreni hastalarinda % 4070 oraninda yeterli doz ve surede tek basina kullanilan klozapin tedavisine de yeterli yanit alinamadigi bildirilmistir (7,8). Klozapin monoterapisindeki bu tedavi yanitsizligi beraberinde klozapinin ikinci bir farmakolojik ajanla guclendirme yaklasimlarini gundeme getirmistir.

Teksas Tedavi Algoritmasi klozapine yanit alinamayan hastalarda tani, madde kullanimi, ilac uyumu, psikososyal stres faktorleri gozden gecirildikten sonra herhangi birini digerinden ayricalikli gormeksizin klozapin tedavisinin tipik, atipik antipikotikler ya da elektrokonvulsif tedavi (EKT) ile guclendirilmesini onermektedir (3, 9). Uluslararasi Psikofarmakoloji Algoritma Projesi ise bu yaklasimi sizofreni tedavi algoritmasinda 6 ay sureyle 900 mg/gun klozapine yanit alinamayan hastalarda onermektedir (10). Klinik pratikte de klozapini guclendirme stratejileri kanitadayali bir destek olmaksizin yaygin olarak kullanilmaktadir (11).

Klozapin monoterapisine yeterli yanit alinamayan hastalarda klozapini diger farmakolojik ajanlarla guclendirme yaklasimlari icinde en sik (%1844) tercih edilen, klozapin tedavisine ikinci bir antipisikotik eklemektir (12,13). Klozapin tedavisinin tipik antipsikotiklerle guclendirilmesi amaciyla yapilan bir acik calismada tedaviye pimozid eklenmesi ile tum hastalarda anlamli klinik duzelme oldugu bildirilmistir (14). Diger bir acik calismada ise tedaviye loksapin eklenmesi ile tum hastalarda belirgin klinik duzelme oldugu, bir olgu serisinde de tedavilerine haloperidol ve flufenazin eklenen hastalarin bu guclendirme yaklasimlarindan fayda gordugu bildirilmistir (15,16). Tedaviye klorpromazin eklenen bir kontrollu calismada ise 8 haftanin sonunda anlamli bir duzelme saglanmadigi gorulmustur (17). Klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan hastalarda guclendirme amaciyla tedaviye atipik antipsikotiklerin eklenmesi son yillarda tercih edilen bir tedavi yaklasimi olmustur. En fazla risperidon ile yapilmis calismalar olmakla birlikte amisulpirid, ziprasidon ve aripiprazol de uzerinde sik durulan atipik antipsikotiklerdir (1823). Sadece tipik ve atipik antipsikotikler degil ayni zamanda antidepresanlar, duygudurum duzenleyiciler, NMetilDAspartat (NMDA) reseptor agonistleri ve EKT ile klozapinin guclendirilmesi amaclanan bircok kontrollu ya da acik calisma bulunmaktadir. Ancak calismalarin sonuclari birbirinden farkli ve celiskilidir (24).

Literatur gozden gecirildiginde klozapin tedavisini pimozid ile guclendirme yaklasimi konusundaki yayinlarin sinirli sayida oldugu gorulmektedir. Bu konu ile ilgili bir acik calisma (14) ve az sayida olgu bildirimi vardir (25,26). Bu calisma ve olgu bildirim-lerindeki olumlu sonuclar klozapini pimozid ile guclendirme yaklasiminin etkili ve guvenilir olabilecegini gostermektedir.

Bu arastirmada amacimiz klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan tedaviye direncli sizofreni hastalarinda guclendirme amaciyla tedaviye pimozid eklenmesinin, etki ve yan etkilerin tolere edilmesi acisindan klinik sonuclarini ortaya koymaktir.

Yontem

I.Calisnia Deseni ve Orneklem

Bu arastirma Ankara Numune Egitim ve Arastirma Hastanesi psikiyatri polikliniginde ayaktan ve psikiyatri servisinde yatarak tedavi goren tedaviye direncli sizofreni tanisiyla klozapin alan ve klozapine de yeterli yanit alinamayan olgularin dosyalarinin geriye donuk olarak taranmasi ile gerceklestirildi. Sizofrenide tedaviye direnc, 4 ila 6 hafta suresince, farkli gruptan iki antipsikotigin monoterapi olarak kullanildigi 2 farkli tedavi denemesinde de yeterli yanit alinamamasi olarak degerlendirilmistir (2). En az 1 yildir klozapin 800 mg/gun doza kadar yukseltilmis olmasina ragmen Klinik Global Izlenim Siddet (KGIS) puanlarinin [greater than or equal to]4, Pozitif ve Negatif Sendrom Olcegi (PANSS) [greater than or equal to]72 olmasi klozapin tedavisine direnc olarak kabul edilmistir (2,5). Bu kosullara ek olarak calismaya dahil edilme olcutleri 1865 yas arasinda olunmasi, DSMIV'e gore sizofreni tanisi konulmus olmasi, dislama olcutleri ise organik beyin sendromu veya norolojik bozuklugu olmasi, kardiyak hastalik tanisi bulunmasi, madde kotuye kullanimi ya da bagimliliginin olmasi olarak belirlendi.

Geriye donuk dosyalarin taranmasinda Subat 2009 ile Aralik 2009 tarihleri arasinda psikiyatri poliklinige basvuran ya da psikiyatri servisinde yatarak takip edilen tedaviye direncli sizofreni tanisi ile klozapin baslanmis ancak klozapin monoterapisine yeterli yanit alinamayan 36 hastanin bilgilerine ulasilabildi. Hastalar ve yakinlarindan tedavi degisikligi, amaci ve olasi risklerin anlatildigi aydinlatilmis onam alinarak 21 hastanin tedavisine pimozid, 5'ine amisulpirid, 4'une sodyum valproat eklendigi ve 6 hastanin tedavisinin ayni sekilde devam ettirildigi saptandi. Sonuc olarak bu calisma pimozid baslanmis olan ve 3 ay sureyle duzenli olarak tedavi kontrolleri olan 21 hastanin dosyalarinin incelenmesi ile gerceklestirildi.

21 hastanin tamamindan sosyodemografik bilgilerin alindigi ve baslangic degerlendirmelerinde PANSS, KGIS, EBDO uygulandigi goruldu. 3 hastanin kontrole gelmedigi, 1 hastanin ise ek kardiyak tani almasi nedeniyle pimozid kullaniminin terk edildigi saptandi. Bu hastalarin verileri calisma disi birakildi. Calismamiz kalan 17 hastanin bilgileri ile tamamlandi. 17 hastanin 15 inin yatarak, 2 sinin ayaktan tedavi aldigi goruldu. Tum hastalarin baslangic degerlendirmeleri, en az 1 yildir klozapin dozu 800 mg/gun'e kadar yukseltilmis olmasina ragmen, klinik ve uygulanan olcekler ile bu tedaviden fayda gormedigi anlasilarak tedaviye ikinci bir ilac eklemeden hemen once yapilan degerlendirmelerdir. Hastalarin 1. ve 3. ay degerlendirmelerinin tamami ayaktan kontrollerinde yapilmis, PANSS, KGIS ve KGI Duzelme (KGID) alt olcekleri ve EBDO kullanilmistir. Ayrica bu hastalara ilac yan etkileri goz onunde bulundurularak baslangicta, 1. ve 3. ay kontrollerinde EKG takibinin yapildigi gorulmustur.

II. Degerlendirme Araclari

Sosyodemografik Veri ve Bilgi Formu

Klinigimizden takip edilen tum hastalara uygulanan yari yapilandirilmis bilgi formundan tum hastalarin yas, cinsiyet, medeni durum, egitim yili, kimlerle yasadigi, yasanilan yer, meslegi, hastalik baslangic yasi, hastalik suresi, ilaclarini kullanim suresi, yatis sayisi, duzenli tedavi kontrolunun olup olmadigi, ailesinde psikiyatrik hastalik oykusu ve intihar oykusu bilgilerine ulasildi.

Pozitif ve Negatif Sendrom Olcegi (PANSS)

Sizofrenide pozitif ve negatif belirtileri, genel psikopatolojiyi degerlendirmek ve bu belirtilerin duzeyini olcmek amaciyla hazirlanmistir. Gorusmeci tarafindan degerlendirilir. Toplam 30 maddeden olusur ve her maddede 7 puanli siddet degerlendirmesi icermektedir. Pozitif ve negatif sendrom alt olcekleri puan araligi 749, genel psikopatoloji alt olcegi icin ise 16112 dir. Toplam puan 7210 arasinda degismektedir. Turkce gecerlilik ve guvenilirligi Kostakoglu (1999) tarafindan yapilmistir (27). Leucht ve arkadaslari (2005) calismasinda Pozitif ve Negatif Sendrom Olceginin, Klinik Global Izlenim Siddet Olcegi ile yapilan karsilastirmasinda 5761 puanin hafif, 7278 puanin orta, 115118 puanin belirgin agir, 143149 puanin cok agir hastalik siddetiyle kesistigini saptamistir (28).

Klinik Global Izlenim Olcegi (KGI)

KGI herhangi bir hastaligin siddetinin ya da hastalik belirti-lerindeki duzelmenin genel olarak degerlendirildigi bir olcektir. Hekim, soz konusu hastalikla ilgili genel tecrubesine dayanarak, hastaligin siddetini; 1 (hasta degil) ile 7 (cok agir hasta), duzelmesini ise 1 (cok duzeldi) ile 7 (cok kotulesti) arasinda derecelendirir (29). Calismamizda hastalik siddeti ve duzelme alt olcekleri kullanilmistir.

Ekstrapiramidal Belirtileri Degerlendirme Olcegi (EBDO)

Antipsikotik kullanan hastalarda ekstrapiramidal yan etkilerin degerlendirilmesi ve olculmesi amaciyla Chouinard ve RossChouinard tarafindan gelistirilmistir (30). Olcek 4 bolum ve 22 maddeden olusmaktadir. Olcegin degerlendirilmesinde 03 arasinda puanlama kullanilmistir.

III. Verilerin Analizi

Verilerin istatistiksel analizi SPSS for Windows 13.0 versiyonu kullanilarak gerceklestirilmistir. Verilerin dagiliminin normal olmamasi nedeni ile nonparametrik testler kullanilmistir. Surekli degiskenler icin non parametrik testlerden Friedman ve kategorik degiskenler icin Wilcoxon Signed Ranks testleri uygulanmistir. Korelasyon analizlerinde Pearson korelasyon analizi kullanilmistir. Anlamlilik p degerinin 0.05'in altinda olmasi olarak kabul edilmistir.

Bulgular

Klozapin tedavisine yanit vermeyen ya da kismi yanit veren tedaviye direncli sizofreni hastalarinda klozapin tedavisine guclendirme amaciyla pimozid eklenmis 17 hastanin sosyodemografik verileri gozden gecirildiginde; hastalarin 8'i (%47.1) kadin, 9'u (%52.9) erkekti. Yas ortalamasi 32.23 [+ or -] 7.87 olarak bulundu. Aile oykusunde sizofreni ya da psikotik bozukluk tanisi 7 (%41.2) hastada yokken, 10 (%58.8) hastada vardi. Hastalarin ortalama yatis sayisi 2.82 [+ or -] 1.46, ortalama sizofreni baslangic yasi 19.94 [+ or -] 4.19 ve ortalama hastalik suresi 12.29 [+ or -] 6.12 yil olarak saptandi. Ortalama klozapin kullanim suresi 3.70 [+ or -] 2.75 yil idi. Ortalama klozapin dozu 500 [+ or -] 58.63 mg/gun (400600mg/gun) ve ortalama pimozid dozu 3.88 [+ or -] 0.60 mg/gun (25 mg/gun) du. Ortalama pimozid dozu hastalarin en az yan etki ile en etkin dozda kullanilan son ulasilan ve idame edilen dozdu. Ilac dozlarinin tolere edilise gore titre edildigi ve sonra sabit kaldigi goruldu.

Klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan ve guclendirme amaciyla tedavilerine pimozid eklenen 17 hastanin baslangic, 1. ve 3. ayda uygulanan PANSS, KGIS, KGID ve EBDO olcek puanlarinin degerlendirmesinde hastalarin klinik belirtilerinde belirgin degisiklikler oldugu gorulmustur (Tablo 1). PANSS puanlari baslangictan 3. aya geldiginde 99.70 [+ or -] 13.91 den 71.17 [+ or -] 25.92 ye dusmustur (p<0.001). Bu bulgu hastalardaki pozitif ve negatif belirtilerde belirgin duzelme oldugu anlamina gelmektedir. Ayni sekilde hastalik siddetine bakildiginda KGIS puanlari 4.82 [+ or -] 0.80 den 3 ay icinde 3.64 [+ or -] 1.27'e gerilemistir (p=0.001). Ve KGID 1.ay ve 3. ay puanlari 3.17 [+ or -] 0.88 den 3.64 [+ or -] 1.11'e dusmustur (p=0.021). Sonuc olarak klozapine, pimozid eklenmesinden sonra PANSS, KGIS ve KGID ile yapilan takiplerde elde edilen sonuclarda istatistiksel olarak anlamli duzelme oldugu saptanmistir (p< 0.05).

Yan etkilere bakildiginda ise EBDO puanlari ile yapilan ekstrapiramidal yan etki takiplerinde istatistiksel olarak anlamli bir fark olmadigi saptanmistir (p>0.05, Tablo 2). Tum hastalarin baslangic, 1. ve 3.ay da EKG'leri cekilmisti. Bu EKG'lerin kardiyoloji uzmani tarafindan degerlendirilmis oldugu saptandi. Bir hasta haric tum hastalarda baslangic, 1.ay ve 3.ay EKG kontrollerinde (baslangic ortalama kalp atim hizi 109 [+ or -] 6/dakika, 1. ayda 112 [+ or -] 6/dakika ve 3. ayda 116 [+ or -] 8/dakika) klinik bulgu vermeyen sinus tasikardisi meydana gelirken, hesaplanan QTc araliklarinda ise 2 erkek hastada hem 1. ay, hem 3. ayda uzama oldugu tesbit edilmistir (ortalama 0.44 sn). Kalp atim hizindaki artis ve QTc araligindaki uzama miktarlari riskli bulunmamistir.

Takip donemlerine gore kisa sureli degisikliklerin analizi Tablo 2'te sunulmustur. Tablodan da anlasilacagi gibi hastalik siddeti (KGIS ve PANSS puanlari) ile ilgili degerlendirmelerde pimozid eklenmesi sonrasinda 1. ay sonunda belirgin degisiklik olmustur.

Hastaligin baslangic yasi, hastalik suresi, hastaneye yatis sayisi, kullanilan klozapin dozu, pimozid dozu ile klinik yaniti gosteren PANSS, KGIS ve KGID olcekleri arasindaki iliski Pearson korelasyon testi ile arastirildi. Bu klinik degiskenler arasinda istatistiksel olarak anlamli bir korelasyon bulunmadi (p>0.05). Klinik yanit olceklerindeki degisikliklerle cinsiyetler arasinda fark saptanmadi (PANSS p=0.441, KGIS p=0.888, KGID p= 0.200, EBDO p=0.600, Mann Whitney U). Aile oykusunun ayni sekilde tedaviye cevabi etkileyen bir degisken olmadigi saptandi (PANSS p=0.070, KGIS p=0.364, KGID p= 0.601, EBDO p=0.601, Mann Whitney U).

Tartisma

Klozapin, tipik antipsikotiklere gore, D2 reseptorlerine zayif (%3060) antagonist etki gosterirken, D1, 5HT2, alfa1 reseptorlerde guclu blokaj yapan bir atipik antipsikotiktir. Pimozid ise secici D2 reseptor antagonisti olan ve dusuk antikolinerjik etkiye sahip klasik bir antipsikotiktir (31). Bu iki ilacin birlikte kullanimlarindaki esas farmakodinamik mekanizma D2 reseptor blokajini arttirarak antipsikotik etkiyi guclendirmektir (32).

Klozapin tedavisinin guclendirilmesi amaci ile tipik ve atipik antipsikotikleri iceren pek cok tedavi kombinasyonu denenmiss ve farkli sonuclar bildirilmistir. Klozapinin tipik antipsikotiklerle guclendirilmesi amaclanan calismalar gozden gecirildiginde, yapilan bir acik calismada 7 hastanin tedavisine 25 mg/gun loksapin eklenmis ve tum hastalarda anlamli klinik duzelme bildirilmistir (15). Bir olgu serisinde ise 3 hastadan 2 sinin tedavisine klozapine ek olarak haloperidol, 1 hastanin tedavisine flufenazin eklendigi ve 3 hastanin yapilan KPDO degerlendirmelerinde belirgin duzelme oldugu gorulmustur (16). Yine klozapinin sulpiridle guclendirildigi cift kor plasebo kontrollu bir calismada psikotik belirtilerde belirgin duzelme oldugu saptanmistir (33). Bu olumlu sonuclara karsilik, klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan hastalarda guclendirme amaciyla klorpromazin eklendigi bir kontrollu calismada 57 sizofreni hastasinin tedavisinde 400 mg/gun klorpromazin eklenmesi ile 8 haftanin sonunda anlamli bir duzelme saglanamadigi bildirilmistir (17).

Klozapinin atipik antipsikotikler ile guclendirilmesi amaclanan calismalara bakildiginda, risperidon ile guclendirildigi bazi kontrollu calismalarda tek basina klozapin tedavisine gore ustun oldugu (18) bazilarinda da etkin olmadigi bildirilmistir (5). Klozapinrisperidon ve klozapinziprasidon guclendirme tedavilerinin karsilastirildigi randomize kontrollu bir calismada her iki guclendirme yaklasiminin klozapin tedavisine gore daha etkin oldugu gorulmustur (19). Aripiprazol ile guclendirmede geriye donuk bir calismada erken baslangicli tedaviye direncli olgularda etkin oldugu gosterilmis olmakla birlikte (20), kontrollu bir calismada ise ustunlugu gosterilememistir (21). Bir calismada amisulpiridle guclendirme yaklasimiyla olumlu sonuc bildirilirken (22), diger bir calismada ise erken donemde ve dusuk dozda yanit alinamayip, yuksek dozda olumlu sonuclar alindigi gorulmustur (23). Bu konuda Cipriani ve ark. klozapin tedavisini guclendirme amaciyla tedaviye eklenen hicbir antipsikotigin digerine gore bir ustunlugunun olmadigini bildirmistir (34).

Calismamizda klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan hastalarda tedaviye pimozid eklenmesinin etkinligi ve guvenilirligi, ayni amacla yapilan sinirli sayidaki diger yayinlarla benzer sonuclar ortaya koymustur. Klozapin tedavisine pimozid eklenmesini inceleyen 1 acik calisma (14) ve az sayida olgu bildirimi vardir (25,26). Friedman ve ark. geriye donuk olarak yaptiklari calismada en az 10 aydir ortalama 425 mg/gun dozda klozapin alan ve yeterli klinik yanit alinamayan 7 hastada (5 sizofreni, 2 sizoaffektif) tedaviye ortalama 4 mg/gun pimozid eklenmesini ile tum hastalarda KPDO puanlarinda anlamli duzelme saglandigini bildirmistir (14). Yine bu calismada pimozid eklenmesiyle klozapin kan seviyelerinde hafif bir artis oldugu ancak bunun klinik olarak anlamli bir yan etkiye neden olmadigi, tum hastalarin EKG'lerinde klinik olarak anlamli olmayan QTc araliginda uzama saptanmistir. Bu sonuclar isiginda klozapin tedavisine pimozid eklenmesinin etkili ve guvenilir olabilecegi bildirilmistir (14). Bildirilen bir vakada ise 450 mg/gun klozapin tedavisine yanit alinamayan sizofreni hastasinda tedaviye eklenen 8 mg/gun pimozid ile belirgin klinik duzelme oldugu tespit edilmis, klinikte bulgu vermeyen QTc araligindaki uzama disinda bir yan etki bildirilmemistir (25). Turkiye'den bildirilen bir diger vakada ise 800 mg/gun klozapin tedavisine yanit alinamayan hastada eklenen 4 mg/gun pimozid ile PANSS puanlarinda anlamli duzelme saptandigi gorulmustur (26).

Yapmis oldugumuz calismada ortalama 500 [+ or -] 58.63 mg/gun klozapin tedavisine ortalama 3.88 [+ or -] 0.60 mg/gun pimozid eklenmesi ile baslangica gore PANSS puanlari 99.70 [+ or -] 13.91'den 3. ayda 71.17 [+ or -] 25.92'ye duserken, KGIS olcumleri de 4.82 [+ or -] 0.80'den 3.64 [+ or -] 1.27'ye gerilemistir. Bu sonuclar hem Friedman ve ark. calisma sonuclariyla ve hem de klozapin tedavisinin pimozid ile guclendirildigi diger olgu bildirimlerindeki bulgularla benzerlik gostermektedir (14,25,26).

Yan etkiler acisindan bakildiginda ise hem klozapin hem de pimozid kardiyak yan etkilere sebep olabilen ilaclardir. Klozapinin kardiyak yan etkileri arasinda antikolinerjik etkiye bagli tasikardi, myokardit ve doza bagimli ancak tedavi dozlarinda sorun yaratmayacak sekilde QT araliginda uzama yapabildigi bilinmektedir (35). Pimozid ise kalsiyum kanal bloke edici ozelligi nedeniyle QT araliginda uzamaya neden olabilir, bu durum da ventrikuler aritmi, torsade de pointes riskini arttirir. Hem klozapin hem de pimozid potansiyel kardiyak yan etkilere sebep olan antipsikotikler oldugu icin birlikte kullanimlarinda EKG kontrolleri ile dikkatli olunmalidir (36). Calismamizda hastalarin EKG kontrollerinde bir hasta haric tum hastalarda klinik bulgu vermeyen sinus tasikardisi meydana gelirken, iki hastada da klinik olarak anlamli duzeyde olmayan QTc araliginda uzama saptanmistir. Bu birlikte kullanimin kardiyak yan etkiler acisindan da guvenli ve iyi tolere edilebildigi dusunulmustur.

Calismamizda degerlendirilen bir diger yan etki de ekstrapiramidal sistem uzerindeki degisikliklerdir. Yapilan EBDO olcumlerinde tum hastalarda tedaviye pimozid eklenmesiyle ekstrapiramidal yan etkilerde anlamli bir degisiklik tespit edilememistir. Bu sonuc klozapinin etki mekanizmasi nedeniyle EPS belirtilerine sebep olmamasi ve EPS belirtileri uzerindeki olumlu ozelligine baglanmistir. Bu konuda yapilan calisma ve olgu bildirimlerinde ekstrapiramidal sistem yan etkileri degerlendirilmemistir. Bu nedenle elde ettigimiz bu sonuc baska calisma sonuclari ile karsilastirilamamistir.

Sonuc olarak, klozapin tedavisine yanit vermeyen ya da kismi yanit veren tedaviye direncli sizofreni hastalarinda guclendirme amaciyla tedaviye pimozid eklenmesi tedavi sonuclari yonunden etkili ve yan etkiler yonunden de guvenli bulunmustur.

Calismamizin ekstrapiramidal yan etkileri degerlendiren ilk arastirma olmasi guclu bir yonu olmakla birlikte bazi onemli kisitliliklari bulunmaktadir. Bu kisitliliklardan en onemlisi hasta dosyalarinin geriye donuk degerlendirilmis olmasidir. Ancak klinigimizde tedaviye direncli sizofreni hastalarinin ozellikli hasta grubu kabul edilerek uzun suredir izleniyor ve belli hekimlerce takip ediliyor olmalari bu sinirliligin olasi etkilerini azaltmaktadir. Diger onemli bir kisitlilik ise hasta sayisinin az olmasidir.

Yapilan guclendirme calismalarinin kucuk orneklemlerde yapilmasi ve etki bakimindan sonuclarinin farkli olmasi nedeni ile klozapin tedavisini guclendirme yaklasimlarini bilimsel anlamda desteklemek icin henuz yeterli kanit yoktur. Bu sebeple klozapin tedavisine yeterli yanit alinamayan sizofreni hastalarinda bir sonraki tedavi yaklasiminin ne olacagini kesin olarak soylemek mumkun degildir. Bu calismanin sonuclari tedaviye direncli sizofreni hastalarinda klozapinin pimozid ile guclendirilmesinin kontrollu ve genis orneklemli calismalarla daha fazladesteklenmesi gereken bir secenek oldugunu dusundurmektedir.

DOI: 10.4274/npa.y5570

Kaynaklar

(1.) Conley RR, Kelly DL. Management of treatment resistance in schizophrenia. Biol Psychiatry 2001; 50:898-911.

(2.) Kane JM, Honigfeld G, Singer J et al. Clozapine for the treatmentresistant schizpohrenic. Arch Gen Psychiatry 1988; 45:789-96.

(3.) Moore TA, Buchanan RW, Buckley PF et al. The texas medication algorithm project antipsychotic algorithm for schizophrenia: 2006 Update. J Clin Psychiatry 2007; 68:1751-62.

(4.) Anil Yagcioglu AE, Ozguven HD, Alptekin K. Sizofrenide tedaviye direnc. Soygur H, Alptekin K, Atbasoglu EC, Herken H, editorler. Sizofreni ve Diger Psikotik Bozukluklar icinde. 1.Baski. Ankara: Turkiye Psikiyatri Dernegi; 2007; s. 476-99.

(5.) Anil Yagcioglu AE, Kivircik Akdede BB, Turgut TI et al. A doubleblind controlled study of adjunctive treatment with risperidone in schizophrenic patients partially responsive to clozapine: efficacy and safety. J Clin Psychiatry 2005; 66:63-72.

(6.) Buckley PF, Shendarkar N. Treatmentrefractory schizophrenia. Curr Opin Psychiatry 2005; 18:165-73.

(7.) Paton C, Whittington Craig, Barnes TR. Augmentation with a second antipsychotic in patients with schizophrenia who partially respond to clozapine. A meta analysis. J Clin Psychopharmacol 2007; 27:198-204.

(8.) Kontaxakis VP, Ferentinas PP, HavakiKontaxaki BJ et al. Randomized controlled augmentation trials in clozapineresistant schizophrenic patients; a critical review. European Psychiatry 2005; 20:409-15.

(9.) Alkan Akdag H, Kisa C ve Goka E. Klozapine direncli sizofreni hastalarinda guclendirme yaklasimlari: Bir gozden gecirme. Anadolu Psikiyatri Dergis 2010; 11:343-50.

(10.) International Psychopharmacology Algorithm ProjectIPAP www.ipap.org.

(11.) Mouaffak F, Tranulis C, Gourevitch R et al. Augmentation strategies of clozapine with antipsychotics in the treatment of ultraresistant schizophrenia. Clin Neuropharmacol 2006; 29:28-33.

(12.) Paton C, Whittington Craig, Barnes TR. Augmentation with a second antipsychotic in patients with schizophrenia who partially respond to clozapine. A meta analysis. J Clin Psychopharmacol 2007; 27:198-204.

(13.) Chong MY, Tan CH, Fujii S et al. Antipsychotic drug prescription for schizophrenia in East Asia: rationale for change. Psychiatry Clin Neurosci 2004; 58: 61-7.

(14.) Friedman J, Ault K, Powchik P. Pimozide augmentation for the treatment of schizophrenic patients who are partial responders to clozapine. Biol Psychiatry 1997; 42:522-3.

(15.) Mowerman S, Siris SG. Adjunctive loxapine in a clozapineresistant cohort of schizophrenic patients. Ann Clin Psychiatry 1996; 8:193-7.

(16.) Rajarethinam R, Gilani S, Tancer M et al. Augmentation of clozapine partial responders with conventional antipsychotics. Schizophr Res 2003; 60: 97-8.

(17.) Potter WZ, Ko GN, Zhang LD et al. Clozapine in China: a review and preview of US/PRC collaboration. Psychopharmacology 1989; 99: 87-91.

(18.) Josiassen RC, Joseph A, Kohegyi E et al. Clozapine augmented with risperidone in the treatment of schizophrenia: a randomized, doubleblind, plasebocontrolled trial. Am J Psychiatry 2005; 162:130-6.

(19.) Zink M, Kuwilsky A, Krumm B et al. Efficacy and tolerability of +ziprasidone versus risperidone as augmentation in patients partially responsive to clozapine: a randomized controlled clinical trial. J Psychopharmacol 2009; 23:305-14.

(20.) Bachmann CJ, Lehr D, Theisen FM et al. Aripiprazole as an adjunct to clozapine therapy in adolescents with earlyonset schizophrenia: a retrospective chart review. Pharmacopsychiatry 2009; 42: 153-7.

(21.) Chang JS, Ahn YM, Park HJ et al. Aripiprazole augmentation in clozapine treated patients with refractory schizophrenia an 8 week randomized doubleblind placebo controlled trial. J Clin Psychiatry 2008; 69:720-31.

(22.) Genc Y, Taner E, Candansayar S. Comparison of clozapineamisulpride and clozapinequetiapine combinations for patients with schizophrenia who are partially responsive to clozapine: a singleblind randomized study. Adv Ther 2007; 24:1-13.

(23.) Assion HJ, Reinbold H, Lemanski S et al. Amisulpride augmentation in patients with schizophrenia partially responsive or unresponsive to clozapine. A randomized, doubleblind, placebocontrolled trial. Pharmacopsychiatry 2008; 41:24-8.

(24.) Remington G, Saha A, Chong SA et al. Augmentation strategies in clozapineresistant schizophrenia. CNS Drugs 2005; 19:843-72.

(25.) Mendhekar DN, Deepak G, Deep L et al. Pimozide augmentation of clozapine in hebephrenic schizophrenia. A case report. Indian Journal of Psychiatry 2003; 45:55.

(26.) Alkan Akdag H, Bekki G, Kisa C ve ark. Klozapin Tedavisini Pimozid ile Guclendirme Yaklasimi: Tedaviye Direncli Bir Sizofreni Olgusu. Noropsikiyatri Arsivi Dergisi 2010; 47:74-7.

(27.) Kostakoglu E, Batur S, Tiryaki A ve ark. Pozitif ve Negatif Sendrom Olceginin (PANSS) Turkce uyarlamasinin Gecerlilik ve Guvenilirligi. Turk Psikoloji Dergisi 1999; 14:23-32.

(28.) Leucht S, Kane JM, Kissling W et al. What does the PANSS mean? Schizophr Res 2005; 15:231-8.

(29.) Guy W. ECDEU Assessment Manual for Psychopharmacology. Rockville, MD: US Department of Health and Human Services Publication (ADM) 1976; 218-22.

(30.) Chouinard G, RossChouinard A. Extrapyramidal Symptom Rating Scale (ESRS). Montreal, the Authors,1984.

(31.) Yilmaz A, Soykan A, Gul ES ve ark. Hastanede yatan sizofreni ve sizoaffektif bozukluk tanili hastalardaki antipsikotik tedavi secimlerinin geriye donuk degerlendirilmesi. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2007; 17:9-14.

(32.) Anil AE, Turgut IT, Rezaki M ve ark. Klozapin tedavisini guclendirme: bir gozden gecirme. Turk Psikiyatri Dergisi 2002; 13:65-77.

(33.) Stubbs JH, Haw CM, Staley CJ et al. Augmentation with sulpiride for a schizophrenic patient partially responsive to clozapine. Acta Psychiatry Scand 2000; 102:390-3.

(34.) Cipriani A, Boso M, Barbu C. Clozapine combined with different antipsychotic drugs for treatment resistant schizophrenia. Cochrane Database Syst Rev 2009; 8:CD006324.

(35.) Isik E, Uzbay T. Guncel Temel ve Klinik Psikofarmakoloji. Ankara. Asimetrik Paralel Yayincilik 2008; s. 84.

(36.) Kostakoglu E, Meltzer HY. Negatif semptomlar: Kavramin gozden gecirilmesi ve antipsikotik ilac tedavisine yanit. Turkiye'de Psikiyatri 1999; 1:59-79.

Cebrail KISA, Hatice ALKAN AKDAG, Cigdem AYDEMIR , Erol GOKA

Ankara Numune Egitim ve Arastirma Hastanesi, 1. Psikiyatri Klinigi, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Cebrail Kisa, Ankara Numune Egitim ve Arastirma Hastanesi, 1. Psikiyatri Klinigi, Ankara, Turkiye Gsm: +90 0533 634 48 68 E-posta: cebrailkisa@hotmail.com Gelis tarihi/Received: 05.03.2010 Kabul tarihi/Accepted: 14.08.2010
Tablo 1. Baslangic, 1. ve 3. ay PANSS, KGI-S, KGI-D ve EBDO puanlari

               Baslangic                         1. ay

PANSS     99.70 [+ or -] 13.91           74.41 [+ or -] 20.66
KGI-S      4.82 [+ or -] 0.80             3.76 [+ or -] 1.25
KGI-D              --                     3.17 [+ or -] 0.88
EBDO       8.70 [+ or -] 2.93             8.70 [+ or -] 2.54

                 3. ay                             p

PANSS     71.17 [+ or -] 25.92     p [less than or equal to] 0.001 *
KGI-S      3.64 [+ or -] 1.27                p = 0.001 *
KGI-D      3.64 [+ or -] 1.11                p = 0.021 **
EBDO       8.94 [+ or -] 2.60                p = 0.08 *

* Friedman Test

** Wilcoxon Signed Ranks Test

Tablo 2. Klinik parametrelerdeki degisimlerin ikili karsilastirmalari

                                                          Baslangic-
                Baslangic- 1. ay           1.ay- 3. ay      3. ay

PANSS  p [less than or equal to] 0.001 **  p = 0.255 **  p = 0.02 **
KGI-S             p = 0.008 **             p = 0.157 **  p = 0.005 **
KGI-D                                      p = 0.021 **       --
EBDO              p = 0.507 **             p = 0.102 **  p = 0.08 *

** Wilcoxon Signed Ranks Test
COPYRIGHT 2010 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Research Article/Arastirma Makalesi
Author:Kisa, Cebrail; Akdag, Hatice Alkan; Aydemir, Cigdem; Goka, Erol
Publication:Archives of Neuropsychiatry
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Dec 1, 2010
Words:3825
Previous Article:Effect of L-dopa therapy on plasma homocysteine levels and, consequently, on carotid intima-media thickness in Parkinson's disease patients/Parkinson...
Next Article:The relationship of akathisia with psychiatric symptoms, suicidality and other movement disorders in patients on antipsychotic treatment/Antipsikotik...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2022 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |