Printer Friendly

Jersey Irki ineklerde CMT Skorlarinin ve Skorlarin Degerlendirilmesindeki Farkliligin Sut Verimi, Sut Bile[thorn]imi ve Subklinik Mastitis Tanisina Etkisi.

Ozet

Bu arastirma, Jersey irki ineklerde, California Mastitis Test (CMT) skorlarinin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisi ile iliskisini ve test skorlarinin degerlendirilmesindeki farkliligin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisina etkisini belirlemek amaciyla yapilmistir. Arastirmada, 51 bas Jersey inekte, subklinik mastitisi belirlemek icin CMT uygulanmis, her inegin tum meme loplarindan alinan sut ornekleri icin negatif (-), supheli (+1), +2, +3 ve +4 seklinde skorlama yapilmistir. Ayrica sut orneklerinin yag, protein, laktoz, kuru madde ve yagsiz kuru madde oranlari ile donma noktasi tespit edilmistir. Verilerinin degerlendirilmesi asamasinda CMT sonuclarina gor iki farkli gruplandirma yapilmistir. Ilk gruplandirmada negatif (grup 1), supheli (grup 2) ve diger skorlara (grup 3) gore uc grup olusturulmustur. Ikinci gruplandirma ise supheli skorunun CMT pozitif (CMT-I) ve CMT negatif (CMT-II) kabul edilmesine gore yapilmistir. CMT-I grubunda tum meme loplari icin negatif (-) deger alanlar CMT negatif, her hangi bir meme lobunda supheli (+1) ile +4 arasinda deger alanlar ise CMT pozitif olarak kabul edilmistir. CMT-II grubunda ise tum meme loplari icin negatif (-) veya supheli (+1) deger alanlar CMT negatif, her hangi bir mme lobunda +2 ile +4 arasinda skor alan inekler ise CMT pozitif olarak kabul edilmistir. e c farkli CMT skor grubunun laktoz ve donma noktasi degerleri arasindaki farkin istatistik acidan onemli (P[less than]0,05) oldugu belirlenmistir. Ayrica, donma noktasi, yag orani (P[less than]0,05) ve laktoz orani (P[less than]0,01) ile CMT skorlari arasindaki fenotipik korelasyonlarin onemli oldugu saptanmistir. CMT-I ve CMT-II gruplarinin CMT pozitif ve CMT negatif oranlarinin grup ici (P[less than]0,05) ve gruplar arasi (P[less than]0,01) farkliliginin onemli oldu g u tespit edilmistir. Ayrica, CMT-I grubunda CMT pozitif ve CMT negatif ineklerin ya ve toplam kuru madde degerleri arasindaki farkin onemli (P[less than]0,05) oldugu belirlenmistir. Sonuc olarak, CMT skorlarinin sut laktoz, yag ve donma noktasi ile iliskili oldugu, laktoz orani ve donma noktasi degerlerindeki dusus ile birlikte yag oraninda artisin mastitis gostergesi olarak kabul edilebilecegi soylenebilir. Ayrica, CMT skorlarinin degerlendirilmesinde farkliliklar, surude saglikli hayvan oraninda buyuk degisim gorulmesini ve sut yag ve toplam kuru madde oranindaki degisimin ortaya konulmasini engeleyebilir. Bu nedenle, insan sagligi acisindan ortaya cikabilecek riskleri engeleyebilmek ve sut ve sut urunlerinin kalitesinin hatali olarak degerlendirilmesinin onune gecilebilmek icin, CMT skorlarinin degerlendirilmesinde standartlastirilmaya gidilmelidir.

Abstract

The Effect of the Scores and Various Assessments of the Scores for CMT on Milk Yield, Milk Composition and the Diagnosis of Subclinical Mastitis in Jersey Cows

This study was carried out to determine of the relationships between California Mastitis Test (CMT) with milk yield and milk composition and also aimed to determine of effects of the various in the assessment of test scores on the diagnosing of subclinical mastitis, milk yield and compositions in Jersey cows. Totally 51 Jersey cows were examined to determine of the subclinical mastitis by CMT and milk samples collecting from each of the four udder lobes of each animal were taken and scored as negative (-), suspect (+1), +2, +3 and +4. In addition, it was determined for fat, protein, lactose, dry matter, non-fat dry matter and freezing point of milk in the sample. Two different groupings were performed for assessment of the CMT data. To first groupings, three different sub-groups creating were performed named as negative (group 1), suspect (group 2) and other scores (group 3). Second grouping in evaluate for suspect scores were performed for regarding as accepting scores CMT positive (CMT-I) and negative (CMT-II). In CMT-I group those with -- (negative) values for all lobes were termed CMT negative, those with +1 (suspect) to +4 in any lobe were termed CMT positive; in CMT-II group those with -- (negative) or +1 (suspect) in all mammary lobes were termed CMT negative and those within +2 to +4 in any lobe were termed CMT positive. The differences among lactose and freezing point values of the milk in three CMT score groups were significant (P[less than]0.05). In addition, the relationships between CMT scores and fat, freezing point (P[less than]0.05), lactose (P[less than]0.01) were significant. The differences of the groups for CMT-I and CMT-II were found to be significance within the groups (P[less than]0.01) and with the groups (P[less than]0.05). Besides, the differences between milk fat and dry matter values of the CMT positive and CMT negative cows in CMT-I groups were significant (P[less than]0.05). It can be conclude that CMT score was related between lactose and fat, with the freezing point of milk. Therefore, it can be specified that decreasing of lactose and freezing point of milk also increasing of fat may be approve of the indicator of mastitis. Furthermore, observing of the hight ratio for healthy cows was caused by CMT scores of the differences of various assesments and it was also causing to prevent from the determination of changing components including of the milk fat, total dry matter. Because of the these reasons, it is take necessary step to standardization of the assesment of CMT scores to avoid underestimate for the quality of milk and milk product due to the fact that preventing from arising of risk in the human health.

Giris

Sut sigiri isletmeleri icin sut verimini artirarak karli bir uretim yapmak, kaliteli ve saglikli sut elde etmek temel amaclardandir. Sut ureticileri ve tuketicileri ile sut endustrisi icin sut kalitesi, insan sagligini, sut ve sut urunlerinin raf omurlerini ve bu urunlerin satisini ve fiyatini etkilemesi nedeniyle gunumuzde sut verimi kadar onem kazanmistir (Atasever ve Erdem, 2008). Sutun kalitesinde sut bilesimini olusturan yag, protein, kuru madde, laktoz oranlari ile sutteki bakteri sayisi ve somatik hucre sayisi belirleyici olan ozelliklerdir (Malek dos Reis ve ark., 2013; Sahin ve Kasikci, 2014). Sut verimi ve bilesiminde ise bakim-besleme, yas, laktasyon sayisi, laktasyon donemi, mevsim, sagim sayisi, kizginlik, gebelik, meme sagligi gibi cevresel faktorler ile genetik yapinin etkisinin oldugu bilinmektedir (Alpan ve Aksoy, 2015). Sut verimi ve bilesimini etkileyen mastitis, sut veriminde dusme, sut kalitesinde bozulma, hayvanlarin suru disi birakilmasi ile tedavi masraflarindan dolayi ciddi ekonomik kayiplara sebep olan ve sut sigiri isletmelerinde sik gorulen bir hastaliktir (Malek dos Reis ve ark., 2013; Nhyman ve ark., 2014; Seker ve ark., 2000). Mastitisin, meme dokusunda ve sutte gozle gorulebilir degisimler olusturmayan fakat sut uretiminde azalma ve sut bilesiminde degisiklikler meydana getiren ve sutteki degisimleri indirek testlerle ortaya konan formu subklinik mastitis olarak tanimlanmaktadir (Bastan, 2009; Batavani ve ark., 2007). Subkinik mastitis tanisinda biyokimyasal testler, sutun elektrik direncinin olcumu, somatik hucre sayimi ve CMT gibi farkli yontemlerden yararlanilmaktadir (Bastan, 2009; Gurbulak ve ark., 2009; Nyman ve ark., 2014). Bu tani yontemlerinden CMT, sut ile bromcreosol purple solusyonunun karisimindan olusan jelin derecesine gore negatif (-) ile +5 arasinda degisen skorlar verilerek subklinik mastitis teshisi yapilan (Bastan, 2009) ve testi yapan kisinin gorsel olarak puanlamasina dayanan subjektif bir tarama testidir (McDougall ve ark., 2001; Shitandi ve Kihumbu, 2004). Bu testinin skorlarinin degerlendirilmesinde supheli (+1) skoru bazi arastirmalar tarafindan mastitis negatif (Batavani ve ark., 2007; Bardakcioglu ve ark., 2011) bazi arastirmalar tarafindan ise mastitis pozitif (Guha ve ark., 2012; Kasikci ve ark., 2012) olarak kabul edilmektedir. Sahada yaygin olarak kullanilan CMT'nin minimum hata ile yapilmasi, CMT skorlarinin en dogru sekilde degerlendirilerek surude subklinik mastitisin belirlenmesi, sut verimi ve bilesiminde meydana gelebilecek olumsuzluklarin giderilmesinde ve sut sigiri isletmelerindeki ekonomik kayiplarin azaltilabilmesinde oldukca onemlidir.

Bu arastirma, Jersey irki ineklerde, CMT skorlarinin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisi ile iliskisini ve test skorlarinin degerlendirilmesindeki farkliligin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisina etkisini belirlemek amaciyla yapilmistir.

Gerec ve Yontem

Arastirma, Samsun ilinde ozel bir sut sigiri isletmesinde yetistirilen, 51 bas Jersey irki inek uzerinde yurutulmustur. Isletmenin sut verim kayitlarindan dogumdan son sut olcum gunune kadar gecen sure, gunluk sut verimi ve toplam sut verimlerine ait veriler alinmistir. Sut verim kayitlarindan yararlanilarak erken laktasyon doneminde olan (laktasyonun 15. ile 100. gun arasi) inekler arastirma kapsamina alinarak gunluk ve 305 gunluk sut verimleri belirlenmistir.

Arastirma icin secilen ineklerin bakim-beslenme kosullarinda her hangi bir degisiklik yapilmamis, gunduzleri meraya cikarilarak otlatma ile sabah ve aksam sagimlarindan sonra gunde iki kez sut yemi (%18 ham protein ve 2700 kcal/kg metabolik enerji) ve kaba yem karisimindan olusan yemleme programi uygulanmistir.

Arastirma icin secilen ineklerin hepsi ayni gun ve aksam sagiminda sagim unitesine alinarak subklinik mastitis tespiti icin CMT uygulanmistir. Testin uygulanmasindan once meme baslari %70'lik alkolle dezenfekte edilerek arkasindan kagit havlu ile kurutulmus ve her inegin dort meme lobundan ayri ayri sut ornekleri alinarak negatif (-), supheli (+1), +2, +3 ve +4 seklinde skorlama yapilmistir (Bardakcioglu ve ark., 2011). Testin tamamlanmasindan sonra sut yag, protein, laktoz, toplam kuru madde, yagsiz kuru madde oranlari ile donma noktasinin tespiti icin sut ornekleri alinmasi islemine gecilmistir. Sut ornekleri aliminda, inekler arasinda bir orneklilige dikkat edilerek, her bir inekten sagim basinda bir kez olmak uzere 40 ml homojen sut ornegi tuplere alinmistir. Alinan sut orneklerinde sut bilesenlerini etkilemeden mikrobiyal uremeyi durduran kimyasal tabletler (Microtabs II) kullanilarak, ornekler +4[degrees]C soguk zincirde laboratuvara gonderilmistir. Sut ornekleri, sut bilesenleri bakimindan, analizin edilmeden once su banyosunda 40[degrees]C'de isitilmis Flow cytometry analiz yontemiyle calisan Combi 150 (Bentley) analiz cihazi kullanilarak sutun yag, protein, laktoz, kuru madde oranlari ile donma noktasini belirlenmistir.

Verilerin degerlendirilmesi asamasinda CMT skorlarina gore iki farkli gruplandirma yapilmistir. Ilk gruplandirmada tum meme loplarinda negatif (-) skor alanlar grup 1; tum meme loplarinda supheli (+1) skorunu alanlar grup 2, tum meme loplarinda +2 ve sonrasi skorlardan her hangi birini alanlar grup 3 olarak tanimlanmistir. Ikinci gruplandirmada ise CMT-I ve CMT-II olmak uzere iki ana grup ve her iki grubun kendi icinde CMT negatif ve CMT pozitif olmak uzere alt gruplari olusturulmustur. CMT-I grubunda; tum meme loplari icin negatif (-) deger alanlar CMT negatif (saglikli), her hangi bir meme lobunda supheli (+1) ile +4 arasinda deger alan inekler ise CMT pozitif olarak kabul edilmistir. CMT-II grubunda ise; tum meme loplari icin negatif (-) veya supheli (+1) deger alanlar CMT negatif, her hangi bir meme lobunda +2 ile +4 arasinda skor alan inekler ise CMT pozitif olarak kabul edilmistir.

Istatistiksel Analiz

Verilerin normal dagilima uygunluklari Kolmogorov-Smirnov testi ile belirlenerek istatistik analizde SPSS paket programdan yararlanilmistir (SPSS, 21). Skorlara gore olusturulan uc farkli grubun sut verimi ve bilesiminin karsilastirilmasinda tek yonlu varyans analizinden yararlanilmis ve gruplar arasindaki farkin onem kontrolunde Duncan testi kullanilmistir. Test skorlari ile sut verimi ve bilesimi arasindaki iliskileri belirlemek icin pearson korelasyon testi uygulanmistir. CMT-I ve CMT-II gruplarinin CMT pozitif ve CMT negatif oranlarinin karsilastirilmasinda chi-square testi, CMT-I ve CMT-II gruplarinin sut verimi ve bilesiminin karsilastiril-masinda ise student t-testinden yararlanilmistir.

Bulgular

CMT skorlarina gore olusturulan uc grubun sut verimi ve bilesimi Tablo 1'de, CMT skorlari ile sut verimi ve bilesimi arasindaki fenotipik korelasyon katsayilari Tablo 2'de verilmistir. Skor gruplarinin laktoz orani ve sutun donma noktasi degerleri arasindaki farkin istatistik acidan onemli (P[less than]0,05) oldugu belirlenmistir. Sutun donma noktasi, yag orani (P[less than]0,05) ve laktoz orani (P[less than]0,01) ile CMT skorlari arasinda yuksek duzeyde korelasyon oldugu tespit edilmistir. Test skorlarina gore olusturulan CMT-I ve CMT-II gruplarinin CMT negatif ve CMT pozitif oranlari Tablo 3'de; CMT-I ve CMT-II gruplarina gore sut verimi ve bilesiminin karsilastirilmasi ise Tablo 4'de verilmistir. CMT-I ve CMT-II gruplarinin CMT negatif ve CMT pozitif oranlarinin grup ici (P[less than]0,05) ve gruplar arasi (P[less than]0,01) farkliliginin istatistik bakimdan onemli oldugu belirlenmistir. Sut verimi ve bilesimi incelendiginde, CMT-I grubunda CMT pozitif ve CMT negatif ineklerin yag ile toplam kuru madde degerleri arasindaki farkin onemli (P[less than]0,05) oldugu tespit edilmistir. CMT-II grubunda ise CMT pozitif ve CMT negatif ineklerin sut verimi ve bilesimini olusturan ozellikler arasinda fark onemsiz (P[greater than]0,05) olarak belirlenmistir.

Tartisma ve Sonuc

Subklinik mastitis teshisinde kullanilan CMT skorlarinin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisi ile olan iliskinin ortaya konulmaya calisildigi bu arastirmada, CMT skorlarina gore olusturulan uc gruptan, gunluk sut veriminin grup 3'te (+2 ile +4 arasi skor alan ve CMT pozitif olan grup) en dusuk oldugu ve 305 gunluk sut veriminin ilk gruptan ucuncu gruba dogru azalma egilimi gosterdigi (P[greater than]0,05) belirlenmistir (Tablo 1). Sabuncuglu ve ark., (2003) bu arastirma sonucuyla benzer olarak CMT pozitif ineklerin gunluk ve 305 gunluk sut verimlerinin CMT negatif ineklere gore daha dusuk degerlerde belirlemis fakat aralarindaki farkin istatistik acidan onemsiz oldugunu bildirmislerdir. Bastan (2009), mastitiste sut sentezi yapan sekrotorik dokularin sentez yeteneginin azalmasina bagli olarak meme dokusunda her hangi bir klinik bozukluk gorulmeden sut uretiminde dusus meydana geldigini bildirmistir.

Test skorlarina gore olusturulan uc grubun sut bilesimi karsilastirildiginda, laktoz orani ile sutun donma noktasi (P[less than]0,05) degerlerinin grup 3'te diger gruplara gore daha dusuk oldugu belirlenmistir (Tablo 1). Buna karsin grup 1 ile grup 2'nin yag, protein, laktoz, toplam kuru madde, yagsiz kuru madde oranlari ile donma noktasi degerlerinin birbirine yakin oldugu tespit edilmistir (Tablo 1). Bu sonuclar, CMT skorlarinin yuksek oldugu ucuncu grupta laktoz orani ile sutun donma noktasi degerlerinin subklinik mastitisten kaynakli olarak dustugunu gostermektedir. Subklinik mastitiste sutte gorulen en onemli degisikliklerden biri somatik hucre sayisindaki artistir (Gurbulak ve ark., 2009). Somatik hucre sayisi ve CMT'den yararlanilarak daha once yapilmis mastitis ve sut bilesimi ile ilgili bazi arastirmalarda, mastitis kaynakli olarak meme dokusunda meydana gelen hasardan dolayi sut laktoz konsantrasyonunda azalma oldugu bildirilmistir (Ahmad ve ark., 2005; Alpan ve Aksoy, 2015; Aytekin ve Boztepe, 2014; Gurbulak ve ark., 2009; Malek dos Reis ve ark., 2013; Shitandi ve ark., 2005). Sute disaridan herhangi bir katki maddesinin katilip katilmadiginin belirlenmesinde kuru madde orani ile birlikte kullanilan diger bir ozellik sutun donma noktasidir (Ayasan ve ark., 2011). Kasikci ve ark. (2012), mastitis pozitif olarak kabul edilen (supheli haric) +1 ile +3 arasi CMT skorlarini alan ineklerde sutun donma noktasinin -0,5281 ile -0,5285 arasinda degerler aldigini ve CMT skorlarinin sutun donma noktasi uzerinde etkisinin onemsiz oldugunu bildirmistir. Ayrica, Ayasan ve ark. (2011) subklinik mastitiste meydana gelen somatik hucre sayisinin artisinin sut donma noktasi uzerinde etkisinin onemsiz oldugunu belirlemislerdir.

Test skorlari ile sut verimi ve bilesimi arasindaki fenotipik korelasyon katsayilari degerlendirildiginde (Tablo 2), CMT skorlarindaki artisa paralel olarak yag oraninda artis buna karsin laktoz orani ile sutun donma noktasi degerlerinde ise dusus meydana gelecegi anlasilmaktadir. Yag orani, sut kalitesini ve buna bagli olarak sut ve sut urunlerinin fiyatini belirleyen onemli bir kriterdir. Sutteki yag oraninin degisiminde buyuk bir paya sahip olan genetik yapinin disinda beslenme, mevsim, laktasyon sayisi ve donemi ile mastitis gibi cevresel faktorlerinde etkisi olmaktadir (Alpan ve Aksoy, 2015). Karimi ve ark. (2010) CMT skorlari ile laktoz orani, Kasikci ve ark. ise (2012) CMT skorlari ile sutun donma noktasi arasinda dusuk negatif korelasyon oldugunu bildirmislerdir. Bastan ve ark. (1997) ise CMT skorlari ile laktoz orani arasindaki iliskinin degisken oldugunu bildirmistir.

Test skorlarinin sut bilesimi uzerine etkisi ile CMT skorlari ve sut bilesimi arasindaki korelasyonlar birlikte degerlendirildiginde (Tablo 1 ve Tablo 2); laktoz orani ve sutun donma noktasi degerlerindeki dusus ile birlikte yag oraninda artisin gorulmesinin mastitis gostergesi olarak kabul edilebilecegi soylenebilir. Ayasan ve ark. (2011) ise somatik hucre sayisi yuksek olan ineklerde yag oraninin yuksek buna karsin laktoz oraninin dusuk oldugunu; Zagorska ve Ciprovica (2013) sutte yag iceriginin artmasi ile sutun donma noktasinda dusus meydana gelecegini bildirmislerdir. Malek dos Reis ve ark. (2013), subkliniik mastitiste sut yag oraninin yuksek buna karsin laktoz oraninin dusuk oldugunu ve laktoz oraninda dusuklugun mastitisin gostergesi olarak kabul edilebilecegini bildirmislerdir. Bastan ve ark. (1997) ise CMT skorlari ile sut laktoz orani arasindaki degisken iliskiye gore laktoz oraninin mastitis gostergesi olarak kabul edilemeyecegini bildirmistir. Sutteki laktoz, meme epitelyum hucreleri tarafindan sentezlenmektedir. Meme dokusunda mastitis nedeniyle kan-sut bariyeri zarar gordugu icin sutteki laktozun bir kismi kan dolasimina gecmekte ve boylelikle sut laktoz seviyesinde dusus meydana gelmektedir (Bruckmaier ve ark., 2004). Sutun donma noktasi uzerinde irk, besleme, mevsim, laktasyon, subklinik mastitis ile laktoz konsantrasyonu gibi ozellikler etkili olmaktadir. Subklinik mastitiste sut laktoz oraninin dusuklugu ile birlikte donma noktasinda da dusus gorulmesi beklenen bir sonuctur. Laktoz konsantrasyonu, sutun donma noktasi uzerinde etkili olan ozellikler biri olup yaklasik %53,8 oraninda sutun donma noktasinda belirledigi icin laktoz oraninda meydana gelecek degisim ayni zamanda donma noktasindaki degisimi de beraberinde getirecektir (Zagorska ve Ciprovica, 2013).

Bu arastirmanin diger bir amaci, CMT skorlarinin degerlendirilmesindeki farkliligin sut verimi, sut bilesimi ve subklinik mastitis tanisina etkisini belirlemektir. Bu amacla olusturulan gruplardan CMT-I grubunda (supheli skoru CMT pozitif kabul edilen grup) CMT pozitif oraninin %64,70 oldugu buna karsin CMT-II grubunda (supheli skoru ile negatif skorunun CMT negatif olarak kabul edildigi grup) ayni oraninin %21,60'a dustugu saptanmistir (Tablo 3). Bu sonuclar, supheli skorunun CMT negatif (saglikli) veya CMT pozitif (mastitisli) kabul edilmesi halinde surudeki subklinik mastitis oraninda buyuk bir farklilik meydana gelecegini ve sahada yaygin olarak kullanilan bu testin skorlarinin degerlendirilmesinin onemini gostermektedir. Dunyada ve Turkiye'de sut sigiri isletmelerinde mastitisten kaynaklanan yillik ekonomik zarar ile mastitis kontrol programi icin ortaya cikan maliyetler goz onunde bulunduruldugunda mastitis tespitinin erken donemde ve en az hata ile belirlenmesinin onemliligi ortadadir. Bu nedenle, subklinik mastitis tespitinde kullanilan yontemlerde guvenirlilik ve hatanin minimum olmasi ekonomik kayiplarin engellenmesi ile saglikli ve kaliteli sut uretimi acisindan oldukca onemlidir (Bastan, 2009).

CMT-I ve CMT-II gruplarina gore gunluk ve 305 gunluk sut verimleri degerlendirildiginde (Tablo 4); her iki grubun CMT pozitif olan ineklerinde gunluk ve 305 gunluk sut verimlerinin CMT negatif ineklere gore daha dusuk degerler tasidigi fakat bu ozellikler bakimindan aralarindaki farkin istatistik acidan onemsiz oldugu tespit edilmistir. Her iki grupta gunluk ve 305 gunluk sut veriminin CMT pozitif ineklerde dusme egilimi gostermesi ve aralarindaki farkin istatistik acidan onemsiz belirlenmesi, supheli skorunu alan ineklerin sut veriminin degisiminde etkili olmadigini buna karsin +2 ile +4 arasinda skor alanlarin sut veriminde etkisinin daha belirgin oldugu anlasilmaktadir. Nitekim bu arastirmanin bir diger bulgusu olarak CMT skorlarina gore olusturulan ilk gruplandirmada negatif, supheli ve +2 ile+4 arasinda skorlar alan uc gruptan ucuncu grubun sut veriminin diger gruplara gore daha dusuk degerler tasimasi bu sonucu desteklemektedir. Bastan (2009), CMT'de supheli skorunu alan ineklerin negatif skorunu alanlara (saglikli) gore sut veriminin %9 oraninda azaldigini, mastitis pozitif olarak kabul edilen ve diger skorlari alan ineklerde ise bu azalma oraninin %19,5- %34,4 arasinda degistigini bildirmistir.

CMT-I ve CMT-II gruplarinin sut bilesimi degerlendirildiginde ise (Tablo 4), CMT-I grubunda, CMT pozitif ineklerin (mastitisli) sut yag orani ve sut toplam kuru madde oraninin CMT negatif ineklere (saglikli) gore daha yuksek (P[less than]0,05) degerler tasidigi belirlenmistir. CMT pozitif ineklerde sut toplam kuru madde oraninin CMT negatif ineklere gore daha yuksek belirlenmesi sut yag oranindan kaynaklanmaktadir. Nitekim bu arastirmanin diger bulgularindan CMT skorlarinin sut yag orani ile negatif fenotipik korelasyona sahip olmasi ve sut yagsiz kuru madde oranin CMT negatif ve pozitif ineklerde birbirine yakin degerler tasimasi bu sonucu sut protein oraninin yuksek buna karsin sut yagsiz kuru madde oraninin dusuk oldugunu bildirmistir. Ayasan ve ark. (2011), somatik hucre sayisi yuksek olan ineklerde sut yag ve toplam kuru madde oraninin yuksek, yagsiz kuru madde oraninin ise dusuk oldugunu bildirmistir. Ayrica, Sahin ve Kasikci (2014) Esmer ineklerde yaptiklari calismada somatik hucre sayisi fazla olan ineklerde toplam kuru madde ve yag oraninin somatik hucre sayisi az olanlara gore daha yuksek degerler tasidigini bildirmislerdir. Buna karsin, Atasever ve Erdem (2008) ise mastitits nedeniyle laktoz, yag ve protein sentezinin azaldigi ve bu ozellikler ile birlikte sut toplam kuru madde oraninda dusus meydana geldigini bildirmislerdir. CMT-I grubunun aksine CMT-II grubundaki CMT negatif ve CMT pozitif ineklerin sut bilesimini olusturan ozelliklerinin birbirine yakin degerler tasidigi (P[greater than]0,05) belirlenmistir. CMT pozitif ve CMT negatif ineklerde toplam kuru madde ve yag oranlari arasindaki farkin CMT-I grubunda onemli buna karsin CMT-II grubunda onemsiz olmasinda, supheli skorunun ikinci grupta (CMT-II) CMT negatif (saglikli) kabul edilmesinden kaynaklanmaktadir. Baska bir ifadeyle supheli skoru CMT negatif kabul edildiginde CMT negatif ve CMT pozitif hayvanlarin sut yag ve toplam kuru madde degerleri birbirine yakin belirlenirken, supheli skoru CMT pozitif olarak degerlendirildiginde sut yag ve toplam kuru madde degerleri saglikli hayvanlara gore daha yuksek olmaktadir. Bu sonuc, supheli skorunu tasiyan ineklerin CMT negatif kabul edilmesi halinde surude sut bilesimindeki degisimin tespit edilemeyecegini gostermektedir.

Sonuc olarak, CMT skorlarinin sut laktoz, yag ve donma noktasi ile iliskili oldugu, laktoz orani ve donma noktasi degerlerindeki dusus ile birlikte yag oraninda artisin mastitis gostergesi olarak kabul edilebilecegi soylenebilir. Ayrica, CMT skorlarinin degerlendiril-mesindeki farkliliklar, supheli skorunun CMT pozitif veya CMT negatif olarak kabul edilmesi, surude saglikli hayvan oraninda buyuk degisim gorulmesine sebep olacaktir. Ayrica, supheli skorunun CMT negatif olarak degerlendirilmesi sut kalitesi ve satis fiyatinda onemli olan yag ve toplam kuru madde oranindaki degisimin ortaya konulmasini engelleyebilir. Bu nedenle insan sagligi acisindan ortaya cikabilecek riskleri engelleyebilmek ve sut ve sut urunlerinin kalitesinin hatali olarak degerlendirilmesinin onune gecilebilmek icin CMT skorlarinin degerlendirilmesinde standartlas-tirilmaya gidilmelidir.

KAYNAKLAR

Ahmad, T., Bilal, M.Q., Ulah, S., Muhammad, G., 2005. Effect of severity of mastitis on pH and specific gravity of buffalo milk. Pakistan Journal of Agricultural Sciences 42, 64-67.

Alpan, O., Aksoy, A.R., 2015. Sigir Yetistiriciligi ve Besiciligi. Favori Basim Yayin ve Reklamcilik, Istanbul, pp. 159-183.

Atasever, S., Erdem, H., 2008. Sut sigirlarinda mastitis ile sutun elektriksel iletkenligi arasindaki iliskiler. Ondokuz Mayis Universitesi Ziraat Fakultesi Dergisi 23, 131-136.

Ayasan, T., Hizli, H., Yazgan, E., Kara, U., Gok, K., 2011.

Somatik hucre sayisinin sut ure nitrojen ile sut kompozisyonuna olan etkisi. Kafkas Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi 17, 659-662.

Aytekin, I., Boztepe, S., 2014. Sut sigirlarinda somatik hucre sayisi, onemi ve etki eden faktorler. Turk Tarim -- Gida Bilim ve Teknoloji Dergisi 2, 112-121.

Bardakcioglu, H.E., Sekin, S., Oral Toplu, H.D., 2011. Relationship between some teat and body measurements of Holstein cows and sub-clinical mastitis and milk yield. Journal of Animal and Veterinary Advances 10, 1735-1737.

Bastan, A., 2009. Ineklerde Meme Hastaliklari. Hatiboglu Yayinevi, Ankara.

Bastan, A., Findik, M., Kaymaz, M., Duru, O., 1997. Inek sutlerinde somatik hucre sayisi, serum proteinleri, laktoz ve elektriksel iletkenlik arasindaki iliskinin arastirilmasi. Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi 44, 63-67.

Batavani, R. A., Asri, S., Naebzadeh, H., 2007. The effect of subclinical mastitis on milk composition in dairy cows. Iranian Journal of Veterinary Research 8, 205-211.

Bruckmaier, R.M., Ontsouka , CE., Blum, J.W., 2004. Fractionized milk composition in dairy cows with subclinical mastitis. Veterinarni Medicina 49, 283-290.

Guha, A., Guha, R., Gera, S., 2012. Comparison of somatic cell count, California mastitis test, chloride test and rennet coagulation time with bacterial culture examination to detect subclinical mastitis in riverine buffalo (Bubalus bubalis). African Journal of Agricultural Research 7, 5578-5584.

Gurbulak, K., Canooglu, E., Abay, M., Atabay, O., Bekyurek, T., 2009. Ineklerde subklinik mastitisin farkli yontemlerle saptanmasi. Kafkas Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi 15, 765-770.

Karimi, I., Sohrabi, B., Chalechale, A., Moghaddam, A., Mohammadi, H., Dadyan, A., Rhmati Asl, R.A., Yousefi, M., 2010. Effects of tail shaving on milk quality and udder cleanliness in a dairy farm. Journal of Animal and Veterinary Advances 9, 2146-2153.

Kasikci, G., Cetin, O., Bingol, E.B., Gunduz, M.C., 2012. Relations between electrical conductivity, somatic cell count, California mastitis test and some quality parameters in the diagnosis of subclinical mastitis in dairy cows. Turkish Journal Veterinary and Animal Science 36, 49-55.

Malek dos Reis, C.B., Barreiro, J.R., Mestieri, J., Porcionato, M.A.F., Veiga dos Santos, V., 2013. Effect of somatic cell count and mastitis pathogens on milk composition in Gyr cows. BioMed Central Veterinary Research 9, 1-7.

McDougall, S., Murdough, P., Pankey, W., Delaney, C., Barlow, J., Scruton, D., 2001. Relationships among somatic cell count, California mastitis test, impedance and bacteriological status of milk in goats and sheep in early lactation. Small Ruminant Research 40, 245-254.

Nyman, A.K., Persson Waller, K., Bennedsgaard, T.W., Larsen, T., Emanuelson, U., 2014. Associations of udder-health indicators with cow factors and with intramammary infection in dairy cows. Journal of Dairy Science 97, 5459-5473.

Sabuncuoglu, N., Colak, A., Akbulut, O., Tuzemen, N., Bayram, B., 2003. Siyah alaca ve esmer ineklerde CMT skoru ile bazi verim ozellikleri arasindaki iliskiler. Ataturk Universitesi Ziraat Fakultesi Dergisi 34, 139-143.

Shitandi, A., Kihumbu, G., 2004. Assessment of the california mastitis test usage in smallholder dairy herds and risk of violative antimicrobial residues. Journal of Veterinary Science 5, 5-9.

Shitandi, A., Ogollah, H., Nanua, J.N., 2005. Effect of subclinical mastitis on milk composition in the Kenyan smallholder dairy herds. African Crop Science Conference Proceedings 7, 545-550.

Sahin, A., Kasikci, M., 2014. Esmer ineklerde somatik hucre sayisi ve bazi cig sut parametreleri arasindaki iliskilerin belirlenmesi. Turk Tarim-Gida Bilim ve Teknoloji Dergisi 2, 220-223.

Seker, I., Risvanli, A., Kul, S., Bayraktar, M., Kaygusuzoglu, E., 2000. Isvicre Esmeri ineklerde meme ozellikleri ve sut verimi ile CMT skoru arasindaki iliskiler. Lalahan Hayvancilik Arastirma Enstitusu Dergisi 40, 29-38.

Zagorska, J., Ciprovica, I., 2013. Evaluation of factors affecting freezing point of milk. International Journal of Biological, Biomolecular, Agricultural, Food and Biotechnological Engineering 7, 106-111.

Filiz AKDAG (1*), Hande GURLER (2), Bulent TEKE (1), Mustafa UGURLU (1), Omur KOCAK (3)

(1) Ondokuz Mayis Universitesi, Veteriner Fakultesi, Zootekni Anabilim Dali, Samsun

(2) Ondokuz Mayis Universitesi, Veteriner Fakultesi, Dogum ve Jinekoloji Anabilim Dali, Samsun.

(3) Istanbul Universitesi Veteriner Fakultesi, Zootekni Anabilim Dali, Istanbul.

(*) Sorumlu Yazar /Corresponding Author:

Filiz AKDAG

e-mail: filizakdag@omu. edu. tr

Gelis Tarihi / Received:

09 May 2016

Kabul Tarihi / Accepted:

24 June 2016

Anahtar Kelimeler:

CMT, donma noktasi, laktoz, mastitis, sut verimi

Key Words:

CMT, freezing point, lactose, mastitis, milk yield
Tablo 1. CMT skorlarina gore sut verimi ve bilesimi (Ort [+ or -]
Stand. Hata).
Table 1. Milk yield and composition by CMT score (Mean [+ or -] S.E.).

                                                     Gruplar
                              Grup 1                 Grup 2
Ozellikler                     n=18                   n=22

Gunluk Sut Verimi (kg)  15,75[+ or -]0,78      15,94[+ or -]0,83
305 Gunluk Sut Verimi
(kg)                    4481,08[+ or -]225,94  3979,82[+ or -]279,16
Yag (%)                    1,95[+ or -]0,246      2,55[+ or -]0,29
Protein (%)                3,03[+ or -]0,06       3,16[+ or -]0,07
Laktoz (%)                 4,97[+ or -]0,04a      5,00[+ or -]0,05a
Toplam Kuru Madde (%)     10,94[+ or -]0,28      11,69[+ or -]0,26
Yagsiz Kuru Madde (%)      4,53[+ or -]0,08       4,75[+ or -]0,07
Donma Noktasi (0C)         0,53[+ or -]0,002a     0,53[+ or -]0,001a

                                   Grup 3            P
Ozellikler                          n=11

Gunluk Sut Verimi (kg)        14,37[+ or -]1,16     0,499
305 Gunluk Sut Verimi (kg)  3915,51[+ or -]355,13   0,317
Yag (%)                        2,71[+ or -]0,24     0,165
Protein (%)                    3,22[+ or -]0,13     0,364
Laktoz (%)                     4,62[+ or -]0,21b    0,024
Toplam Kuru Madde (%)          11,47[+ or -]0,15    0,115
Yagsiz Kuru Madde (%)          4,61[+ or -]0,05     0,116
Donma Noktasi (0C)             0,52[+ or -]0,005b   0,050

a,b; Ayni satirda farkli harflerle belirtilen degerler arasindaki
fark onemlidir (P<0,05).

Tablo 2. CMT skorlari ile sut verimi ve bilesimi arasindaki fenotipik
korelasyon katsayilari.
Table 2. Phenotypic correlation coefficients among CMT scores milk
yield and milk composition.

Ozellikler                  CMT Skorlari

Gunluk Sut Verimi (kg)         -0,160
305 Gunluk Sut Verimi (kg)     -0,206
Yag (%)                         0,285 (*)
Protein (%)                     0,267
Laktoz (%)                     -0,448 (**)
Toplam Kuru Madde (%)           0,193
Yagsiz Kuru Madde (%)           0,102
Donma Noktasi (0C)             -0,328 (*)

(*) P<0,05; (**) P<0,01

Tablo 3. CMT gruplarina gore CMT negatif ve CMT pozitif oranlari.
Table 3. CMT negative and CMT positive rate by CMT groups.

                               Gruplar        [chi square]
Ozellik               CMT-I         CMT-II
                N     Oran     N     Oran

CMT Negatif     18  35,30 (b)  40  78,40 (a)
CMT P o zit if  33  64,70 (a)  11  21,60 (b)  19,345 (**)
P                      (*)            (*)

(*) P<0,05; (**) P<0,01

Tablo 4. CMT gruplarina gore sut verimi ve bilesimi (Ort [+ or -]
Stand.Hata)
Table 4. Milk yield and composition by CMT groups (Mean [+ or -]S.E.)

                         Gunluk Sut         305 Gunluk Sut
Gruplar  Alt Gruplar     Verimi (kg)          Verimi(kg)

CMT-I
         CMT Negatif  15,75[+ or -]0,78  4481,08[+ or -]222,72
           (n=18)
         CMT Pozitif  15,41[+ or -]0,67  3958,38[+ or -]217,51
           (n=33)
              P             0,759                0,129
CMT-II
         CMT Negatif  15,93[+ or -]0,57  4243,52[+ or -]187,04
          (n = 40)
         CMT Pozitif  14,24[+ or -]1,06  3815,72[+ or -]339,20
          (n = 11)
              P             0,165                0,273

               Yag             Protein            Laktoz
Gruplar        (%)               (%)               (%)

CMT-I
         1,95[+ or -]0,24  3,03[+ or -]0,69  4,97[+ or -]0,44

         2,60[+ or -]0,21  3,18[+ or -]0,66  4,87[+ or -]0,84

         0,033             0,178             0,401
CMT-II
         2,29[+ or -]0,20  3,08[+ or -]0,05  4,99[+ or -]0,03

         2,64[+ or -]0,23  3,27[+ or -]0,17  4,65[+ or -]0,20

         0,373             0,226             0,125

           Toplam Kuru        Yagsiz Kuru       Donma Noktasi
Gruplar     Madde (%)          Madde (%)            ([degrees]C)

CMT-I
         10,94[+ or -]0,28  4,53 [+ or -]0,83  0,53[+ or -]0,002

         11,61[+ or -]0,18  4,70[+ or -]0,56   0,53[+ or -]0,002

          0,027             0,77               0,796
CMT-II
         11,34[+ or -]0,20  4,65[+ or -]0,61   0,53[+ or -]0,002

         11,49[+ or -]0,13  4,61[+ or -]0,46   0,53[+ or -]0,004

          0,537             0,758              0,142
COPYRIGHT 2017 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Arastirma Makalesi/Research Article
Author:Akdag, Filiz; Gurler, Hande; Teke, Bulent; Ugurlu, Mustafa; Kocak, Omur
Publication:Journal of the Faculty of Veterinary Medicine
Article Type:Report
Geographic Code:9AFGH
Date:Jan 1, 2017
Words:5332
Previous Article:Short Period Starvation in Rat: The Effect of Aloe Vera Gel Extract on Oxidative Stress Status Ion.
Next Article:The Geometry of the Proximal Femoral Medullary Canal in German Shepherd and Kangal Dogs (#).
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters