Printer Friendly

Level of Tobacco control in Turkey/Turkiye tutun kontrolunde dunyanin neresinde?

TUTUN KONTROLU NEDEN GEREKLI

Tutun urunleri kullaniminin insan sagligi uzerindeki zararlari 50 yili askin zamandan beri bilinmektedir. Yol actigi cesitli hastaliklar nedeni ile tutun kullanimi dunyada her yil 5 milyondan fazla kisinin Olumune neden olmaktadir. Ulkemizde de yilda 100 bin-150 bin kisinin sigaraya bagli nedenlerle Oldugu hesaplanmaktadir. Bu sayi dikkate alindiginda Turkiye'de sigara nedeni ile her gun 300 dolayinda kisinin Oldugu hesaplanabilir. Ulkemizde 20 milyon dolayinda sigara icen kisi vardir. Sigara icenlerin yarisinin sigaranin yol actigi hastaliklar nedeni ile hayatini kaybettigi bilindigine gore, halen hayatta olan sigara icicilerin yarisinin, yani 10 milyon kisinin Onumuzdeki 30-40 yillik zaman icinde sigara nedeni ile Olecegini sOylemek yanlis olmayacaktir.

Tutun urunlerinin kullaniminin saglik uzerindeki olumsuz etkilerinin yani sira cevre uzerinde ve ekonomi uzerinde ciddi olumsuz etkileri vardir. Sigara icilen ortamlarda ic ortam hava kalitesinin bozulmasi, bu sekilde sigara icmeyenlerin de pasif olarak etkilenmesi ve zarar gOrmesi sOz konusudur. Sigara kullaniminin zararlarinin yalnizca sigara icenlerle sinirli olmadigi, sigara dumanindan pasif olarak etkilenenlerin de kanser, kalp-damar hastaliklari ve felc nedeni ile Olme olasiliginin arttigi konusundaki bilgiler de son 25-30 yil icinde giderek artmaktadir. Ote yandan sigara izmaritlerinin cevreye atilmasi ciddi boyutta cevre kirliligine neden olmaktadir. Bu izmaritlerin tam olarak sOndurulmeden cevreye atilmasi ise yanginlara yol acmaktadir. Itfaiye Mudurlukleri kayitlarina gore buyuk kentlerdeki yanginlarin ucte biri ile yarisi sigara nedenlidir.

Sigara kullaniminin ne kadar ciddi boyutta ekonomik harcamaya yol actigi kolaylikla hesaplanabilir. Sigara satin almak icin harcanan paranin yillik tutari milyarlarla ifade edilecek kadar fazladir. Turkiye'de sigara icenlerin sadece sigara satin almak icin harcadiklari paranin yillik toplami Saglik Bakanligi butcesinin 4 kati dolayindadir. Sigaranin yol actigi saglik sorunlarinin tani ve tedavisi icin yapilacak harcamalar da dikkate alindiginda tutun kullaniminin ekonomik yuku daha da artacaktir. Insanlar beslenme, egitim, giyim, eglence vb. cesitli amaclarla para harcariz. Bu tur harcamalar insanlarin yasami ve gelismesi icin gerekli olan harcamalardir. Buna karsilik sigara satin almak icin yapilan harcama sagligi bozan harcama olup kabul edilemez bir harcama sekli olarak dusunulmelidir.

TUTUN KONTROLU CERCEVE SOZLESMESI

Hem ciddi saglik sorunlarina yol acmasi hem de cevre ve ekonomi uzerindeki olumsuz etkileri dikkate alindiginda tutun urunlerinin kullaniminin kontrol edilmesi gerekliligi ortaya cikmaktadir. Tutun kontrolu amaci ile ulkeler cesitli Onlemler alirken bir yandan da bu amacla uluslararasi duzenlemeler yapilmaktadir. Bu duzenlemeler arasinda Tutun Kontrolu Cerceve Sozlesmesi (TKCS; FCTC, Framework Convention on Tobacco Control) onemli bir yer tutmaktadir. Dunya Saglik Orgutu (DSO) tarafindan 2003 yilinda yayinlanan bu Sozlesme, ulkelere tutun kontrolu konusunda yol gosterici bir rehber niteligindedir. Cerceve Sozlesmede tutun ve tutun urunlerinin uretilmesinden satis ve pazarlanmasina, bu urunlerin reklam ve tanitimi ile fiyatlandirilmasina, tutun kullaniminin zararlari konusunda toplumun egitilmesine kadar pek cok konu ile ilgili duzenlemeler yer almaktadir. Boylelikle dunyadaki tutun kontrolu calismalarina yeni bir ivme kazandirilmaya calisilmis ve gecen sure icinde pek cok ulkede bu yonde olumlu gelismeler saglanmistir. Sozlesme DSO Genel Kurulu tarafindan kabul edildikten sonra uye ulkelerin Saglik Bakanlari tarafindan imzalanmis ve ulke parlamentolarinda kabul edilmeye baslanmistir. Parlamentoda Sozlesmeyi onaylayan ulkeler "taraf ulkeler" (parties) olarak adlandirilmis ve taraf ulke sayisi 40 olduktan sonra Sozlesme "Uluslararasi Yasa" niteligi kazanmistir. Sozlesmeye "taraf" olan ulkeler araliklarla toplanmak suretiyle bu konulardaki gelismeleri degerlendirmekte ve gelecek donem icin planlama yapmaktadir. Bu toplantilarin (Taraflar Toplantisi; COP: Conference of Parties) ilki 2006 yilinda Cenevre'de yapilmis, bu toplantiyi 2007 yilinda Tayland ve 2008 yilinda Guney Afrika'da yapilan toplantilar izlemistir. Taraflar Toplantisi'nin dorduncusu 2010 yilinda Uruguay'da yapilacaktir.

DSO KURESEL TUTUN SALGINI RAPORU (MPOWER)

Tutun Kontrolu Cerceve Sozlesmesi ile tutun kontrolu konusunda saglanan basariyi guclendirmek amaci ile 2008 yili basinda DSO yeni bir girisim baslatmistir. Bu amacla Kuresel Tutun Salgini Raporu (WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, 2008; The MPOWER Package) yayinlanmistir. Raporda dunyadaki ulkelerde tutun kullanimi ve tutun kontrolu konularinda mevcut durum degerlendirilmek suretiyle ulkelere bu yonde yol gosterici nitelikte 6 temel strateji Onerisinde bulunulmustur. Bu stratejilere isaret eden ifadelerin ilk sOzcuklerinin bas harflerinden olusan kisaltma kullanilmak suretiyle rapor MPOWER olarak adlandirilmistir. Raporda yer alan stratejiler su sekildedir:

Bu stratejilerin Turkce karsiliklari su sekilde ifade edilebilir:

* tutun kullanimi ve tutun kontrolu konusundaki uygulamalarin izlenmesi,

* pasif sigara dumani etkileniminden korunulmasi,

* sigara icenlere birakmalari konusunda destek saglanmasi,

* tutun kullaniminin tehlikeleri konusunda uyari yapilmasi,

* tutun urunlerinin reklam, tanitim ve sponsorlugunun yasaklanmasi,

* tutun uzerindeki vergi yukunun artirilmasi

Bu alti strateji bilimsel calismalar ile tutun kontrolu konusunda etkileri kanitlanmis olan uygulamalardir. DSO bu raporda uye ulkelere yararlanabilecekleri yOntemleri aciklamanin yani sira, ulkelerin bu yOntemler bakimindan durumu hakkinda da bilgi vermektedir.

Bu degerlendirmeye gore;

* Dunyadaki ulkelerin yarisinda tutunun yol actigi saglik sorunlari ve tutun kontrolu konusunda guvenilir bilgi yoktur.

* Sigara dumanindan pasif etkilenimin Onlenmesi ile ilgili olarak cok sayida ulkede kisitlamalar olmakla birlikte bu kisitlamalarin kapsami ve uygulanmasi bakimindan ciddi eksikler vardir. Dunya nufusunun ancak %5 kadari pasif etkilenimden basarili sekilde korunabilmektedir.

* Dunyada sigara icen 1.3 milyar kisinin pek cogunun sigarayi birakmak istedigi bilinmektedir. Ancak sigarayi birakmak isteyenlerin onemli bir bolumu bu konudaki hizmetlere ulasamamakta, sigara icenlerin ancak %5 kadari kapsamli sigara birakma hizmetinden yararlanabilmektedir.

* Sigara kullaniminin zararli etkilerinin cok iyi bilinmesine karsilik bu konuda toplumun bilgilendirilmesi bakimindan onemli yetersizlikler vardir. Halen pek cok ulkede sigara paketleri uzerinde sigaranin zararlarina isaret eden uyari yazilari yeterli degildir ve cok sayida ulkede paketler uzerinde "light, mild" gibi yaniltici ve aldatici ifadeler yer almaktadir.

* Tutun endustrisi tutun urunlerinin reklam ve tanitimi icin cok buyuk kaynaklar kullanmaktadir. Yalnizca ABD'de sigara reklamlari icin yillik olarak harcanan para 7.5 milyar dolar dolayindadir. Tutun urunlerinin reklam ve tanitimi ile tutun endustrisi tarafindan yapilacak olan sponsorluklarin tam olarak yasaklanmasi gerekmektedir. Bu amacla yasal duzenlemeler yapilmalidir. Ancak, bu konuda kapsamli yasal duzenlemeler tarafindan koruma altinda olan nufus, dunya nufusunun %5'i kadardir. Ote yandan dunyadaki cocuklarin yarisi halen tutun urunlerinin ucretsiz olarak dagitildigi ulkelerde yasamaktadir.

* Sigara fiyatinin artirilmasinin sigara kullaniminin azaltilmasi bakimindan en etkili yol oldugu cesitli calismalarla ortaya konmustur. Gelismis ulkelerin cogunda sigara fiyatlari oldukca yuksektir. Ornegin Ingiltere, Irlanda, Norvec gibi ulkelerde bir paket sigara 6.5 ile 8 Euro arasinda satilmaktadir. Buna karsilik gelismekte olan ulkelerin pek cogunda sigara fiyatlari 1 Euro hatta daha dusuk degerlerde olabilmektedir.

MPOWER paketinin etkili sekilde uygulanmasi ile tutun kontrolu konusunda basari saglamak mumkundur. DSO bu konunun onemine isaretle MPOWER stratejilerinin uygulanmasi bakimindan eksiklikleri olan ulkelere bu yonde destek saglamak suretiyle tutun kontrolu calismalarini desteklemektedir.

TUTUN KONTROLU OLCEGI

Tutun kontrolu yOnundeki calismalarin degerlendirilmesi onemlidir. MPOWER stratejileri ile ozetlenmis olan temel uygulamalar bakimindan ulkelerdeki durumu degerlendirmek amaci ile Joossens ve Raw tarafindan bir olcek gelistirilmistir. Toplam puan 100 olacak sekilde gelistirilen olcekte yer alan baslica hususlar sunlardir:

Cizelgede yer alan konularla ilgili ayrintili degerlendirme sonucunda ulkelerin tutun kontrol Olcegi hesaplanmaktadir. Bu hesaplamaya gore Avrupa ulkeleri arasinda Ingiltere 93 puan ile birinci sirada yer alirken Irlanda ve Norvec 74 puanla ikinci sirada gelmektedir. Listenin sonlarinda ise 36 puanla Almanya, 35 puanla da Luksemburg ve Avusturya yer almaktadir.

TURKIYE'DE DURUM

Turkiye'de tutun kullanimi oldukca yaygindir. Ortalama olarak 5 erkekten ikisi ve 5 kadindan bir tanesi sigara icmektedir. Turkiye'de uzun yillar devlet kontrolunde olan tutun ve sigara uretimi, sigara satis ve pazarlamasi 1980'li yillarin ortalarindan itibaren cok uluslu tutun endustrisinin kontrolune girmeye baslamistir. Bunun sonucu olarak Turkiye'de sigara reklamlari yapilmaya baslamis ve sigara kullaniminda 1983-2000 yillari arasinda %80 oraninda artis gozlenmistir. Bunun uzerine tutun kontrolu amaci ile caba gosterilmeye baslanmis ve uzunca suren cabalar sonucunda 1996 yilinda "Tutun Mamullerinin Zararlarinin Onlenmesine Dair Kanun" yururluge girmistir. Bu Kanun Turkiye'deki tutun kontrolu calismalari bakimindan donum noktasidir. Kanun toplu tasima araclarinda ve kapali yerlerin onemli bir kisminda sigara kullanimini, 18 yasindan kucuk cocuklara sigara satisini, tutun urunlerinin her turlu reklam ve tanitimini yasaklamakta, sigara paketleri uzerinde uyari yazisi yazilmasini ve televizyonlarda sigaranin zararlari konusunda egitici yayin yapilmasini ongormektedir. Yasanin uygulanmasi ve yaptirimi bakimindan bazi guclukler yasanmakla birlikte bu yasanin yururluge girmesini takiben sehirlerarasi otobusler ile ic ve dis hat ucak yolculuklari "sigarasiz" hale gelmis, sigara ve tutun urunlerinin reklami ortadan kalkmistir.

Turkiye TKCS'ni 2004 yili Nisan ayinda imzalamis ayni yil Kasim ayinda da Cerceve Sozlesme TBMM tarafindan onaylanmistir. Boylece Turkiye Cerceve Sozlesmeyi onaylayan 43. ulke olmus ve taraf ulke huviyeti kazanmis, "Taraflar Toplantisi"na katilarak gorevler ustlenmistir.

Tutun Mamullerinin Zararlarinin Onlenmesine Dair Kanun uzunca bir zaman uygulandiktan ve bu konuda toplumsal benimseme yerlestikten sonra yasanin kapsaminin genisletilmesi ve uygulamada karsilasilan bazi gucluklerin asilmasi amaci ile yasada bazi degisiklikler yapilmasi gundeme gelmistir. Iki yili askin calismalar sonunda 2008 yili basinda yasanin bazi maddelerini degistiren duzenleme yapilmistir. Bu duzenleme ile Kanun'un adi "Tutun Urunlerinin Zararlarinin Onlenmesi ve Kontrolu Hakkinda Kanun" olarak degistirilmis, sigara icilmesinin yasaklandigi alanlar genisletilmis, restoran kafe ve barlar da sigara icilmesinin yasaklandigi yerler arasina katilmistir. Ayrica yasa reklam ve tanitim yasaginin yaninda tutun endustrisi tarafindan sponsorluk yapilmasini da yasaklamis, yasa hukumlerine uymayanlara yOnelik cezalarin uygulanmasini da netlestirmistir. Yenilenen sekli ile 4207 sayili "Tutun Urunlerinin Zararlarinin Onlenmesi ve Kontrolu Hakkinda Kanun" MPOWER paketinde yer alan stratejileri buyuk Olcude karsilar duruma gelmistir. Yasanin baslica maddeleri ile MPOWER stratejilerinin karsilastirilmasi su sekilde yapilabilir:

* Yasanin 3. maddesi, koridorlari dahil olmak uzere kamu hizmet binalarinin kapali alanlarinda, saglik, egitim, spor, kultur, ticaret, eglence, yerlerinde, taksiler dahil olmak uzere toplu tasima araclarinda, lokanta, kahvehane, kafeterya, birahanede tutun urunu kullanimini yasaklamaktadir. Bu sekilde ulkemizdeki durum MPOWER paketi icinde yer alan "kapali alanlarda tutun urunleri tuketilemez" ifadesi ile tam olarak uyumlu hale gelmis olmaktadir.

* Sigara icenlerin tedavisi ile ilgili olarak Yasanin 5. maddesinin 9 ve 10. fikralari tutun bagimliliginin tedavisinin "ulasilabilir" olmasini saglamak icin Saglik Bakanligi'na gorev vermekte ve bu amacla butceye Odenek konmasini ongormektedir.

* Sigaranin zararlari konusunda toplumu uyarma ve egitme konusuna Yasanin 5. maddesinin 3-4-5-7 ve 8. fikralarinda deginilmektedir. Bu fikralarda paketler uzerindeki uyari yazilari duzenlenmekte, televizyonlara egitici yayin yapma konusunda gorev verildigi belirtilmekte ve Milli Egitim Bakanligi'na da sigara dumanindan pasif etkilenimin zararlari konusunda halk egitimi icin mufredat gelistirilmesi icin gorev verilmektedir. Sigara paketleri uzerindeki uyari yazilari 14 degisik ifadeyi icermektedir. Paketler uzerindeki uyarilar konusundaki calismalar surmekte olup 2010 yili basindan itibaren resimli uyarilarin konmasi planlanmaktadir.

* Tutun urunlerinin reklam ve tanitimi ile sigara firmalari tarafindan sponsorluk yapilmasinin engellenmesi konusu yasanin 4. maddesinde ele alinmaktadir. Bu maddenin alt bolumlerinde reklam, tanitim ve sponsorlugun Onune gecmek bakimindan cesitli duzenlemelere yer verilmistir.

* Cocuklara (18 yas alti) sigara satisi yapilmasi Onceki yasada oldugu gibi yenilenen yasada da aynen yer almaktadir. Ancak yeni yasada kurallara uymayanlara yOnelik yaptirimlar icinde cocuklara sigara satisi yapanlar icin hapis cezasi OngOrulmektedir.

SONUC

GOruldugu gibi Turkiye'de 2008 yilinda yururluge girmis olan 4207 sayili Tutun Urunlerinin Zararlarinin Onlenmesi ve Kontrolu Hakkinda Kanun, tutun kontrolu konusunda uluslararasi duzenleme olan TKCS ve MPOWER paketinde yer alan stratejileri buyuk Olcude karsilamaktadir. Bu sekilde Turkiye tutun kontrolu konusunda dunyanin en ileri konumdaki ulkeleri arasinda yer almaktadir.

Ote yandan Tutun Kontrolu Olcegi bakimindan yapilan hesaplamada Turkiye'nin almasi gereken puan 50 veya daha yuksek olmalidir. Bu puan ile de Avrupa'daki 30 ulke arasinda oldukca yukari siralarda yer almaktadir.

Sonuc olarak Turkiye tutun kontrolu konusunda dunyada en Onde gelen ulkelerden birisi konumundadir. ozellikle yenilenen tutun kontrolu kanunu ile ulkemiz pek cok ulke ve uluslararasi kurulus acisindan ilgi odagi durumundadir. Ancak bu kapsamli yasaya sahip olmanin yaninda yasanin basarili sekilde uygulanmasi tutun kontrolu konusunda basariya ulasmak bakimindan cok onemlidir.

KAYNAKLAR

[1.] WHO Framework Convention on Tobacco Control, WHO, Geneva, 2003 (updated, 2005).

[2.] Joossens L, Raw M. The Tobacco Control Scale. A new scale to measure country activity, Tobacco Control, 2006;15:247-53.

[3.] Joossens L, Raw M. Progress in Tobacco Control in 30 European Countries. Report presented at 4th. European Conference on Tobacco or Health, 11-13 October, 2007, Switzerland.

[4.] Curbing the Epidemic; Governments and the Economics of Tobacco Control, World Bank Publication, 1999.

[5.] Bilir N. Tutun Kontrolunde Gelinen Yer. XII. Ulusal Halk Sagligi Kongresi, pp. 302-306, 21-25 Ekim, 2008, Ankara

[6.] Bilir N. Dunyada, Turkiye'de ve Hacettepe'de Tutun Kontrolu Calismalari, Hacettepe Tip Dergisi 2005;36:75-9.

[7.] Tutun Mamullerinin Zararlarinin Onlenmesine Dair Kanun, No 4207, Resmi Gazete 26 Kasim 1996, No: 22829 (Degisiklik, 03.01.2008 tarih ve 5727 sayili Kanun).

[8.] Kabahatler Kanunu, No. 5326, 31 Mart 2005, sayi: Mukerrer 25772.

[9.] 4207 sayili Kanun Hukumlerinin Uygulanmasi, Basbakanlik Genelgesi, Resmi Gazete 16 Mayis 2008, Sayi: 26878.

Nazmi Bilir

Hacettepe Tip Fakultesi, Halk Sagligi Anabilim Dali, Ankara, Turkiye
Uygulama Puan

Sigara fiyati 30
Kapali yerlerde sigara icilmesinin kisitlanmasi 22
Halk eg itimi icin yapilan harcamalar 15
Reklam, tanitim ve sponsorluk konusunda 13
kapsamli yasaklama
Sigara paketleri uzerindeki uyarilar 10
Sigara birakma tedavisi 10
Toplam puan 100
COPYRIGHT 2009 Aves Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:SMOKING AND HEALTH/TUTUN VE SAGLIK
Author:Bilir, Nazmi
Publication:Turkish Thoracic Journal
Geographic Code:7TURK
Date:Mar 1, 2009
Words:1999
Previous Article:Cockroach sensitivity in Iranian asthmatic children under the age of five years/Astimi Olan Iran'li bes yas cocuklarda hamam bocegi duyarliligi.
Next Article:Bronchiolo-alveolar carcinoma: a rare diffuse nodular presentation/Nadir gorulen diffuz noduler seyirli bronkoalveolar karsinom.
Topics:


Related Articles
Composite graft in cases of insufficient length of internal thoracic artery/Internal torasik arter uzunlugunun yetmedigi durumda kompozit greft.
Mitral valve replacement on a beating heart through right thoracotomy in a patient with patent coronary grafts/Acik koroner greftli hastada sag...
The impact of passive smoking on the development of lower respiratory tract infection in infancy/sut cocuklugu doneminde edilgin sigara iciminin alt...
Smoking in pregnancy in Manisa; a sample from semi urban area/Manisa'da gebelikte sigara kullanimi; yari kentsel Alan Ornegi.
Cigarette smoking status among students of primary school in Erzurum/Erzurum ili ilkogretim okulu ogrencilerinin sigara kullanma durumlari.
Swine flu/Domuz gribi.
The effect of nicotine among active, passive smoker health personnel/Saglik calisanlarinda, aktif ve pasif sigara icicilerde nikotin etkilenim...
Smoking habits of the personnel employed in our hospital and the factors affecting the same/Hastanemizde calisan personelin sigara icme durumu ve...

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters