Printer Friendly

Okulcagi Cocuklarinda CocukBbeslenme Anketinin Gecerlik ve Guvenirligi/Validity and Reliability of the Child Feeding Questionnaire in School-Aged Children.

Oz

Amac: Bu arastirmanin amaci, Birch ve ark. tarafindan 2001 yilinda revize edilen Cocuk Beslenme Anketi'nin (CBA) Turkce formunun gecerlik ve guvenirligini test etmektir.

Yontemler: Arastirmanin calisma grubunu Istanbul'un Fatih ilcesinde bulunan uc devlet ilkogretim okulunun ucuncu, dorduncu ve besinci sinifinda okuyan 495 ogrencinin ebeveyni olusturdu. Veriler, ailelerin cocuk besleme ile ilgili inanislarini, yaklasimlarini ve uygulamalarini olcmek icin gelistirilen CBA ile toplandi. Anket yedi alt boyut ve 31 sorudan olusmaktadir. Arastirmada guvenirlik analizi icin CBA'nin alt boyutlarinin ic tutarlilik katsayisi, test tekrar test katsayisi ve madde-toplam puan korelasyon katsayisi hesaplandi. Gecerlilik icin kapsam ve yapi gecerligi analizleri yapildi.

Bulgular: Anketin alt boyutlarinin ic tutarlilik katsayilari 0,59 ile 0,81, test-tekrar test guvenirlik katsayilari 0,41 ile 0,64, madde-toplam puan korelasyon katsayilari 0,39 ile 0,70 arasinda bulundu. Ankette yer alan maddelere iliskin uzman gorusleri arasinda uyum oldugu belirlendi. CBA'nin 30 maddeden olusan yedi faktorlu yapisinin yapi gecerligi icin dogrulayici faktor analizi (DFA) yapildi. Ilk DFA sonucunda uyum indeksleri istenen duzeyde bulunmadi. Anketin 8.-9., 21.-22., 23.-24. maddelerinin hata varyanslari arasinda modifikasyon yapildiktan sonra tekrarlanan DFA sonucunda uyum indeksleri yeterli duzeyde bulundu. Tum maddelerin alt boyutu ile olan faktor yukleri 0,31 ile 0,84 arasinda bulundu.

Sonuc: Ic tutarlik, test-tekrar test, madde analizi, icerik gecerliligi ve DFA yontemleri CBA'nin gecerli ve guvenilir oldugunu ve ebeveynlerin cocuklarinin obeziteye yatkinligiyla iliskili algi, kaygi ve beslemesiyle iliskili uygulamalarini olcmek icin kullanilabilecegini gostermektedir.

Anahtar kelimeler: Beslenme, cocuk, dogrulayici faktor analizi, ebeveyn, gecerlik, guvenirlik

Abstract

Objective: The aim of this study was to test the reliability and validity of the Turkish version of the Child Feeding Questionnaire (CFQ), which was revised by Birch et al. in 2001.

Methods: The study sample included parents of 495 students who were studying in the third, fourth, and fifth grades of three public elementary schools located in Fatih district of Istanbul. Data were collected using CFQ, which was developed for measuring families' beliefs, approaches, and practice regarding child nutrition. The questionnaire includes seven sub-dimensions and 31 items. For reliability analysis, the internal consistency coefficients of the CFQ sub-dimensions, test-retest coefficient, and the item-total correlation coefficient were calculated. Content and construct validity were also tested.

Results: The internal consistency of sub-dimensions was between 0.59 and 0.81, while the test-retest reliability was between 0.41 and 0.64 and item-total correlation coefficients were between 0.39 and 0.70. It was determined that expert opinions regarding the items were consistent. Construct validity of the 30-item CFQ, which included seven sub-dimensions, was tested using confirmatory factor analysis (CFA). Fit indices obtained from the initial CFA were not satisfactory. After modifying the error variance between items 8-9, 21-22, and 23-24, CFA was repeated, and satisfactory fit indices were found. Factor loadings of all items were between 0.31 and 0.84.

Conclusion: The internal consistency, test-retest reliability, item analysis, content validity, and DFA results indicated that CFQ is valid and reliable and can be used for measuring parents' perceptions and worries regarding their children's obesity predisposition and nutrition practices. Keywords: Nutrition, child, confirmatory factor analysis, parent, validity, reliability

GIRIS

Yag dokusunun, vucut agirligina oranla patolojik olarak artmasina obezite denir (1). Gunumuzde obezitenin sikligi yetiskinlerde oldugu gibi cocuk ve adolesanlarda hizla artmaktadir. Kuresel boyutta bir halk sagligi sorunu haline gelen obezite son 30 yilda cocuklarda iki kattan daha fazla, adolesanlarda ise dort kattan daha fazla artmistir (2). Cocukluk cagi obezitesi, fizyolojik ve psikolojik yonden bircok saglik sorununa neden olmaktadir. Obezitenin Tip 2 diyabet, kalp ve damar hastaliklari, hipertansiyon, hiperlipidemi, kemik ve eklem hastaliklari, bazi kanser turleri ve solunum problemleri gibi hastaliklarla yakin iliskisi vardir. Obezite asiri tartili cocuk ve adolesanlari bu hastaliklara daha yatkin hale getirmekte veya daha erken yaslarda ortaya cikmasina neden olarak yasam kalitesini bozmaktadir. Ayrica obez cocuk ve adolesanlarda depresyon, benlik saygisinda dusme gibi psikolojik sorunlar daha fazla gorulmektedir (3-5).

Dunyada ozellikle cocukluk cagi obezitesindeki hizli artisa genetik faktorlerden cok cevresel faktorlerin neden oldugu kabul edilmektedir (6). Cevresel faktorler icerisinde ebeveynlerin cocuk besleme uygulamalari, cocukluk cagi obezitesinin gelisiminde etkili bir faktor olarak kabul edilmektedir. Ebeveynlerin cocuklarini besleme uygulamalari, cocuklarinin beslenme aliskanliklarini dolayisiyla tarti durumlarini etkileyebilmektedir (7). Ozellikle ailelerin cocuklarinin beslenmesi uzerindeki kontrol uygulamalari cocuklarin kendi beslenme sorumluklarini gelistirmesini olumsuz etkileyebilmektedir. Cocuklara neyin, ne zaman, ne kadar yenecegi konusunda uygulanan asiri ebeveyn kontrolu, cocugun aclik ve tokluga iliskin kendi ic isaretlerine yanit verme yetenegine zarar vererek aclik hissini gormezden gelmeyi ogretir. Bu durum cocugun enerji alimini kendi kendisine duzenleme kapasitesini bozarak sonucta vucut agirligini etkiler (8, 9). Ebeveynlerin cocuklarinin beslenmesi uzerindeki kontrol uygulamalari cocuklarini yemege zorlamak ve bazi yiyecekleri (abur cubur gibi) yemelerini kisitlamak seklinde olabilmektedir. Cocuklari saglikli yiyecekler tuketmeye zorlamak onlarin bu yiyecekleri daha az tercih etmelerine neden olabilmekte ve bu durumda cocuklar sagliksiz yiyecekleri daha fazla tuketebilmektedir (7).

Ailelerin cocuklarinin beslenmesi uzerine kontrol uygulamalari cocuklarinin obezite riskini algilamalarindan kaynaklanabilmektedir (10, 11). Ozellikle cocuklari asiri kilolu olan aileler cocuklarinin beslenmesi uzerinde daha fazla kontrol uygulayarak cocuklarinin yemelerini kisitlama egilimi gosterebilmektedir. Ebeveynlerin cocuklarinin bazi yiyecekleri asiri derecede kisitlamasi (abur cubur gibi) durumunda, ebeveyn kontrolunun olmadigi zamanlarda cocuklar bu yiyecekleri daha fazla tuketebilmektedir. Ebeveynlerin cocuklarin tartilarina yonelik kaygilari cocugun fazla tartili olmasi ile sonuclanabilmektedir (7, 10).

Ebeveynlerin cocuklarinin beslenmesinde bir yiyecegi odul olarak kullanma davranislari cocugun tarti riskini artirabilir. Odul uygulamalarinin cogu enerji bakimindan yogun abur cubur besinleri icerdiginden, bu davranislar cocuklarda bu tur yiyeceklerin tuketilmesini fazlalastirarak tarti alimina etki edebilmektedir (12).

Bir cocugun beslenmesi ve buyumesinde ebeveynlerin ve ev ortaminin rolu oldukca onemlidir. Cunku ebeveynler cocuklarinin yeme davranislarini ogrendikleri ana modellerdir (7). Ev ortaminda ebeveynlerin cocuk besleme tutum ve uygulamalarinin belirlenmesi, saglik profesyonellerine obezitenin engellenmesi ve tedavisi icin oldukca onemli bilgiler saglayabilir. Bunun icinde gecerli ve guvenilir bir veri toplama aracina ihtiyac vardir. Cesitli topluklarda psikometrik ozelikleri incelenmis, gecerliligi ve guvenirligi yapilmis olan Cocuk Beslenme Anketi (CBA) ailelerin cocuk besleme ile ilgili inanislarini, yaklasimlarini ve uygulamalarini incelemek amaci ile gelistirilmistir (7). Turk ailelerinde gecerliligi ve guvenirligi yapilan CBA, ebeveynlerin cocuk besleme uygulamalarini ve kulturel olarak yerlesmis cocuk beslenme davranislarinin belirlenmesinde kullanilabilir. Bu baglamda calisma, Birch ve ark. (7) tarafindan 2001 yilinda revize edilen CBA'nin Turkce formunun gecerlik ve guvenirligini test etmek amaciyla gerceklestirildi.

YONTEMLER

Calisma, Istanbul'un Fatih ilcesinde bulunan, uc devlet ilkogretim okulunda 2009-2010 egitim ve ogretim yilinin guz doneminde yapildi. Arastirmanin evrenini; uc okulun 3, 4 ve 5. siniflarinda okuyan (8-11 yas) cocuklarin ebeveynleri olusturdu. Olcek gelistirme ve uyarlama calismalarinda orneklem buyuklugu icin yaygin gorus her bir olcek maddesi icin 10 kisi alinmasi seklindedir (13). Bu dogrultuda CBA 30 sorudan olustugu icin calismada en az 300 kisiye ulasilmasi gerekmektedir. Her uc okulda veri toplama gunu sinifta bulunan, ebeveynlerinden katilim icin izin alinan, calismaya katilmayi gonullu olarak kabul eden toplam 800 cocuga ebeveynlerinin doldurmasi icin CBA anketi dagitildi, tam doldurulmus ve eksiksiz geri donen 495 adet anket ile arastirma tamamlandi. Veriler CBA ile toplandi.

Cocuk Beslenme Anketi (The Child Feeding Questionnaire-CFQ):

Yaslari 2-11 arasinda olan cocuklarin ebeveynlerinin cocuklarinin obeziteye yatkinligiyla iliskili algi, kaygi ve cocuk beslemesiyle iliskili uygulamalarini degerlendiren bir aractir. Anket, ayrica ebeveynlerin davranislariyla cocuklarin yeme modeli gelistirmesi ve yiyecek alimlarinin kontrolu ile obezite arasindaki iliskiyi belirlemeyi saglar (7). Orijinal CBA 1994 yilinda Johnson ve Birch tarafindan cocuklarin obeziteye yatkinligiyla iliskili ebeveynlik davranislarini konu alan Costanzo ve Woody'nin (14) teorisi temel alinarak 24 madde olarak gelistirilmistir. Birch ve ark. (7) tarafindan 2001 yilinda CBA revize edilerek madde sayisi 31'e cikarilmistir. Revize CBA; 1-sorumluluk algisi ([alpha]=0,88), 2-ebeveynlerin tarti algisi ([alpha]=0,71), 3-cocugun algilanan tartisi ([alpha]=0,83), 4-ebeveynlerin cocuklarinin tartilari hakkindaki kaygilari ([alpha]=0,75), 5-kisitlama ([alpha]=0,73), 6-yemege zorlama ([alpha]=0,70) ve 7-izlem ([alpha]=0,92) olmak uzere 7 alt boyuttan olusmaktadir. Anketin tum maddeleri 1 ile 5 arasinda puanlanan 5'li likert tipi olcekler ile degerlendirilmektedir.

Yedi alt boyuttan dordu (1., 2., 3., 4.) ebeveynlerin cocuklarinin obeziteye yatkinligiyla iliskili algilarini ve kaygilarini, diger uc alt boyut (5., 6., 7.) ise ebeveynlerin cocuklarini beslemesi ile iliskili uygulamalarini degerlendirir. Olcegin toplam puani olmayip, her alt boyut kendi icinde puanlanmaktadir (7).

Orijinal CBA 31 maddeden olusmakla birlikte calisma grubumuz 6.sinif ve uzerini icermedigi icin anketteki 13. madde kapsam disi birakildi.

Anketin Guvenirlik ve Gecerliligi

Dil esdegerligi-kulturel uyarlama

Bu asamada CBA, her iki dili iyi bilen uc bagimsiz kisi tarafindan orijinal dilden (Ingilizce) Turkce'ye cevrildi. Anketin hangi amacla kullanilacagi konusunda cevirmenler bilgilendirildi. Turkce formlardaki ifadeler karsilastirilarak gozden gecirildi, anlasilabilirlikleri acisindan en uygun ifadeler secilerek anket icin tek bir Turkce form olusturuldu. Olusturulan Turkce form, ilk ceviriyi yapan bireylerden bagimsiz iki dil uzmani tarafindan orijinal dile geri cevrildi. Orijinal Ingilizce form ile geri cevirisi yapilan formlar karsilastirildi, iki Ingilizce form arasinda anlam farkliligi olmadigi goruldugunden Turkce ankete son sekli verildi.

Turkce CBA'nin icerik/kapsam gecerliligi icin farkli universitelerin Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Anabilim Dali'nda gorevli 13 ogretim uyesi uzmandan gorus alindi. Uzmanlarin ikisi tip fakultesinde, hemsirelik fakultesi ve saglik yuksekokulunda gorevli idi. Uzmanlara CBA'nin orijinali ve cevirisi birlikte verildi. Uzmanlardan her maddeyi 1= Hic uygun degil, 2= Cok duzeltilmesi gerekir, 3= Az duzeltme var, 4= Cok uygun seklinde degerlendirmesi istendi.

On Uygulama

Cocuk Beslenme Anketi'nin dil esdegerligi ve uzman degerlendirmeleri yapildiktan sonra anketteki ifadelerin anlasilirligini degerlendirmek icin calismanin yapildigi her uc okuldaki ucuncu, dorduncu ve besinci siniflardan secilen 15 cocugun ebeveyni ile on uygulama yapildi. On uygulamada ankette anlasilmayan soru olmadi.

Verilerin Toplanmasi

Okul idaresinin onayiyla her uc okuldaki ucuncu, dorduncu ve besinci sinif ogretmenleri ile cocuklara gerekli aciklamalar yapildiktan sonra CBA cocuklara, ebeveynlerinin doldurmasi icin siniflarinda verildi ve bir gun sonra geri alindi. Anketleri getirmeyen cocuklara getirmeleri konusunda hatirlatma yapildi ve anketlerin toplanmasi bir hafta icinde tamamlandi.

Anketin test-tekrar test analizleri icin birinci uygulamaya katilan 114 cocugun ebeveynine ayni anket uc hafta sonra tekrar gonderildi, eksiksiz donen 84 anket ile test-tekrar test analizleri yapildi.

Istatistiksel Analiz

Kapsam gecerliligi icin alinan uzman goruslerinin uyumluluk analizi icin Kendal W analizi, yapi gecerligi icin dogrulayici faktor analizi yapildi. Orneklemden elde edilen verinin anketin orijinal faktor yapisina uyumlulugu Ki-kare Uyum Testi (Chi-square Goodness), Yaklasik Hatalarin Ortalama Karekoku (RMSEA), Standardize Ortalama Hatalarin Karekoku (SRMR), Karsilastirmali Uyum Indeksi (CFI), Normlastirilmamis Uyum Indeksi (NNFI), Uyum Iyiligi Indeksi (GFI) ve Ayarlanmis Uyum Iyiligi Indeksi (AGFI) ile degerlendirildi.

Guvenirlik analizleri kapsaminda test-tekrar test guvenirligi icin Pearson korelasyon analizi, bagimli gruplarda t testi ve Mann-Whitney U testi, ic tutarlilik analizi icin Cronbach alfa katsayisi, madde-toplam puan analizi icin Pearson korelasyon analizi uygulandi.

Arastirmanin Etik Yonu

Cocuk Beslenme Anketi'nin gecerlik guvenirlik calismasi icin Leann L. Birch'ten elektronik posta yolu ile yazili izin alindi. Leann L. Birch, anketi ve uygulanmasi hakkindaki gerekli verileri e-posta yolu ile gonderdi. Arastirma icin Istanbul Universitesi Istanbul Tip Fakultesi Etik Kurulu'ndan etik onay (2009/2843-80) alindi. Anketlerin okullarda uygulanmasi icin, Istanbul Il Milli Egitim Mudurlugu'nden, Okul Mudurluklerinden ve ogrenci ebeveynlerinden yazili izin alindi.

BULGULAR

Cocuk Beslenme Anketi

Calisma grubundaki cocuklarin %50,9'u kiz, %49,1'i erkek, yas ortalamasi 10,31[+ or -]0,68'dir. Annelerin %35'i ilkokul, %33,6'si lise, babalarin ise %31,1'i lise mezunudur.

Guvenirlik

Test-Tekrar Test Guvenirligi (Zamana Karsi Degismezlik)

Cocuk Beslenme Anketi ebeveynlere uc hafta arayla iki kez uygulandiktan sonra anketin alt boyutlarinin degismezlik yani test-tekrar test guvenirlik katsayisi Pearson Momentler Carpimi Korelasyonu ile degerlendirildi. CBA'nin yedi alt boyutunun test-tekrar test puanlari arasinda istatistiksel olarak pozitif yonde anlamli bir iliski oldugu saptandi (Sorumluluk Algisi Alt Boyutu: r=0,41 p=0,000, Ebeveynlerin Tarti Algisi Alt Boyutu: r=0,64 p=0,000, Cocugun Algilanan Tartisi Alt Boyutu: r=0,63 p=0,000, Ebeveynlerin Cocuklarinin Tartilari Hakkindaki Kaygilari Alt Boyutu: r=0,64 p=0,000, Kisitlama Alt Boyutu: r=0,54 p=0,000, Yemege Zorlama Alt Boyutu: r=0,58 p=0,000, Izlem Alt Boyutu: r=0,57 p=0,000 (Tablo 1).

Ic Tutarlilik Analizi

Cocuk Beslenme Anketi alt boyutlarinin Cronbach alfa katsayilari sirasiyla "Sorumluluk Algisi" alt boyutunun 0,59, "Ebeveynlerin Tarti Algisi" alt boyutunun 0,70, "Cocugun Algilanan Tartisi" alt boyutunun 0,77, "Ebeveynlerin Cocuklarinin Tartilari Hakkindaki Kaygilari" alt boyutunun 0,72, "Kisitlama" alt boyutunun 0,79, "Yemege Zorlama" alt boyutunun 0,70 ve "Izlem" alt boyutunun 0,81 olarak belirlendi (Tablo 1).

Madde-Toplam Puan Korelasyon Analizi

Cocuk Beslenme Anketi'nin alt boyutlarinin madde toplam puan korelasyon katsayilarinin 0,39 ile 0,70 arasinda degistigi belirlendi (Tablo 2).

Gecerlik Analizi

Kapsam gecerligi

On uc uzmanin CBA maddelerine verdikleri puanlarin ortalamasi 3.74 (min 3-maks 4), olcegin kapsam gecerliligi indeksi (CVI) %93,42 olarak bulundu. Uzman goruslerinin uyumunu degerlendirmek icin yapilan Kendall's W analizi sonucu, puanlar arasinda uyum oldugu belirlendi (Kendall W=0,08 p=0,31).

Yapi Gecerliligi

Turkce'ye uyarlanan CBA'nin yapi gecerligi icin dogrulayici faktor analizi yapildi.

Dogrulayici Faktor Analizi

Yapilan ilk dogrulayici faktor analizinde CBA'nin uyum indekslerinin istendik duzeyde olmadigi goruldu. SRMR degerine gore uyumlu bulunmakla birlikte, RMSEA degerine gore zayif uyum, NNFI, CFI, GFI, AGFI uyum degerleri ve ki-kare sonuclarina gore uyumlu bulunmadi (Tablo 3). Modifikasyon onerileri dogrultusunda 8. ile 9. , 21. ile 22. ve 23. ile 24. maddelerin hata varyanslari arasinda modifikasyon yapildiktan sonra elde edilen dogrulayici faktor analizi sonucunda uyum indeksleri yeterli duzeyde bulundu ve olcegin orijinal yapisina sadik kalinarak maddeler cikarilmadi. Tablo 3'te ilk olarak yapilan kuramsal modele iliskin genel uyum/uyumsuzluk katsayilari ve modifikasyon sonrasi sonuclar verildi.

Son Modelin Tanilanmasi

Son model icin faktorler arasi korelasyonlar Tablo 4'te yer almaktadir. Buna gore en yuksek faktor korelasyonlari "Sorumluluk Algisi" ve "Izlem" alt boyutlari arasindadir (r=0,379).

Ankette her maddenin kendi boyutu ile olan faktor yukleri Sekil 1'de gosterildi. Tum maddelerin alt boyutu ile olan faktor yukleri 0,31 ile 0,84 arasinda bulundu. 30 maddelik olan anketin 22 maddesinin alt boyutu ile korelasyonu ise 0,50'nin uzerinde tespit edildi.

Tablo 5'te alt boyutlarin ortalama puanlarina ve ic tutarliligina iliskin tanimlayici istatistiklere yer verildi. Cronbach alfa katsayisi, "Ebeveynlerin Tarti Algisi" icin 0,70, "Cocugun Algilanan Tartisi" icin 0,77, "Ebeveynlerin Cocuklarinin Tartilari Hakkindaki Kaygilari" icin 0,72, "Kisitlama" icin 0,79, "Yemege Zorlama" icin 0,70 ve "Izlem" icin 0,81 bulundu. "Sorumluk Algisi" alt boyutunun Cronbach alfa katsayisi 0,59 olarak orta guvenirlige yakindi (13).

TARTISMA

Bu arastirma, CBA'nin Turk okul cagi cocuklarinin ebeveynlerinde yapilan guvenirlik ve gecerlilik calismalari arasinda dogrulayici faktor analizi uygulanan ilk calismadir (15, 16). Calisma sonuclarimiz CBA'nin Turkce formunun guvenilir ve gecerli bir arac oldugunu gostermektedir. CBA cocuk beslenmesini degerlendirmede en yaygin kullanilan anketlerden biridir. Bugune kadar Amerika'li (7, 17-20), Ingiliz (21), Iskoc (22), Avustralya'li (23, 24), Yeni Zelanda'li (25), Japon (26) ve Turk (15, 16) ebeveynlerin cocuk besleme tutum ve uygulamalarini degerlendirmek amaciyla kullanilmis, gecerli ve guvenilir bulunmustur.

Cocuk Beslenme Anketi'ni gelistiren Birch ve ark. (7) orijinal calismalarinda olcegin yedi alt boyutunun Cronbach alfa katsayilarini 0,70 ila 0,92 arasinda bulmustur. Bu calismada, CBA'nin yedi alt boyutundan altisinin Cronbach alfa katsayilari 0,70 ila 0,81 arasinda olup orjinal calisma sonuclarina benzer olarak oldukca guvenilir bir ic tutarliliga sahiptir. Calismadaki "sorumluluk algisi" alt boyutunun Cronbach alfa katsayisi ([alpha]=0,59) ise Birch ve ark.'nin (7) calismalarinda ayni alt boyut icin bulduklari Cronbach alfa katsayisindan ([alpha]=0,88) daha dusuk ama Kaur ve ark.'nin (18) Afrika'li Amerika'li adolesan ebeveynleriyle yaptiklari calisma sonucuna ([alpha]=0,60) benzer bulunmustur. Calismada "sorumluluk algisi" alt boyutundan elde edilen Cronbach alfa katsayisi olcegin Turk cocuklarin ebeveynleri ile yapilan diger gecerlik ve guvenirlik calismalarin sonuclari ile kiyaslandiginda, Polat ve Erci'nin (16) 2-12 yas araligindaki cocuk ebeveynleriyle yaptiklari calisma sonucuna ([alpha]=0,68) yakin, Camci ve ark.'nin (15) 6-12 yas araligindaki cocuk ebeveynleriyle yaptiklari calisma sonucundan ([alpha]=87) dusuk bulunmustur. Bu sonuca gore "sorumluluk algisi" alt boyutunu olusturan "Cocugunuz evdeyken hangi siklikta onun beslenmesiyle ilgili sorumluluk alirsiniz?", "Cocugunuzun yiyecegi porsiyonlarin buyuklugune ne siklikta siz karar verirsiniz?" ve "Cocugunuzun dogru/saglikli yiyecekler yeme karari ne siklikla sizin sorumlulugunuzdadir?" seklindeki uc sorusunun algilanmasinin orneklem grubunun ozelliklerine gore degistigi soylenebilir. Bu alt boyut dusuk guvenirlikte bir ic tutarlilik gostermesine karsin faktor-madde yukleri yuksek bulunmus ve CBA'nin Turkce formunun son modelinde kalmistir.

Cocuk Beslenme Anketi'nin zamana karsi degismezligini gosteren test-tekrar test guvenirligi sonuclari yedi alt boyutun test-tekrar test puanlari arasinda istatistiksel olarak pozitif yonde anlamli bir iliski oldugunu gostermistir. Bu sonuclar, ebeveynlerin "cocuklarini besleme konusundaki sorumluluk algilarinin", "tartiya iliskin algilarinin", "cocuklarinin tartisina iliskin kaygilarinin" ve cocuklarinin yemesini "kisitlama", "yemege zorlama" ve yemelerini "izleme" gibi kontrol uygulamalarinin uc haftalik donemde degismedigini gostermektedir.

Kapsam gecerliligi, olcek maddelerinin belirli bir amaca yonelik olarak kavramsal ana kutleyi temsil etme derecesidir (27). Amaci, olcme aracinda bulunan maddelerin olculmek istenen alani temsil edip etmedigini bir uzman grubuna inceleterek, anlamli maddelerden olusan butunu olusturmaktir (28). Bu calismada da Turkce'ye cevrilen CBA maddelerinin dil ve kulture uygunlugunu degerlendirmek uzere alinan uzman goruslerinin uyumlu oldugu belirlenmistir. Bu sonuclar dogrultusunda Turkce'ye cevrilen CBA'nin ifadelerinin Turk kulturune uygun oldugu, olculmek istenen alani temsil ettigi ve kapsam gecerliliginin saglandigi soylenebilir.

Yapi gecerligi icin alt boyutlarin uyumunu dogrulamak amaciyla yapilan dogrulayici faktor analizinde alt boyut ile maddeler arasindaki faktor yukunun en az 0,30 ve uzerinde olmasi onerilir (29). Bu calismada, CBA'nin tum maddelerinin kendi alt boyutu ile olan faktor yuklerinin 0,30'dan buyuk oldugu belirlenmistir. Yapilan ilk dogrulayici faktor analizinde uyum indekslerinin istenen duzeyde olmadigi gorulmustur. Modifikasyon onerileri dogrultusunda 8. ile 9., 21. ile 22. ve 23. ile 24. maddelerin hata varyanslari arasinda modifikasyon yapildiktan sonra elde edilen dogrulayici faktor analizi sonucunda uyum indeksleri yeterli duzeyde bulunmustur. Hata varyanslarinda uyarlama yapilan madde ciftlerinin kendi aralarinda cok yuksek korelasyon oldugu belirlenmistir. Maddelerin olctugu alanlar birbiriyle iliskili oldugu icin bu sonucun (madde ciftleri arasindaki korelasyonun yuksek olmasinin) normal oldugu kabul edilmistir.

Dogrulayici faktor analizinde uyum indekslerinden biri olan ki-kare sonucunun anlamli cikmamasi beklenir ancak uygulamada genelde anlamli ciktigi gorulur, cunku bu deger orneklem buyuklugune cok duyarlidir. Bunun yerine ki-kare degeri serbestlik derecesine bolunur ve cikan degerin iki ya da altinda olmasi modelin iyi bir model oldugunu, bes ya da daha altinda olmasi modelin kabul edilebilir bir uyum iyiligine sahip oldugunu gosterir (28, 29). RMSEA'nin 0,080'e esit ya da kucuk olmasi ve p degerinin 0.05'den kucuk olmasi (istatistiksel olarak anlamli olmasi) uyumun iyi oldugunu (28, 29), 0,10'a esit ya da kucuk olmasi ise uyumun zayif oldugunu gosterir (28). SRMR'nin 0,10'dan kucuk olmasi, CFI, NNFI degerlerinin 0,90'a esit ya da ustunde olmasi, AGFI'nin 0,80'e esit ya da ustunde olmasi, GFI degerinin 0,85'e esit ya da ustunde olmasi uyumun oldugunu gosterir (28, 29). Bu calismada, uyum indeksleri verilerin modelle uyumlu oldugunu, yedi alt boyutlu yapiyi dogruladigini, olcegin madde alt boyutlarinin olcekle uyumlu oldugunu, her bir alt boyuttaki maddelerin kendi alt boyutunu yeterli olarak tanimladigini gostermistir.

Calismanin sonuclari, orijinal olcekte yer alan 30 maddenin, madde-faktor yuklerinin kabul edilebilir oldugunu gosterdiginden olcekte kalmasina karar verilmistir. Sekizinci, dokuzuncu ve 20.-24. maddelerin faktor yukleri (0,31-0,37) orijinal calismaya gore dusuk bulunmakla birlikte kabul edilebilir duzeydedir. Bu maddelerin, yapilan bazi calismalarda faktor yuklerinin siklikla dusuk bulunmasi nedeniyle olcekten cikarildigi belirlenmistir (17, 18, 26). Calismada ise bu maddeler olcekten cikarilmamistir. Bu maddeleri Turk ebeveynlerin, Ispanyol, Japon ve Afrika'li-Amerika'li ebeveynler gibi algiladiklari soylenebilir (17, 18, 26). Calismada 'kisitlama' alt boyutunda yer alan 20 ve 24. maddelerin faktor yukleri orijinal calismadan dusuk cikmistir. Bu maddeler, literaturdeki bazi calismalarda faktor yuklerinin dusuk bulunmasi nedeniyle olcekten cikarilmistir (17, 18, 26). Bu sonuc bu maddelerin kulturel faktorlerden etkilendigini gostermektedir.

SONUC

Calisma sonuclari, ebeveynlerin cocuklarinin obeziteye yatkinligiyla iliskili algi, kaygi ve beslemesiyle iliskili uygulamalarini olcen CBA'nin gecerli ve guvenilir bir arac oldugunu gostermistir. Bu dogrultuda CBA'nin cocuk ve ailesi ile calisan saglik profesyonelleri tarafindan cocukluk obezitesini etkileyen aileye ait faktorleri tespit etmek icin kullanilmasi onerilir. Olcek ayrica obeziteyi onleme programlari icin gecerli ve guvenilir bilgi saglayarak daha etkili programlar yapilmasina ve programlarin degerlendirilmesine olanak saglayacaktir.

Etik Komite Onayi: Bu calisma icin etik komite onayi Istanbul Universitesi Istanbul Tip Fakultesi Etik Komitesi'nden (2009/2843-80) alinmistir.

Hasta Onami: Yazili bilgilendirilmis onam bu calismaya katilan cocuklarin ailelerinden alinmistir.

Hakem Degerlendirmesi: Dis bagimsiz.

Yazar Katkilari: Fikir - L.E., S.K., A.E.; Tasarim - L.E., A.E., S.K.; Denetleme - A.E., S.K.; Kaynaklar - L.E.; Malzemeler - L.E., A.E.; Veri Toplanmasi ve/veya Islemesi L.E., A.E.; Analiz ve/veya Yorum - A.E., L.E.; Literatur Taramasi - L.E.; Yaziyi Yazan - L.E., A.E.; Elestirel Inceleme - L.E., A.E.; Diger - L.E., A.E.

Tesekkur: Yazarlar, bu calismaya destek oldugu icin Marmara Universitesi Bilimsel Arastirma Projeleri Birimi'ne tesekkur ederler.

Cikar Catismasi: Yazarlar cikar catismasi bildirmemislerdir.

Finansal Destek: Bu calisma Marmara Universitesi Bilimsel Arastirma Projeleri Birimi tarafindan desteklenmistir (Proje No: SAG-C-DRP-171209-0335).

Ethics Committee Approval: Ethics committee approval was received for this study from the ethics committee of Istanbul University Istanbul School of Medicine (2009/2843-80).

Informed Consent: Written informed consent was obtained from children's parents who participated in this study.

Peer-review: Externally peer-reviewed.

Author Contributions: Concept - L.E., S.K., A.E.; Design - L.E., A.E., S.K.; Supervision - A.E., S.K.; Resources - L.E.; Materials - L.E., A.E.; Data Collection and/or Processing - L.E., A.E.; Analysis and/or Interpretation - A.E., L.E.; Literature Search - L.E.; Writing Manuscript - L.E., A.E.; Critical Review - L.E., A.E.; Other - L.E., A.E.

Acknowledgements: The authors thanks to Marmara University Scientific Research Project Department for supporting this study.

Conflict of Interest: No conflict of interest was declared by the authors.

Financial Disclosure: This study was supported by the Marmara University Scientific Research Projects Coordination Unit (Project number: SAG-CDRP-171209-0335).

KAYNAKLAR

(1.) Gonoz H. Sismanlik. In: Neyzi O, Ertugrul TY,eds. Pediatri. 3 . Baski. Istanbul: Nobel Kitabevleri; 2002.p.221-6.

(2.) cdc.gov [Internet]. Childhood Obesity Facts [cited 2016 July 29]. Available from: https://www.cdc.gov/healthyschools/obesity/facts.htm

(3.) Cali AMG, Caprio S. Prediabetes and type 2 diabetes in youth: an emerging epidemic disease? Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes 2008; 15: 123-7. [CrossRef]

(4.) Li S, Chen W, Srinivasan SR, Bond MG, Tang R, Urbina EM, et al. Childhood cardiovascular risk factors and carotid vascular changes in adulthood: the Bogalusa Heart Study. JAMA 2003; 290: 2271-6. [CrossRef]

(5.) Turkiye Saglikli Beslenme ve Hareketli Hayat Programi Saglik Bakanligi, Turkiye Halk Sagligi Kurumu, Yayin No:773, Ankara, 2013.

(6.) OBESITY. The Policy Challenges. The Report of the National Taskforce on Obesity; 2005.

(7.) Birch LL, Fisher JO, Grimm-Thomas K, Markey CN, Sawyer R, Johnson SL. Confirmatory factor analysis of the Child Feeding Qustionnaire: A measure of parental attitudes, beliefs and practices about child feeding and obesity proneness. Appetite 2001; 36: 201-10. [CrossRef]

(8.) Birch LL, Fisher JO. Development of eating behaviors among children and adolescents. Pediatrics 1998; 101(Suppl 2): 539-49.

(9.) Rolls BJ, Engell D, Birch LL. Serving portion size influences 5-year-old but not 3-year-old children's food intakes. J Am Diet Assoc 2000; 100: 232-4. [CrossRef]

(10.) Spruijt-Metz D, Li C, Cohen E, Birch L, Goran M. Longitudinal influence of mother's child-feeding practices on adiposity in children. J Pediatr 2006; 148: 314-20. [CrossRef]

(11.) Moens E, Braet C, Soetens B. Observation of family functioning at mealtime: a comparison between families of children with and without overweight. J Pediatr Psychol 2007; 32: 52-63. [CrossRef]

(12.) Davison KK, Birch LL. Childhood overweight: a contextual model and recommendations for future research. Obes Rev 2001; 2: 159-71. [CrossRef]

(13.) Sencan H. Sosyal ve Davranissal Olcumlerde Guvenirlik ve Gecerlik. 1.Baski. Ankara: Sozkesen Matbaacilik; 2005.

(14.) Costanzo PR, Woody EZ. Domain-specific parenting styles and theirimpact on the child's development of particular deviance: The example of obesityproneness. Journal of Social and Clinical Psychology 1985; 3: 425-45. [CrossRef]

(15.) Camci N, Bas M, Buyukkaragoz AH. The psychometric properties of the Child Feeding Questionnaire (CFQ) in Turkey. Appetite 2014; 78: 49-54. [CrossRef]

(16.) Polat S, Erci B. Psychometric properties of the Child Feeding Scale in Turkish mothers. Asian Nurs Res 2010; 4: 111-21. [CrossRef]

(17.) Anderson CB, Hughes SO, Fisher JO, Nicklas TA. Cross-cultural equivalence of feeding beliefs and practices: the psychometric properties of the Child Feeding Questionnaire among Blacks and Hispanics. Prev Med 2005; 41: 521-31. [CrossRef]

(18.) Kaur H, Li C, Nazir N, Choi WS, Resnicow K, Birch LL, et al. Confirmatory factor analysis of the Child-Feeding Questionnaire among parents of adolescents. Appetite 2006; 47: 36-45. [CrossRef]

(19.) Matheson DM, Robinson TN, Varady A, Killen JD. Do Mexican-American mothers' food-related parenting practices influence their children's weight and dietary intake? J Am Diet Assoc 2006; 106: 1861-5. [CrossRef]

(20.) Boles RE, Nelson TD, Chamberlin LA, Valenzuela JM, Sherman SN, Johnson SL, et al. Confirmatory factor analysis of the Child Feeding Questionnaire among low-income African American families of preschool children. Appetite 2010; 54: 402-5. [CrossRef]

(21.) Carnell S, Wardle J. Associations between multiple measures of parental feeding and children's adiposity in United Kingdom preschoolers. Obesity (Silver Spring) 2007; 15: 137-44. [CrossRef]

(22.) Montgomery C, Jackson DM, Kelly LA, Reilly JJ. Parental feeding style, energy intake and weight status in young Scottish children. Br J Nutr 2006; 96: 1149-53. [CrossRef]

(23.) Crouch P, O'dea JA, Battisti R. Child feeding practices and perceptions of childhoodoverweight and childhood obesity risk amongmothers of preschool children. Nutrition & Dietetics 2007; 64: 151-8. [CrossRef]

(24.) Corsini N, Danthiir V, Kettler L, Wilson C. Factor structure and psychometric properties of the Child Feeding Questionnaire in Australian preschool children. Appetite 2008; 51: 474-81. [CrossRef]

(25.) Hewitt AM, Stephens C. Healthy eating among 10-13-year-old New Zealand children: understanding choice using the Theory of Planned Behaviour and the role of parental influence. Psychol Health Med 2007; 12: 526-35. [CrossRef]

(26.) Geng G, Zhu Z, Suzuki K, Tanaka T, Ando D, Sato M, et al. Confirmatory factor analysis of the Child Feeding Questionnaire (CFQ) in Japanese elementary school children. Appetite 2009; 52: 8-14. [CrossRef]

(27.) Gozum S, Aksayan S. Kulturlerarasi olcek uyarlamasi icin rehber II: Psikometrik ozellikler ve kulturlerarasi karsilastirma. Hemsirelikte Arastirma Gelistirme Dergisi 2003; 1: 3-14.

(28.) Harrington D. Confirmatory Factor Analysis. Tripodi T (ed). Oxford University Pres. Inc, Newyork; 2009.

(29.) Simsek OF. Yapisal Esitlik Modellemesine Giris (Temel Ilkeler ve LISREL Uygulamalari). Ankara: Ekinoks Basim Yayin ve Dagitim; 2007.

Leyla Erdim (1), Ayse Ergun (2), Sema Kuguoglu (3)

(1) Istanbul Universitesi Saglik Bilimleri Fakultesi, Ebelik Bolumu, Istanbul, Turkiye

(2) Marmara Universitesi Saglik Bilimleri Fakultesi, Hemsirelik Bolumu, Istanbul, Turkiye

(3) Acibadem Universitesi Saglik Bilimleri Fakultesi, Hemsirelik Bolumu, Istanbul, Turkiye

Cite this article as: Erdim L, Ergun A, Kuguoglu S. Okulcagi Cocuklarinda Cocuk Beslenme Anketinin Gecerlik ve Guvenirligi. Clin Exp Health Sci 2017: DOI: 10.5152/clinexphealthsci.2017; 7: 100-6

Bu calisma 23-26 Ekim 2010da Danimarka Kophenag'da yapilan 3. Avrupa Pediatri Akademi Dernegi kongresinde poster bildiri olarak sunuldu.

This study was presented included in an poster presentation at the 3 (rd) Congress of the European Academy of Paediatric Societies - EAPS in Copenhagen, Denmark - October23-26,2010.

Sorumlu Yazar/Correspondence Author: Leyla Erdim E-posta/E-mail: lerdim@istanbul.edu.tr

Gelis Tarihi/Received: 19.08.2016 Kabul Tarihi/Accepted: 15.12.2016 Cevrimici Yayin Tarihi/Available Online Date: 26.04.2017 DOI: 10.5152/clinexphealthsci.2017.160
Tablo 1. Turkce Cocuk Beslenme Anketinin guvenilirligi

Alt boyut                          Cronbach Alfa   Test-retest
                                                   reliability
                                   (n=495)         (n=84) (*)

Sorumluluk algisi                    0,59            0,418
Ebeveynlerin tarti algisi            0,70            0,647
Cocugun algilanan tartisi            0,77            0,635
Ebeveynlerin cocuklarinin            0,72            0,640
tartilari hakkindaki kaygilari
Kisitlama                            0,79            0,540
Yemege zorlama                       0,70            0,587
Izlem                                0,81            0,572

(*) Tum korelasyonlar istatistiksel olarak anlamli ve p<0,001 dir.

Tablo 2. Cocuk Beslenme Anketi alt boyutlarinin madde-toplam puan
korelasyon analizi sonuclari

Alt boyutlar                                 Madde-toplam puan
                                             korelasyonlari
                                              (n=495)
                                 Madde          r                 p

Sorumluluk algisi                  1           0,44              0,000
                                   2           0,40              0,000
                                   3           0,39              0,000
Ebeveynlerin tarti algisi          4           0,45              0,000
                                   5           0,59              0,000
                                   6           0,50              0,000
                                   7           0,40              0,000
Cocugun algilanan tartisi          8           0,52              0,000
                                   9           0,54              0,000
                                  10           0,60              0,000
                                  11           0,54              0,000
                                  12           0,50              0,000
                                  13 (*)         -                 -
Ebeveynlerin cocuklarinin         14           0,41              0,000
tartilari hakkindaki kaygilari
                                  15           0,64              0,000
                                  16           0,58              0,000
Kisitlama                         17           0,47              0,000
                                  18           0,51              0,000
                                  19           0,48              0,000
                                  20           0,47              0,000
                                  21           0,55              0,000
                                  22           0,52              0,000
                                  23           0,51              0,000
                                  24           0,51              0,000
Yemege zorlama                    25           0,53              0,000
                                  26           0,48              0,000
                                  27           0,46              0,000
                                  28           0,48              0,000
Izlem                             29           0,63              0,000
                                  30           0,70              0,000
                                  31           0,69              0,000

(*) Calisma grubumuz 6. sinif ve uzerini icermedigi icin 13. madde
kapsam disi birakilmistir.

Tablo 3. Cocuk Beslenme Anketinin dogrulayici faktor analizi sonucu
elde edilen genel uyum katsayilari

Uyum indeksi                   Ilk DFA sonuclari      Modifikasyon
                               (kuramsal model)       sonrasi DFA
                                                      Sonuclari

Ki-kare /p degeri              1944,32/p=0,00          1171,44/p=0,00
                               (p<0,05)                (p<0,05)
Serbestlik derecesi             384                     381
Ki-kare degeri: serbestlik     1944,32:
derecesi                        384=5,06               1171,44: 381=3,07
RMSEA/p                           0,091 (p<0,05)          0,065 (p<0,05)
SRMR                              0,075                   0,071
CFI                               0,83                    0,91
NNFI                              0,80                    0,90
GFI                               0,79                    0,86
AGFI                              0,75                    0,83

RMSEA: yaklasik hatalarin ortalama karakoku; SRMR: standardize ortalama
hatalarin karekoku; CFI: karsilastirmali uyum indeksi; NNFI:
normlastirilmamis uyum indeksi; GFI: uyum iyiligi indeksi; AGFI:
ayarlanmis uyum iyiligi indeksi

Tablo 4. Cocuk Beslenme Anketinin faktor-faktor korelasyonlari

                 F1          F2           F3          F4        F5

F1
sorumluluk
algisi            -
F2
ebeveynlerin
tarti algisi     0,045
F3 cocugun
algilanan
tartisi          0,005        0,131(*)
F4 kaygi         0,083        0,135(*)     0,229(*)
F5
kisitlama        0,106        0,005        0,007      0,293(*)
F6 yemege
zorlama          0,205(*)    -0,036       -0,208(*)   0,008     0,332(*)
F7 izlem         0,379(*)    -0,0.19       0,015      0,233(*)  0,288(*)

               F6        F7

F1
sorumluluk
algisi
F2
ebeveynlerin
tarti algisi
F3 cocugun
algilanan
tartisi
F4 kaygi
F5
kisitlama
F6 yemege
zorlama
F7 izlem       0,200 (*)  -

(*) p<0,01

Tablo 5. Tanimlayici istatistikler ve Cronbach alfa degerleri (n=495)

Alt boyut            Minimum   Maksimum   Ortalama[+ or -]SS   Cronbach
                                                               alfa

Sorumluluk           1,33      5,00       4,14[+ or -]0,67     0,59
algisi
Ebeveynlerin         1,25      5,00       2,94[+ or -]0,47     0,70
tarti algisi
Cocugun              1,20      5,00       2,95[+ or -]0,44     0,77
algilanan tartisi
Ebeveynlerin         1,00      5,00       3,36[+ or -]1,15     0,72
cocuklarinin
tartilari
hakkindaki
kaygilari
Kisitlama            1,00      5,00       3,24[+ or -]0,97     0,79
Yemege               1,00      5,00       3,48[+ or -]1,10     0,70
zorlama
Izlem                0,75      3,75       2,96[+ or -]0,70     0,81

SS: standart sapma
COPYRIGHT 2017 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Ozgun Arastirma/Original Article
Author:Erdim, Leyla; Ergun, Ayse; Kuguoglu, Sema
Publication:Clinical and Experimental Health Sciences
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Sep 1, 2017
Words:5480
Previous Article:Differences in Physical Activity and Physical Fitness Level in Patients with Fibromyalgia Syndrome and Healthy Individuals/Fibromyalji Sendromlu...
Next Article:Bor ve Sagligimiza Olan Etkilerine Guncel Bir Bakis/Boron and a Current Overview of its Effects on Health.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters