Printer Friendly

Menno Witteveen, Antonio van Diemen: De opkomst van de VOC in Azie.

Menno Witteveen, Antonio van Diemen: De opkomst van de VOC in Azie. Amsterdam: Pallas Publications, 2011, 403 pp. ISBN 978.90.8555.046.4. Prijs 35[euro].

Antonio van Diemen (1593-1645) was van 1636 tot 1645 voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) gouverneur-generaal (GG) in Indie. Zijn ambtstermijn was lang, zijn rol als 'empire builder' groot en zijn loopbaan opmerkelijk. Een historisch verantwoorde biografie kreeg hij nog niet. W.Ph. Coolhaas zag er in 1946 van af. Aan deze 'schimachtige figuur' kon hij geen omtrekken verschaffen --een curieus argument dat andere redenen lijkt te maskeren.

Zo was er tot 2011 slechts een geromantiseerd levensverhaal van K. Norel uit 1942, met de titel Van bankroetier tot landvoogd. Het boek paste in de stroom publicaties over 'grote mannen', waarmee in de donkere bezettingstijd herinnering aan en hoop op betere tijden werden levend gehouden. Menno Witteveen (1954) noemt in zijn proefschrift over Van Diemen met de algemene ondertitel De opkomst van de VOC in Azie Norels boek niet eens--en dat is jammer, maar niet van inhoudelijk belang.

Van Diemens aanmonsteren bij de VOC in 1618 was een vlucht. Onder valse naam ontsnapte Van Diemen, afkomstig uit gegoede familie in de vrije stad Culemborg, aan een zwaar vonnis als bankroet Amsterdams koopman. Zijn verleden stond een succesvolle loopbaan in Indie niet in de weg. GG Jan Pieterszoon Coen benoemde hem meteen tot boekhouder, hoewel hij wist van Van Diemens verleden, en in 1624 al werd hij benoemd tot Raad van Indie, de hoogste functie na die van GG in Batavia.

Witteveen plaatst de opkomst van Van Diemen, zoals zijn ondertitel belooft, in het kader van de ontwikkeling van de VOC--de invloed van de Tachtigjarige Oorlog, de interne verhoudingen in de Republiek, waar politiek, economie en religie in een ingewikkeld verband op elkaar reageerden en de unieke financiele constructie van de VOC. Al spoedig kwamen de VOChoofden in Azie tot de slotsom dat de VOC zich allereerst moest inzetten voor het vestigen van een specerijenmonopolie in de Molukken, waartoe Portugal moest worden verjaagd uit die regio. Daartoe was ook een permanente vestiging nodig. Bovendien moesten de mogelijkheden om inkomsten te vergaren uit de intra-Aziatische handel worden benut, op straffe van een financiele ondergang. Het was Coen die dit beleid uitvoerde tijdens zijn ambtsperioden (1619-1623, 1627-1629), onderbroken door een verblijf in Nederland. Ook Van Diemen maakte in 1631 een reis naar Nederland. Het werd een glorieuze rehabilitatie. Zijn schulden waren afbetaald en hij werd onder eerbewijzen en respect bedolven. Hij keerde terug als Directeur-Generaal en met de benoemingsbrief als aanstaande GG.

In 1636 was het zover. Van Diemen trad aan en zette zijn stempel op de VOC-politiek in Azie. Terwijl Coen nog had te maken met gedetailleerde instructies uit de Republiek bleven die voor Van Diemen achterwege. En als er al aanwijzingen werden gegeven negeerde Van Diemen deze als zij niet strookten met zijn eigen expansieve beleid. De VOC-bestuurders legden zich erbij neer. In dat beleid stond het vestigen van een specerijenmonopolie centraal. Hiertoe, maar ook voor het behoud van de positie van de VOC, die in commercieel opzicht niet zou kunnen wedijveren met de Portugezen, was het verdrijven van Portugal uit Azie een noodzaak. En daarnaast streefde hij naar een aandeel in de handel met en tussen China en Japan die grote winsten beloofde. Dat werd niet geheel bewaarheid, maar leidde wel tot Taiwan als vestigingskolonie. Van Diemen was hierbij agressief, flexibel, eigenmachtig en meedogenloos--in zijn eigen tijd zelfs werd hierop kritiek geleverd. Maar zijn succes verstomde de critici. Het specerijenmonopolie werd gevestigd en Portugal werd tot machteloosheid gereduceerd na de blokkade van Goa, de inname van Malakka en de Nederlandse verovering van Ceylon. En daarnaast gaf hij allure aan Batavia, voerde hij een vorstelijke staat en legde hij met de Bataviase Statuten in 1642 de juridische grondslagen van het VOC-rijk vast. Van Diemen overleed in het harnas, kort voor hij zou repatrieren.

Witteveen heeft dan eindelijk deze belangrijke GG een biografie verschaft en logenstraft Coolhaas' dubieuze kwalificatie. Niet alleen Van Diemen krijgt omtrekken, maar ook de VOC en haar politiek worden van nieuwe nuances en interpretaties voorzien in deze mooi uitgegeven biografie--met vele illustraties in kleur.
COPYRIGHT 2012 Brill Academic Publishers, Inc.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2012 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Korte signaleringen
Author:Poeze, Harry A.
Publication:Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia and Oceania
Article Type:Book review
Date:Jan 1, 2012
Words:692
Previous Article:Zheng Yangwen and Charles J.H Macdonald (eds), Personal names in Asia: History, culture and identity.
Next Article:Hans Straver, Vensters op de Molukse geschiedenis, 1450-1950.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |