Printer Friendly

Kadinlarin tup gaz kullanimina iliskin bilgileri.

Abstract

This research, which was planned and conducted in the province of Ankara, carried out to determine the women's knowledge on safe LPG usage. Conducted among 560 women according to the research results, it was determined that there is some lack of knowledge depending on the different educational level of women.

Keywords : Ankara, LPG gas, domestic, gas tubes.

Ozet

Arastirma, kadinlarin tup gazin (LPG) guvenli kullanimina iliskin bilgi duzeylerini belirlemek amaciyla planlanmis ve yurutulmustur. Arastirma verileri hazirlanan anket formunun Ankara ilinde 560 kadina uygulanmasi yoluyla toplanmistir. Arastirma sonuclarina gore farkli ogrenim duzeyindeki kadinlarin tup gazin guvenli kullanimina iliskin bazi konularda bilgi eksikliklerinin oldugu saptanmistir.

Anahtar Kelimeler: Ankara, ev, LPG gaz, gaz tupleri, kadin.

**********

Giris

Gunumuzde bireylerin saglik, guven ve mutluluk icinde gelisimi, dolayisiyla toplum refahi acisindan enerji kaynaklarinin kullanimi elzem hale gelmistir. Ancak son yillardaki nufus artisi ve enerjiye dayali sanayilerin gelismesi enerji tuketimini arttirmis ve dunya enerji tuketiminde tercih edilen yakitlar buyuk degisim gostermistir (Black, Stern ve Elwart, 1979). Artik gunumuzde kati yakit kullanimi azalmakta, sivi ve ozellikle gaz yakit kullanimi ise artmaktadir. Kati yakit rezervlerinin azalmasi buna karsilik gaz yakit rezervlerinin daha uzun yillar yetecek olmasi konfor ihtiyaci ve cevre sagliginin korunmasi yonunde artan hassasiyet, gaz yakit kullaniminin yayginlasmasini saglayan en onemli etkenler olarak ortaya cikmaktadir (Kiratlar & Yorulmaz, 2003; Aslanargun, 1988).

Enerji ihtiyaci ve kullanimi acisindan uzerinde en fazla durulmasi gereken grup ailedir. Cunku toplumda aileler, diger kaynaklarda oldugu gibi enerji kaynaklarinin kullanim ve tuketiminde de rol oynayan en onemli tuketici gruplarindan biridir (Bayraktar, 1987). Ailelerin refah duzeylerinin devamina ve gelismesine katkisi olan evle ilgili faaliyetlerin istenen duzeyde gerceklestirilmesi, enerji kaynaklarinin rasyonel ve kazalara neden olmayacak sekilde kullaniminin ogrenilmesi ile mumkun olacaktir (Gonen & Kalinkara, 1991). Bunun saglanabilmesi icin de oncelikle ailede kadinin enerji kullanimi ile ilgili bilgilerinin, davranis ve degerlerinin incelenmesi gerekmektedir. Kadinlarin bilgileri, davranislari ve degerlerindeki degisiklikler, daha az enerji kullanimi ile daha az zaman ve caba harcanmasini gerektiren ve enerji kullanimina bagli kaza risklerini ortadan kaldirabilen bir yasam biciminin gerceklesmesi acisindan da oldukca onemlidir.

Toplum sagligini tehdit eden nedenler icinde kazalar ozel bir onem tasimaktadir. Dunya Saglik Orgutu'ne uye devletlerin 2000 yilindaki saglik hedefleri arasinda, kazalardan kaynaklanan olumler, trafik, ev ve is kazalarinin, harcanacak cabalarla %25 oraninda azaltilmasi da yer almistir. Ulkemizde kazalarin %40.0' (1) trafik kazalan, %20.0'si ev kazalan, %15.0'i atesli silahlarla yaralanmalardan olusmaktadir (Erkal, 2000). Kaza tipleri arasinda onemi gittikce artan ev kazalarina iliskin, istatistiki veri tabanlari olmamakla birlikte yapilan bazi arastirmalarda; dusmeler, yanma ve haslanmalar, zehirlenmeler, kesikler, elektrik carpmalari ve bogulmalarin en sik rastlanan ev kazalari arasinda yer aldigi belirtilmektedir (Erkal, 2000; Anon, 2005). Kazalarin nedenleri ve kazalara karsi korunmaya iliskin bilgi ve egitim eksikligi, kazalarin olusmasinda oldukca onemli faktorlerdendir (Erkal, 2000). Bu nedenle tum ev kazalarinda oldugu gibi tup gaz kullanimina bagli olarak evde olusabilecek kazalarin ve nedenlerinin bilinmesi ve gerekli korunma yontemlerinin olusturulmasi acisindan egitim ve bilgilendirme buyuk onem tasimaktadir.

Halk arasinda genellikle 'tup gaz'olarak bilinen likit petrol gazi (LPG: Liquiefied petroleum gases; sivilastirilmis petrol gazi) cogunlukla 3 ve 4 karbonlu hidrokarbonlari iceren ve dusuk basinclarda sivilastirilabilen gazlari tanimlamakta kullanilan bir terimdir. Likit Petrol Gazi terimi; propan, butan, izobutan ve bu gazlarin karisimini tanimlamakta kullanilir. Oda sicakliginda ve atmosferik basincta gaz halde bulunur. Yuksek basinc uygulandiginda sivilasir. Ulkemizde kullanima sunulan LPG; %70 butan ve %30 propan'dan olusmaktadir (Arayici & digerleri, 2003; Anon, 2004).

Dunyadaki LPG uretiminin %61'i dogal gaz %39'u ise rafineri uretiminden elde edilmektedir. LPG'nin ulkemizde ilk kullanimi 1962 yilinda gaz yagina alternatif olarak tup icinde kullanilmaya baslanmistir. Dort dagitim firmasinin faaliyet gosterdigi 1962 yilinda 1750 ton LPG tuketilmis, LPG pazar, zamanla buyuyerek 1995 yilinda 44 LPG firmasinin faaliyet gosterdigi ve 2,4 milyon ton LPG'nin tuketildigi buyuk bir sektor haline gelmistir (Kiratlar & Yorulmaz, 2003).

LPG'nin Ozellikleri

LPG renksiz, kokusuz, toksik ozelligi bulunmayan bir maddedir. Havadan daha yogundur ve basinc altinda sivi halde depolanir. Basinc kaldirildiginda yani tupun vanasi acildiginda LPG sivi halden gaz hale gecer ve yaklasik 270 kat genlesir. Ev tupundeki 26.2 litre gazin tamaminin bosalmasi durumunda 7000 litre hacim kaplar. LPG kokusuzdur. Ancak olasi kacaklarin kolayca fark edilebilmesi icin icerisine kokulandiricilar eklenerek kullanima sunulmaktadir. Cunku LPG yuksek derecede yanici bir maddedir ve atmosferik kosullara maruz kaldiginda hizla patlayici hava-hidrokarbon karisimi olusturmaktadir (Arayici & digerleri , 2003).

Ayrica LPG dusuk alev alma noktasina sahip oldugundan, olusacak sizintilar siddetli yanginlara ve/veya patlamaya neden olabilmekte, LPG sivisi deri veya goz ile temas ettiginde soguk yaniklari olusmaktadir. Yuksek konsantrasyonda LPG buharini kisa sureli bile olsa solumak, burun ve bogazda tahrise, bas agrisi ve mide bulantisina, kusmaya, bas donmesine, bilincin bulanmasina, bayilmaya veya olume neden olabilmektedir (Yamanlar, 2003).

LPG'nin Kullanim Alanlari

Tup gaz (LPG): Endustride; metallerin isi islemleri, kaynak ve sertlestirme islerinde, tekstil, seramik, tavukculuk, tuz kurutma vb. alanlarda, ziraat alaninda tutun, ot, pirinc, misir, vb. kurutma, seracilikta, tasitlarda; icten yanmali motorlarda motor yakiti olarak, otomobil, kamyon ve traktorde, ayrica elektrik santrallerinde kullanilmaktadir. Ticari alanlarda; otel, Iokanta, firm, kucuk sanayi isletmelerinde yemek pisirme, su isitma ve sterilizasyon gibi islerde kullanim alani bulmustur. Evlerde genellikle yemek pisirme, su isitma ve isinma amacli, ayrica aydinlatma ve cok sinirli da olsa buzdolabi vb sogutma cihazlarinda kullanilmaktadir (Arayici & digerleri, 2003; Anon, 2003).

Enerji sektoru icinde kucuk bir yere sahip olan LPG dunya enerji gereksiniminin %3'unu karsilamaktadir. Bu oran ulkemizde daha yuksek olup dogal gazin yayginlasmasina karsin, artan nufus ve hane sayisi nedeniyle tup gaz (LPG) tuketimi ayni kalmaktadir ve yillardan beri yaygin olarak banyo ve mutfaklarda tup gaz olarak kullanilan LPG, ozellikle dogal gazin ulasamadigi alanlarda, isitma ve sicak su ihtiyaclarini karsilamak amaciyla alternatif bir yakit olarak da kullanilmaktadir. Konutlarda genis kullanim alani olan LPG tuplerinin guvenli kullanimi, yanlis kullanim ve dikkatsizlik sonucu meydana gelen kazalarin onlenmesi acisindan oldukca onemlidir (Arayici & digerleri, 2003). Bu nedenle tuketicilerin tup gazin kullanimina iliskin kurallar, bilmesi ve standartlara uygun olmayan tupleri satin almamalari oldukca onem kazanmaktadir. Resmi Gazetede 23.12.2000 tarih ve 24269 sayi ile yayinlanan tuketicilerin can ve mal guvenligi icin tup kullaniminda uymalari gereken hususlar su sekilde belirtilmistir;

--Dolu LPG tupleri abonesi olunan dagitim sirketinin yetkili bayisinden alinmalidir.

--Tupun uzerinde, Turk standardina uygun imal edildigini gosteren TS 55, TSE ve TS 5306 isareti ile dagitim sirketinin adi ozellikle aranmalidir.

--Pasli, siskin, ezik, boyasiz, catlak ve hasarli tupler kullanilmamalidir.

--Tuple kullanildigi arac; arasindaki hortum uzunlugu 1.5 metreyi gecmemelidir.

--Tupun hortumunun dedantore ve kullanilan araca baglantisi kelepce ile yapilmali, eskiyen catlayan, yumusayan sertlesen hortumlar yenisi ile degistirilmelidir.

--Tup takildigi aracin yuksekliginden daha asagida ve dik konumda olmalidir.

--Tup dogrudan dogruya gunes isinlarina maruz kalmamali, kalorifer, soba vb. isiticilardan en az 4 metre uzaga yerlestirilmelidir.

--Tup baglantisi yapilirken tupun bulundugu ortamda gaz birikmise ortam havalandirilmali ve gaz havlu veya supurge ile disariya cikarilmalidir.

--Tup baglantisi yapilirken yakininda yanmakta olan baska bir arac; varsa, tup baglama islemi bu arac sonduruldukten sonra yapilmalidir.

--Tup baglantisi yapildiktan sonra baglanti yerinde gaz kacagi olup olmadigi sabun kopugu ile kontrol edilmeli, kibrit, cakmak gibi ates kaynaklari kesinlikle kullanilmamalidir. Gaz kacagi varsa vana kapatilmali, kivilcima neden olabilecek (elektrik dugmesine basma, buzdolabi kapagini acma gibi) hareketlerden kacinilmalidir.

--Ocakta yemek pisirmede asiri hava akimi olmamasina ve yemegin tasarak ocagi sondurmemesine dikkat edilmelidir.

--Kullanilan veya yedek tuplerin dolap icerisinde bulunmasi durumunda dolap kapaginin altinda havalandirma deligi acilmali, yedek tup kullanilan tupun yanina konulmamalidir.

--Piknik tupu uzerinde capi 20 cm'den buyuk tencere vb. kaplar kullanilmamalidir.

--LPG tupleri ve bunlarla birlikte kullanilan araclar uyumak icin kullanilan alanlardan yatmadan once cikarilmalidir (Anon, 2000; Anon, 2001).

Bu arastirma, kadinlarin tuplu gazin guvenli kullanimi ile ilgili bilgi duzeylerini belirlemek, konutta guvenli kullanim icin alinabilecek onlemlerle ilgili onerilerde bulunmak amaciyla planlanmis ve yurutulmustur.

Yontem

Arastirma bolgesi olarak Ankara ili Altindag Saglik Grup Baskanligi Mutlu Saglik Ocagi'nin bulundugu yerlesim bolgesi secilmistir. Arastirma kapsamina alinacak orneklem sayisinin belirlenmesinde orneklem genisligi formulunden yararlanilmistir.

N = 7418 n = [n.sub.0] / 1+([n.sub.0]/N) [n.sub.0] = [t.sup.2]pq/[d.sup.2] [n.sub.0] = [(1.96).sup.2] x 0.5 x 0.5 / [(0.04).sup.2] = 600.25 n = 600.25 / (1 + 600.25 / 7418) = 555.315 ~ 560

Saglik ocaginda bulunan ev tespit fislerinden yararlanilarak sistematik ornekleme yontemi ile secilen toplam 560 aile arastirma kapsamina alinmistir. Ornekleme dahil edilen ailelerin anketi kabul etmeme, evde bulunmama durumlari goz onunde bulundurularak her bir aile icin yedek 2 adres saptanarak hedeflenen 560 aileye anket uygulanmistir.

Arastirma verileri 23.12.2000 tarih ve 24269 sayili Resmi Gazete'de tuketicilerin can ve mal guvenligi acisindan tup gaz kullanimina iliskin standartlar esas alinarak hazirlanan anket formuna bagli kalinarak ailelerde kadinlar ile yuz yuze yapilan gorusmeler sonucu, Haziran 2003 tarihinde toplanmistir. Bu calismada kadinlarin tup gaz kullanimi ile ilgili bilgi duzeyleri incelenmis, tup gazin guvenli kullanimina iliskin bilgileri uzerinde etkili olabilecegi dusuncesiyle ogrenim durumu degisken olarak alinmistir. Arastirma sonucunda elde edilen verilerin istatistiksel degerlendirmesi SPSS WIN programinda Ki-Kare ([chi square]) analizi ile yapilmistir. Hazirlanan capraz cizelgelerde beklenen frekansi 5'den kucuk (BD<5) olan goz sayisi, toplam goz sayisinin %20'sini gectiginde Ki-Kare ([chi square]) analizi uygulanamamistir (Sumbuloglu & Sumbuloglu, 1994).

Bulgular ve Tartisma

Kadinlara iliskin Genel Bilgiler

Arastirma kapsamina alinan kadinlarin %25.5'i 27-34, %21.8'i ise 43-50 yas grubundadir. Kadinlarin yaridan fazlasi, (%63.0) ilkokul ve daha az, %32.5'i orta ogrenim, %4.5'i ise yuksek ogrenim duzeyindedir.

Kadinlarin Tup Gaz Satin Almaya iliskin Bilgileri

LPG dolumu yapan bir firmanin hicbir dolum ve yetki anlasmasi olmadan bir baska firmanin LPG tupune gaz doldurmasi (Korsan dolum yapmasi) can guvenligi ve maddi acidan tehlikeli ve sakincali durumlara neden olmaktadir. Korsan dolum yapan firmalar bakimsiz tupleri piyasaya surerek kazalara neden olabilmekte ve tup kendilerine ait olmadigi icin de sorumluluk ustlenmemektedirler. Bu nedenle tup gaz satin alirken, mutlaka yetkili bayiden alinmasi, uzerinde TSE damgasinin aranmasi, vb. konularda tuketicilerin bilincli olmalari oldukca onem kazanmaktadir (Arayici & digerleri, 2003).

Grafik l'de goruldugu gibi arastirma kapsamina alinan kadinlarin tamamina yakinin tup gaz satin alirken, abonesi olunan tupun mutlaka yetkili bayiden alinmasi, (%99.3), tup alirken uzerinde dagitim sirketinin adini gosteren bandrolun bulunmasi (%99.3), tup alirken uzerinde TSE damgasi aranmasi (%97.5), pasli, boyasiz, catlak, hasarli tup satin alinmamasi (%98.4) gerektigini bildikleri belirlenmistir.

Tup gaz satin almaya iliskin bilgiler kadinlarin ogrenim duzeyi acisindan incelendiginde de, ilkokul ve daha az ogrenim duzeyindekilerin tamamina yakini, orta ve yuksek ogrenim duzeyindekilerin ise tamami tup gazin satin alinmasina iliskin tum konulari bildiklerin belirtmislerdir. Kadinlarin tup gaz satin almaya iliskin bilgileri ile ogrenim durumu arasinda istatistiksel acidan farklilik olmadigi gorulmustur (p>0.05).

Kadinlarin Tup Gazin Guvenli Kullanimina iliskin Bilgileri

LPG sistemlerinde olusabilecek sivi sizintilari, buyuk hacimlerde yanici ve patlayici gaz karisimlari olusturabilmekte, yuksek konsantrasonda LPG buharini kisa sureli bile olsa solumak bayginliga ve olume neden olabilmektedir.

Tablo l'de de goruldugu gibi arastirma da tup gazin guvenli kullanimina iliskin kadinlarin en fazla bilgi sahibi olduklari, konular arasinda "ocakta yemek pisirirken asiri hava akimi olmamasina ve yemegin tasarak ocagi sondurmesine dikkat edilmesi" (%99.3,556 kisi) basta gelmektedir. Bunu ikinci sirada "herhangi bir gaz kacagi oldugunda cakmak yakilmamali, elektrik dugmesinin acilip kapanmasi gibi kivilcima neden olabilecek hareketlerden kacinilmali, hemen dedantor kapatilmalidir" (%98.0, 549 kisi) izlemektedir. Bu sonuc kadinlarin tup gazin yanlis kullanimi sonucunda olabilecek kazalari bildikleri izlenimini vermektedir. Ancak LPG sektorunde yer alan ozel bir kurulus tarafindan Halk Egitim Merkezi Seminerleri'ne katilan 350 ev kadini, uzerinde yapilan arastirma sonucunda, kazalara karsi, alinacak onlemlerin bilinmedigi, tup takarken gaz kacagi kontrolunun kibritle (atesle) yapildigi, gaz bittiginde tupun yana cevrilmesi, sallanmasi ve gaz kacagi oldugunda elektrik dugmesine dokunulmasi, gibi konularda hata yapanlarin oraninin %31.5 oldugu saptanmistir (Anon, 2005). Bu durum, kadinlarin tup gazin yanlis kullanimi sonucu olabilecek kazalar konusunda bilgi sahibi olduklarini, ancak bilgilerinin tam olarak davranislarina yansimadigin dusundurmektedir.

Arastirmada tup gazin guvenli kullanimi ile ilgili olarak; kadinlarin yaridan fazlasinin "tuple kullanildigi arac arasindaki uzakligin en fazla 1.5 metre olmalisi" (%78.6, 440 kisi), "piknik tupu uzerinde cok buyuk tencere vb. kaplar kullanilmamasi" (%68.9, 386 kisi), "tupun dogrudan gunes isinlarina maruz kalmayacak sekilde kalorifer, soba vb. isiticilardan mumkun oldugu kadar uzaga (4m) yerlestirilmesi" (%55.2, 309 kisi) gerektigini bilmedikleri belirlenmistir (Tablo 1).

Konuya ogrenim duzeyleri acisindan bakildiginda, her uc ogrenim duzeyinde de kadinlarin "tuple kullanildigi arac arasindaki uzakligin en fazla 1.5 metre olmasi" geretktigin bilmedikleri (ilkokul ve daha az %78.2, orta ogrenim %79.1, yuksek ogrenim %80.0) gorulmektedir. Bunu ikinci sirada ilkokul ve daha az (%69.7) ve orta ogrenim duzeyinde (%74.2) "piknik tupu uzerinde cok buyuk tencere vb. kaplar kullanilmamasi" gerektigini, yuksek ogrenim duzeyinde (%56.0) ise "tupun dogrudan gunes isinlarina maruz kalmayacak sekilde kalorifer, soba vb. isiticilardan munkun oldugu kadar uzaga (4 metre) yerlestirilmesi" gerektigini bilmeyenler izlemektedir (Tablo 1).

Tup gazin guvenli kullanimi ile ilgili olarak ilk okul ve daha az ogrenim duzeyindeki kadinlarin tamamina yakinin (%98.9), ortaogrenim duzeyindeki kadinlarin tamaminin (%100.0) "ocakta yemek pisirirken asiri hava akimi olmamasina ve yemegin tasarak ocagi sondurmemesine dikkat edilmesi" geretktigini bildikleri belirlenmistir. Yuksek ogrenim duzeyindeki kadinlarin tamaminin (%100.0) ise "tup degistirilirken tup baglantisi yapilan yerde gaz birikmis ise ortam havalandirilmasi ve gazin havlu veya supurge ile disariya cikarilmasi" ve "ocakta yemek pisirirken asiri, hava akimi olmamasi ve yemecgin tasarak ocagi sondurmemesi" konularinda bilgi sahibi olduklari Tablo 1'de de gorulmektedir.

Tup gazin guvenli kullanimina iliskin diger konularda birbirine yakin oranlarla kadinlarin cogunlugunun bilgileri oldugu ve ogrenim duzeyi arttikca bu konularda kadinlarin bilgilerinin de artttigi bulunmustur. Ancak tup gazin guvenli kullanimina iliskin bilgiler arasinda sadece "kullanilan tuplerin dolap icinde bulunmasi durumunda dolabin kapaginin altinda havalandirma deligi olmalidir" ile kadinlarin ogrenim duzeyleri arasindaki iliskinin istatistiksel acidan onemli oldugu bulunmustur (p<0.05)(Tablo 1).

Sonuc ve Oneriler

Konutlarda LPG'nin cogunlukla kullanildigi alanlar mutfak ve banyolardir. Bu alanlarda yanlis kullanim ve dikkatsizlik sonucu meydana gelebilecek kazalarin onlenebilmesi icin tuketicilerin bilincli olmalari buyuk onem tasimaktadir.

Arastirmada kadinlarincogunlugunun tup gazin satin alinmasi ile ilgili tum konularda bilgi sahibi olduklari belirlenmistir. Ogrenim durumu acisindan da bu konuda benzer sonuclar elde edilmistir.

Tup gazin guvenli kullanimina iliskin kadinlarin en fazla bilgi sahibi olduklari konularin basinda "ocakta yemek pisirirken asiri hava akimi olmamasina ve yemegin tasarak ocagi sondurmesine dikkat edilmesi" gelmektedir.

Tup gazin guvenli kullanimina iliskin kadinlarin bilmediklerini belirttikleri konular arasinda ise sirasi ile; "tuple kullanildigi arac arasindaki uzakligin en fazla 1.5 metre olmasi", "piknik tupu uzerinde cok buyuk tencere vb. kaplar kullanilmamasi" ve "tupun dogrudan gunes isinlarina maruz kalmayacak sekilde kalorifer, soba vb. isiticilardan mumkun oldugu kadar uzaga (4 metre) yerlestirilmesi" yer almaktadir.

Bu sonuclara gore kadinlarin tup gazin guvenli kullanimina iliskin bilgi sahibi oldulari konular olmakla birlikte, bilmedikleri konular da bulunmaktadir. Ayrica tup gazin guvenli kullanimina iliskin bilgi sahibi olmanin yaninda tuketicilerin kullanima iliskin davranislarinin da belirlenmesine yonelik arastirmalarin yapilmasi gerekmektedir. Tup gazin guvenli kullanimina iliskin yeterli arastirma ve basili materyal olmamasi, tup gaz kazalarina iliskin ulkemiz genelinde istatistiki verilerin bulunmamasi bu arastirmanin da sinirliligini olustrumaktadir. Bu nedenle tup gazin guvenli kullanimina iliskin tuketicilerin tum konularda bilincli olmalarinin ve dogru davranislarda bulunmalarinin saglanmasi icin;

* Ureticiler tarafindan tup gazin satin alinmasi ve guvenli kullanimina iliskin kullanim kilavuzunun olusturularak tuketicilerin bilgilendirilmesi,

* Tup gazin guvenli kullanimina iliskin ilgili kurum ve kuruluslar tarafindan tuketicilerin bilgilendirilmelerini saglamak amaciyla egitim programlari hazirlanmasi ve bilgilendirme calismalarinda ozellikle kitle iletisim araclarindan yararlanilmasi,

* Ayrica ulkemizde tup gazin kullanim alanlarini ve bu alanlarda hangi amacla kullanildigini, tup gazin yanlis kullanimina iliskin ortaya cikan kaza tiplerini belirlemeye yonelik verilerin olusturulmasi, guvenli kullanimina iliskin tuketicilerin bilgi ve davranislarini incelemek amaciyla daha detayli arastirmalarin planlanmasi gerekmektedir.

Kaynaklar

Anonim (2001) Sivilastirilmis Petrol Gazlari (LPG) Tupleri Kullaniminda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar. T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanligi, Tuketicinin ve Rekabetin Korunmasi Genel Mudurlugu, Ankara.

Anonim (2004). LPG Nedir, Temel Ozellikleri. http://www.geocities.com/onculpg/Ipg-nedir.htm

Anon (2003). LPG'nin Docgru Kullanimi. http://www.ntvmsnbc.com/news/190774.asp?cp1=1

Anonim (2005). Evimizde En Cok Karsilastigimiz Ev Kazalari. Superonline. medline, http://medline.superonline.com/kategori.php?sayfa=18yazi1671.

Arayici, S., Terzioglu, G., Babaogul, M., Safak, S., Yertutan, C. & Bener, O. (2003). Ev Yasaminda Guvenlik, Ekonomiklik, Pratiklik, TC. MEB. Ciraklik ve Yaygin Egitim Genel Mudurlugu ve ipragaz A.S. Isbirligi ile Hazirlanmis Bilgilendirme Semineri.

Aslanargun, A. (1988). Genellesmis Uyarlayici Arindirma Yontemi ve Eskisehir ili Tup Gaz Tuketimine iliskin Bir Uygulama Denemesi. Anadolu Universitesi Fen Bil. Enst. Uygulamali istatistik Anabilim Dah Yayinlanmamis Bilim Uzmanlik Tezi, Eskisehir.

Bayraktar, E. (1987). Ailelerin Enerji Kullanimina iliskin Bilgi Tutum ve Davranislarinin incelenmesi. H.U. Saglik Bilimleri Enstitusu, Yayimlanmamis Bilim Uzmanligi Tezi, Ankara.

Black, J.S., Stern, P.C. & Elwarth, J.T. (1979). Personal and Contextual Influences on Household Energy Adaptations, Journal of Applied Psychology, 8:1, 2-15.

Erkal, S. (2000). Ailelerin Ev Kazalarindan Korunmak icin Onlem Alma Durumlarinin incelenmesi, Ev Ekonomisi Dergisi, 6: 7, 75-83.

Gonen, E. & Kalinkara, V. (1991). Kadinlarin Elektrikli Ev Araclarinin Kullaniminda Enerji Tasarrufuna Yonelik Tutum ve Davranislari. Kadin ve Enerji Tasarrufu Sempozyumu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanligi, Enerji Tasarrufu Koordinasyon Kurulu, Ankara.

Kiratlar, O. & Yorulmaz, Y. (2003). Binalarda Dogal Gaz Tesisati ve Yapilan Hatalar: Turkiye'de LPG Kullanimi. http://www.kongre.org/makine/teskon97/029 23.02.2003.

Sumbuloglu, K. & Sumbuloglu, V. (1994). Biyoistatistik, Ankara: Ozdemir Yayincilik, 1994.

T.C. Resmi Gazete, (23.12.2000). No: 24269.

Yamanlar, S. (2003). LPG ve LPG Kullanim Guvenligi. http://atlas.cc.itu.edu.tr/~pdgmb/lpg/lpg.htm.

Hulya Oztop *

Hacettepe Universitesi

Seval Guven **

Hacettepe Universitesi

* Dr. Hulya Oztop, Hacettepe Universitesi, Ev Ekonomisi Yuksek Okulu, Ev Ekonomisi Bolumu, Samanpazari, Ankara--Turkiye hoztop@hacettepe.edu.tr

* Yard. Doc. Dr. Seval Guven, Hacettepe Universitesi, Ev Ekonomisi Yuksek Okulu, Ev Ekonomisi Bolumu, Samanpazan, Ankara--Turkiye
Tablo 1: Kadinlarin Tup Gazin (LPG) Guvenli Kullanimina
Iliskin Bilgileri ve Ogrenim Durumlarina Gore Dagilimi

 OGRENIM DURUMU

TUP GAZIN (LPG)
GUVENLI KULLANIMINA ILKOKUL VE DAHA AZ
ILISKIN BILGILER n=353

 BILIYOR BILMIYOR

 SAYI % SAYI %

1. Tup dagrudan gunes
isinlanna maruz kalmayacak
sekilde kalorifer, soba vb.
Isiticilardan mumkun oldugu
kadar uzaga (4m)
yerlestirilmelidir. 166 47.0 187 53.0

2. Tup baglantisi yapirliken
yakininda yanmakta olan
arac, varsa sondurulmelidir. 340 96.3 13 3.7

3. Tup degistirilirken tup
baglantisi yapilan yerde gaz
birikmis ise ortam
havalandirilmali
ve gaz havlu veya supurge
ile disariya
cikarilmalidir. 331 93.8 22 6.2

4. Tupun hortumunun
dedantore ve kullanilan
araca baglantisi kelepce
ile yapilmalidir. 303 85.8 50 14.2

5. Tup baglantisi yapildiktan
sonra gaz kacagi olma durumu
sabun kopugu veya gaz kacak
dedektoru ile yapilmalidir. 291 82.4 62 17.6

6. Tup takildigi aracin
yuksekliginden daha
asagida ve dik konumda
olmalidir. 297 79.0 74 21.0

7. Tuple kullanildigi arac
arasindaki uzaklik en fazla
1.5 metre olmalidir. 77 21.8 276 78.2

8. Tupun hortumu eskidiginde,
catladiginda, sertlestiginde
veya yumusadiginda mutlaka
degistirilmelidir. 341 96.6 12 3.4

9. Kullanilan tuplerin dolap
icinde bulunmasi durumunda
dolabin kapaginin altinda
havalandirma deligi
olmalidir. 201 56.9 152 43.1

l0. Ocakta yemek pisirirken
asiri hava akimi olmamasina
ve yemegin tasarak ocagi
sondurmemesine dikkat
edilmelidir. 349 98.9 4 1.1

11. Herhangi bir gaz kocagi
oldugunda; cakmak yakilmamali,
elektrik dugmesinin acilip
kapanmasi gibi kivilcima neden
olabilecek hareketlerden
kacinilmali, hemen dedantor
kopatilmalidir. 344 97.5 9 2.5

12. Piknik tupu uzerinde
cok buyuk tencere vb.
kaplar kullanilmamalidir. 107 30.3 246 69.7

 OGRENIM DURUMU

TUP GAZIN (LPG) ORTA OGRENIM
GUVENLI KULLANIMINA n=182
ILISKIN BILGILER

 BILIYOR BILIYOR

 SAYI % SAYI %

1. Tup dagrudan gunes
isinlanna maruz kalmayacak
sekilde kalorifer, soba vb.
Isiticilardan mumkun oldugu
kadar uzaga (4m)
yerlestirilmelidir. 74 40.7 108 59.3

2. Tup baglantisi yapirliken
yakininda yanmakta olan
arac, varsa sondurulmelidir. 179 98 3 1.6

3. Tup degistirilirken tup
baglantisi yapilan yerde gaz
birikmis ise ortam
havalandirilmali
ve gaz havlu veya supurge
ile disariya
cikarilmalidir. 177 97 5 2.7

4. Tupun hortumunun
dedantore ve kullanilan
araca baglantisi kelepce
ile yapilmalidir. 163 90 19 10.4

5. Tup baglantisi yapildiktan
sonra gaz kacagi olma durumu
sabun kopugu veya gaz kacak
dedektoru ile yapilmalidir. 158 87 24 13.2

6. Tup takildigi aracin
yuksekliginden daha
asagida ve dik konumda
olmalidir. 159 87.4 23 12.6

7. Tuple kullanildigi arac
arasindaki uzaklik en fazla
1.5 metre olmalidir. 38 20.9 144 79.1

8. Tupun hortumu eskidiginde,
catladiginda, sertlestiginde
veya yumusadiginda mutlaka
degistirilmelidir. 180 99 2 1.10

9. Kullanilan tuplerin dolap
icinde bulunmasi durumunda
dolabin kapaginin altinda
havalandirma deligi
olmalidir. 119 65 63 34.6

l0. Ocakta yemek pisirirken
asiri hava akimi olmamasina
ve yemegin tasarak ocagi
sondurmemesine dikkat
edilmelidir. 182 100 0 0

11. Herhangi bir gaz kocagi
oldugunda; cakmak yakilmamali,
elektrik dugmesinin acilip
kapanmasi gibi kivilcima neden
olabilecek hareketlerden
kacinilmali, hemen dedantor
kopatilmalidir. 180 98.9 2 1.1

12. Piknik tupu uzerinde
cok buyuk tencere vb.
kaplar kullanilmamalidir. 47 25.8 135 74.2

 OGRENIM DURUMU

TUP GAZIN (LPG) YUKSEK OGRENIM
GUVENLI KULLANIMINA n=25
ILISKIN BILGILER

 BILIYOR BILMIYOR

 SAYI % SAYI %

1. Tup dagrudan gunes
isinlanna maruz kalmayacak
sekilde kalorifer, soba vb.
Isiticilardan mumkun oldugu
kadar uzaga (4m) 11 44.0 14 56.0
yerlestirilmelidir.

2. Tup baglantisi yapirliken
yakininda yanmakta olan
arac, varsa sondurulmelidir. 24 96.0 1 4.0

3. Tup degistirilirken tup
baglantisi yapilan yerde gaz
birikmis ise ortam
havalandirilmali
ve gaz havlu veya supurge
ile disariya
cikarilmalidir. 25 100 0 0

4. Tupun hortumunun
dedantore ve kullanilan
araca baglantisi kelepce
ile yapilmalidir. 23 92.0 2 8.0

5. Tup baglantisi yapildiktan
sonra gaz kacagi olma durumu
sabun kopugu veya gaz kacak
dedektoru ile yapilmalidir. 22 88.0 3 12.0

6. Tup takildigi aracin
yuksekliginden daha
asagida ve dik konumda
olmalidir. 22 88.0 3 12.0

7. Tuple kullanildigi arac
arasindaki uzaklik en fazla
1.5 metre olmalidir. 5 20.0 20 80.0

8. Tupun hortumu eskidiginde,
catladiginda, sertlestiginde
veya yumusadiginda mutlaka
degistirilmelidir. 24 96.0 1 4

9. Kullanilan tuplerin dolap
icinde bulunmasi durumunda
dolabin kapaginin altinda
havalandirma deligi
olmalidir. 21 84.0 4 16.0

l0. Ocakta yemek pisirirken
asiri hava akimi olmamasina
ve yemegin tasarak ocagi
sondurmemesine dikkat
edilmelidir. 25 100 0 0

11. Herhangi bir gaz kocagi
oldugunda; cakmak yakilmamali,
elektrik dugmesinin acilip
kapanmasi gibi kivilcima neden
olabilecek hareketlerden
kacinilmali, hemen dedantor
kopatilmalidir. 25 100 0 0

12. Piknik tupu uzerinde
cok buyuk tencere vb.
kaplar kullanilmamalidir. 20 80.0 5 20.0

 OGRENIM DURUMU

TUP GAZIN (LPG) GENEL TOPLAM
GUVENLI KULLANIMINA n=560
ILISKIN BILGILER

 BILIYOR BILMIYOR

 SAYI % SAYI %

1. Tup dagrudan gunes
isinlanna maruz kalmayacak
sekilde kalorifer, soba vb.
Isiticilardan mumkun oldugu
kadar uzaga (4m)
yerlestirilmelidir. 251 44.8 309 55.2

2. Tup baglantisi yapirliken
yakininda yanmakta olan
arac, varsa sondurulmelidir. 543 97.0 17 3.0

3. Tup degistirilirken tup
baglantisi yapilan yerde gaz
birikmis ise ortam
havalandirilmali
ve gaz havlu veya supurge
ile disariya
cikarilmalidir. 533 95.2 27 4.8

4. Tupun hortumunun
dedantore ve kullanilan
araca baglantisi kelepce
ile yapilmalidir. 489 87.3 71 12.7

5. Tup baglantisi yapildiktan
sonra gaz kacagi olma durumu
sabun kopugu veya gaz kacak
dedektoru ile yapilmalidir. 471 84.1 89 15.9

6. Tup takildigi aracin
yuksekliginden daha
asagida ve dik konumda
olmalidir. 460 82.1 100 17.9

7. Tuple kullanildigi arac
arasindaki uzaklik en fazla
1.5 metre olmalidir. 120 21.4 440 78.6

8. Tupun hortumu eskidiginde,
catladiginda, sertlestiginde
veya yumusadiginda mutlaka
degistirilmelidir. 545 97.3 15 2.7

9. Kullanilan tuplerin dolap
icinde bulunmasi durumunda
dolabin kapaginin altinda
havalandirma deligi
olmalidir. 341 60.3 219 39.1

l0. Ocakta yemek pisirirken
asiri hava akimi olmamasina
ve yemegin tasarak ocagi
sondurmemesine dikkat
edilmelidir. 556 99.3 4 0.7

11. Herhangi bir gaz kocagi
oldugunda; cakmak yakilmamali,
elektrik dugmesinin acilip
kapanmasi gibi kivilcima neden
olabilecek hareketlerden
kacinilmali, hemen dedantor
kopatilmalidir. 549 98.0 11 2.0

12. Piknik tupu uzerinde
cok buyuk tencere vb.
kaplar kullanilmamalidir. 174 31.1 386 68.9

 OGRENIM DURUMU

TUP GAZIN (LPG)
GUVENLI KULLANIMINA
ILISKIN BILGILER [CHI SQUARE]

1. Tup dagrudan gunes
isinlanna maruz kalmayacak
sekilde kalorifer, soba vb.
Isiticilardan mumkun oldugu
kadar uzaga (4m)
yerlestirilmelidir. [CHI SQUARE] = 1.975 p>0.05

2. Tup baglantisi yapirliken
yakininda yanmakta olan
arac, varsa sondurulmelidir. [CHI SQUARE] = 1.771 p>0.05

3. Tup degistirilirken tup
baglantisi yapilan yerde gaz
birikmis ise ortam
havalandirilmali
ve gaz havlu veya supurge
ile disariya
cikarilmalidir. [CHI SQUARE] = 4.504 p>0.05

4. Tupun hortumunun
dedantore ve kullanilan
araca baglantisi kelepce
ile yapilmalidir. [CHI SQUARE] = 2.022 p>0.05

5. Tup baglantisi yapildiktan
sonra gaz kacagi olma durumu
sabun kopugu veya gaz kacak
dedektoru ile yapilmalidir. [CHI SQUARE] = 2.018 p>0.05

6. Tup takildigi aracin
yuksekliginden daha
asagida ve dik konumda
olmalidir. [CHI SQUARE] = 6.287 p>0.05

7. Tuple kullanildigi arac
arasindaki uzaklik en fazla
1.5 metre olmalidir. [CHI SQUARE] = 0.094 p>0.05

8. Tupun hortumu eskidiginde,
catladiginda, sertlestiginde
veya yumusadiginda mutlaka
degistirilmelidir. [CHI SQUARE] = 3.028 p>0.05

9. Kullanilan tuplerin dolap
icinde bulunmasi durumunda
dolabin kapaginin altinda
havalandirma deligi
olmalidir. [CHI SQUARE] = 9.463 p<0.05

l0. Ocakta yemek pisirirken
asiri hava akimi olmamasina
ve yemegin tasarak ocagi
sondurmemesine dikkat
edilmelidir. [CHI SQUARE] = uygulanamiyor

11. Herhangi bir gaz kocagi
oldugunda; cakmak yakilmamali,
elektrik dugmesinin acilip
kapanmasi gibi kivilcima neden
olabilecek hareketlerden
kacinilmali, hemen dedantor
kopatilmalidir. [CHI SQUARE] = 2.407 p>0.05

12. Piknik tupu uzerinde
cok buyuk tencere vb.
kaplar kullanilmamalidir. [CHI SQUARE] = 2.096 p>0.05

Grafik 1: Kadinlarin Tup Gaz Satin Almaya Iliskin Bilgeri
(Haziran 2003, Ankara)

1. Abonesi olunup tup mutlaka yetkili bayiden satin
alinmalidir. 99,3

2. Tup alirken uzerinde dagitim sirketinin adini gosteren
muhur, kapak ya da bandrolun bulunmasina dikkat edilmelidir. 99,3

3. Tup alinirken uzerinde mutlaka TSE damgasi aranmalidir. 97,5

4. Pasli, boyasiz, catlak, hasarli tup satin alinmamalidir. 98,4

Note: Table made from bar graph.
COPYRIGHT 2004 Eastern Mediterranean University
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2004 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Oztop, Hulya; Guven, Seval
Publication:Kadin/Woman 2000
Article Type:Table
Geographic Code:7TURK
Date:Jun 1, 2004
Words:4185
Previous Article:Discourse analysis of two magazines intended for young girls/ Genc kiz dergilerinin soylemsel cozumlemesi: iktidar, ideoloji ve kimlik.
Next Article:Resat Nuri Guntekin'in ogretmenleri ve Calikusu ornegi.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters