Printer Friendly

Mandibula ve maksilla lezyonlari/Mandibular and maxillary lesions.

Mandibula ve maksillada cok sayida malign ve benign lezyon meydana gelebilir [1, 2]. Bunlar enfeksiyoz, travmatik, metabolik, konjenital lezyonlar ve tumorlerdir [1]. Bu lezyonlarin patolojik ozelliklerinin ve bu ozelliklerin goruntuleme bulgularina yansimasinin bilinmesi tani icin onemlidir.

Neoplastik lezyonlar icin goruntuleme bulgularinin, yas, cinsiyet ve maksillofasial bolgede komsu dokularla iliskisinin bilinmesi ayirici tani listesinin daraltilmasini ve erken taniyi saglar. Mandibular lezyonlar orijinleri goz onune alindiginda odontojenik ve odontojenik olmayan (nonodontojenik) (kemik, sinirler, kan damarlari) olarak sinifanir [2, 3]. Dunya Saglik Orgutu (DSO)tarafindan histolojik sinifama maksilla ve mandibula lezyonlari malign ya da benign olmasi ve baskin doku goz onune alinarak yapilmistir [4].

Radyolojik acidan degerlendirebilmek icin cene lezyonlarina sistematik bir yaklasim gereklidir. Bu nedenle maksillofasial kemik lezyonlari kistik/solid, benign/malign olarak sinifanir, lezyonlar hem odontojenik hem de odontojenik olmayan yapilardan gelisebilir ve farkli derecelerde yikim potansiyeline sahiptirler.

Kistik lezyonlar

1. Kistik Odontojenik Lezyonlar: Odontojenik lezyonlar disin bir bolumunu cevreler.

Radikuler Kist (Periapikal-Periodontal Kist): En sik gorulen odontojenik kisttir [1]. Dis curuklerinde gorulen enflamasyona sekonder gelisir. Lezyon siklikla asemptomatiktir, 4. ve 5. dekatlarda gorulur. Radyolojik incelemelerde; saglikli olmayan disin periapikal parcasinda, unilokule, iyi sinirli, sklerotik kenarli, periapikal bir lezyon olarak izlenir (Resim 1).

Folikuler Kist (Dentijiroz Kist ya da Perikoronal Kist):

Ikinci en sik gorulen mandibuler odontojenik kisttir [4]. Genellikle asemptomatik olup iki ila dorduncu dekatlar arasinda gorulur [1]. Bozulmamis bir disin tac kismi cevresinde gelisir (genellikle ucuncu molar dis). Radyolojik olarak saglikli bir disin cevresinde, iyi sinirli, unilokule, kenarlari sklerotik olan radyolusen bir lezyon seklinde izlenir. Cok genis olabilir ve mandibulada yeniden yapilanmaya neden olarak enfeksiyon ya da patolojik kiriga yol acabilir (Resim 2).

Odontojenik Keratokist (OKC): Siklikla 2.-4. dekatlar arasinda ortaya cikar. Karakteristik olarak mandibulanin govde veya ramusunda yerlesir ve disin laminasindan orijin alirlar [4]. Radyolojik olarak iyi sinirli, uni ya da multilokule, sklerotik kenarlari olan radyolusen lezyonlardir. Cogunlugunun yikici potansiyeli olup cerrahi sonrasi nuks sik gorulur [5]. Genc bir hastada cok sayida OKC olmasi bazal hucreli nevus sendromu potansiyeline sahiptir (Gorlin-Goltz Sendromu) (Resim 3).

2. Kistik Odontojenik Olmayan Lezyonlar: Kemik orijinli olup dis ile iliskili degildir.

Kesici Kanal Kisti (Nasopalatin Kanal Kisti): Odontojenik olmayan lezyonlar arasinda en sik gorulendir. On maksillanin orta hattindan gelisir. Normalde fetal hayatta regrese olan nasopalatin kanalin dejenerasyonu sonucu gelisen neoplastik olmayan bir kisttir [1]. Erkeklerde daha sik gorulur ve hayatin 4.-6. dekatlari arasinda ortaya cikar. Radyolojik incelemelerde; orta hatta yerlesimli, oval ya da yuvarlak, iyi sinirli, tek radyolusen lezyon olarak izlenir.

Soliter Kemik Kisti (Travmatik, Basit ya da Hemorajik Kemik Kisti): Genellikle ikinci dekatta ortaya cikar. Dis cekimi gibi intrameduller kanamaya neden olan travmalara sekonder ortaya cikar [6]. Kanamanin dagilmasi ardindan psodokist olusumu gorulur. Posterior mandibulanin kemik iliginden gelisirler [4]. Radyolojik incelemelerde; unilokule, kotu sinirli, boyutlari degisen radyolusen lezyon seklinde izlenir.

Anevrizmal Kemik Kisti: Cocukluk cagi lezyonu olup genellikle 20 yasin altinda gorulur. Agrili bir lezyon olup buyume hizi yuksektir. Etiyoloji bilinmemektedir [6]. Bilgisayarli Tomograf (BT)'de keskin sinirli, ekspansil, sklerotik kenarlari olan osteolitik lezyonlar olarak izlenirken Manyetik Rezinans Goruntuleme (MRG)'de sivi-sivi seviyesi izlenir [6]. Cerrahi tedavi sonrasi tekrarlayabilir.

Solid Lezyonlar

1. Benign Odontojenik Tumorler

Odontoma: Mandibulanin en sik gorulen odontojenik tumorudur (%67) [7]. Siklikla ikinci dekatta ortaya cikar. Sement, pulpa, dentin ve mine gibi disin pek cok bilesenini icerebilir. Bu nedenle mikst tumor olarak adlandirilir [1]. Olgularin %50'sinde disin impaksiyonuna neden olur. Yapilarinin normal dise kiyaslanmasi ile birlesik ya da kompleks odontoma seklinde sinifadirilirlar [4].

Odontojenik Miksoma: Bu nadir tumor siklikla hayatin ikinci ya da ucuncu dekadinda tani alir [6]. Disin pulpasinin miksoid stromasindan koken alir. Internal osseoz trabekulasyonlar barindiran, multilokule, radyolusen lezyon seklinde izlenir. Radyolojik olarak ameloblastomdan ayirt etmek guctur [4].

Ameloblastik Fibrom: Cocukluk caginda gelismekte olan dislerde gorulur. Siklikla posterior mandibulada yerlesir. Gomulu diste iyi sinirli, multilokule, perikoronal, radyolusen lezyon olarak izlenir [4].

Adenomatoid Odontojenik Tumor: Bu nadir tumor ikinci dekatta ortaya cikar ve kadinlarda daha sik gorulur. Olgularin %70'i maksilla orijinlidir. Tumor; punktat kalsifkasyonlar iceren, iyi sinirli, radyolusen lezyon seklinde izlenir (Resim 4) [4].

Ameloblastom: Siklikla uc ila dorduncu dekatlar arasinda tani alir [6]. Posterior mandibulada siklikla ucuncu molar dis cevresinden koken alir. Lezyon agrisiz olup yavas buyume hizi ile mandibulada ekspansiyona neden olur. Radyolojik incelemelerde ekspansil, uni ya da multilokule, sabun kopugu seklinde gorunen radyolusen lezyon seklinde izlenir [3]. Kortekste erozyona neden olur ve cevre yumusak dokuya uzanabilir (Resim 5).

Sementoblastom: Sementoblast disfonksiyonuna sekonder gelisen, sementin gercek neoplazmidir. Siklikla 25 yasin altinda gorulur [4]. Cevresinde radyolusen alan bulunan, iyi sinirli radyoopak kitle seklinde izlenir. Genellikle birinci molar disin apeksinden gelisir [1].

Periapikal Sement Displazisi: Ikinci ve dorduncu dekatlar arasinda, kadinlarda daha sik gorulen bir tumordur. Periodontal ligamandaki bag dokunun proliferasyonu sonucu olusur [6]. Disin apeksine yerlesen radyolusen lezyon olarak baslayip radyolusen sinirlari olan radoopak kitle seklini alir. Multifokal oldugunda forid sement displazisi adini alir.

2. Benign Odontojenik Olmayan Tumorler

Fibroz Displazi: Siklikla birinci ve ikinci dekatta gorulur. Normal spongioz kemigin yerinde osseoz metaplazi ile olusan pirimitif kemigi iceren anormal bir fibroz dokudur. BT'de kemikte ekspansiyon, radyoopak ve lusen alanlari bir arada iceren patognomonik buzlu cam gorunumu izlenir (Resim 6) [8].

Ossifye Fibrom (Semento-Ossifye Fibrom):

Siklikla hayatin ucuncu ve dorduncu dekatlarinda, posterior mandibulada gorulur. Kalsifikasyon derecesine gore radyoopak, radyolusen ya da mikst olabilen, iyi sinirli, kapsullu lezyon seklinde izlenir. Fibroz displaziden radyolusen sinirlari ile ayirt edilir.

Osseoz Displazi (Semento-Osseoz Displazi):

Dis cevresindeki alanlar etkilenir. Periodontal ligament, sement ya da sement benzeri dokudan ortaya cikar. Mandibulada yerlesim daha siktir. Periapikal, fokal, ailesel ya da forid tipte olabilir (Resim 7) [9].

Egzostoz: Asemptomatik tumor benzeri bir durumdur. Yerlesim yerlerine gore; torus mandibularis, torus palatinus ve maksillada yerlesimli multiple egzostozlar olmak uzere 3 tip egzostoz vardir [1]. Radyolojik incelemelerde; cene kemikleri yuzeyinden kemik uzantilari olarak gorunur.

Osteom: Maksillofasyal bolgenin en sik osseoz tumorudur. En sik besinci ve altinci dekatta gorulur. Radyolojik goruntulemelerde iyi sinirli, genis tabanli ya da pedinkullu sklerotik kitle seklinde izlenir. Gardner Sendromunda mandibulada multiple osteomlar gorulebilir [8].

Dev Hucreli Tumor: Dev hucreli tumorler en sik ucuncu ve dorduncu dekatta gorulurler [4]. Vakalarin 2/3 u cenede ve genellikle onde yer alir, orta hatti gecebilir. Radyolojik incelemelerde; ekspansil, radyolusen, trabekulasyon, ince septa ya da buzlu cam gorunumunde olan multilokule lezyonlar seklinde izlenir [4]. MRG'de tum sekanslarda dusuk sinyal intensitesinde gorunup orta-yuksek derecede kontrast tutarlar (Resim 8).

3. Malign Odontojenik Tumorler: Bu nadir grupta odontojenik karsinom, primer intraosseoz karsinom ve malign ameloblastom yer alir [4].

4. Malign odontojenik olmayan tumorler:

Goruntuleme ozellikleri cok benzer olup radyolojik olarak ayirt edilemezler.

Oral Kavite Karsinomu: Oral skuamoz hucreli karsinom (SCC); tum malign oral kavite neoplazmlarinin %90-95'ini olusturmaktadir [10]. Vakalarin cogunlugunda SCC; dil, dis eti gibi cevre mukozadan gelistigi gibi maksilla ve mandibulanin dis tasiyan segmentinde de gorulebilir. Radyolojik incelemelerde; erken donemde alveolar kisimda kortikal erozyon, gec donemde ise duzensiz radyolusen kavite seklinde gorulur [3]. Kemikte skleroz ya da periost reaksiyonu gorulmez. SCC'nin yaninda mukoepidermoid karsinom ve adenoid kistik karsinom da bu grupta yer alir (Resim 9).

Osteosarkom: Osteosarkomlar genellikle ucuncu dekatta gorulur. Vakalarin cogu etkilenen kemigin meduller kavitesinden koken alir. Radyasyon, fibroz displazi, Paget hastaligi, travma, osteomyelit, ossifye fibrom ve dev hucreli tumor gibi nedenlere sekonder gelisebilir. Yerlesimine gore; intrameduller, kortikal, periosteal, parosteal ve ekstraosseoz olarak siniflanir [6]. Ayrica mikroskopide gozlenen matriks doku tipine gore osteoblastik, kondroblastik, fibroblastik, telenjiektatik ve osteoklastik tip olarak da sinifandirilabilir (Resim 10).

Metastazlar: Ceneye metastaz nadirdir [6]. Mandibula maksilladan daha cok etkilenir [3]. En sik primerler; erkekte akciger, prostat, bobrek ve karaciger iken kadinda meme, adrenal, jinekolojik ve kolorektal tumorlerdir [3]. Kotu sinirli, radyolusen, periost reaksiyonuna neden olmayan lezyon seklinde izlenirler. Primer tumor meme ya da prostat ise blastik lezyonlar da gorulebilir [1, 4].

Sonuc

Maksillofasyal bolgenin kemik tumorlerinin ve diger neoplastik olmayan lezyonlarinin ayirici tanisinda goruntuleme yontemleri onemli rol oynar. Benign bir kemik tumoru siklikla iyi sinirli bir lezyon seklinde izlenir. Tumor matriksi kalsifye ya da sklerotik olabilir. Malign tumorler ise kortikal devamsizlik, kemik yikimi, eslik eden yumusak doku kitleleri gibi agresif ozellikler gosterebilir. BT; lezyon lokalizasyonu, tumor matriksinin karakterizasyonu, eslik eden kemik yikimini ve yeniden yapilanmasini, periost reaksiyonunu gostermede oldukca basarilidir. MRG'nin maksillofasyal lezyonlari degerlendirmedeki rolu daha sinirlidir.

Hakem Degerlendirmesi: Dis bagimsiz.

Yazar Katkilari: Fikir - E.A., H.M.H., A.B., S.S.; Tasarim - E.A., H.M.H., A.B., S.S.; Denetleme - E.A., H.M.H., A.B., S.S.; Veri Toplanmasi ve/veya Islemesi - E.A., H.M.H., A.B., S.S.; Analiz ve/veya Yorum - E.A., H.M.H.; Literatur Taramasi - E.A., H.M.H., A.B.; Yaziyi Yazan - E.A., H.M.H.; Elestirel Inceleme - E.A., H.M.H., A.B., S.S.

Cikar Catismasi: Yazarlar cikar catismasi bildirmemislerdir.

Finansal Destek: Yazarlar bu calisma icin finansal destek almadiklarini beyan etmislerdir.

Kaynaklar

[1.] Vaamonde AG, Burguete A, Argota NB, Ramos MM. Simple diagnostic approach for mandible and maxilla lesions. ECR-2015 Electronic Poster Online System; C-1285. doi: 10.1594/ecr2015/C-1285

[2.] Razek AA. Imaging appearance of bone tumors of the maxillofacial region. World J Radiol 2011; 3: 125-134.

[3.] Avril L, Lombardi T, Ailianou A. Radiolucent lesions of the mandible: a pattern based approach to diagnosis. Insights Imaging 2014; 5: 85-101.

[4.] Dunfee BL1, Sakai O, Pistey R, Gohel A. Radiologic and pathologic characteristics of benign and malignant lesions of the mandible. Radiographics 2006; 26: 1751-1768.

[5.] Miles DA, Kaugars GE, Van Dis M, Lovas JG. Oral and maxillofacial radiology. Philadelphia, Pa: Saunders, 1991.

[6.] Devenney-Cakir B, Subramaniam RM, Reddy SM, Imsande H, Gohel A, Sakai O. Cystic and cystic-appearing lesions of the mandible: review. AJR Am J Roentgenol 2011; 196: WS66-77.

[7.] Regezi JA, Kerr DA, Courtney RM. Odontogenic tumors: analysis of 706 cases. J Oral Surg 1978; 36: 771-778.

[8.] Ozgur A, Kara E, Arpaci R, et al. Nonodontogenicmandibular lesions: differentiation based on CT attenuation. Diagn Interv Radiol 2014; 20: 475-480.

[9.] Secgin CK, Gunhan O, Gulsahi A. Benign fibroosseoz lezyonlar. Acta Odontol Turc 2016; 33: 95-101.

[10.] Mehanna P, Smith G. Maxillary carcinoma- A wolf in sheep'sclothing. Can Fam Physician 2009; 55: 262-264.

Emel Ada (1), Hande Melike Halac (1), Agah Baran (1), Sulen Sarioglu (2)

(1) Dokuz Eylul Universitesi Tip Fakultesi, Radyoloji Anabilim Dali, Izmir, Turkiye

(2) Dokuz Eylul Universitesi Tip Fakultesi, Tibbi Patoloji Anabilim Dali, Izmir, Turkiye

Sorumlu Yazar: Emel Ada

E-posta: emel.ada@deu.edu.tr

Gelis Tarihi: 28.01.2019

Kabul Tarihi: 27.03.2019

DOI: 10.5152/turkjradiol.2019.040419
COPYRIGHT 2018 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2018 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:RESIMLERLE BIR KONU
Author:Ada, Emel; Halac, Hande Melike; Baran, Agah; Sarioglu, Sulen
Publication:Turkish Journal of Radiology
Date:Dec 1, 2018
Words:1962
Previous Article:Insidental olarak saptanan, albendazol tedavisi sirasinda rupture olan dev kardiyak kist hidatik/Cardiac hydatid cyst; found incidentally, ruptured...
Next Article:TANINIZ NEDIR? / CEVAP Olgu 7.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |