Printer Friendly

OCCUPATIONAL EXPOSURE TO CHROMIUM(VI) COMPOUNDS/NARAZENIE ZAWODOWE NA ZWIAZKI CHROMU(VI).

WSTEP

Do najwazniejszych zwiazkow chemicznych zawierajacych chrom(VI) nalezy: tlenek chromu(VI), dichlorek ditlenek chromu, zwany zwyczajowo chlorkiem chromylu, oraz sole nieorganiczne--chromiany(VI) i dichromiany(VI). W stanie czystym nie udalo sie wyodrebnic kwasu chromowego(VI) ani jego oligomerow (tzw. polikwasow chromowych). Zwiazki te wystepuja tylko w roztworach wodnych. Niektore pigmenty zawierajace chrom(VI) sa mieszaninami roznych zwiazkow chemicznych, czesto o zmiennym lub nieokreslonym jednoznacznie skladzie (np. czerwony chromian molibdenian siarczan olowiu lub zolty sulfochromian olowiu). Jonowi chromu na +6. stopniu utlenienia ([Cr.sup.6+]) przypisano nastepujace numery: 18540-29-9 w CAS (Chemical Abstracts Service) oraz GB6262000 w RTECS (Registry of Toxic Effects of Chemical Substances).

Zharmonizowana klasyfikacje i oznakowanie ustalono dla 16 zwiazkow chemicznych zawierajacych chrom(VI). Pozostale zwiazki chromu(VI) sa objete zbiorczym numerem indeksowym 024-017-00-8 (z wyjatkiem chromianu(VI) baru)--zgodnie z tabela 3.1 w zalaczniku VI do Rozporzadzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Wspolnot Europejskich (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji oraz mieszanin (classification, labelling and packaging--CLP), zmieniajacego i uchylajacego dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniajacego rozporzadzenie WE nr 1907/2006 z dnia 31 grudnia 2008 r. [1].

Wszystkie zwiazki chromu(VI) sa zaklasyfikowane jako rakotworcze--wiekszosc zostala zaliczona do kategorii 1B wedlug ww. klasyfikacji CLP na podstawie wynikow badan na zwierzetach. Tlenek chromu(VI), chromiany(VI) cynku oraz chromian(VI) i dichromian(VI) niklu(II) sa zaklasyfikowane do kategorii 1A, czyli do substancji, w odniesieniu do ktorych dowody rakotworczosci pochodza przede wszystkim z badan epidemiologicznych. Ze wzgledu na dzialanie mutagenne na komorki rozrodcze rozpuszczalne zwiazki chromu(VI) (sole metali alkalicznych i amonu, tritlenek chromu) oraz chlorek chromylu zostaly rowniez zaklasyfikowane do kategorii 1B mutagennosci, a chromian(VI) niklu(II) do kategorii 2.

Wiekszosc zwiazkow chromu(VI) to substancje dzialajace szkodliwie na rozrodczosc (zarowno na plodnosc, jak i na plod), nalezace najczesciej do kategorii 1B. Zwiazki chromu(VI) (z wyjatkiem chromianu(VI) olowiu(II) i pigmentow o zlozonej budowie) sa zaklasyfikowane jako substancje dzialajace uczulajaco, glownie na skore, ale w niektorych przypadkach rowniez na drogi oddechowe. Rozpuszczalnosc w wodzie poszczegolnych zwiazkow chromu(VI) wplywa na ich klasyfikacje ze wzgledu na toksycznosc ostra i zrace/drazniace dzialanie. Rozpuszczalne zwiazki chromu(VI) zaklasyfikowano do roznych kategorii w zaleznosci od drogi podania--dzialajace bardzo toksycznie przez drogi oddechowe (kategoria 2), toksycznie po polknieciu (kategoria 3) oraz toksycznie lub szkodliwie w kontakcie ze skora (kategoria 3 lub 4).

Nierozpuszczalne zwiazki chromu(VI) wykazuja mniejsza toksycznosc ostra, niektore z nich w ogole nie wymagaja przypisania do tej klasy zagrozenia, a pozostale sa zaklasyfikowane wylacznie w przypadku podania droga pokarmowa do kategorii 4 (dzialajace szkodliwie). Wplyw rozpuszczalnosci w wodzie na klasyfikacje zwiazkow chromu(VI) jest rowniez widoczny w przypadku dzialania zracego oraz drazniacego--kryteria klasyfikaqi spelniaja tylko substancje dobrze rozpuszczalne w wodzie lub ulegajace w niej rozkladowi. Tritlenek chromu, chlorek chromylu i chromian(VI) chromu(III) zaklasyfikowano ze wzgledu na dzialanie zrace do najwyzszej kategorii, czyli 1A. Pozostale rozpuszczalne zwiazki chromu(VI) przypisano do kategorii 1B, z wyjatkiem dichromianu(VI) potasu, zaklasyfikowanego jedynie jako drazniacy (kategoria 2) oczy i skore oraz ze wzgledu na mozliwosc podraznienia drog oddechowych jako STOT SE 3 (substancja dzialajaca toksycznie na narzady docelowe--narazenie jednorazowe, kategoria 3) [1].

Wiele zwiazkow chromu(VI) zamieszczonych w "Wykazie substancji stwarzajacych zagrozenie", ktory jest zalacznikiem do rozporzadzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 [1], zostalo zaklasyfikowanych jako substancje dzialajace toksycznie na narzady docelowe w wyniku powtarzanego narazenia kategorii 1 lub 2 (STOT RE 1 lub 2) [1]. Nie ma w tym przypadku widocznej zaleznosci od rozpuszczalnosci tych substancji w wodzie.

Klasyfikacja zwiazkow chromu(VI) ze wzgledu na wlasnosci fizykochemiczne odzwierciedla wlasciwosci utleniajace tych substancji. Tritlenek chromu(VI) i chromian(VI) chromu(III) zaklasyfikowano jako substancje stale utleniajace kategorii 1, rozpuszczalne w wodzie dichromiany(VI) jako substancje stale utleniajace kategorii 2, a chlorek chromylu jako substancje ciekla utleniajaca kategorii 1. Wszystkie zwiazki chromu(VI) sa zaklasyfikowane jako substancje stwarzajace zagrozenie dla srodowiska wodnego kategorii 1 (dzialajace bardzo toksycznie na organizmy wodne) ze wzgledu na dzialanie zarowno ostre, jak i przewlekle (dlugotrwale zmiany) [1].

Celem artykulu jest przedstawienie informacji na temat zastosowania zwiazkow chromu(VI), aktualnych danych dotyczacych narazenia zawodowego na te zwiazki w Polsce, wplywu zwiazkow chromu(VI) na zdrowie czlowieka w warunkach narazenia ostrego i przewleklego oraz ilosciowych ocen dzialania rakotworczego, ktore umozliwiaja oszacowanie dodatkowego ryzyka nowotworow w zaleznosci od stezenia Cr(VI) w srodowisku pracy.

METODY PRZEGLADU

Przegladu pismiennictwa dokonano z wykorzystaniem faktograficznych (ExPub-Expert Publishing) i bibliograficznych (PubMed, Ebsco) baz naukowych czasopism recenzowanych. W opracowaniu wzieto pod uwage prace na temat narazenia zawodowego na zwiazki chromu(VI) ze szczegolnym zwroceniem uwagi na dane dotyczace skutkow zdrowotnych. Uwzgledniono takze informacje z baz danych, w ktorych gromadzone sa informacje o narazeniu na zwiazki chromu(VI) --z Centralnego Rejestru Danych o Narazeniu na Substancje Chemiczne, Ich Mieszaniny, Czynniki lub Procesy Technologiczne o Dzialaniu Rakotworczym lub Mutagennym (prowadzonego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w todzi--IMP) oraz z ogolnopolskiej bazy danych o narazeniu na czynniki szkodliwe (prowadzonej przez Wojewodzka Stacje Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy).

WYNIKI PRZEGLADU

Zastosowanie zwiazkow chromu(VI)

Tlenek chromu(VI) jest stosowany w obrobce powierzchni metalowych w celu zabezpieczenia przed korozja lub w celach dekoracyjnych (chromowanie, anodowanie), jako dodatek do stali nierdzewnej chromowej, w syntezie chemicznej jako silny srodek utleniajacy i jako katalizator oraz w srodkach do ochrony drewna [2,3].

Chromiany(VI) i dichromiany(VI) sodu i potasu sa surowcami do produkcji innych zwiazkow chromu oraz skladnikami srodkow ochrony drewna. Dichromian(VI) potasu, ze wzgledu na silne wlasciwosci utleniajace, jest powszechnie stosowanym odczynnikiem chemicznym w laboratoriach, a jego roztwor w stezonym kwasie siarkowym(VI) byl powszechnie wykorzystywany do mycia szkla laboratoryjnego. Chromiany(VI) sodu, potasu i amonu sa takze stosowane w barwnikach zaprawowych, jako katalizatory, a takze w srodkach do garbowania skor, chociaz w krajach Unii Europejskiej w garbarniach stosuje sie obecnie siarczan(VI) chromu(III). Chromiany(VI) wapnia, strontu i baru sa stosowane m.in. jako srodki antykorozyjne, pigmenty oraz w ogniwach galwanicznych. Chromiany metali ciezkich uzywa sie przede wszystkim jako pigmenty [2,3].

Ze wzgledu na rakotworcze dzialanie zwiazkow chromu(VI) Unia Europejska objela duza grupe tych substancji prawnym wymogiem uzyskiwania zezwolen, co praktycznie ograniczy ich stosowanie. Obecnie uznano, ze 15 substancji chemicznych zawierajacych chrom(VI) budzi szczegolnie duze obawy (tzw. substances of very high concern--SVHC) i w konsekwencji objeto je procedure uzyskiwania zezwolen. S4 to: tlenek chromu(VI), chromiany(VI) i dichromiany(VI) sodu i potasu, chromiany(VI): strontu, chromu(III), olowiu(II) i dichromian(VI) amonu, a takze bis(chromian(VI)) wodorotlenek dicynku potasu, chromian(VI) oktawodorotlenek pentacynku, zokieri pigmentowa 34, czerwien pigmentowa 104 oraz kwasy chromowy(VI) i dichromowy(VI) wraz z ich oligomerami [4,5].

Zastosowanie wybranych zwiazkow chromu(VI) przedstawiono w tabeli 1.

Narazenie zawodowe na zwiazki chromu(VI)

Narazenie na zwiazki chromu(VI) wystepuje podczas ich produkcji i stosowania, np. w galwanizerniach i laboratoriach, ale rowniez podczas produkcji stopow metali zawierajacych chrom i podczas spawania stali nierdzewnej. Nalezy podkreslic, ze na stanowiskach pracy w przemysle czesto wystepuja mieszaniny roznych zwiazkow chromu, zawierajace zarowno chrom(VI), jak i chrom(III).

Informacje o liczbie zakladow pracy, ktore zglosily prace w kontakcie ze zwiazkami chromu(VI), oraz osob zawodowo narazonych na poszczegolne zwiazki chromu(VI) w Polsce w latach 2005-2011, na podstawie informacji przeslanych do Centralnego Rejestru Danych o Narazeniu na Substancje Chemiczne, Ich Mieszaniny, Czynniki lub Procesy Technologiczne o Dzialaniu Rakotworczym lub Mutagennym, prowadzonego przez IMP, zestawiono w tabeli 2. Najbardziej w ww. latach rozpowszechniony byl dichromian(VI) potasu. W ostatnich latach zwiazek ten zglaszalo corocznie okolo 400 zakladow pracy, a liczba raportowanych narazonych osob przekraczala 4 tys. Po ponad 1 tys. narazonych osob zgloszono rowniez w przypadku tlenku chromu(VI), chromianu(VI) potasu i innych zwiazkow chromu(VI). Wsrod zgloszonych do rejestru stanowisk pracy zdecydowanie przewazaly stanowiska labo ratoryjne (ponad 75% w latach 2011-2012). Ponad 10% stanowily stanowiska pracy zwiazane z galwanizaj lub trawieniem powierzchni, a okolo 4%--stanowiska spawaczy [6-8].

Przykladowo w 2011 r. przekroczenie wartosci najwyzszego dopuszczalnego stezenia (NDS) dla chromu(VI) (chromiany i dichromiany(VI)--w przeliczeniu na Cr(VI)) zglosilo do rejestru 11 zakladow pracy [6]. Ponadnormatywne stezenia odnotowano na 12 stanowiskach pracy, na ktorych bylo narazonych lacznie 60 osob. Na 7 stanowiskach zwiazanych z galwanizaj pracowalo lacznie 17 osob, a stezenie chromu wynosilo 0,11-0,96 mg/[m.sup.3] (na 2 stanowiskach pracy spawaczy--12 osob narazonych--wynosilo ono 0,22-0,27 mg/[m.sup.3]). Przy produkcji farb zawierajacych pigmenty chromowe, gdzie stezenie chromu wynosilo 0,21 mg/[m.sup.3], zatrudnionych bylo 14 osob, a w oczyszczalni sciekow--12 osob (zmierzone stezenie chromu wynosilo 0,21 mg/[m.sup.3]). Jedna osoba pracowala na stanowisku laboratoryjnym, na ktorym stezenie chromu wynosilo 0,18 mg/[m.sup.3]. Nalezy podkreslic, ze zaklady pracy nie zawsze wlasciwie oznaczaja stezenia Cr(VI)--w wielu przypadkach podawane jest stezenie chromu calkowitego [6].

Stanislawska i wsp. [9] ocenili narazenie zawodowe 14 spawaczy z 2 zakladow pracy, ktorzy roznymi technikami spawaja stal chromowo-niklowa zawierajaca 18% chromu. Srednie wazone stezenie Cr(VI) w strefie oddychania pracownikow wynosilo 0,001-0,02 mg/[m.sup.3] (w tym Cr(VI) rozpuszczalny--0,002-0,02 mg/[m.sup.3], a nierozpuszczalny--0,001-0,01 mg/[m.sup.3]), podczas gdy wyniki pomiarow sredniego stezenia chromu calkowitego wynosily 0,002-0,85 mg/[m.sup.3]. Najwieksze stezenia Cr(VI) wystepowaly przy spawaniu technika MIG (metal inert gas--spawanie drutem w oslonie gazow ochronnych--zawartosc Cr w drucie 18,9%), mniejsze przy zastosowaniu technik MMA (manual metal arc--reczne spawanie elektroda otulona zawierajaca 23% Cr) lub TIG (tungsten inert gas--spawanie elektroda nietopliwa w oslonie gazow).

Wedlug informacji z ogolnopolskiej bazy danych prowadzonej przez Wojewodzka Stacje Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy oraz informacji uzyskanych z Glownego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) w latach 2008-2012 narazenie na chromiany(VI) i dichromiany(VI) wystepowalo w przedsiebiorstwach o bardzo zroznicowanym profilu dzialalnosci. W bazie zarejestrowano przedsiebiorstwa o dzialalnosci opisanej 22 roznymi numerami Polskiej Klasyfikacji Dzialalnosci (PKD) [10].

W zakladach pracy objetych nadzorem GIS w latach 2008-2012 nie stwierdzono stezenia wiekszego od wartosci najwyzszego dopuszczalnego stezenia (NDS) rownej 0,1 mg/[m.sup.3] ani najwyzszego dopuszczalnego stezenia chwilowego (NDSCh) rownego 0,3 mg/[m.sup.3] dla chromianow(VI) i dichromianow(VI) [10]. Dokladniejsze dane z tych zakladow z lat 2011-2012 wskazuja, ze na chromiany(VI) i dichromiany(VI) w stezeniach powyzej 0,5 wartosci NDS byly narazone odpowiednio 64 i 34 osoby, a ponad 700 osob kazdego roku bylo narazonych na omawiane zwiazki w stezeniach powyzej 0,1-0,5 wartosci NDS [10].

Dzialanie zwiazkow chromu(VI) na ludzi

Zwiazki chrom(VI) moga dostawac sie do organizmu drogami pokarmowa, oddechowy i przez skore. Wchlanianie zwiazkow Cr(VI) z ukladu oddechowego zalezy od ich rozpuszczalnosci w wodzie--od latwo rozpuszczalnych i szybko wchlanianych do trudno rozpuszczalnych lub nierozpuszczalnych i nieulegajacych wchlanianiu w drogach oddechowych [11,12].

Glownymi objawami ostrego narazenia inhalacyjnego ludzi na zwiazki chromu(VI) jest dzialanie drazniace uklad oddechowy (dusznosc, kaszel, lzawienie, kichanie, wyciek z nosa). Zawroty i bole glowy obserwowano u pojedynczych osob lub w niewielkich grupach pracownikow (N [less than or equal to] 5) narazonych na duze stezenie Cr(VI) (nie podano wielkosci stezenia). Narazenie inhalacyjne krotkotrwale osob wczesniej uczulonych na zwiazki Cr(VI) moze byc przyczyna astmy i objawow zaburzenia oddychania zwiazanych z I typem odpowiedzi alergicznej (zmniejszenie pojemnosci pluc, zaczerwienie twarzy, swedzenie w gardle, oddychanie przez nos, kaszel, swiszczacy oddech) [13].

Rozpuszczalne w wodzie zwiazki chromu(VI) dzialaja zraco na oczy, blony sluzowe i skore, powodujac owrzodzenia i kontaktowe zapalenie skory [3,14]. Opisano 2 przypadki zgonu w wyniku oblania skory goracym (> 90[degrees]C), zakwaszonym roztworem rozpuszczalnych chromianow(VI). U pacjentow oprocz powaznych uszkodzen skory obserwowano uszkodzenie nerek [15, cyt. za 3]. Z kolei oblanie ok. 1% skory roztworem stezonego kwasu chromowego(VI) spowodowalo u poszkodowanego oparzenia i ostra niewydolnosc nerek [16].

Wyniki badan przewleklego zawodowego narazenia na zwiazki Cr(VI) wskazuja, ze narzadem krytycznym ich dzialania jest uklad oddechowy [17, cyt. za 18; 19, 20, cyt. za 18]. Obserwowane nienowotworowe skutki narazenia przewleklego obejmuja przede wszystkim zmiany w obrebie blony sluzowej jamy nosa i przegrody nosowej. U ludzi narazonych zawodowo podraznienie blony sluzowej nosa, a nawet perforacje przegrody nosowej, obserwowano juz przy stezeniu Cr(VI) ponizej 0,01 mg/[m.sup.3]. Autorzy badan podkreslaja jednak, ze skutki te moga byc spowodowane nieprzestrzeganiem zasad higieny, a nie stezeniem Cr(VI) w powietrzu srodowiska pracy [17, cyt. za 18; 19, 20, cyt. za 18].

Wyniki badania Lindberga i Hedenstierny [21] wskazuja, ze w powstawaniu uszkodzen w obrebie blony sluzowej nosa istotne znaczenie mialy pikowe stezenia Cr(VI), ktore wynosily 0,02-0,046 mg/[m.sup.3]. W duzym badaniu epidemiologicznym, obejmujacym 2357 osob zatrudnionych przy produkcji chromianow(VI) lub chromowaniu, u pracownikow obserwowano drazniace skutki dzialania chromu na uklad oddechowy w stezeniu Cr[O.sub.3], ktore wynosilo ok. 0,05 mg/[m.sup.3], czyli ok. 0,025 mg Cr/[m.sup.3] [22].

Ponadto u osob zawodowo narazonych na zwiazki chromu(VI) obserwowano ich dzialanie ukladowe (zaburzenia funkcji nerek) oraz uczulajace na skore (alergiczne kontaktowe zapalenie skory) i drogi oddechowe (astma oskrzelowa). Skutki przewleklego narazenia pracownikow na zwiazki Cr(VI) przedstawiono w tabeli 3.

Dzialanie rakotworcze

W 1890 r. Newman u pracownikow produkujacych barwniki opisal pierwszy przypadek gruczolakoraka w gornych drogach oddechowych (w nosie), zwiazanego z narazeniem na zwiazki chromu(VI) [2]. Badania epidemiologiczne grup zawodowych narazonych na dzialanie zwiazkow chromu(VI) sa liczne i dotycza narazenia podczas produkcji chromianow(VI) z rud chromianowych, barwnikow, zelazochromu, stali nierdzewnej oraz chromowania powierzchni metalowych i spawania stali nierdzewnej. Istnieje rowniez wiele prac przegladowych dotyczacych tej tematyki [2,13,18,27].

Pierwsze badania epidemiologiczne 1445 pracownikow zatrudnionych w latach 1930-1947 przy otrzymywaniu chromianow(VI) z rudy przeprowadzono w 7 fabrykach w USA [28, cyt. za 14]. Wyniki badan wskazaly na zwiazek narazenia pracownikow na zwiazki Cr(VI) z wystepowaniem raka pluc. W grupie badanej stwierdzono 21,8% zgonow z powodu raka pluc w stosunku do zgonow oczekiwanych wynoszacych 1,4% [14].

Analiza danych pochodzacych z badan Mancuso [29], w ktorych liniowa zaleznosc dawka-skutek wystepowala przy malych dawkach Cr(VI), pozwolila Agencji Ochrony Srodowiska (Environmental Protection Agency--EPA) ustalic ryzyko jednostkowe na poziomie 1,2 x [10.sup.-2] dla calozyciowego narazenia na chrom(VI) o stezeniu 1 [micro]g/[m.sup.3] [30].

Najbardziej obszerne badania dotyczace narazenia na Cr(VI) przy produkcji chromianow(VI) pochodza z USA, Wielkiej Brytanii, Wloch i Japonii [27]. Ich wyniki jednoznacznie wskazuja na wzrost liczby zgonow z powodu raka pluc wsrod pracownikow narazonych na zwiazki Cr(VI). Wartosci standaryzowanych wspolczynnikow umieralnosci (standarized mortality ratio - SMR) wynosily od 200 do ponad 2000. W wielu przypadkach pracownicy objeci badaniem pracowali w narazeniu na Cr(VI) w pierwszej polowie XX w.

Wyniki oceny ryzyka rakotworczego dzialania zwiazkow Cr(VI) otrzymane na podstawie 6 badan epidemiologicznych [29,31-35], w ktorych byly dostepne dane ilosciowe dotyczace narazenia na Cr(VI), przedstawiono w opracowaniu Crumpa i wsp. [36]. Ryzyko wynosilo 6-9 zgonow z powodu raka pluc wsrod 1000 pracownikow w wieku 20-65 lat, narazonych zawodowo na Cr(VI) w stezeniu 0,001 mg/[m.sup.3] (1 [micro]g/[m.sup.3]). Z kolei badania przeprowadzone przez Mancuso [29] wykazaly, ze przy narazeniu zawodowym na zwiazki Cr(VI) w stezeniu 0,05 mg/[m.sup.3] (50 [micro]g/[m.sup.3]) przewidywana liczba nowotworow pluc wynosi 246-342 przypadkow. Mancuso [29], ktory wykorzystal do obliczen wyniki badan kohortowych Hayes i wsp. [31], otrzymal w stosunku do populacji generalnej nadwyzke 2 zgonow z powodu raka pluc przy narazeniu na Cr(VI) w stezeniu 0,001 mg/[m.sup.3] (1 [micro]g/[m.sup.3]) oraz nadwyzke 88 zgonow z powodu raka pluc przy narazeniu na Cr(VI) w stezeniu 0,05 mg/[m.sup.3] (50 [micro]g/[m.sup.3]).

Zgodnie z ocena ryzyka przeprowadzona na podstawie wynikow 10 opublikowanych badan epidemiologicznych [37] nadwyzka ok. 5-28 przypadkow raka pluc wystapi w kohorcie 1000 pracownikow w wieku 20-85 lat narazonych zawodowo na Cr(VI) w stezeniu 0,05 mg/[m.sup.3] (50 [micro]g/[m.sup.3]) do czasu ich przejscia na emeryture w wieku 65 lat. Dla narazenia na Cr(VI) w stezeniu 0,025 mg/[m.sup.3] (25 [micro]g/[m.sup.3]) obliczono nadwyzke 2-14 przypadkow raka pluc, dla narazenia na 0,01 mg/[m.sup.3] (10 [micro]g/[m.sup.3])--nadwyzke 1-6 przypadkow, dla 0,005 mg/[m.sup.3] (5 [micro]g/[m.sup.3])--nadwyzke 0,5-3 przypadkow, a dla 0,001 mg/[m.sup.3] (1 [micro]g/[m.sup.3])--0,1-0,6 przypadkow.

W dokumentacji Komitetu Naukowego ds. Dopuszczalnych Norm Zawodowego Narazenia na Oddzialywanie Czynnikow Chemicznych w Pracy (Scientific Committee for Occupational Exposure Limits to Chemical Agents--SCOEL) [3] dla roznych wartosci dopuszczalnych stezen w srodowisku pracy (jako srednia wazona dla 8 godz. pracy: 0,025; 0,01; 0,005 oraz 0,001 mg/[m.sup.3]) ustalonych dla chromu(VI) w roznych panstwach przedstawiono prognozowane nadwyzki zgonow z powodu raka pluc w kohorcie 1000 pracownikow. Wzrost liczby przypadkow raka pluc obserwowanych do 85. roku zycia u 1000 pracownikow narazonych na Cr(VI) w stezeniu 0,05 mg/[m.sup.3] (laczne stezenie Cr(VI) pochodzacego z roznych zwiazkow chemicznych) przez caly okres aktywnosci zawodowej oszacowano na 5-28 przypadkow. To ryzyko bezwzgledne jest rownowazne ze wskaznikiem SMR w zakresie od 106 do 137. Odpowiednio dla narazenia na Cr(VI) w stezeniu 0,025 mg/[m.sup.3] wzrost liczby przypadkow raka pluc obliczono na ok. 2-14, dla Cr(VI) w stezeniu 0,01 mg/[m.sup.3]--na ok. 1-6, dla Cr(VI) w stezeniu 0,005 mg/[m.sup.3]--na 0,5-3, a dla Cr(VI) w stezeniu 0,001 mg/[m.sup.3]--na 0,1-0,6.

Badania epidemiologiczne przeprowadzone wsrod pracownikow zawodowo narazonych na zwiazki Cr(VI) jednoznacznie wskazuja na zwiekszone ryzyko raka pluc. Wyniki tych badan byly podstawa klasyfikacji zwiazkow chromu(VI) przez Miedzynarodowa Agencje Badan nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer--IARC) do grupy 1. zwiazkow rakotworczych w 1990 r. [2].

Do czynnikow, ktore moga wplywac na toksycznosc zwiazkow Cr(VI), zaliczono biodostepnosc, wlasciwosci utleniajace i rozpuszczalnosc [14].

Mozliwe mechanizmy dzialania genotoksycznego i rakotworczego zwiazkow Cr(VI) przedstawili w swoich publikacjach Holmes i wsp. [38] oraz Nickens i wsp. [39], jednak nie wyjasnili ich w pelni. Wyniki badan przeprowadzonych przez ww. autorow sugeruja, ze rakotworczy wplyw Cr(VI) moze wynikac z dzialania bioreaktywnych produktow redukcji Cr(VI), do ktorych zaliczono Cr(VI), produkty posrednie (Cr(V) i Cr(IV)) oraz reaktywne formy tlenu (reactive oxygen species--ROS).

Wyniki badan dlugotrwalego inhalacyjnego narazenia szczurow i myszy na zwiazki Cr(VI) dostarczyly danych niezbednych do oceny dzialania rakotworczego i do ekstrapolacji danych ilosciowych z wynikow badan na zwierzetach na narazenie zawodowe ludzi [40-42]. Rowniez badania na zwierzetach narazanych innymi drogami niz inhalacyjna dostarczyly pozytywnych wynikow dotyczacych rakotworczego dzialania niektorych zwiazkow Cr(VI) [43]. Badania na poziomie molekularnym (cytotoksycznosc, genotoksycznosc) potwierdzily klasyfikacje zwiazkow Cr(VI) jako rakotworczych. Takze przy podaniu zwierzetom zwiazkow Cr(VI) dozoladkowo (doustnie) obserwowano rakotworcze dzialanie tych zwiazkow oraz ich szkodliwy wplyw na rozrodczosc i rozwoj potomstwa.

Choroby zawodowe

W latach 2003-2012 chorobami zawodowymi spowodowanymi narazeniem na zwiazki chromu najczesciej zglaszanymi do Centralnego Rejestru Chorob Zawodowych, prowadzonego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w todzi, byly choroby skory (lacznie zgloszono 204 przypadki) i nowotwory (42 przypadki) [44]. Znacznie rzadziej raportowano przypadki astmy, alergicznego niezytu nosa, perforacji przegrody nosowej (ponizej 10 przypadkow w okresie 10 omawianych lat). Interpretacje danych utrudnia to, ze nie rozdzielono narazenia na chrom na roznych stopniach utlenienia. Poniewaz dzialanie rakotworcze wykazuja wylacznie zwiazki chromu(VI), nalezy przyjac, ze przypadki nowotworow zawodowych byly spowodowane narazeniem na Cr(VI) [44].

Normatywy higieniczne dla zwiazkow chromu(VI)

Normatywy higieniczne zwiazkow chromu(VI) ustalone w roznych panstwach zestawiono w tabeli 4. W wiekszosci panstw dopuszczalne stezenie zwiazkow chromu(VI) w srodowisku pracy miesci sie w zakresie 0,01-0,05 mg/[m.sup.3] w przeliczeniu na Cr(VI). W niektorych panstwach dodatkowo wprowadzono zroznicowanie uwzgledniajace rozpuszczalnosc zwiazkow chromu(VI) [45-47]. W Polsce dla chromianow(VI) i dichromianow(VI) najwyzsze dopuszczalne stezenie (NDS) wynosi 0,1 mg/[m.sup.3] (w przeliczeniu na Cr(VI)) i jest to najwieksza wartosc w zestawieniu wartosci normatywow higienicznych dla zwiazkow chromu(VI) [48].

Tylko w niewielu panstwach ustalono wartosc chwilowa stezenia (short-term exposure limit--STEL) zwiazkow chromu(VI). W Polsce wartosc najwyzszego dopuszczalnego stezenia chwilowego (NDSCh) chromianow(VI) i dichromianow(VI) wynosi 0,3 mg/[m.sup.3] (w przeliczeniu na Cr(VI)), w innych panstwach 0,005-0,2 mg/[m.sup.3]. W zadnym panstwie nie ustalono wartosci najwyzszego dopuszczalnego stezenia pulapowego (NDSP) [45-48].

Czesc panstw, w tym Polska, wprowadzila osobny normatyw dla chlorku chromylu. W Polsce wartosc NDS chlorku chromylu wynosi 0,15 mg/[m.sup.3], a w innych panstwach jest to 0,16 mg/[m.sup.3] [45-48]. Wartosci te odnosza sie do calego zwiazku chemicznego, a w przypadku przeliczenia ich na Cr(VI) otrzymuje sie wartosc 0,05 mg/[m.sup.3]. W dokumentacji opracowanej przez SCOEL chlorek chromylu wlaczono do pozostalych zwiazkow Cr(VI) [3].

Amerykanska Konferencja Higienistow Przemyslowych (American Conference of Governmental Industrial Hygienists--ACGIH) jako wartosc dopuszczalnego stezenia (threshold limit value--time-weighted average--TLV-TWA) rozpuszczalnych w wodzie zwiazkow Cr(VI) ustalila 0,05 mg/[m.sup.3] (np. dichromian(VI) potasu), a nierozpuszczalnych (np. chromian(VI) baru)--0,01 mg/[m.sup.3] [45,46]. Obie ww. wartosci odnosza sie do stezenia masowego Cr(VI) w powietrzu i do 8-godzinnego narazenia.

Obydwa rodzaje zwiazkow Cr(VI)--rozpuszczalne i nierozpuszczalne--eksperci ACGIH zaliczyli do grupy A1, czyli substancji o potwierdzonym dzialaniu rakotworczym na ludzi. W uzasadnieniu podano, ze przestrzeganie wartosci TLV-TWA 0,05 mg/[m.sup.3] w przypadku rozpuszczalnych w wodzie zwiazkow Cr(VI) ograniczy ich drazniace i rakotworcze dzialanie na uklad oddechowy i skore oraz uszkadzanie przez nie nerek. Z kolei przestrzeganie TLV-TWA wynoszacej 0,01 mg/[m.sup.3] w przypadku nierozpuszczalnych zwiazkow Cr(VI) ograniczy ich dzialanie drazniace i rakotworcze na uklad oddechowy oraz draznia ce na skore. Nie ma danych uzasadniajacych ustalenie dla obu rodzajow zwiazku Cr(VI) wartosci chwilowej (short term exposure limit--STEL) oraz wprowadzenie oznakowania "Skin" (mowiacego o wchlanianiu przez skore) czy "Sen" (dotyczacego dzialania uczulajacego).

Wyzej wymienione wartosci dopuszczalnych stezen zwiazkow chromu(VI) obowiazuja od 1994 r. Eksperci ACGIH, na podstawie wynikow dodatkowych badan, ustalili wartosci dopuszczalnych stezen dla 4 chromianow(VI) (wapnia, strontu, olowiu i cynku) oraz chlorku chromylu. W przypadku chromianow(VI) ustalone wartosci podane w tabeli 6. odnosza sie takze do stezenia Cr(VI) [45,46].

Dopuszczalna wartosc narazenia zawodowego (permissible exposure limit--PEL), ktora wynosi 0,005 mg/[m.sup.3]--obowiazujaca w USA i ustalona przez Ministerstwo Bezpieczenstwa Zawodowego i Zdrowia (Occupational Safety nad Health Administration --OSHA) w 2006 r.--odnosi sie do wszystkich zwiazkow Cr(VI) z wylaczeniem narazenia na Cr(VI) przy stosowaniu cementu portlandzkiego i farb zawierajacych chromiany(VI) przy malowaniu duzych czesci pokladow samolotowych [45].

W 2013 r. w Narodowym Instytucie Bezpieczenstwa i Zdrowia (National Institute of Occupational Safety and Health--NIOSH) na podstawie wynikow badan epidemiologicznych przeprowadzonych w fabrykach w Baltimore i Painesville jako zalecana wartosc narazenia zawodowego (recommended exposure limit--REL) dla wszystkich zwiazkow Cr(VI)--ustalono 0,0002 mg/[m.sup.3] [14]. Badaniami uwzglednionymi przez NIOSH objeto duze grupy pracownikow, w ktorych przypadku dostepne byly dane dotyczace wielkosci stezen Cr(VI) na stanowiskach pracy i czasie narazenia. Wyniki tych badan epidemiologicznych dobrze dokumentuja ryzyko raka pluc u pracownikow narazonych zawodowo na zwiazki Cr(VI) [49,50].

W NIOSH wybrano wyniki badan kohorty w fabryce w Baltimore ze wzgledu na najwieksza liczbe zgonow z powodu raka pluc, dostepnosc informacji o paleniu tytoniu i retrospektywnych danych o narazeniu. Na podstawie oceny ryzyka w NIOSH oszacowano wzrost liczby zgonow z powodu raka pluc przy narazeniu na Cr(VI) w stezeniu 0,001 mg Cr(VI)/[m.sup.3] (poprzednia wartosc REL ustalona w 1975 r.) przez cala aktywnosc zawodowa na 6 przypadkow na 1000 pracownikow, a dla stezenia Cr(VI) wynoszacego 0,0002 mg Cr(VI)/[m.sup.3] (wartosc REL zaproponowana w 2013 r.)--na 1 przypadek na 1000 [14]. Mozliwosc przyjecia mniejszej wartosci REL dla zwiazkow Cr(VI) w 1975 r. ograniczal brak odpowiedniej metody analitycznej oznaczania stezen Cr(VI) w powietrzu srodowiska pracy.

W oparciu o ocene ryzyka w NIOSH zaproponowano, ze granica narazenia na zwiazki Cr(VI) w powietrzu srodowiska pracy powinno bye stezenie 0,0002 mg Cr(VI)/[m.sup.3] jako stezenie srednie wazone dla 8-godzinnego narazenia dziennego i 40-godzinnego tygodniowego. Wartose ta powinna znacznie zmniejszye ryzyko wystapienia u pracownikow raka pluc zwiazanego z zawodowym narazeniem na zwiazki Cr(VI) przez 45 lat aktywnosci zawodowej. Ponadto zmniejszenie stezenia Cr(VI) w srodowisku pracy wplynie takze na ograniczenie innych nienowotworowych skutkow narazenia na chrom(VI), takich jak dzialanie drazniace, owrzodzenie lub perforacja przegrody nosowej i innych. Ze wzgledu na ryzyko wystapienia raka pluc nawet przy przestrzeganiu wartosci REL dla zwiazkow Cr(VI) NIOSH zalecilo przedsiebiorstwom podejmowanie dzialan majacych na celu dalsze zmniejszenie stezenia i narazenia pracownikow na zwiazki Cr(VI) w srodowisku pracy [14].

W Europie do 2014 r. najmniejsza wartose TWA obowiazywala w Szwecji (0,005 mg/[m.sup.3]), a od polowy 2014 r. obowiazuje we Francji i wynosi 0,001 mg/[m.sup.3] [47].

Eksperci niemieccy, ze wzgledu na rakotworcze dzialanie zwiazkow Cr(VI), nie ustalili wartosci dopuszczalnego stezenia w srodowisku pracy (maximale arbeitsplatz-konzentration--MAK), ani w materiale biologicznym (biological tolerance value--BAT). Zaproponowali jednak stezenie chromu(VI) (7440-47-3) i jego zwiazkow w moczu wynoszace 0,6 [micro]g/l jako wartose referencyjna (odniesienia, biologischer arbeitsstoffreferenzwert --BAR), ustalona dla populacji pracownikow nienarazonych na dana substancje. W przypadku wystepowania narazenia pracownikow na chromiany alkaliczne (dobrze rozpuszczalne w wodzie) ustalono wartosci rownowaznikow narazenia dla substancji rakotworczych (exposure equivalents for carcinogenic substances--EKA) [51].

Zgodnie z rekomendaj SCOEL ze wzgledu na rakotworcze dzialanie zwiazkow chromu(VI) nie ustalono wartosci dopuszczalnego stezenia (occupational exposure limits--OEL), natomiast oceniono ryzyko wystapienia raka pluc u pracownikow zawodowo narazonych na zwiazki Cr(VI) na podstawie zbiorczych danych [3]. W Komitecie Doradczym ds. Bezpieczenstwa i Zdrowia w Miejscu Pracy (Advisory Committee on Safety and Health at Work--ACSH) Unii Europejskiej (UE) wstepnie dla chromu(VI) przyjeto 0,025 mg/[m.sup.3] jako propozycje wartosci wiazacej (binding occupational exposure limit values--BOELV) [52]. W uzasadnieniu podano, ze jest to wartose wyjsciowa do zmniejszania wartosci dopuszczalnej dla Cr(VI) do poziomu 0,01-0,001 mg/[m.sup.3].

Przyjeta w UE ww. propozycja wartosci wiazacej dla chromu(VI) nadal nie eliminuje duzego ryzyka wystapienia u pracownikow choroby nowotworowej. Z dokumentacji SCOEL/SUM/86/2004 [3] wynika, ze narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,025 mg/[m.sup.3] powoduje podwyzszone ryzyko wystapienia raka pluc u 2-14 pracownikow na 1000 osob zawodowo narazonych na zwiazki chromu(VI). Zeby zmniejszye ryzyko do 4 dodatkowych przypadkow raka pluc na 1000 pracownikow, narazenie na Cr(VI) powinno bye ograniczone do stezenia wynoszacego 0,001-0,01 mg/[m.sup.3].

WNIOSKI

Zwiazki chromu(VI) znalazly zastosowanie glownie w powlekaniu metali (chromowanie), produkcji barwnikow, inhibitorow korozji, materialow ogniotrwalych, w garbarniach i syntezach chemicznych oraz w produkcji srodkow konserwujacych drewno.

W srodowisku komunalnym czlowiek moze bye narazony na zwiazki Cr(VI) wystepujace w zanieczyszczonej nimi wodzie do picia, powietrzu lub w glebie. W srodowisku pracy wystepuje narazenie droga inhalacyjna, pokarmowa i przez skore. Powtarzajacy sie kontakt skory czlowieka z pylami Cr(VI) moze bye przyczyna wypryskowego zapalenia skory z obrzekiem. Z kolei w wyniku kontaktu skory z roztworami wodnymi chromianow(VI) moga powstawae dziury chromowe lub owrzodzenia chromowe, glownie w miejscach, w ktorych uszkodzony zostal naskorek. Zmiany te wystepuja przede wszystkim na palcach, kostkach dloni i przedramionach.

Aerozole zwiazkow chromu(VI) moga takze dzialae drazniaco na spojowki oczu, powodowae owrzodzenie nosa i perforacje przegrody nosowej oraz zapalenia dziasel i przyzebia. Przy narazeniu droga inhalacyjna zwiazki Cr(VI) moga bye przyczyna uczulenia drog oddechowych (astma). Wyniki niektorych badan wykazaly, ze dlugotrwale narazenie na male dawki/stezenia zwiazkow Cr(VI) moze bye przyczyna odwracalnego uszkodzenia kanalikow nerkowych oraz zaburzen czynnosci watroby. Niektore z tych zwiazkow--np. dichromian(VI) potasu czy tritlenek chromu(VI)--dzialaja zraco lub drazniaco na blony sluzowe ukladu pokarmowego. Polkniecie duzej dawki chromianow(VI) moze bye przyczyna zapasci sercowo-naczyniowej i zgonu. Zwiazki Cr(VI) przyjete droga doustna (pokarmowa) dzialaja na uklad krwiotworczy, powodujac zmiany w morfologii krwi.

W Polsce w latach 2005-2011 dichromian(VI) potasu byl stosowany powszechnie. W ostatnich latach zwiazek ten do rejestru zglaszalo rocznie ok. 400 zakladow pracy, a liczba osob narazonych przekraczala 4 tys. Ponad 1 tys. narazonych zgloszono rowniez w przypadku tlenku chromu(VI), chromianu(VI) potasu i innych zwiazkow chromu(VI) nieujetych osobno w wykazie substancji stwarzajacych zagrozenie [6-8]. W latach 2011-2012 ponad 75% zgloszonych do rejestru stanowisk pracy, na ktorych wystepuja zwiazki chromu(VI), stanowily stanowiska laboratoryjne. Ponad 10% stanowisk pracy bylo zwiazanych z galwanizaj lub trawieniem powierzchni, a ok. 4%--ze spawaniem [6].

Dlugotrwale zawodowe narazenie pracownikow na zwiazki Cr(VI) zwieksza ryzyko wystapienia raka pluc, jamy nosowej i zatok. Okres latencji wystapienia raka pluc u pracownikow narazonych zawodowo na zwiazki Cr(VI) wynosi ok. 20 lat. Miedzynarodowa Organizacja Badan nad Rakiem (IARC) zaliczyla zwiazki Cr(VI) do grupy 1. czynnikow rakotworczych dla ludzi, poniewaz istnieje wystarczajacy dowod rakotworczosci tych zwiazkow u ludzi. Rowniez UE, EPA i Swiatowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization --WHO) zaliczyly zwiazki chromu(VI) do rakotworczych dla ludzi.

Dla zwiazkow chromu(VI) ryzyko wystapienia dodatkowych przypadkow raka pluc u 1000 pracownikow (mezczyzn) narazonych na Cr(VI) przez caly okres aktywnosci zawodowej oszacowano na nastepujacym poziomie [3]:

* narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,05 mg/[m.sup.3]--wzrost liczby przypadkow raka pluc u 5-28 pracownikow,

* narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,025 mg/[m.sup.3] wzrost liczby przypadkow raka pluc u 2-14 pracownikow,

* narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,01 mg/[m.sup.3]--wzrost liczby przypadkow raka pluc u 1-6 pracownikow,

* narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,005 mg/[m.sup.3] wzrost liczby przypadkow raka pluc u 0,5-3 pracownikow,

* narazenie na Cr(VI) w stezeniu 0,001 mg/[m.sup.3] wzrost liczby przypadkow raka pluc u 0,1-0,6 pracownikow.

Zgodnie z zasadami ustalania wartosci dopuszczalnych stezen dla substancji rakotworczych--przyjetymi w Polsce przez Miedzyresortowa Komisje do Spraw Najwyzszych Dopuszczalnych Stezen i Natezen Czynnikow Szkodliwych dla Zdrowia w Srodowisku Pracy [53]--Zespol Ekspertow ds. Czynnikow Chemicznych dla wszystkich zwiazkow chromu(VI), lacznie z chlorkiem chromylu, zaproponowal NDS na poziomie 0,01 mg/[m.sup.3] (w przeliczeniu na Cr(VI)). Przy tej wartosci liczba dodatkowych przypadkow raka pluca wyniesie 1-6 na 1000 osob zatrudnionych w tych warunkach przez caly okres aktywnosci zawodowej. Propozycja Zespolu bedzie dyskutowana na posiedzeniu Miedzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN w 2015 r.

http://dx.doi.org/10.13075/mp.5893.00200

PISMIENNICTWO

[1.] Rozporzedzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniajece i uchylajece dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniajece rozporzedzenie (WE) nr 1907/2006. DzU UE z 2008 r., L 353/1

[2.] International Agency for Research on Cancer: Chromium, nickel and welding. Vol. 49. IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. IARC, Lyon 1990, ss. 49-256 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol49/index.php

[3.] Scientific Committee on Occupational Exposure Limits: Risk assessment for hexavalent chromium. Recommendation from the Scientific Committee on Occupational Exposure Limits. SCOEL/SUM/86, grudzien 2004 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ser.nl/documents/71366.pdf

[4.] European Chemicals Agency: Lista kandydacka substancji stanowiecych bardzo duze zagrozenie, oczekujecych na pozwolenie [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http:// echa.europa.eu/pl/candidate-list-table

[5.] Rozporzedzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwolen i stosowanych ograniczen w zakresie chemikaliow (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliow, zmieniajece dyrektywe 1999/45/WE oraz uchylajece rozporzedzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporzedzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak rowniez dyrektywe Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE. DzU UE z 2007 r., L 136/1

[6.] Dane Centralnego Rejestru Danych o narazeniu na substancje, mieszaniny, czynniki i procesy technologiczne o dzialaniu rakotworczym lub mutagennym. Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Lodz, 2014 [mate rialy niepublikowane, przygotowane dla Zespolu Ekspertow ds. Czynnikow Chemicznych Miedzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN]

[7.] Palaszewska-Tkacz A., Czerczak S., Konieczko K.: Czynniki rakotworcze i mutagenne w srodowisku pracy w Polsce w latach 2011-2012. Med. Pr. 2015;66(1):29-38, http://dx.doi.org/10.13075/mp.5893/00181

[8.] Konieczko K., Palaszewska-Tkacz A., Czerczak S.: Czynniki chemiczne o dzialaniu rakotworczym lub mutagennym w srodowisku pracy w Polsce w latach 2008-2010. Med. Pr. 2013;64(2):181-192, http://dx.doi.org/10.13075/mp.5893/2013/0014

[9.] Stanislawska M., Janasik B., Trzcinka-Ochocka M.: Ocena narazenia zawodowego spawaczy na podstawie oznaczania dymow i ich skladnikow powstajecych podczas spawania stali chromowo-niklowej. Med. Pr. 2011;62(4):359-368

[10.] Dane Glownego Inspektoratu Sanitarnego dla Miedzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN. GIS-HS-HP-430-2/KK/13/5. Warszawa 2014 [materialy niepublikowane, przygotowane dla Zespolu Ekspertow ds. Czynnikow Chemicznych Miedzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN]

[11.] Adachi S., Yoshimura H., Miyayama R., Katayama H., Takemoto K., Kawai H.: [Effects of chromium compounds on the respiratory system: Part 1. An experimental study of inhalation of chromic acid mist in electroplating]. Sangyo Igaku 1981;23:294-299. Japonski

[12.] Miyai T., Fujii N., Suzuki Y.: [Absorption and accumulation of chromium in animals after chromium compound inhalation. 2. Comparison of various chromium compounds]. Shikoku Igaku Zasshi 1980;36:210-233. Japonski

[13.] Agency for Toxic Substances and Disease Registry: Toxicological profile for chromium. U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Atlanta (GA) 2012 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp7.pdf

[14.] National Institute for Occupational Safety and Health: Criteria for a recommended standard occupational exposure to hexavalent chromium. Department of Health and Human Services, NIOSH, Atlanta (GA) 2013 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.cdc.gov/niosh/docs/2013-128/pdfs/2013_128.pdf

[15.] Fritz K.W., Bohm P., Buntru G., Lowen C.H.: [Acute occupational poisoning with dichromates and its treatment]. Klin. Wochenschr. 1960;17:856-861, http://dx.doi.org/10.1007/BF01482144. Niemiecki

[16.] Stoner R.S., Tong T.G., Dart R., Sullivan J.B., Saito G., Armstrong E.: Acute chromium intoxication with re nal failure after 1% body area burns from chromic acid [streszczenie]. Vet. Hum. Toxicol. 1994;30(4):361-362.

[17.] Cohen S.R., Kramkowski R.S.: Health hazard evaluation determination. Doniesienie nr 72-118-l04. Department of Health, Education and Welfare (US), National Institute for Occupational Safety and Health, Cincinnati (OH) 1973

[18.] Environmental Protection Agency: Toxicological review of hexavalent chromium. In support of summary information on the Integrated Risk Information System (IRIS). CAS No. 18540-29-9. U.S. Environmental Protection Agency, Washington (DC) 1998 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.epa.gov/iris/toxreviews/0144tr.pdf

[19.] Cohen S.R., Davis D.M., Kramkowski R.S.: Clinical manifestations of chromic acid toxicity: Nasal lesions in electroplate workers. Curtis 1974;13:558 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.cutis.com/Archive/ArchivePage.aspx

[20.] Lucas J.B., Kramkowski R.S.: Health hazard evaluation. Doniesienie nr 74-87-221. Department of Health, Education and Welfare (US), National Institute for Occupational Safety and Health, Cincinnati (OH) 1975

[21.] Lindberg E., Hedenstierna G.: Chrome plating: Symptoms, findings in the upper airways and effects on lung function. Arch. Environ. Health 1983;38(6):367-374, http://dx.doi.org/10.1080/00039896.1983.10545822

[22.] Gibb H.J., Lees P.S.J., Pinsky P.F., Rooney B.C.: Clinical findings of irritation among chromium chemical production workers. Am. J. Ind. Med. 2000;38:127-130, http:// dx.doi.org/10.1002/1097-0274(200008)38:2<127::AIDAJIM2>3.0.CO;2-Q

[23.] Huvinen M., Uitti J., Oksa P., Palmroos P., Laippala P.: Respiratory health effects of long-term exposure to different chromium species in stainless steel production. Occup. Med. 2002;52(4):203-212, http://dx.doi.org/10.1093/occmed/kqs204

[24.] Liu C.S., Kuo H.W., Lai J.S., Lin T.I.: Urinary N-acetyl-beta-glucosaminidase as an indicator of renal dysfunction in electroplating workers. Int. Arch. Occup. Environ. Health 1998 [cytowany 9 lipca 2014];71(5):348-352. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9749974

[25.] Lindberg E., Vesterberg O.: Monitoring exposure to chromic acid in chromeplating by measuring chromium in urine. Scand. J. Work. Environ. Health 1983 [cytowany 9 lipca 2014];9(4):333-340. Adres: http://www.jstor.org/stable/40964444

[26.] Gomes E.: Incidence of chromium-induced lesions among electroplating workers in Brazil. IMS Ind. Med. Surg. 1972 [cytowany 9 lipca 2014];41(12):21-25. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/4508869

[27.] Cross H.J., Faux S.P., Sadhra S., Sorahan T., Levy L.S., Aw T.C i wsp.: Criteria document for hexavalent chromium. International Chromium Development Association, Paris 1997

[28.] Machle W., Gregorius F.: Cancer of the respiratory system in the United States chromate-producing industry. Public Health Rep. 1948;63:114-127

[29.] Mancuso T.F.: Consideration of chromium as an industrial carcinogen. W: Hutchinson T.C. [red.]. Proceedings of the international conference on heavy metals in the environment. 27-31 pazdziernika 1975; Toronto, Canada. Institute for Environmental Studies, Toronto 1975, ss. 343-356

[30.] Environmental Protection Agency: Chromium. Integrated Risk Information System (IRIS). Environmental Protection Agency, Washington (DC) 2008 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.epa.gov/iris/subst/index.html

[31.] Hayes R.B., Lilienfeld A.M., Snell L.M.: Mortality in chromium production workers: A prospective study. Int. J. Epidemiol. 1979;8:365-374, http://dx.doi.org/10.1093/ije/8.4.365

[32.] Langard S., Andersen A., Gylseth B.: Incidence of cancer among ferrochromium and ferrosilicon workers. Br. J. Ind. Med. 1980;37:114-120 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1 008677/

[33.] Axelsson G., Rylander R., Schmidt A.: Mortality and incidence of tumours among ferrochromium workers. Br. J. Ind. Med. 1980;37:121-127 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC 1008677/

[34.] Pokrovskaya L.V., Shabynina N.K.: Carcinogenous hazards in the production of chromium ferroalloys. Gig. Tr. Prof. Zabol. 1973;17(10):23-26

[35.] Sjogren B., Gustavsson A., Hedstrom L.: Mortality in two cohorts of welders exposed to high- and low-levels of hexavalent chromium. Scand. J. Work Environ. Health 1987;13:247-251 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3616554

[36.] Crump C., Crump K., Hack E., Luippold R., Mundt K., Liebig E. i wsp.: Dose-response and risk-assessment of airborne hexavalent chromium and lung cancer mortality. Risk Anal. 2003;23(6):1147-1163 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14641890

[37.] Steenland K., Loomis D., Shy C., Simonsen N.: Review of occupational lung carcinogens. Am. J. Ind. Med. 1996;29(5):474-490, http://dx.doi.org/10.1002/(SICI)10970274(199605)29:5<474::AID-AJIM6>3.0.CO;2-M

[38.] Holmes A.L., Wise S.S., Sandwick S.J., Wise J.P. Sr.: The clastogenic effects of chronic exposure to parti culate and soluble Cr(VI) in human lung cells. Mutat. Res. 2006;610(1-2):8-13 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16870495

[39.] Nickens K.P., Patierno S.R., Ceryak S.: Chromium genotoxicity: A double-edged sword. Chem. Biol. Interact. 2010;188(2):276-288, http://dx.doi.org/10.1016/j.cbi.2010.04.018

[40.] Adachi S., Yoshimura H., Katayama H., Takemoto K.: [Effects of chromium compounds on the respiratory system: Part 4. Long term inhalation of chromic acid mist in electroplating to ICR female mice]. Jpn. J. Ind. Health 1986;28(4):283-287 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: https://www.jstage.jst.go.jp/article/joh 1959/28/4/28_4_283/_pdf. Japonski

[41.] Adachi S.: [Effect of chromium compounds on the respiratory system: Part 5. Long term inhalation of chromic acid mist in electroplating by C57BL female mice and recapitulation on our experimental studies]. Jpn. J. Ind. Health 1987;29(1):17-33, http://dx.doi.org/10.1539/joh1959.29.17. Japonski

[42.] Glaser U., Hochrainer D., Kloppel H., Oldiges H.: Carcinogenicity of sodium dichromate and chromium(VI/ III) oxide aerosols inhaled by male Wistar rats. Toxicology 1986;42:219-232, http://dx.doi.org/10.1016/0300483X(86)90011-9

[43.] Levy L.S., Martin P.A., Bidstrup P.L.: Investigation of the potential carcinogenicity of a range of chromium containing materials on rat lung. Br. J. Ind. Med. 1986;43(4):243-256 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1007643/

[44.] Dane Centralnego Rejestru Chorob Zawodowych. Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Eodz 2012 [materialy niepublikowane, przygotowane dla Zespolu Ekspertow ds. Czynnikow Chemicznych Miedzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN]

[45.] The American Conference of Governmental Industrial Hygienists: TLVs and BEIs threshold limit values for chemical substances and physical agents and biological exposure indices. Conference, Cincinnati (OH) 2014

[46.] The American Conference of Governmental Industrial Hygienists: Chromium and inorganic compounds. Documentation of the TLVs and BEIs with other worldwide occupational exposure values. Conference, Cincinnati (OH) 2004

[47.] IFA: GESTIS International limit values [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://limitvalue.ifa.dguv.de

[48.] Rozporzedzenie Ministra Pracy i Polityki Spolecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyzszych dopuszczalnych stezen i natezen substancji szkodliwych dla zdrowia w srodowisku pracy. DzU z 2014 r., poz. 817

[49.] Gibb H.J., Lees P.S.J., Pinsky P.F., Rooney B.C.: Lung cancer among workers in chromium chemical production. Am. J. Ind. Med. 2000;38:115-126 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10893504

[50.] Luippold R.S., Mundt K.A., Austin R.P., Liebig E., Panko J., Crump C. i wsp.: Lung cancer mortality among chromate production workers. Occup. Environ. Med. 2003;60(6): 451-457, http://dx.doi.org/10.1136/oem.60.6.451

[51.] Deutsche Forschungsgemeinschaft: List of MAK and BAT values 2013: Maximum concentrations and biological tolerance values at the workplace. Commission for the Investigation of Health Hazards of Chemical Compounds in the Work Area. Report No. 49. Wiley Online Library, Bonn 2013, http://dx.doi.org/10.1002/9783527675128

[52.] Advisory Committee on Safety and Health at Work: Health and safety at work--Advisory Committee on Health and Safety at Work. Opinion Doc. 2011/12 adopted on 05/12/2012 [cytowany 9 lipca 2014]. Adres: http:// ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=148&langId=en&int PageId=683

[53.] Skowron J., Czerczak S.: Zasady ustalania dopuszczalnych poziomow narazenia dla czynnikow rakotworczych w srodowisku pracy przyjete w Polsce i w krajach Unii Europejskiej. Med. Pr. 2013;64(4):541-563, http://dx.doi. org/10.13075/mp.5893.2013.0046

Jolanta Skowron (1)

Katarzyna Konieczko (2)

(1) Central Institute for Labour Protection-National Research Institute, Warszawa, Poland / Centralny Instytut Ochrony Pracy--Panstwowy Instytut Badawczy Department of Chemical Hazards, Aerosol and Biological Hazards, Laboratory of Toxicology / Zaklad Zagrozen Chemicznych, Pylowych i Biologicznych, Pracownia Toksykologii

(2) Nofer Institute of Occupational Medicine, Lodz, Poland / Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera Department of Chemical Safety / Zaklad Bezpieczenstwa Chemicznego

Autorka do korespondencji / Corresponding author: Jolanta Skowron, Centralny Instytut Ochrony Pracy--Panstwowy Instytut Badawczy, Zaklad Zagrozen Chemicznych, Pylowych i Biologicznych, Pracownia Toksykologii, ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa, e-mail: josko@ciop.pl

Nadeslano: 10 lutego 2015, zatwierdzono: 7 kwietnia 2015

Finansowanie / Funding: publikacja przygotowana na podstawie wynikow uzyskanych w ramach III etapu programu wieloletniego pn. "Poprawa bezpieczenstwa i warunkow pracy" dofinansowanego w latach 2014-2016 w zakresie sluzb panstwowych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Spolecznej. Glowny koordynator: Centralny Instytut Ochrony Pracy--Panstwowy Instytut Badawczy.
Table 1. The use of selected chromium(VI) compounds [2,3]

Tabela 1. Zastosowanie wybranych zwiazkow chromu(VI) [2,3]

Chemical                                 Application
Substancja                               Zastosowanie

Chromium trioxide /     metal surface treatment to protect against
Tlenek chromu(VI)       corrosion or for decorative purposes (chrome
                        surface, anodizing aluminum) / do obrobki
                        powierzchni metalowych w celu zabezpieczenia
                        przed korozja lub celach dekoracyjnych
                        (chromowanie powierzchni, anodowanie
                        aluminium)
                        wood preservatives / srodek do ochrony drewna
                        oxidant used in organic synthesis and in the
                        manufacture of catalysts / utleniacz
                        stosowany w syntezach organicznych i produkcji
                        katalizatorow
                        corrosion inhibitor in iron alloys (steel
                        production) / inhibitor korozji w stopach
                        zelaza (produkcja stali nierdzewnej)

Sodium chromate(VI) /   stock for production of other chromium
Chromian(VI) sodu       compounds / surowiec do produkcji innych
                        zwiazkow chromu
                        component of inks, paints (as pigment) /
                        pigment w farbach i atramentach
                        leather tanning / w procesach garbowania skory
                        wood preservatives / w srodkach
                        zabezpieczajacych drewno
                        in textile dyeing processes / w procesach
                        barwienia tekstyliow
                        catalizator / katalizator
                        corrosion inhibitor / inhibitor korozji
                        additive to cutting oils / dodatek do
                        chlodziw olejowych /

Sodium dichromate(VI)   raw material for the production of chromium
/ Dichromian(VI) sodu   compounds / surowiec do produkcji innych
                        zwiazkow chromu

Potassium               in production of dyes and in textile-dyeing
chromate(VI) /          processes / zastosowanie w procesach barwienia
Chromian(VI) potasu     w przemysle wlokienniczym

Potassium               an oxidizing agent used as a reagent in
dichromate(VI) /        laboratories / czynnik utleniajacy stosowany
Dichromian(VI) potasu   m.in. jako odczynnik w laboratoriach
                        production of chromic pigments and dyes /
                        do produkcji pigmentow chromowych i barwnikow
                         production of wool protecting agents /
                        do produkcji srodkow zabezpieczajacych welne

Ammonium                production of catalysts, alizarin, chromium
dichromate(VI) /        compounds / do produkcji katalizatorow,
Dichromian(VI) amonu    alizaryny, zwiazkow chromu
                        production of pigments / do produkcji
                        pigmentow /
                        purification of oils / do oczyszczania olejow
                        leather tanning / w procesach garbowania skory
                        in photographic processes / w procesach
                        fotograficznych
                        in pyrotechnics / w pirotechnice
                        in lithography and engraving / w litografii i
                        grawerowaniu

Chromian(VI) wapnia /   corrosion inhibitor / inhibitor korozji
/ Calcium chromate(VI)  depolarizer in batteries / substancja
                        elektroaktywna (depolaryzator) w ogniwach
                        galwanicznych

Strontium               to protect the surface of epoxy polyamide,
chromate(VI) /          vinyl foil and aluminum (used together with an
Chromian(VI) strontu    alkaline zinc chromate) / do zabezpieczania
                        powierzchni epoksypoliamidu i folii winylowej
                        oraz aluminium (stosowany razem z zasadowym
                        chromianem cynku)

Barium chromate(VI) /   pyrotechnics agent / srodek pirotechniczny
Chromian(VI) baru       high-temperature batteries / w ogniwach
                        wysokotemperaturowych
                        anticorrosive agent / srodek przeciwkorozyjny
                        manufacture of pigments and dyes / pigment do
                        produkcji farb
                        ceramic industry / w przemysle ceramicznym
                        the production of ignition control devices /
                        do produkcji urzadzen sterujacych zaplonem

Lead(II) chromate(VI)   production of paints and printing inks and as
/ Chromian(VI)          a colorant in plastics, rubber, and paper / do
olowiu(II)              produkcji pigmentow stosowanych w farbach do
                        drewna i metalu, gumy, papieru, tworzyw
                        sztucznych, farb drukarskich

Lead(II) chromate(VI)   component of pigments for paints and anti-
dihydroxide /           corrosion coatings / skladnik pigmentow do
Chromian(VI)            produkcji farb i powlok antykorozyjnych
diwodorotlenek
diolowiu(II) /

Zinc chromate(VI) /     as corrosion inhibitors and metal conditioners
Chromiany(VI) cynku     in paints, varnishes, and oil paints /
                        pigmenty do farb, lakierow, farb olejnych
                        uzywanych glownie do zabezpieczenia
                        powierzchni przed korozja

Pigment red 104 /       pigments for coloring plastics and paints /
Czerwien pigmentowa     pigmenty do barwienia tworzyw sztucznych i
104                     farb

Table 2. Exposure to chromium(VI) compounds in the workplace in
Poland, 2005-2012, based on the Central Register of Data on Exposure
to Carcinogenic or Mutagenic Substances, Mixtures, Agents or
Technological Processes [6]

Tabela 2. Narazenie na zwiazki chromu(VI) w zakladach pracy w Polsce w
latach 2005-2012 na podstawie danych z Centralnego Rejestru Danych o
Narazeniu na Substancje Chemiczne, Ich Mieszaniny, Czynniki lub
Procesy Technologiczne o Dzialaniu Rakotworczym lub Mutagennym [6]

Chemical substance                           Reported cases
Substancja chemiczna                     Zgloszenia do rejestru

index number          name          year     regions      enterprises
numer                nazwa          rok    wojewodztwa   zaklady pracy
indeksowy                                      [n]            [n]

024-001-00-0   chromium trioxide /  2005       16             211
               tritlenek chromu     2006       16             245
                                    2007       16             251
                                    2008       16             249
                                    2009       16             241
                                    2010       16             241
                                    2011       16             232
                                    2012       16             238

024-002-00-6   potassium            2005       16             277
               dichromate(VI) /     2006       16             320
               dichromian(VI)       2007       16             368
               potasu               2008       16             412
                                    2009       16             417
                                    2010       16             397
                                    2011       16             430
                                    2012       16             446

024-003-00-1   ammonium             2005        9             12
               dichromate(VI) /     2006        7             10
               dichromian(VI)       2007        9             13
               amonu                2008        6             10
                                    2009        8             10
                                    2010        9             15
                                    2011        8             17
                                    2012        8             18

024-004-00-7   sodium               2005       14             48
               dichromate(VI) /     2006       14             42
               dichromian(VI)       2007       14             58
               sodu                 2008       14             47
                                    2009       15             45
                                    2010       14             53
                                    2011       13             48
                                    2012       14             38

024-004-01-4   sodium               2005        5              6
               dichromate(VI)--     2006        2              2
               dihydrate /          2007        4              4
               dichromian(VI)       2008        4              5
               sodu--dihydrat       2009        4              4
                                    2010        6              6
                                    2011        5              8
                                    2012        4              6

024-006-00-8   potassium            2005       16             207
               chromate(VI) /       2006       16             268
               chromian(VI)         2007       16             330
               potasu               2008       16             347
                                    2009       16             352
                                    2010       16             347
                                    2011       16             375
                                    2012       15             375

024-007-00-3   zinc chromates(VI)   2005        5              5
               including zinc       2006        4              6
               potassium            2007        7             10
               chromate(VI) /       2008        9             10
               chromiany(VI)        2009        9             12
               cynku lacznie z      2010        6              8
               chromianem(VI)       2011        5              5
               cynku-potasu         2012        4              6

024-008-00-9   calcium              2005        2              3
               chromate(VI) /       2006        2              2
               chromian(VI)         2007        3              3
               wapnia               2008        2              3
                                    2009        4              7
                                    2010        3              3
                                    2011        5              8
                                    2012        4              5

024-009-00-4   strontium            2005        3              3
               chromate(VI) /       2006        3              3
               chromian(VI)         2007        6              6
               strontu              2008        5              6
                                    2009        5              7
                                    2010        4              6
                                    2011        5              7
                                    2012        3              7

024-010-00-X   chromium(III)        2005        5              8
               chromate(VI) /       2006        6             16
               chromian(VI)         2007        7             11
               chromu(III)          2008        4              4
                                    2009        5              7
                                    2010        5              6
                                    2011        4             10
                                    2012        2             10

024-017-00-8   chromium(VI)         2005       15             118
               compounds, except    2006       16             114
               for barium           2007       15             128
               chromate(VI) and     2008       16             110
               compounds            2009       15             118
               specified            2010       15             120
               elsewhere in Annex   2011       16             143
               VI to Regulation     2012       14             76
               (EC) No. 1272/
               2008 of the
               European
               Parliament and of
               the Council [1] /
               zwiazki chromu(VI)
               z wjtkiem
               chromianu(VI) baru
               i zwiazkow
               wymienionych w
               innym miejscu
               zalacznika VI do
               rozporzadzenia
               Parlamentu
               Europejskiego i
               Rady (WE) nr 1272/
               2008 [1]

024-018-00-3   sodium               2005       11             20
               chromate(VI) /       2006       10             22
               chromian(VI) sodu    2007       10             26
                                    2008       11             29
                                    2009       10             34
                                    2010        9             20
                                    2011       11             28
                                    2012       11             26

082-004-00-2   lead(II)             2012        1              2
               chromate(VI) /
               chromian(VI)
               olowiu(II)

082-009-00-X   lead                 2010        1              1
               sulfochromate(VI)    2011        6              7
               yellow (yellow       2012        8             10
               pigment 34) /
               zolty
               sulfochromian(VI)
               olowiu (pigment
               zolty 34)

082-010-00-5   lead chromate(VI)    2010        1              1
               molybdate sulfate    2011        5              7
               red (red pigment     2012        7              8
               104) / czerwony
               chromian(VI)
               molibdenian
               siarczan olowiu
               (pigment czerwony
               104)

Chemical substance                           Reported cases
Substancja chemiczna                     Zgloszenia do rejestru

index number          name                  exposed employees
numer                nazwa                 narazeni pracownicy
indeksowy                                           [n]

                                       men       women    total
                                    mezczyzni   kobiety   ogolem

024-001-00-0   chromium trioxide /    1 488       380     1 868
               tritlenek chromu       1 849       512     2 361
                                      1 465       399     1 864
                                      1 996       473     2 469
                                      1 765       489     2 254
                                      1 844       700     2 544
                                      1 703       593     2 296
                                      1 639       461     2 100

024-002-00-6   potassium               875       2 554    3 429
               dichromate(VI) /       1 240      3 002    4 242
               dichromian(VI)          920       2 926    3 846
               potasu                 1 105      3 473    4 578
                                      1 215      3 525    4 740
                                       924       3 180    4 104
                                      1 100      3 170    4 270
                                      1 156      3 594    4 750

024-003-00-1   ammonium                107        136      243
               dichromate(VI) /        100        117      217
               dichromian(VI)          37         50        87
               amonu                   77         97       174
                                       52         121      173
                                       208        314      522
                                       125        209      334
                                       92         112      204

024-004-00-7   sodium                  365        236      601
               dichromate(VI) /        350        193      543
               dichromian(VI)          552        345      897
               sodu                    395        190      585
                                       388        185      573
                                       555        445     1 000
                                       420        313      733
                                       368        141      509

024-004-01-4   sodium                  43         57       100
               dichromate(VI)--        19         14        33
               dihydrate /             20          7        27
               dichromian(VI)          35         84       119
               sodu--dihydrat          10         29        39
                                       52         92       144
                                       49         102      151
                                       57          6        63

024-006-00-8   potassium               387       1 829    2 216
               chromate(VI) /          678       2 246    2 924
               chromian(VI)            530       2 005    2 535
               potasu                  645       2 628    3 273
                                       758       2 625    3 383
                                       732       2 764    3 496
                                       556       2 734    3 290
                                       680       2 799    3 479

024-007-00-3   zinc chromates(VI)      24          3        27
               including zinc          18          4        22
               potassium               45         14        59
               chromate(VI) /          36         18        54
               chromiany(VI)           83         32       115
               cynku lacznie z         30         16        46
               chromianem(VI)          36          8        44
               cynku-potasu            21         18        39

024-008-00-9   calcium                  5          0        5
               chromate(VI) /           5          0        5
               chromian(VI)            22          2        24
               wapnia                  22          0        22
                                       84         11        95
                                       13          0        13
                                       30          4        34
                                       59          0        59

024-009-00-4   strontium               25          8        33
               chromate(VI) /          17          8        25
               chromian(VI)            31          7        38
               strontu                 51         18        69
                                       69         27        96
                                       67          8        75
                                       23          5        28
                                       82         19       101

024-010-00-X   chromium(III)           62          3        65
               chromate(VI) /          135         9       144
               chromian(VI)            46          3        49
               chromu(III)             54          2        56
                                       78         11        89
                                       16          3        19
                                       51          3        54
                                       25         15        40

024-017-00-8   chromium(VI)           1 444       838     2 282
               compounds, except      1 017       589     1 606
               for barium             1 208       720     1 928
               chromate(VI) and       1 090       687     1 777
               compounds               927        435     1 362
               specified              1 012       467     1 479
               elsewhere in Annex     1 124       317     1 441
               VI to Regulation        788        143      931
               (EC) No. 1272/
               2008 of the
               European
               Parliament and of
               the Council [1] /
               zwiazki chromu(VI)
               z wjtkiem
               chromianu(VI) baru
               i zwiazkow
               wymienionych w
               innym miejscu
               zalacznika VI do
               rozporzadzenia
               Parlamentu
               Europejskiego i
               Rady (WE) nr 1272/
               2008 [1]

024-018-00-3   sodium                  112        45       157
               chromate(VI) /          245        149      394
               chromian(VI) sodu       138        129      267
                                       208        237      445
                                       329        248      577
                                       222        230      452
                                       132        155      287
                                       151        119      270

082-004-00-2   lead(II)                 9         19        28
               chromate(VI) /
               chromian(VI)
               olowiu(II)

082-009-00-X   lead                    14          0        14
               sulfochromate(VI)       44          2        46
               yellow (yellow          79         12        91
               pigment 34) /
               zolty
               sulfochromian(VI)
               olowiu (pigment
               zolty 34)

082-010-00-5   lead chromate(VI)       14          0        14
               molybdate sulfate       39          2        41
               red (red pigment        39         12        51
               104) / czerwony
               chromian(VI)
               molibdenian
               siarczan olowiu
               (pigment czerwony
               104)

Table 3. The effects of chronic exposure of workers to chromium (VI)
compounds

Tabela 3. Skutki przewleklego narazenia pracownikow na zwiazki Cr(VI)

Study group                Employment time      Cr(VI) concentration
Grupa badana              Czas zatrudnienia        Stezenie Cr(VI)

29 people employed in   time of exposure        0,0003-0,0005 mg
the stainless steel     [years] / czas          Cr(VI)/[m.sup.3]
production / 29 osob    zatrudnienia [w
zatrudnionych przy      latach]: > 8
wytopie stali

19 exposed people in    time of employment      < 0,002 mg
the chrome plating      [years] / czas          Cr(VI)/[m.sup.3]
industry / 19 osob      zatrudnienia [w
zatrudnionych przy      latach]: 0,2-23,6 (M
chromowaniu             = 2,5) (a)

the control group--
19 office employees)
/ (grupa kontrolna--
19 pracownikow
biurowych

24 exposed workers      time of employment      > 0.002 mg Cr(VI)/
employed in the         [years] / czas          [m.sup.3] (ulceration
chrome plating          zatrudnienia [w         and perforation of
industry  / 24 osoby    latach]: 0,2-23,6 (M    the nasal septum only
zatrudnione przy        = 2,5) (a)              in the cases of high
chromowaniu                                     peak concentrations:
the control group--                             0.02/0.046 mg Cr(VI)/
19 office employees,                            [m.sup.3]) /
additionally 119 auto                           > 0,002 mg Cr(VI)/
mechanics for lung                              [m.sup.3]
function assessment)                            (owrzodzenia i
/ (grupa kontrolna--                            perforacje blony
19 pracownikow                                  sluzowej wylacznie w
biurowych, dodatkowo                            przypadkach narazenia
119 mechanikow                                  na wysokie stezenia
samochodowych przy                              pikowe: 0,02/0,046 mg
ocenie parametrow                               Cr(VI)/[m.sup.3])
funkcji pluc

37 workers employed     no data / brak danych   0,0029 mg/[m.sup.3]
in the nickel/chrome                            (0,00009-0,0091
department of an                                mg/[m.sup.3])
electroplating plant
/ 37 pracownikow
oddzialu
chromoniklowania

11 workers employed     time of employment      0,004 mg/[m.sup.3]
in the "hard" chrome    [years] / czas          (< 0,001-0,020
area of an industrial   zatrudnienia [w         mg/[m.sup.3])
plating facility / 11   latach]: 3-16 (M =
osob zatrudnionych      7,5)
przy chromowaniu
twardym

34 workers employed     no data / brak danych   nickel/chrome
in hard /                                       electroplaters:
chromeplaters /34                               0,00058 mg Cr/
osoby zatrudnione                               [m.sup.3] / 0,0042 mg
przy chromowaniu                                Cr/[m.sup.3] (przy
twardym                                         chromoniklowaniu
                                                aluminum anode/
                                                oxidation plant /
                                                przy anodowaniu
                                                glinu: 0,00043 mg Cr/
                                                [m.sup.3])

24 chromeplaters / 24   time of employment      0,006 mg/[m.sup.3]
galwanizerow            [years] / czas          (0,002-0,02
control group--37       zatrudnienia [w         mg/[m.sup.3])
workers) / (grupa       latach]: 0,1-26 (M =
kontrolna--37 osob      5,3)

A cohort of 2 357       period of employment,
workers employed in     after which symptoms
1950-1974 at a          developed [days] /
chromate production     czas zatrudnienia, po
plant / Kohorta 2 357   ktorym wystapily
mezczyzn                objawy [dni]:
zatrudnionych w
latach 1950-1974 przy   M = 86-89, Me = 20-22   M = 0,025-0,027 mg
produkcji chromianow                            Cr(VI)/[m.sup.3],
i chromowaniu                                   Me = 0,010 mg Cr(VI)/
                                                [m.sup.3]

                        M = 418, Me = 92        M = 0,025 mg Cr(VI)/
                                                [m.sup.3], Me = 0,010
                                                mg Cr(VI)/[m.sup.3]

                        M = 313, Me = 172       M = 0,033 mg Cr(VI)/
                                                [m.sup.3], Me = 0,011
                                                mg Cr(VI)/[m.sup.3]

                        M = 235, Me = 10        M = 0,036 mg Cr(VI)/
                                                [m.sup.3],  Me =
                                                0,012 mg Cr(VI)/
                                                [m.sup.3]

                        M = 373-719,            M = 0,025/0,030 mg
                        Me = 92-221             Cr(VI)/[m.sup.3], Me
                                                = 0,010/0,015 mg
                                                Cr(VI)/[m.sup.3]

303 pracownikow         no data / brak danych   0,2/1,4 mg/[m.sup.3]
galwanizerni / 303                              (12/71 workposts /
workers employed in a                           stanowisk pracy)
galvanizing plant
                                                0,11/0,2 mg/
                                                [m.sup.3] (24/71
                                                workposts / stanowisk
                                                pracy)

                                                [less than or equal
                                                to] 0,1 mg/[m.sup.3]
                                                (35/71 workposts /
                                                stanowisk pracy)

Study group                   Effect of exposure          References
Grupa badana                   Skutek narazenia          Pismiennictwo

29 people employed in   there was no ulceration of the        23
the stainless steel     nasal mucosa, perforation of
production / 29 osob    the nasal septum or neoplastic
zatrudnionych przy      changes / nie stwierdzono
wytopie stali           owrzodzen blony sluzowej nosa,
                        perforacji przegrody nosowej
                        ani zmian nowotworowych

19 exposed people in    respiratory system--smeary and        21
the chrome plating      crusty nasal mucosa was found
industry / 19 osob      in 11 exposed workers (p <
zatrudnionych przy      0.05), atrophy in 4 workers /
chromowaniu             uklad oddechowy--niewielkie
the control group--     zmiany blony sluzowej
19 office employees)    przegrody u 11 osob (p <
/ (grupa kontrolna--    0,05), zmiany zanikowe u 4
19 pracownikow          osob
biurowych

24 exposed workers      respiratory system--the               21
employed in the         subjective feeling of
chrome plating          irritation of the nasal mucosa
industry  / 24 osoby    in 11 of 24 workers, atrophy
zatrudnione przy        of the nasal mucosa (8
chromowaniu             workers, p < 0.05), ulceration
the control group--     of the nasal mucosa (8
19 office employees,    workers, p < 0.01),
additionally 119 auto   perforation of the nasal
mechanics for lung      septum (5 workers, p < 0.01),
function assessment)    a small decrease in lung
/ (grupa kontrolna--    function during the working
19 pracownikow          week / uklad oddechowy--
biurowych, dodatkowo    podraznienie blony sluzowej
119 mechanikow          nosa (11 osob), zanik blony
samochodowych przy      sluzowej nosa (8 osob, p <
ocenie parametrow       0,05), owrzodzenie blony
funkcji pluc            sluzowej nosa (8 osob, p <
                        0,01), perforacja przegrody
                        nosowej (5 osob, p < 0,01),
                        niewielkie obnizenie funkcji
                        pluc w ciagu tyg. roboczego

37 workers employed     respiratory system--changes in       17,19
in the nickel/chrome    the nasal mucosa, including
department of an        ulceration and perforation of
electroplating plant    the nasal septum in 35 workers
/ 37 pracownikow        (within 1 year of employment,
oddzialu                12 workers experienced nasal
chromoniklowania        ulceration or perforation) /
                        uklad oddechowy--zmiany w
                        blonie sluzowej nosa, w tym
                        owrzodzenia i perforacje
                        przegrody nosowej u 35 osob (u
                        12 osob w 1. roku pracy)

11 workers employed     respiratory system--ulcerated         20
in the "hard" chrome    nasal septum (2 workers),
area of an industrial   atrophic scarring indicative
plating facility / 11   of the presence of past
osob zatrudnionych      ulceration (2 workers),
przy chromowaniu        perforation of the nasal
twardym                 septum (4 workers) / uklad
                        oddechowy--owrzodzenie
                        przegrody nosowej (2 osoby),
                        blizny swiadcz^ce o
                        wczesniejszych owrzodzeniach
                        (2 osoby), perforacja
                        przegrody nosowej (4 osoby)

                        digestive system--headaches
                        and stomach cramps, ulcers (no
                        numerical data) / uklad
                        pokarmowy--bole i skurcze
                        zoladka, owrzodzenia (brak
                        danych liczbowych)

34 workers employed     kidney--increased activity of         24
in hard /               NAG > 7 IU/g creatinine in 23%
chromeplaters /34       of workers (statistically
osoby zatrudnione       significant difference
przy chromowaniu        compared to a group of 98
twardym                 workers employed in nickel-
                        chrome electroplaters and 46
                        workers in aluminum anode-
                        oxidation, in which the
                        percentage of people with
                        elevated NAG activity was 7.1%
                        and 8.7%, respectively) /
                        nerki--wzrost aktywnosci NAG >
                        7 IU/g kreatyniny u 23% osob
                        (roznica istotna statystycznie
                        w stosunku do grupy 98 osob
                        zatrudnionych przy
                        chromoniklowaniu i 46 przy
                        anodowaniu glinu, w ktorej
                        odsetek osob z podwyzszona
                        aktywnoscia NAG wynosil
                        odpowiednio: 7,1% i 8,7%)

24 chromeplaters / 24   kidney--increased excretion of        25
galwanizerow            [[beta].sub.2]-microglobulin
control group--37       in urine (p = 0.045)
workers) / (grupa       (reversible changes) / nerki--
kontrolna--37 osob      wzrost stezenia
                        [[beta].sub.2]-
                        mikroglobuliny w moczu (p =
                        0,045) (zmiany odwracalne)

A cohort of 2 357                                             22
workers employed in
1950-1974 at a
chromate production
plant / Kohorta 2 357
mezczyzn
zatrudnionych w
latach 1950-1974 przy   respiratory system--irritated
produkcji chromianow    and ulcerated nasal septa
i chromowaniu           occurring in over 60% of the
                        cohort / uklad oddechowy--
                        podraznienie i owrzodzenia
                        przegrody nosowej u > 60% osob

                        respiratory system -bleeding
                        nasal septum in 12.1% of the
                        cohort / uklad oddechowy--
                        krwawienia z nosa u 12,1% osob

                        respiratory system--
                        perforated nasal septum in
                        17.3% of the cohort / uklad
                        oddechowy--perforacja
                        przegrody nosowej u 17,3% osob

                        perforated eardrum in 0.8% of
                        the cohort / perforacja blony
                        bebenkowej u 0,8% osob

                        others (skin changes,
                        conjunctivitis, bleeding nasal
                        septum) in 12-32% of the
                        cohort / inne (zmiany skorne,
                        zapalenie spojowek, krwawienia
                        z nosa) u 12-32% osob

303 pracownikow         damaged nasal mucosa and/or           26
galwanizerni / 303      skin (263 workers, i.e.,
workers employed in a   total: 86.8% of expose
galvanizing plant       workers) / uszkodzenia blony
                        sluzowej nosa i/lub skory (263
                        osob, tj. lacznie 86,8%
                        narazonych osob)

                        nasal irritation, rhinitis,
                        sneezing (60-70% of exposed
                        workers) / podraznienie nosa,
                        katar, kichanie (60-70%
                        narazonych osob)

                        ulcerated nasal septa (38.4%
                        of exposed workers) /
                        owrzodzenia blony sluzowej
                        nosa (38,4% narazonych osob)

                        perforated nasal septum (24%
                        of exposed workers) /
                        perforacja przegrody nosowej
                        (24% narazonych osob)

                        bleeding nasal septum (30% of
                        exposed workers) / krwawienia
                        z nosa (30% narazonych osob)

                        cough or coughing up phlegm (>
                        50% of exposed workers) zmiany
                        /kaszel lub odkrztuszanie
                        wydzieliny (> 50% narazonych
                        osob)

                        discoloration of teeth and gum
                        damage (30% of exposed
                        workers) / zabarwienia zebow i
                        uszkodzenia dzissel (30%
                        narazonych osob)

(a) Total for both groups of examined workers (43 persons), regardless
of exposure level / Lacznie dla obu badanych grup pracownikow (43
osoby) bez wzgledu na poziom narazenia.

M--mean / srednia, Me--median / mediana.

NAG--N-acetyl-[beta]-D-glucosaminidase / N-acetylo-[beta]-D-
glukozaminidaza.

Table 4. Hygiene standards for chromium(VI) compounds in the work
environment (as Cr(VI), except for chromyl chloride) in different
countries [3,45-48,51]

Tabela 4. Normatywy higieniczne dla zwiazkow chromu(VI) w srodowisku
pracy (w przeliczeniu na Cr(VI), z wyjatkiem chlorku chromylu) w
poszczegolnych panstwach [3,45-48,51]

Country                                              Chromium(VI)
[CAS No.]                                             compounds
Panstwo                                                Zwiazki
[Numer CAS]                                           chromu(VI)
                                                    [mg/[m.sup.3]
                                                        (ppm)]

                                                       MAC(TWA)
                                                         NDS

Australia / Australia                                    0,05
Austria / Austria                                     0,05 (a,b)
Belgium / Belgia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                 0,05
  chromium(VI) trioxide [1333-82-0] / tlenek             0,01
  chromu(VI)
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie            0,01
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek          0,16 (0,025)
  chromylu
Denmark / Dania                                           --
France / Francja                                      0,001 (c)
Spain / Hiszpania
  calcium chromate(VI) [13765-19-0] /                   0,001
  chromian(VI) wapnia
  strontium chromate(VI) [7789-06-2] /                  0,0005
  chromian(VI) strontu
  lead(II) chromate(VI) [7758-97-6] /                   0,012
  chromian(VI) olowiu(II)
  potassium chromate(VI) [7789-00-6] /                   0,05
  chromian(VI) potasu
  sodium chromate(VI) [7775-11-3] /                      0,05
  chromian(VI) sodu
  inorganic water-soluble, except for those              0,05
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  rozpuszczalne, oprocz wymienionych wyzej,
  jako Cr(VI)
  inorganic, water-insoluble, except for those           0,01
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  nierozpuszczalne, oprocz wymienionych powyzej,
  jako Cr(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek          0,16 (0,025)
  chromylu

The Netherlands / Holandia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                0,025
Hong Kong, Singapore, South Korea / Hong Kong,
Singapur, Korea Pld.
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                 0,05
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie            0,01
  chromyl dichloride / chlorek chromylu              0,16 (0,025)
Ireland / Irlandia
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)            0,05
Japan / Japonia                                          0,05
Canadad / Kanadad
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie              0,05/0,02
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie            0,01
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek          0,16 (0,025)
  chromylu
Latvia / Lotwa
  chromium trioxide [1333-82-0] / tlenek                 0,01
  chromu(VI)
Germany / Niemcy
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)             --
  (a)

New Zealand / Nowa Zelandia
  chromium(VI) compounds water-soluble / zwiazki         0,05
  chromu(VI) rozpuszczalne w wodzie
  chromium(VI) compounds water-insoluble /               0,05
  zwiazki chromu(VI) nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek          0,16 (0,025)
  chromylu
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian              0,01
  cynku
Poland / Polska
  chromates(VI) and dichromates(VI) /                    0,1
  chromiany(VI) i dichromiany(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek              0,15
  chromylu
Switzerland / Szwajcaria
  chromium(VI) compound except for zinc                0,05 (a)
  chromate(VI) / zwiazki Cr(VI) z wyj. Chromianu
  cynku
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian(VI)        0,01 (a)
  cynku

Sweden / Szwecja
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)         0,005 (e)

EU: BOELV propose / UE: propozycja wartosci             0,025
BOELV

USA
  ACGIH
    water-soluble / rozpuszczalne w wodzie             0,05 (g)
    water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie         0,018
    chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek      0,16 (g) (0,025)
    chromylu
    strontium chromate(VI) [7789-06-2] /                0,0005
    chromian(VI) strontu
    calcium chromate(VI) [13765-19-0] /                 0,001
    chromian(VI) wapnia
    zinc chromates(VI) [11103-86-9; 13530-65-9;          0,01
    37300-23-5] / chromiany(VI) cynku
    lead chromate(VI) [7758-97-6] /                     0,012
    chromian(VI) olowiu
  OSHA--PEL                                             0,005
  NIOSH--REL                                            0,001
  NIOSH--REL--for all chromium(VI) compounds /          0,0002
  dla wszystkich zwiazk6w Cr(VI)
Hungary / Wegry                                           --
Great Britain / Wielka Brytania
  chromium(VI) compounds, as Cr / zwiazki                0,05
  chromu(VI), jako Cr

Country                                            Chromium(VI)
[CAS No.]                                            compounds
Panstwo                                               Zwiazki
[Numer CAS]                                         chromu(VI)
                                                   [mg/[m.sup.3]
                                                      (ppm)]

                                                     MAC(STEL)
                                                       NDSCh

Australia / Australia                                   --
Austria / Austria                                    0,2 (a,b)
Belgium / Belgia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                --
  chromium(VI) trioxide [1333-82-0] / tlenek            --
  chromu(VI)
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie           --
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek             --
  chromylu
Denmark / Dania                                         --
France / Francja                                     0,005 (c)
Spain / Hiszpania
  calcium chromate(VI) [13765-19-0] /                   --
  chromian(VI) wapnia
  strontium chromate(VI) [7789-06-2] /                  --
  chromian(VI) strontu
  lead(II) chromate(VI) [7758-97-6] /                   --
  chromian(VI) olowiu(II)
  potassium chromate(VI) [7789-00-6] /                  --
  chromian(VI) potasu
  sodium chromate(VI) [7775-11-3] /                     --
  chromian(VI) sodu
  inorganic water-soluble, except for those             --
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  rozpuszczalne, oprocz wymienionych wyzej,
  jako Cr(VI)
  inorganic, water-insoluble, except for those          --
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  nierozpuszczalne, oprocz wymienionych powyzej,
  jako Cr(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek             --
  chromylu

The Netherlands / Holandia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie               0,05
Hong Kong, Singapore, South Korea / Hong Kong,
Singapur, Korea Pld.
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                --
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie           --
  chromyl dichloride / chlorek chromylu                 --
Ireland / Irlandia
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)           --
Japan / Japonia                                         --
Canadad / Kanadad
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                --
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie           --
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek             --
  chromylu
Latvia / Lotwa
  chromium trioxide [1333-82-0] / tlenek                --
  chromu(VI)
Germany / Niemcy
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)           --
  (a)

New Zealand / Nowa Zelandia
  chromium(VI) compounds water-soluble / zwiazki        --
  chromu(VI) rozpuszczalne w wodzie
  chromium(VI) compounds water-insoluble /              --
  zwiazki chromu(VI) nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek             --
  chromylu
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian             --
  cynku
Poland / Polska
  chromates(VI) and dichromates(VI) /                   0,3
  chromiany(VI) i dichromiany(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek             --
  chromylu
Switzerland / Szwajcaria
  chromium(VI) compound except for zinc                 --
  chromate(VI) / zwiazki Cr(VI) z wyj. Chromianu
  cynku
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian(VI)         --
  cynku

Sweden / Szwecja
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)       0,015 (e,f)

EU: BOELV propose / UE: propozycja wartosci             --
BOELV

USA
  ACGIH
    water-soluble / rozpuszczalne w wodzie              --
    water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie         --
    chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek           --
    chromylu
    strontium chromate(VI) [7789-06-2] /                --
    chromian(VI) strontu
    calcium chromate(VI) [13765-19-0] /                 --
    chromian(VI) wapnia
    zinc chromates(VI) [11103-86-9; 13530-65-9;         --
    37300-23-5] / chromiany(VI) cynku
    lead chromate(VI) [7758-97-6] /                     --
    chromian(VI) olowiu
  OSHA--PEL                                             --
  NIOSH--REL                                            --
  NIOSH--REL--for all chromium(VI) compounds /          --
  dla wszystkich zwiazk6w Cr(VI)
Hungary / Wegry                                        0,05
Great Britain / Wielka Brytania
  chromium(VI) compounds, as Cr / zwiazki               --
  chromu(VI), jako Cr

Country                                                 Comments
[CAS No.]                                                 Uwagi
Panstwo
[Numer CAS]

Australia / Australia
Austria / Austria
Belgium / Belgia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie
  chromium(VI) trioxide [1333-82-0] / tlenek
  chromu(VI)
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek
  chromylu
Denmark / Dania                                            Ca
France / Francja
Spain / Hiszpania
  calcium chromate(VI) [13765-19-0] /
  chromian(VI) wapnia
  strontium chromate(VI) [7789-06-2] /
  chromian(VI) strontu
  lead(II) chromate(VI) [7758-97-6] /
  chromian(VI) olowiu(II)
  potassium chromate(VI) [7789-00-6] /                     Sen
  chromian(VI) potasu
  sodium chromate(VI) [7775-11-3] /                        Sen
  chromian(VI) sodu
  inorganic water-soluble, except for those             Sen, BEI
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  rozpuszczalne, oprocz wymienionych wyzej,
  jako Cr(VI)
  inorganic, water-insoluble, except for those             Sen
  listed above, as Cr(VI) / nieorganiczne,
  nierozpuszczalne, oprocz wymienionych powyzej,
  jako Cr(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek                Sen
  chromylu

The Netherlands / Holandia
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie                    H
Hong Kong, Singapore, South Korea / Hong Kong,
Singapur, Korea Pld.
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride / chlorek chromylu
Ireland / Irlandia
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)              Ca
Japan / Japonia
Canadad / Kanadad
  water-soluble / rozpuszczalne w wodzie
  water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek
  chromylu
Latvia / Lotwa
  chromium trioxide [1333-82-0] / tlenek
  chromu(VI)
Germany / Niemcy
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)        H, Sh, Carc. 1,
  (a)
                                                    Germ cell muta. 2
New Zealand / Nowa Zelandia
  chromium(VI) compounds water-soluble / zwiazki           Sen
  chromu(VI) rozpuszczalne w wodzie
  chromium(VI) compounds water-insoluble /               Sen, A1
  zwiazki chromu(VI) nierozpuszczalne w wodzie
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek
  chromylu
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian                A1
  cynku
Poland / Polska
  chromates(VI) and dichromates(VI) /
  chromiany(VI) i dichromiany(VI)
  chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek
  chromylu
Switzerland / Szwajcaria
  chromium(VI) compound except for zinc                 H, S, C1
  chromate(VI) / zwiazki Cr(VI) z wyj. Chromianu
  cynku
  zinc chromate(VI) [13530-65-9] / chromian(VI)           S, C1
  cynku

Sweden / Szwecja
  chromium(VI) compounds / zwiazki chromu(VI)            Ca, Sen

EU: BOELV propose / UE: propozycja wartosci         in SCOEL the OEL
BOELV                                                value not set /
                                                   w SCOEL nie ustalo-
                                                     no wartosci OEL
USA
  ACGIH
    water-soluble / rozpuszczalne w wodzie               A1, BEI
    water-insoluble / nierozpuszczalne w wodzie            A1
    chromyl dichloride [14977-61-8] / chlorek
    chromylu
    strontium chromate(VI) [7789-06-2] /                   A2
    chromian(VI) strontu
    calcium chromate(VI) [13765-19-0] /                    A2
    chromian(VI) wapnia
    zinc chromates(VI) [11103-86-9; 13530-65-9;            A1
    37300-23-5] / chromiany(VI) cynku
    lead chromate(VI) [7758-97-6] /                        A2
    chromian(VI) olowiu
  OSHA--PEL
  NIOSH--REL                                               Ca
  NIOSH--REL--for all chromium(VI) compounds /             Ca
  dla wszystkich zwiazk6w Cr(VI)
Hungary / Wegry
Great Britain / Wielka Brytania
  chromium(VI) compounds, as Cr / zwiazki                Ca, Sen
  chromu(VI), jako Cr

CAS--Chemical Abstracts Service Registry Number / numer wg rejestru
Chemical Abstracts Sevice.

(a) Inhalable fraction of aerosol / Frakcja wdychalna aerozolu, (b)
TRK value (taking into account technical possibilities to keep limit
value) / wartosc TRK (uwzgledniajaca mozliwosci techniczne dotrzymania
wartosci dopuszczalnej), (c) since 1st July 2014 / od 1 lipca 2014 r.,
(d) values vary depending on the province / wartosci rozne w
zaleznosci od prowincji, (e)  aerosol total dust / aerozol pyl
calkowity, (f) under updating / 15 min, g w trakcie aktualizacji, (h)
the substance absorbed through the skin (except for salts of Ba, Pb,
Sr and Zn) / substancja wchlania sie przez skore (z wyj. soli Ba, Pb,
Sr i Zn).

S, Sen, Sh--sensitization (except for salts of Ba and Pb), B /
dzialanie uczulajace (z wyjatkiem soli Ba i Pb), BEI--permissible
concentration in biological material / dopuszczalne stezenie w
materiale biologicznym, Ca--carcinogen in the work environment /
substancja rakotworcza w srodowisku pracy, C1--carcinogen cat. 1 /
rakotworczosc kat. 1, Carc. 1--substances that cause cancer in humans
and can be assumed to contribute to cancer risk (epidemiological
studies provide adequate evidence of a positive correlation between
the human exposure and cancer occurrence; limited epidemiological data
can be substantiated by evidence that the substance induces cancer
through mechanisms observed in humans) / substancje, ktore powoduja
raka u czlowieka i substancje, co do ktorych przyjmuje sie, ze
znaczaco wplywaja na ryzyko wystapienia raka (badania epidemiologiczne
dostarczaja wystarczajacych dowodow na pozytywny zwiazek miedzy
narazeniem ludzi a wystapieniem raka, ograniczone dane
epidemiologiczne natomiast moga byc poparte dowodami potwierdzajacymi,
ze substancja wywoluje raka na drodze mechanizm6w charakterystycznych
dla czlowieka,  Germ cell muta. 2--germ cells mutagens which have been
shown to increase the mutant frequency in the progeny of exposed
mammals / substancje dzialajace mutagennie na komorki rozrodcze, dla
ktorych wykazano wzrost czestosci mutacji u potomstwa narazonych
ssakow.

ACGIH--American Conference of Governmental Industrial Hygienists /
Amerykanska Konferencja Panstwowych Higienistow Przemyslowych, OSHA--
US Occupational Safety and Health Administration / Ministerstwo
Bezpieczenstwa Zawodowego i Zdrowia USA, NIOSH--US National Institute
for Occupational Safety and Health / Narodowy Instytut Bezpieczenstwa
Zawodowego i Zdrowia w USA.

A1 (ACGIH)--confirmed human carcinogen (the agent is carcinogenic to
humans based on the weight of evidence from epidemiologic studies) /
czynnik o potwierdzonym dzialaniu rakotworczym na czlowieka (czynnik
wykazuje dzialanie rakotworcze na ludzi, stwierdzone w oparciu o wage
dowodow pochodzacych z badan epidemiologicznych),

A2 (ACGIH)--suspected human carcinogen (human data are accepted as
adequate in quality but are conflicting or insufficient to classify
the agent as a confirmed human carcinogen; or, the agent is
carcinogenic in experimental animals at dose(s), by route(s) of
exposure, at site(s) of histologic type(s), or by mechanism(s)
considered relevant to worker exposure--the A2 is used primarily when
there is limited evidence of carcinogenicity in humans and sufficient
evidence of carcinogenicity in experimental animals with relevance to
humans) / czynnik podejrzewany o dzialanie rakotworcze na czlowieka
(ilosc danych dotyczacych ludzi jest wystarczajaca, jednak sa one
sprzeczne lub niewystarczajace, zeby zaklasyfikowac czynnik do
kategorii o potwierdzonym dzialaniu rakotworczym badz czynnik jest
rakotworczy dla zwierzat eksperymentalnych w dawce(-kach), przy
drodze(-gach) narazenia, jezeli chodzi o umiejscowienie(-nia) i typ(-
y) histologiczny(-e) wywolywanych nowotworow lub na drodze
mechanizmu(-6w) uwazanego za zwiazany z narazeniem pracownika--
klasyfikacja A2 jest stosowana zwlaszcza wtedy, kiedy istnieja
ograniczone dowody dzialania rakotworczego u ludzi oraz wystarczajace
dowody dzialania rakotworczego u zwierzat eksperymentalnych, ktore
mozna wiazac z dzialaniem na ludzi).

BOELV//binding occupational exposure limit values are based on the
latest scientific data, socio/economic conditions and the technical
possibilities of achieving such values in the industry; BOELV values
are introduced by the Council and the European Parliament; for any
chemical for which a binding occupational exposure limit value is
established, Member States shall establish a corresponding national
binding occupational exposure limit value based on, but not exceeding,
the Community limit value / wartosci wiazace dopuszczalnego narazenia
zawodowego sa ustalane na podstawie najnowszych danych naukowych,
uwarunkowan socjoekonomicznych oraz mozliwosci technicznych
osiagniecia takiej wartosci w przemysle; wartosci BOELV sa wprowadzane
decyzja Rady i Parlamentu Europejskiego; dla substancji, dla ktorych
sa ustalone wartosci BOELV, panstwa czlonkowskie musza wyznaczyc
odpowiednie wartosci krajowe, ktore moga byc na tym samym poziomie,
ale nie moga przekraczac wartosci ustalonych w UE.

Repr. 1A--reproductive toxicity in cats. 1A / dzialanie szkodliwe na
rozrodczosc kat. 1A, Repr. 1B--reproductive toxicity in cats. 1B /
dzialanie szkodliwe na rozrodczosc kat. 1B.

PEL--permissible exposure level / dopuszczalna wartosc narazenia
zawodowego, REL--recommended exposure level / zalecana wartosc
narazenia zawodowego, NDS--maximum admissible concentration: the
time-weighted average concentration for a conventional 8-hour workday
and a workweek defined in the Labour Code, to which workers may be
exposed during their whole working life, without any adverse effects
on their health (also when retired) or that of the next generations /
najwyzsze dopuszczalne stezenie, wartosc srednia wazona stezenia,
ktorego oddzialywanie na pracownika w ciagu 8/godzinnego dobowego i
przecietnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, okreslonego w Kodeksie
pracy, przez okres jego aktywnosci zawodowej nie powinno spowodowac
ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego
przyszlych pokolen, NDSCh--maximum admissible short-term
concentration: the short/term exposure limit is an average
concentration, to which workers may be exposed without any adverse
health effects if it does not last longer than 15 min and does not
occur more often than twice during a workday, at intervals not shorter
than 1 h / najwyzsze dopuszczalne stezenie chwilowe, wartosc srednia
stezenia, ktora nie powinna spowodowac ujemnych zmian w stanie zdrowia
pracownika, jezeli wystepuje w srodowisku pracy nie dluzej niz 15 min
i nie czesciej niz 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstepie czasu
nie krotszym niz 1 godzina.
COPYRIGHT 2015 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2015 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA POGLADOWA
Author:Skowron, Jolanta; Konieczko, Katarzyna
Publication:Medycyna Pracy
Article Type:Report
Date:May 1, 2015
Words:12676
Previous Article:TODAY'S OXIDATIVE STRESS MARKERS/WSPOLCZESNE MARKERY STRESU OKSYDACYJNEGO.
Next Article:NANOSILVER--OCCUPATIONAL EXPOSURE LIMITS/NANOSREBRO-DOPUSZCZALNE POZIOMY NARAZENIA ZAWODOWEGO.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters