Printer Friendly

NON-OCCUPATIONAL BUT WORK-RELATED DISEASES--LEGISLATION, JUDICATURE AND POTENTIAL IMPLICATIONS TO EMPLOYERS AND EMPLOYEES IN POLAND/CHOROBY NIEZAWODOWE ZWIAZANE Z PRACA-UREGULOWANIA PRAWNE, ORZECZNICTWO ORAZ POTENCJALNE KONSEKWENCJE DLA PRACODAWCOW I PRACOWNIKOW W POLSCE.

WSTEP

Problemy zdrowotne zwiazane z praca obejmuja nie tylko choroby zawodowe, ale rowniez duza grupe chorob o wieloczynnikowym pochodzeniu, na ktorych rozwoj, przebieg lub rokowanie moze wplywac srodowisko pracy lub sposob jej wykonywania. Okresla sie je zwykle mianem chorob parazawodowych, posrednio zwiazanych z praca lub zaostrzajacych sie pod wplywem pracy. Ta ostatnia nazwa jest odzwierciedleniem nomenklatury anglojezycznej, gdzie w pismiennictwie obok chorob zawodowych (occupational diseases) wystepuja choroby zwiazane z praca (work-related diseases) i zaostrzajace sie pod wplywem pracy (work-exacerbated) [1,2].

Schorzenia te nie moga byc uznane za choroby zawodowe, poniewaz nie spelniaja warunkow ich definicji ujetej w art. 2351 Kodeksu pracy (k.p.) [3], zgodnie z ktora musza byc wymienione w wykazie chorob zawodowych oraz mozna w wyniku oceny warunkow pracy stwierdzic bezspornie lub z wysokim prawdopodobienstwem, ze zostaly spowodowane "narazeniem zawodowym", czyli dzialaniem czynnikow szkodliwych dla zdrowia wystepujacych w srodowisku pracy albo w zwiazku ze sposobem wykonywania pracy. W wielu przypadkach to wlasnie czynniki srodowiska pracy odgrywaja istotna role w ujawnieniu sie schorzenia czy nasilenia jego przebiegu.

Przykladem takich nieujetych w wykazie chorob zawodowych schorzen sa choroby narzadu ruchu (np. zespoly bolowe kregoslupa), ukladu krazenia (np. nadcisnienie tetnicze, choroba niedokrwienna serca) oraz zaburzenia psychiczne i zachowania.

Epidemiologia chorob zwiazanych z praca wskazuje na ich znaczne rozpowszechnienie w populacji, a przez to realny wplyw na rynek pracy. Wprawdzie w Polsce od kilku lat stwierdza sie mniej niz 2,5 tys. przypadkow chorob zawodowych rocznie (w 2014 r. zanotowano 2351 chorob zawodowych, czyli 16,5 przypadku na 100 tys. pracujacych, a w 2016 r.--2119 przypadkow chorob zawodowych, czyli 14,3 przypadku na 100 tys. pracujacych) [4], nie oznacza to jednak poprawiajacego sie stanu zdrowia pracujacych, tylko zmiane rodzaju problemow. Obecnie to zaburzenia zdrowia psychicznego, choroby ukladu krazenia, narzadu ruchu i nowotwory sa glownymi przewleklymi problemami zdrowotnymi pracownikow [5]. Co wiecej, w patogenezie wielu z tych chorob czynniki szkodliwe i uciazliwe srodowiska pracy odgrywaja znaczna role. Na przyklad na rozwoj nadcisnienia tetniczego, na ktore choruje ok. 9 mln Polakow [6], wplywaja rowniez zawodowe czynniki ryzyka, w tym fizyczne i chemiczne, mikroklimat, elementy organizacji pracy, takie jak nadmierny lub niedostateczny wysilek fizyczny, praca zmianowa, a zwlaszcza nocna, czy tez stres wynikajacy z nadmiernego obciazenia psychospolecznego [7].

Rozwazajac wplyw chorob niezawodowych zwiazanych z praca na rynek pracy, mozna wyroznic skutki ogolnospoleczne i wynikajace z indywidualnych relacji pracodawca-pracownik.

Wsrod ogolnospolecznych skutkow chorob niezawodowych zwiazanych z praca nalezy uwzglednic:

* absencje chorobowa--czyli spowodowana skutkami choroby krotkotrwala nieobecnosc pracownika w pracy,

* zjawisko prezenteizmu--definiowane jako obecnosc w pracy mimo problemow zdrowotnych oraz wynikajacy z takiego zachowania obnizony poziom produktywnosci w pracy, zdolnosci do niej i zaangazowania w nia [8],

* skrocenie aktywnosci zawodowej zwiazane z rentami spowodowanymi niezdolnoscia do pracy,

* skrocenie aktywnosci zawodowej spowodowane przedwczesnym zgonem.

Biorac natomiast pod uwage indywidualne relacje pracodawca-pracownik, nalezy uwzglednic mozliwosc dochodzenia przez pracownikow stosownie do postanowien Kodeksu cywilnego (k.c.) [9] roszczen odszkodowawczych z tytulu choroby spowodowanej warunkami pracy, niebedacej choroba zawodowa.

W polskim ustawodawstwie choroby niezawodowe zwiazane z praca nie maja umocowania prawnego, poniewaz w przeciwienstwie do chorob zawodowych nie okreslono w sposob sformalizowany zasad ich diagnostyki i dokumentowania, a takze metod zbierania i przetwarzania danych. Nie oznacza to jednak, ze zostaly one pominiete w obowiazujacym porzadku prawnym, orzecznictwie Sadu Najwyzszego (SN) i sadow powszechnych.

Celem publikacji byla identyfikacja uregulowan prawnych oraz orzecznictwa w zakresie obowiazkow i odpowiedzialnosci pracodawcow z tytulu wystapienia chorob niezawodowych zwiazanych z praca w Polsce.

MATERIAL I METODY

Realizujac zalozony cel pracy, w pierwszej kolejnosci przeanalizowano przepisy k.p. Wyodrebniono te zwiazane z tematyka pracy, tj. art. 227, przepisy rozdzialu VII (Wypadki przy pracy i choroby zawodowe), dzialu 14 (Przedawnienie roszczen) oraz art. 300 k.p. [3].

Poprzez odeslanie do odpowiedniego stosowania przepisow k.c., zawarte w art. 300 k.p., poddano analizie przepisy k.c., wyodrebniajac grupe przepisow okreslajacych zasady odpowiedzialnosci i naprawienia szkody, tj. art. 415, 435, 4421, 444, 445, 446, 447, 448 oraz art. 362 [9].

Wyboru orzecznictwa dokonano za pomoca programu LEX Sigma Serwisu Informacji Prawnej Wolters Kluwer Polska S.A., wykorzystujac nastepujace filtry: "praca i zabezpieczenie spoleczne", "choroby zawodowe", "choroby zwiazane z praca", "obowiazek naprawienia szkody w razie uszkodzenia ciala lub wywolania rozstroju zdrowia". Odrzucono orzeczenia nieaktualne (niemajace zastosowania do obowiazujacego porzadku prawnego, poniewaz w wyniku zmian przepisow prawnych utracily aktualnosc) i te, ktorych tezy nie zostaly ocenione co do aktualnosci.

WYNIKI

Zestawienie wynikow badania przedstawiono w tabeli 1.

Z art. 300 k.p. bylo powiazanych 3961 orzeczen sadow. Jako aktualne zostalo wskazanych 209 orzeczen, z czego 6 poddano dalszej analizie jako orzeczenia obejmujace problematyke niniejszej pracy, przy czym:

* tezy 2 orzeczen wprost wskazywaly na kwestie chorob niezawodowych zwiazanych z praca [10,11],

* 4 orzeczenia poruszaly kwestie odpowiedzialnosci pracodawcy na podstawie przepisow k.c. i stanowily przyczynek do rozwazan na temat ogolnych zasad odpowiedzialnosci pracodawcy w przypadku sformulowania przez pracownika roszczen w oparciu o przepisy k.c. [12-15].

Wsrod przepisow k.c. przeanalizowano orzecznictwo powiazane z art. 415. Ze wskazanym przepisem bylo powiazanych 7042 orzeczen sadow, przy czym jako aktualne wskazano 688. Z uwagi na liczbe orzeczen i ich zakres podzielono je w oparciu o wybrane deskryptory.

Pierwszym filtrem byla dziedzina "praca i zabezpieczenie spoleczne". Sposrod 108 tak wyizolowanych orzeczen 6 traktowalo o odpowiedzialnosci pracodawcy i wysokosci odszkodowania naleznego pracownikowi w przypadku wystapienia choroby zawodowej lub zaistnienia wypadku przy pracy. Orzeczenia te tym samym umozliwialy odniesienie cytowanych w nich przepisow k.c. do sytuacji pracownika, ktory dochodzi roszczen odszkodowawczych na ich podstawie w przypadku zaistnienia choroby niezawodowej zwiazanej z praca [16-21]. W tej grupie znalazly sie rowniez 3 orzeczenia, ktore zostaly takze powiazane z art. 300 ustawy k.p. [14,22,23].

Drugim filtrem byl "obowiazek naprawienia szkody w razie uszkodzenia ciala lub wywolania rozstroju zdrowia". Szescdziesiat piec orzeczen powiazano z powyzszym deskryptorem, przy czym 4 z nich poruszaly kwestie ogolnej odpowiedzialnosci pracodawcy i zostaly poddane dalszej analizie [24-27]. Stosujac wyzej wymienione filtry, 7 orzeczen powiazano z oboma deskryptorami, przy czym 3 z nich odnosza sie posrednio do tematu publikacji [28-30].

W przypadku uchwaly SN z dnia 4 grudnia 1987 r. [10], przy zastosowaniu filtra "orzeczenia cytujace", znaleziono 31 aktualnych orzeczen sadow, z czego 9 nawiazywalo do problematyki niniejszej pracy:

* 2 orzeczenia bezposrednio odwolywaly sie w swej tezie lub uzasadnieniu do tematyki chorob niezawodowych zwiazanych z praca [31,32],

* 4 orzeczenia byly zwiazane z roszczeniami przyslugujacymi pracownikom w sytuacji wypadku przy pracy [33-36],

* 1 orzeczenie traktowalo o przyczynieniu sie pracownika do powstania uszczerbku zdrowia [37],

* teza 1 orzeczenia dotyczyla odpowiedzialnosci odszkodowawczej pracodawcy [38],

* 1 orzeczenie poruszalo kwestie statusu w postepowaniu cywilnym decyzji Panstwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzajacej chorobe zawodowa [39].

OMOWIENIE

Analizujac uregulowania prawne w zakresie chorob zwiazanych z praca, w pierwszej kolejnosci nalezy zwrocic uwage na dotychczas stosowana wobec nich terminologie. Wyraznie, na rowni z chorobami zawodowymi, wyodrebniono je w przepisach k.p. [3] oraz Ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o sluzbie medycyny pracy (SMP) [40]:

1. Zgodnie z art. 227 i 236 k.p. pracodawca jest obowiazany stosowac srodki zapobiegajace chorobom zawodowym i innym chorobom zwiazanym z wykonywana praca, a takze systematycznie analizowac przyczyny wypadkow w pracy, chorob zawodowych i innych chorob zwiazanych z warunkami srodowiska pracy i na podstawie wynikow tych analiz stosowac wlasciwe srodki zapobiegawcze [3].

2. W art. 6. ustawy o SMP [40] wskazano, ze sluzba medycyny pracy jest wlasciwa do realizowania zadan z zakresu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracujacymi, w tym m.in. przez prowadzenie czynnego poradnictwa w stosunku do chorych na choroby zawodowe lub inne choroby zwiazane z wykonywana praca.

W doktrynie i orzecznictwie choroby zwiazane z praca sa okreslane jako choroby pracownicze lub spowodowane warunkami pracy, niebedace chorobami zawodowymi, oraz j ako choroby zwiazane z wykonywana praca.

Termin "choroba spowodowana warunkami pracy, niebedaca choroba zawodowa" zostal uzyty w uchwale skladu 7 sedziow SN z dnia 4 grudnia 1987 r., III PZP 85/86, OSNC 1988, nr 9, poz. 109 [10].

Termin "choroba pracownicza", stosowany rowniez przez Szymanska [41], wykorzystano w nastepujacych wyrokach SN:

* z dnia 28 listopada 1997 r., II UKN 360/71, OSNP 1998, nr 18, poz. 551, w ktorym wskazano, ze: "Choroba o etiologii zwiazanej z warunkami pracy, a ktora nie jest choroba zawodowa, w rozumieniu art. 7 ustawy wypadkowej z 1975 r. okreslana jest w doktrynie i orzecznictwie jako choroba pracownicza" [32];

* z dnia 7 lipca 1995 r., II PRN 6/95, OSNAPiUS 1996, nr 4, poz. 61, w ktorym uzasadniano, ze: "[...] do roszczen odszkodowawczych opartych na przepisach Kodeksu cywilnego z tytulu szkod wywolanych wypadkiem przy pracy, choroba zawodowa lub pracownicza (art. 442 [section] 1, 444 [section] 2), w tym o rente wyrownawcza, dochodzonych przed sadem pracy (art. 476 [section] 1 pkt 3 k.p.c.) nie maja zastosowania w zakresie przedawnienia tego roszczenia przepisy Kodeksu pracy (art. 292 [section] 2 k.p.)" [24];

* z dnia 28 maja 1996 r., II PRN 7/96, gdzie stwierdzono, ze: "do roszczen odszkodowawczych opartych na przepisach Kodeksu cywilnego (art. 442 [section] 1, art. 444 [section] 2), z tytulu szkod wywolanych choroba pracownicza, w tym o rente wyrownawcza, dochodzonych przed sadem pracy (art. 476 [section] 1 pkt 3 k.p.c.), nie maja zastosowania w zakresie przedawnienia przepisy Kodeksu pracy (art. 292 [section] 2 k.p.) [31];

* z dnia 2 pazdziernika 2008 r., I PK 57/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 85: "[...] skutki choroby spowodowanej warunkami pracy, niebedacej choroba zawodowa (choroba pracownicza)" [11]. Na ten wyrok powoluje sie rowniez Sad Apelacyjny w Gdansku w wyroku z dnia 6 lutego 2013 r., III APa 30/12 [42].

Dodatkowo w pismiennictwie mozna spotkac termin "choroby parazawodowe" [43-45]. Takie okreslenie zostalo rowniez przywolane w wyroku SN z dnia 14 grudnia 2010 r., I PK 95/10, OSNP 2012, nr 5-6, poz. 58: "Za nie mniej istotny przyklad nalezaloby uznac obowiazki zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunkow pracy (w tym m.in. informacje o ryzyku zawodowym i sposobach jego zapobiegania, art. 226 pkt 2 k.p., w szczegolnosci w celu przeciwdzialania chorobom zawodowym i parazawodowym, art. 227 k.p.). Wszystkie te przypadki i wiele innych pozwalaja na pociaganie pracodawcy do odpowiedzialnosci za naruszenie dobr osobistych pracownika (zdrowie--w tym psychiczne, zycie)" [17].

Materialnoprawne przeslanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformulowana w art. 2351 k.p. oparta na 2 przeslankach: wystepowaniu danego schorzenia w wykazie chorob zawodowych oraz ustaleniu, ze zostalo ono spowodowane dzialaniem czynnikow szkodliwych dla zdrowia, wystepujacych w srodowisku pracy lub w zwiazku ze sposobem wykonywania pracy [3]. Nalezy podkreslic, ze wykaz chorob zawodowych wskazany w Rozporzadzeniu Rady Ministrow [46] ma co do zasady charakter zamkniety (nie liczac w uwarunkowany sposob otwartych 3 pozycji: 1, 17.9 oraz 26). Stwarza to sytuacje, w ktorej jedynie schorzenia w nim ujete, po spelnieniu kolejnych przeslanek ustawowych, moga zostac uznane za choroby zawodowe.

Pozostale choroby--ktore nie zostaly uwzglednione w wykazie chorob zawodowych lub nie odpowiadaja definicji konkretnej choroby zawodowej, a na ktorych rozwoj, przebieg lub rokowanie mialo rowniez wplyw srodowisko pracy lub sposob jej wykonywania--bedzie mozna kwalifikowac do chorob zwiazanych z praca.

Uzasadnienie do uznania chorob nieujetych w wykazie chorob zawodowych za zwiazane z praca mozna znalezc w orzecznictwie SN: schorzenia kregoslupa (dyskopatia) zostaly omowione w wyrokach SN z dnia 28 maja 1996 r. [31] i z dnia 28 listopada 1997 r. [32], natomiast cierpienia psychiczne wywolane spowodowanym warunkami pracy niedosluchem--w wyroku SN z dnia 2 pazdziernika 2008 r. [11].

Podstawe do uznania schorzenia za zwiazane z praca, ktore nie spelnia warunkow choroby zawodowej, ilustruje rowniez dotyczacy niedosluchu wyrok SN z dnia 19 marca 2008 r. [38]. W cytowanym wyroku [38] SN wskazal, ze mozliwe jest takze dochodzenie przez pracownika od pracodawcy odszkodowania oraz zadoscuczynienia za szkode i krzywde wyrzadzona czynem niedozwolonym nawet wtedy, gdy zdarzen wywolujacych szkode nie mozna zakwalifikowac jako wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. W omawianym przypadku po zakonczeniu pracy zawodowej u gornika strzalowego stwierdzono tylko niewielki niedosluch, ktory nie dawal wowczas podstaw do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, ale z biegiem lat--gdy pracownik byl juz na emeryturze--ulegl znacznemu poglebieniu. Sad Najwyzszy wskazal, ze wieloletnia praca w warunkach narazenia organizmu na oddzialywanie ponadnormatywnego halasu co najmniej uprawdopodabnia zwiazek stwierdzonego niedosluchu z praca. Z tego powodu istnieje podstawa do wskazania posredniego zwiazku przyczynowego schorzenia z warunkami pracy, mimo ze zasadnicze pogorszenie sluchu nastapilo juz na emeryturze. Przy tym koncepcja adekwatnego zwiazku przyczynowego, ktora zaklada, ze normalne nastepstwa badanej przyczyny nie musza stanowic jej skutkow "bezposrednich", nie eliminuje mozliwosci przypisania pracodawcy odpowiedzialnosci odszkodowawczej za uszczerbek na zdrowiu (szkode na osobie) [38].

Analizujac orzeczenia sadow powszechnych, mozna zauwazyc, ze sytuacja prawna pracownika na przestrzeni lat sie zmienila. Co do zasady jednolite stanowisko judykatury w przedmiocie chorob zwiazanych z praca zapoczatkowala uchwala z dnia 4 grudnia 1987 r. [10], ktora podniesiono do rangi zasady prawnej, podkreslajac tym samym jej donioslosc w obowiazujacym porzadku prawnym. Pracownikowi w przypadku wystapienia uszczerbku zdrowia spowodowanego stworzonymi przez pracodawce warunkami pracy przyznano prawo dochodzenia roszczen odszkodowawczych od pracodawcy. Stanowisko judykatury jednoznacznie wskazalo, ze pracodawca ponosi odpowiedzialnosc odszkodowawcza za stworzone warunki pracy i ich wplyw na zdrowie pracownika. Pracownikowi zostala tym samym przyznana mozliwosc wystapienia przeciwko pracodawcy z roszczeniami odszkodowawczymi na mocy przepisow k.c., a zatem w oparciu o inne przepisy prawne niz k.p., ktory to reguluje stosunki prawne miedzy pracodawca a pracownikiem i ksztaltuje granice odpowiedzialnosci zarowno jednej, jak i drugiej strony.

Pracownik, ktorego uszczerbek na zdrowiu powstal wskutek choroby o etiologii zwiazanej z warunkami pracy, a ktora w swietle obowiazujacych przepisow prawa nie jest choroba zawodowa, doznal szkody na osobie i moze poprzez odeslanie zawarte w art. 300 k.p. dochodzic od pracodawcy roszczen odszkodowawczych stosownie do przepisow k.c., z uwzglednieniem zasad odpowiedzialnosci pracodawcy, po spelnieniu wymaganych prawem przeslanek:

1. Szkoda--uszczerbek zdrowia musi powstac wskutek choroby o etiologii zwiazanej z warunkami pracy. Oznacza to, ze dane schorzenie jest nastepstwem oddzialywania czynnikow szkodliwych srodowiska pracy--za wystepowanie ktorych, podobnie jak za stan bezpieczenstwa i higieny pracy, odpowiedzialnosc ponosi pracodawca--lub uleglo nasileniu w wyniku tych czynnikow.

2. To na pracowniku ciazy koniecznosc udowodnienia zwiazku przyczynowego miedzy szkoda (uszczerbkiem zdrowia) a warunkami pracy i naruszeniem przez pracodawce przepisow bezpieczenstwa i higieny pracy. Zgodnie z utrwalona linia orzecznicza prawdopodobienstwo musi byc wysokie i nie wystarczy jedynie stwierdzenie, ze zwiazek przyczynowy jest mozliwy [10,32]. To pracownik za pomoca przewidzianych prawem srodkow dowodowych (w szczegolnosci bedzie to dowod z opinii bieglych lekarzy) jest zobowiazany wykazac, ze zachodzi wysokie prawdopodobienstwo, ze jego schorzenie (uszczerbek zdrowia) powstalo w zwiazku z warunkami pracy stworzonymi przez pracodawce. Nie wystarczy jedynie stwierdzenie pracownika, ze pracodawca nie spelnil ciazacego na nim obowiazku i nie zapewnil odpowiednich (wymaganych prawem) warunkow pracy.

Zgodnie z brzmieniem art. 444 [section] 1 i art. 445 k.c. roszczenia cywilnoprawne pracownika moga przybrac forme jednorazowego odszkodowania badz swiadczenia okresowego--renty [9]. Stosownie do postanowien art. 444 [section] 2 i [section] 3 k.c., w zaleznosci od powstalej szkody (uszczerbku zdrowia), renta ta moze byc stala lub tymczasowa [9]. Pracownik, wystepujac z roszczeniem przeciwko pracodawcy, musi dysponowac na tyle precyzyjna wiedza na temat doznanego uszczerbku zdrowia i jego skutkow, zeby moc w oparciu o zgromadzone dowody prawidlowo sformulowac konkretne roszczenie w oparciu o przepisy k.c.

Na przestrzeni lat, w zaleznosci od obowiazujacych przepisow prawnych, roznie ksztaltowaly sie zakres i wysokosc roszczen odszkodowawczych pracownikow, opartych na przepisach k.c. Wysokosc odszkodowania naleznego pracownikowi z tytulu choroby niebedacej choroba zawodowa i jego zakres w znacznym stopniu determinowala Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o swiadczeniach z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych [47], a nastepnie uchylajaca ja Ustawa z dnia 30 pazdziernika 2002 r. o ubezpieczeniu spolecznym z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych [48]. Okreslala ona w art. 32 krag osob, ktorym w przypadku stwierdzenia choroby zawodowej albo wypadku przy pracy przyslugiwalo jednorazowe odszkodowanie z tytulu stalego lub dlugotrwalego uszczerbku na zdrowiu albo smierci pracownika. Z kolei przepisy rozdzialu 2 przedmiotowej ustawy okreslaly sposob obliczania wysokosci jednorazowego odszkodowania, wskazujac wysokosc odszkodowania za kazdy procent stalego lub dlugotrwalego uszczerbku na zdrowiu, a takze sytuacje, w ktorych odszkodowanie ulega zwiekszeniu. Okreslona w przedmiotowej ustawie kwota odszkodowania byla w trakcie jej obowiazywania odpowiednio zwiekszana na mocy obowiazujacych przepisow prawnych.

Sad Najwyzszy poczatkowo stal na stanowisku, ze roszczenia musza miescic sie w zakresie i granicach przewidzianych w Ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o swiadczeniach z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych [10]. Podkreslil, ze nieuzasadnione zarowno prawnie, jak i spolecznie byloby przyznanie pracownikowi wyzszego odszkodowania za rozstroj zdrowia spowodowany choroba zwiazana z warunkami pracy, lecz niebedaca choroba zawodowa, niz wynosi odszkodowanie nalezne pracownikowi w razie choroby zawodowej lub wypadku przy pracy. Artykul 40 przedmiotowej ustawy wskazywal, ze okreslone w niej swiadczenia stanowia zaspokojenie wszelkich roszczen z tytulu uszczerbku na zdrowiu albo smierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wykluczajac tym samym mozliwosc dochodzenia przez poszkodowanego pracownika roszczen uzupelniajacych, na drodze powodztwa cywilnego. Wedlug SN roszczenia odszkodowawcze pracownika z tytulu choroby spowodowanej warunkami pracy, niebedacej choroba zawodowa, nie powinny wiec wykraczac poza granice swiadczen przyslugujacych pracownikowi z tytulu uszczerbku na zdrowiu wywolanego choroba zawodowa. Dopiero skreslenie art. 40 Ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o swiadczeniach z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych z mocy art. 4 pkt 3 Ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektorych przepisow o zaopatrzeniu emerytalnym [49] umozliwilo pracownikom dochodzenie roszczen uzupelniajacych od zakladow pracy, a tym samym prawo do pelnej kompensacji szkody.

Kluczowe dla problematyki niniejszej pracy jest przy tym uzasadnienie wyroku z dnia 28 listopada 1997 r., w ktorym SN wyraznie wskazal, ze "pracownicy, u ktorych uszczerbek na zdrowiu powstal wskutek choroby pracowniczej, moga dochodzic od zakladow pracy na podstawie przepisow k.c. swiadczen uzupelniajacych przewyzszajacych kwoty przewidziane w ustawie wypadkowej z 1975 r., tak jak pracownicy, ktorych uszczerbek na zdrowiu spowodowany jest wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa" [32].

Z wysokoscia roszczenia odszkodowawczego nierozerwalnie wiaze sie takze przyczynienie pracownika do powstania badz zwiekszenia negatywnych skutkow choroby (schorzenia). Sad przy orzekaniu o wielkosci odszkodowania powinien uwzglednic ewentualne przyczynienie sie poszkodowanego do powstania szkody. Zgodnie z brzmieniem art. 362 k.c., jezeli poszkodowany przyczynil sie do powstania lub zwiekszenia szkody, obowiazek jej naprawienia odpowiednio sie zmniejsza, stosownie do okolicznosci, a zwlaszcza do stopnia winy obu stron [9].

Problem przyczynienia sie poszkodowanego do powstania szkody nie zostal pominiety takze przez judykature. W tezie wyroku z dnia 6 marca 1997 r. [50] Sad Najwyzszy zauwazyl, ze: "uzupelniajace odszkodowanie na podstawie przepisow Kodeksu cywilnego dla czlonkow rodziny pracownika zmarlego wskutek, uznanego za chorobe zawodowa, nowotworu krtani moze byc obnizone odpowiednio do stopnia przyczynienia sie pracownika, na skutek dlugoletniego palenia tytoniu do powstania i rozwoju tej choroby (art. 362 k.c.)". Mimo ze w tezie wyroku SN wskazuje na przyczynienie pracownika do choroby zawodowej, to nalezy zgodzic sie ze stanowiskiem doktryny podkreslajacym, ze w przypadku dochodzenia roszczen opartych na przepisach k.c. nalezy brac pod uwage caloksztalt przyczyn wplywajacych na powstanie i rozwoj danego schorzenia. I dopiero po rozwazeniu stopnia przyczynienia sie poszczegolnych okolicznosci do powstania choroby niezawodowej zwiazanej z praca nalezy decydowac o wysokosci naleznego odszkodowania.

WNIOSKI

Problematyka chorob niezawodowych zwiazanych z praca nie zostala szczegolowo uregulowana w obowiazujacym porzadku prawnym w Polsce. Kodeks pracy naklada na pracodawce obowiazek stosowania srodkow zapobiegajacych chorobom zawodowym i innym chorobom zwiazanym z wykonywana praca, a takze obliguje go do systematycznej analizy przyczyn wypadkow przy pracy, chorob zawodowych oraz innych chorob zwiazanych z warunkami srodowiska pracy i na podstawie wynikow tych analiz do stosowania wlasciwych srodkow zapobiegawczych.

O ile jednak postepowanie i konsekwencje dotyczace chorob zawodowych oraz wypadkow przy pracy zostalo w sposob szczegolowy i bezposredni przez ustawodawce uregulowane, o tyle brakuje przepisow prawnych, wprost regulujacych kwestie zwiazane z innymi chorobami zwiazanymi z praca. Mimo ze ustawodawca nie sformulowal legalnej definicji chorob niezawodowych zwiazanych z praca, to judykatura niejednokrotnie podkreslala, ze ochrona zycia i zdrowia jest elementarnym obowiazkiem pracodawcy, a pracownika nie mozna pozostawic bez wyrownania szkody poniesionej na skutek uszczerbku zdrowia spowodowanego warunkami pracy. Warto przy tym zauwazyc, ze uswiadomienie pracodawcom konsekwencji prawnych i finansowych powinno wspomoc sluzbe medycyny pracy w intensyfikacji dzialan ukierunkowanych na zapobieganie wszystkim--rowniez niezawodowym chorobom zwiazanym z warunkami pracy.

https://doi.org/ 10.13075/mp.5893.00772

PISMIENNICTWO

[1.] ILO Encyclopaedia of Occupational Health and Safety [Internet]: International Labour Organization, 2015 [cytowany 18 kwietnia 2018]. Work-related diseases and occupational diseases: The ILO international list. Adres: http://www.iloencyclopaedia.org/part-iii-48230/topics-in-workers-com- pensation-systems/36-26-workers-compensation-systemstopics-in/work-related-diseases-and-occupational-diseas- es-the-ilo-international-list

[2.] Szema A.M.: Work-exacerbated asthma. Clin. Chest. Med. 2012; 33(4):617-624, https://doi.org/10.1016/fccm.2012.08.004

[3.] Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. DzU z 2018 r., poz. 108

[4.] Swiatkowska B., Hanke W, Szeszenia-Dabrowska N.: Choroby zawodowe w Polsce w 2016 r. Instytut Medycyny Pracy, Lodz 2017

[5.] Zaklad Ubezpieczen Spolecznych: Absencja chorobowa w 2016 r. [Internet]: Zaklad, Warszawa 2017 [cytowany 18 kwietnia 2018]. Adres: http://www.zus.pl/documents/ 10182/39590/Absencja+chorobowa+w+2016+roku.pdf/14 75e6ca-1682-42fc-ac9e-d097d32e325c

[6.] Zdrojewski T.: Czestosc wystepowania i swiadomosc nadcisnienia tetniczego w Polsce i na swiecie. Postepy Nauk. Med. 2011;3:4-10

[7.] Kleniewska A., Ojrzanowski M., Lipinska-Ojrzanowska A., Wiszniewska M., Walusiak-Skorupa J.: Bariery w aktywizacji zawodowej osob z chorobami ukladu krazenia. Med. Pr. 2012;63(1):105-115

[8.] Wezyk A., Merecz D.: Prezentyzm--(nie)nowe zjawisko w srodowisku pracy. Med. Pr. 2013;64(6):847-861

[9.] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. DzU z 2017 r., poz. 459

[10.] Uchwala skladu siedmiu sedziow Sadu Najwyzszego z dnia 4 grudnia 1987 r., III PZP 85/86, OSNC 1988, nr 9, poz. 109

[11.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 2 pazdziernika 2008 r., PK 57/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 85

[12.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 9 pazdziernika 2013 r., I PK 79/13, M.PPr. 2014/2/92-93

[13.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdansku z dnia 8 maja 2014 r., III APa 4/14, LEX nr 1477032

[14.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2014 r., III APa 11/14, LEX nr 1563565

[15.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Bialymstoku z dnia 9 grudnia 2014 r., III APa 14/14, LEX nr 1587179

[16.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2014 r., III APa 11/14, LEX nr 1563565

[17.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 14 grudnia 2010 r., I PK 95/10, OSNP 2012, nr 5-6, poz. 58

[18.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Lodzi z dnia 6 czerwca 2013 r., III APa 12/13, LEX nr 1362699

[19.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia 2013 r., III APa 9/13, LEX nr 1416269

[20.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 marca 2013 r., I ACa 864/12, LEX nr 1344238

[21.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r., III APa 11/15, LEX nr 2062040

[22.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 listopada 2012 r., III APa 23/12

[23.] Wyrok Sadu Apelacyjnego we Wroclawiu z dnia 17 maja 2012 r., II APa 2/12

[24.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 7 lipca 1995 r., II PRN 6/95, OSNAPiUS 1996, nr 4, poz. 61

[25.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 marca 2013 r., I ACa 864/12, LEX nr 1344238

[26.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Lodzi z dnia 20 maja 2013 r., III APa 10/13, LEX nr 1335665

[27.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Bialymstoku z dnia 9 grudnia 2014 r., III APa 14/14, LEX nr 1587179

[28.] Wyrok Sadu Apelacyjnego we Wroclawiu z dnia 17 maja 2012 r., III APa 2/12

[29.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 marca 2013 r., I ACa 864/12, LEX nr 1344238

[30.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Lodzi z dnia 20 maja 2013 r., III APa 10/13, LEX nr 1335665

[31.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 28 maja 1996 r., II PRN 7/96, OSNP 1996, nr 24, poz. 372

[32.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 28 listopada 1997 r., II UKN 360/97, OSNAPiUS 1998, nr 18, poz. 551

[33.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Bialymstoku z dnia 19 czerwca 2013 r., III APa 2/13, LEX nr 1356462

[34.] Uchwala Sadu Najwyzszego z dnia 17 kwietnia 1998 r.,

III ZP 45/97, OSNP 1998, nr 24, poz. 712

[35.] Uchwala Sadu Najwyzszego z dnia 14 grudnia 1990 r., III PZP 20/90, OSNC 1991, nr 7, poz. 79

[36.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdansku z dnia 12 maja 2015 r., III APa 7/15, LEX nr 1765942

[37.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 174/98, OSNAPIUS 1999, nr 16, poz. 524

[38.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 256/07, OSNP 2009, nr 15-16, poz. 192

[39.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdansku z dnia 27 czerwca 2014 r., III APa 13/14, LEX nr 1621043

[40.] Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o sluzbie medycyny pracy. DzU z 2014 r., poz. 1184

[41.] Szymanska S.: Niektore aspekty prawne tzw. chorob pracowniczych. Pr. Zabezpiecz. Spol. 1998;6:21-25

[42.] Wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdansku z dnia 6 lutego 2013 r., III APa 30/12

[43.] Izycki J.: Choroby parazawodowe--problem medyczny czy spoleczny? Med. Pr. 1996;47(1):55-62

[44.] Prawo-pracy.pl [Internet]: "Lexine" Gawek i Kielar Spolka Jawna, 2005 [cytowany 18 kwietnia 2018]. Nycz T.: Pozaubezpieczeniowa odpowiedzialnosc za wypadki przy pracy, choroby zawodowe i parazawodowe. Adres: http://www. prawo-pracy.pl/pozaubezpieczeniowa_odpowiedzialnosc -a-80.html

[45.] Szewczyk H.: Rolnicze choroby zawodowe i parazawodowe. Wies Rol. 2012;3(156):97-111

[46.] Rozporzadzenie Rady Ministrow z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorob zawodowych. DzU z 2013 r., poz. 1367

[47.] Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o swiadczeniach z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych. DzU z 1983 r. nr 30, poz. 144

[48.] Ustawa z dnia 30 pazdziernika 2002 r. o ubezpieczeniu spolecznym z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych. DzU z 2017 r., poz. 1773

[49.] Ustawa z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektorych przepisow o zaopatrzeniu emerytalnym. DzU z 1990 r. nr 36, poz. 206

[50.] Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 6 marca 1997 r., II UKN 20/97, OSNP 1997, nr 23, poz. 478

Andrzej Marcinkiewicz (1)

Paulina Tomczak (1)

Marta Wiszniewska (1)

Jolanta Walusiak-Skorupa (1)

Dominika Dorre-Kolasa (2)

(1) Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera/Nofer Institute of Occupational Medicine, Lodz, Poland Klinika Chorob Zawodowych i Zdrowia Srodowiskowego/Department of Occupational Diseases and Environmental Health

(2) Uniwersytet Jagiellonski/Jagiellonian University, Krakow, Poland Wydzial Prawa i Administracji/Faculty of Law and Administration

Autor do korespondencji/Corresponding author: Andrzej Marcinkiewicz, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Klinika Chorob Zawodowych i Zdrowia Srodowiskowego, ul. sw. Teresy 8, 91-348 Lodz, e-mail: and.mar@interia.pl Nadeslano: 18 kwietnia 2018, zaakceptowano: 25 maja 2018

Finansowanie/Funding: praca wykonana w ramach zadania finansowanego z dotacji na dzialalnosc statutowa (nr IMP 12.29 pt. "Systema tyzacja chorob zwiazanych z praca", kierownik tematu: dr n. med. Andrzej Marcinkiewicz).
Table 1. Polish judicial decisions in claims for damages related to
non-occupational diseases related to work on the basis of current
legal regulations in the scope of obligations and responsibility of
employers for the this occurrence *

Tabela 1. Orzeczenia polskich sadow w sprawach roszczen
odszkodowawczych dotyczacych chorob niezawodowych zwiazanych z praca
na podstawie obecnych uregulowan prawnych w zakresie obowiazkow i
odpowiedzialnosci pracodawcow z tego tytulu *

                                       Orzeczenia sadowe
Zrodlo                                Judicial decisions
                                              [n]
Materials
                            ogolem    aktualne      odnoszace sie do
                            total    up-to-date     chorob zwiazanych
                                                         z praca
                                                      referring to
                                                      work-related
                                                        diseases

Kodeks pracy/The Labor      3 961        209                2
Code

Kodeks cywilny/The Civil    7 042        688                6
Code

Uchwala Sadu Najwyzszego      31         31                 2
z dnia 4 grudnia 1987 r.,
III PZP 85/86/Resolution
of the Supreme Court of 4
December 1987

* Na postawie wyboru orzecznictwa dokonanego przy pomocy programu LEX
Sigma Serwisu Informacji Prawnej Wolters Kluwer Polska S.A. z
wykorzystaniem filtrow: "praca i zabezpieczenie spoleczne", "choroby
zawodowe", "choroby zwiazane z praca", "obowiazek naprawienia szkody w
razie uszkodzenia ciala lub wywolania rozstroju zdrowia"-Based on the
choice of jurisprudence made by the LEX Sigma program of the Legal
Information Service Wolters Kluwer Polska S.A. and used filters: "work
and social security", "occupational diseases", "work-related
diseases", "obligation to repair damage in the event of injury or
causing health disorder".
COPYRIGHT 2018 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2018 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA ORYGINALNA
Author:Marcinkiewicz, Andrzej; Tomczak, Paulina; Wiszniewska, Marta; Walusiak-Skorupa, Jolanta; Dorre-Kolas
Publication:Medycyna Pracy
Article Type:Report
Geographic Code:4EXPO
Date:Sep 1, 2018
Words:4641
Previous Article:OCCUPATIONAL DISEASES AMONG HEALTHCARE AND SOCIAL WORKERS IN 2009-2016/CHOROBY ZAWODOWE WSROD PRACOWNIKOW OPIEKI ZDROWOTNEJ I POMOCY SPOLECZNEJ W...
Next Article:ADAPTATION OF THE CONDITIONS FOR WORK EFFECTIVENESS QUESTIONNAIRE II AMONGST POLISH NURSES AND MIDWIVES/ADAPTACJA KWESTIONARIUSZA WARUNKOW...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters