Printer Friendly

How terrorism ends: understanding the decline and demise of terrorist campaigns.

"Terorizm nasil sona erer?" sorusu yirmi birinci yuzyilda artis gosteren siddet olaylarina karsi en cok dile getirilen sorulardan birisidir. Audrey Kurth Cronin bu soruyu basligina aktardigi kitabi ile yanitliyor. Cronin'in, Oxford Universitesi Savasin Degisen Niteligi (the Changing Character of War) Projesinde calisirken hazirladigi How Terrorism Ends (Terorizm Nasil Sona Erer) baslikli kitabi, 2009 yilinda yayimlanmasina ragmen halen Turkceye cevrilmemistir. Terorizmin sona ermesine iliskin alternatifleri net bir sekilde sunan kitabin onemi her gecen gun artirmakta ve kitap terorizm literaturunde onemli bir yer isgal etmektedir.

Cronin'e gore her terorizm dalgasinin tek bir ortak ozelligi bulunmaktadir: terorizm bir gun bir sekilde sona erer. Esasen Cronin'in 2003-2009 yillari arasinda alti yil suren arastirmasinin cikis noktasini da tam olarak bu husus olusturmustur. Kitabi icin gerceklestirdigi arastirmada "mademki her terorist dalga bir gun sona eriyor," argumani uzerinden ilerleyen ve o halde "nasil?" "ne zaman?" ve "neden?" sona eriyor sorularinin yanitini aramaya baslayan yazar, her terorist dalganin ortalama omrunun sekiz yil oldugunu tespit ediyor. Cronin, bu sorunsali cozmek icin once terorizmi kavramsal duzeyde tanimliyor; daha sonra kullandigi veri setindeki olaylari nitel ve nicel olarak inceliyor.

Cronin'in kavramsallastirmasina gore terorizm, terorist orgutler ve devlet arasinda suregiden iki tarafli bir olay degildir. Terorizm, terorist orgutler, devlet ve izleyiciler arasinda gecen uc tarafli bir vakadir. Devlet terorist orgutun saldirilarinin hedefinde olmasina ragmen asil korku bu olayi izleyenlere iletilir. Bu kavramsallastirma cercevesinde Cronin'e gore terorizmin nasil bitebilecegi ancak bu uc aktor arasindaki dinamik iliski incelenerek tespit edilebilir. Kitap icindeki incelemesinde yazar, bu kavramsallastirmasini analizlerinde esas almistir.

Cronin, ayrica, oldukca genis bir veri seti ile yaptigi arastirmasinda terorist dalgalarin sona ermesine dair alti alternatif senaryo tespit etmistir. Bunlar:

1. Orgutun liderini tutuklama veya oldurme (Lidersiz birakma-decapitation).

2. Orgutun mesru yasal zemine cekilmesi (Gorusme-negotiation).

3. Orgutun hedeflerine ulasmasi (Basari-success).

4. Orgutun iceriden cokmesi ya da kitlesel destegin kaybi (Basarisizlik-failure).

5. Orgutun buyuk bir guc ile yenilmesi (Bastirma-repression).

6. Orgutun terorizmden baska siddet yontemlerine donusumu (Donusum-reorientation).

Cronin'in terorizmi kavramsallastirdigi uclemesi ve terorizmin bitmesine iliskin tespit ettigi alti alternatif senaryo kitabin icerigini olusturmaktadir. Cronin alti farkli senaryoyu kitabinin birer bolumu haline getirmis ve bu alti bolumun her birinde orgut, devlet ve izleyici ucgeni kavramsallastirmasi cercevesinde terorizmin nasil sona ereceginin yanitini aramistir. Kitapta bahse konu alti bolume ilaveten bir yedinci bolum vardir ve bunun da basligi "El-Kaide nasil sona erer?" olup, bu sorunun yanitini ornek olay calismasi yaptigi el-Kaide uzerinden bu bolumde aramaktadir. Bu bolumlere ilaveten, Cronin'in metodolojisini anlattigi giris ve bulgularina iliskin analizini sundugu sonuc bolumu kitabi tamamlamaktadir. Ayrica, kitabin sonunda oldukca detayli bir ekler bolumu bulunmakta olup, bu sayede arastirmacilarin yazarin kullandigi nitel ve nicel kaynaklara erisiminin mumkun olmasi faydalidir.

Kitapta alti farkli senaryonun ele alindigi bolumlerde, farkli teror olaylari ele alinmistir. Bunu mumkun kilan ise Cronin'in MIPT (Memorial Institute for the Prevention of Terrorism) isimli 1968 yilindan itibaren yaklasik 457 terorist orgutu inceleyen veri setini kullanmasidir (sayfa 207). Bu veri seti Cronin'in belirttigi uzere daha sonra Maryland Universitesinde(ABD) yer alan START (Study of Terrorism and Responses to Terrorism--Terorizm ve Terorizme Verilen Tepkiler Calismalari) isimli merkeze aktarilmistir.

Kitabin ortaya koydugu belki de en onemli husus, her terorist dalgayi sona erdirecek tek bir yontemin mevcut olmadigidir. Bunun da otesinde terorizmi sona erdirmek icin bu yontemlerin birden fazlasini bir arada kullanmanin daha dogru bir yaklasim olacagi tespiti de yapilmistir. Aslinda bu ozelligi ile kitap tanimlamalardan ziyade terorizmin sona erdirilmesine iliskin receteler sunmaktadir ki bu kitabin klasiklesmesini saglayan husustur.

Teror orgutlerini lidersiz birakmak (decapitation) kitapta analiz edilen ilk yontemdir. Suphesiz terorizmle mucadele eden devletlerin terorizm dalgasi yasanirken uzerine yogunlastiklari ilk hedef, genelde orgutlerin liderleri olmaktadir. Liderin hedef alinmasinin ardindaki beklenti, orgutun destekcilerinin liderin oldurulmesi ya da tutuklanmasi sonrasi orgutten desteklerini cekmesidir. Tarihi ornekler liderin tutuklanmasinin sonuclarinin, oldurulmesinden daha verimli oldugunu gostermektedir. Liderin oldurulmesi lideri olumsuzlestirerek sonucta daha buyuk bir teror dalgasi yaratma kapasitesine sahiptir. Ancak liderin tutuklanmasi dahi tek basina bir "sihirli degnek" degildir (sayfa 32). Buna ragmen teror orgutunun liderinin tutuklanmasi ya da oldurulmesi sayesinde terorizmi sonlandirmak mumkun iken; bir diger olasilik orgutun yeni liderinin ya da lidersiz orgutun bolunmesinin yarattigi daha buyuk teror dalgasi olabilmektedir.

Gorusmeler (negotiation) yoluyla terorizmin sona erdirilmesi yazarin inceledigi ikinci alternatiftir. Bu hususta cozumu aranan ilk sorun, devletlerin ve teror orgutlerinin neden masaya oturmayi kabul ettikleridir. Cronin, siyasal amaclarini eylemleriyle gerceklestirebiliyorlarsa teroristleri gorusme masasina getirmenin guc oldugu tespitini yapmaktadir. Ote yandan, teroristleri gorusme masasina oturmaya iten motivasyon orgutun algiladigi tehdidin seviyesidir. Gorusmeler yoluyla terorizmin bitirilmesi yonteminin kisa sure icerisinde basarili olabilmesinin cok nadir gerceklestigi; genelde baska yontemlerle desteklenmesi gerektigi hususu dikkate deger bir tespittir. Ayrica yazar, gorusmelerin catismalari hemen bitirmesi beklentisinin gercekci olmadigini da vurgulamaktadir (sayfa 71). Cronin'in gorusmelerin basariya ulasmasi icin gerekli kritik noktalari acikca belirtmesi bu bolumun degerini artirmaktadir.

Oldukca ender bir durum dahi olsa teror orgutunun hedefledigi noktaya ulasarak basariya (success) ulasmasi sayesinde terorizmin sonlanmasi soz konusudur. Cronin'e gore teror orgutlerinin sadece yuzde besi hedeflerine ulasabilmektedir (sayfa 93). Tabii yazar basarinin kistaslarini detayli bir sekilde tanimladigi bolumde bunun oldukca nadir gorulen bir durum oldugunu; ama imkansiz da olmadigini ozellikle vurgulamaktadir. Dolayisiyla arastirmacilar acisindan terorizmin sona ermesinde bu alternatif goz ardi edilmemelidir.

Basarisizlik (failure) terorist orgutlerin karsilasmasi olasi bir diger alternatif sondur. Esasen teror orgutlerinin basarisizliga dusmemesi oldukca zor bir husustur. Cunku orgut icin gereken organizasyonu yapabilmek, destekciler bulabilmek ve daha da onemlisi onlari orgut catisi altinda muhafaza etmek oldukca guc bir durumdur. Ote yandan, herhangi bir orgutun eylemleri esnasinda sivillere zarar vermesi destekcilerinin kaybolmasina ya da azalmasina neden olabilir. Ornegin 1998 yilindan RIRA'nin (Real Irish Republican Army) Kuzey Irlanda-Omagh'da 29 sivili oldurmesi ya da Amman'da 2005 yilinda el-Kaide'nin 60 masum sivili oldurmesi bu iki orgutun bu ulkelerdeki destegi kaybetmelerine neden olmustur. Bunun da otesinde, basarisizliga neden olabilecek hususlar kitabin ilgili bolumunde eylemlerdeki taktik hatalar, orgutun davasini ikinci ve ucuncu kusaklara aktaramamasi, uyelerin yasadigi tukenmislik duygusu, bireysel ayrilislar veya ihanetler ile ufak gruplara ayrilmak seklinde siralanmistir. Tarihi incelemede basarisizliktan sona eren hatiri sayilir miktarda terorizm dalgasi bulunmaktadir (sayfa 110-112).

Terorizme karsi guc kullanarak bastirma (repression) devletlerin oncelikle ve siklikla basvurdugu yontemlerin basinda gelmektedir. Ancak, Cronin'in tespitlerine gore, asiri guc kullanma nadiren basariya ulasmaktadir. Cunku teror orgutleri genelde devletin kullandigi gucu devletin kendisine karsi dondurme stratejilerine dayanarak tasarlanmislardir (sayfa 141). Dolayisiyla asiri guc kullanma devlet acisindan olumlu degil, tersine olumsuz yonde bir etki yaratmaktadir. Guc kullanarak bastirma yontemi teror orgutlerini ortadan kaldirabilir. Fakat ozellikle demokratik degerlerden odun verebilen otokrasilerde uygulanabilen bu yontemin bedeli urkutucu olabiliyor. Rusya ve Peru'da ileri seviyede guc kullanmanin ornekleri gorulmus olup; nihayetinde cok sayida masumun bu yontemden zarar gormesi soz konusu olmustur. Demokratik devletlerin terorizme karsi asker veya polis kuvvetleri ile guc kullanmasinin pratikte bircok zorlugu bulunmaktadir (sayfa 144). Bu ise bir ikilem yaratmaktadir. Dolayisiyla guc kullanarak bastirma yonteminin uzerinde hassasiyetle durulmasi gerektigi Cronin tarafindan vurgulanmaktadir.

Cronin'in terorizmi sona erdirmek icin ele aldigi son alternatif donusum (reorientation) basligidir. Buna gore, eger terorist orgut yontemini terorizmden organize suc, isyan, ayaklanma, kalkisma ve hatta savasa varan degisik bicimlere donustururse; terorizm de dolayisiyla sona ermis olacaktir. Temelde burada bahsedilen siddetin terorizmden baska bir bicime donusmesidir. Bu baslikta ortaya konan aci gercek, terorizmin sona ermesinin her zaman "baris" in baslamasi anlamina gelmedigidir (sayfa 146).

Cronin, kitabin son bolumunde terorizmin sona ermesi icin tespit ettigi alti alternatifi ornek olay seklinde ele aldigi el-Kaide icin tartismaktadir. Bu tartisma, kitabin sistematigini tam olarak yansitmakta ve hatta bir cok farkli orgut icin lisansustu tezlerde uygulanabilecek bir yontem sergilemektedir. 2009 yilinda basilan bir kitapta yazarin el-Kaide'nin nasil sona erdirilecegine dair analizinde oldukca enteresan ve isabetli hususlara yer verdigi gorulmektedir. Soyle ki Cronin, el-Kaide'nin lidersiz birakma(decapitation), orgutun basarili olmasi (success) ve orgutun guc kullanarak bastirilmasi (repression) yollari ile sona erdirilmesini mumkun gormemistir. Nitekim 2 Mayis 2011'de yapilan bir operasyonla Osama Bin Ladin'in oldurulmesi sonrasinda da orgutun faaliyetlerine devam etmesi, Cronin'in analizinin ne kadar isabetli oldugunu gostermektedir. Kaldi ki orgutun guc kullanilarak bastmidigini ya da orgutun basariya ulastigini soylemek zaten olasi degildir. Cronin el-Kaide'nin sona erdirilmesi icin; gorusmeler yapilmasi (negotiation) orgutun kendisinin basarisiz olmasi (failure) ve orgutun siddetinin donusturulmesi (reorientation) seceneklerinin sonuc alabilecegini belirtmektedir. Cronin'in orgute karsi tek bir yontem yerine karma bir sistem onermesi onemlidir. Acikcasi 2014 yilindan itibaren eylemleriyle dunya kamuoyunda ses getiren Irak Sam Islam Devleti (ISID) adli teror orgutunun el-Kaide ile ayni ideolojik tabana hitap etmesi akillara ISID'in ortaya cikisinda Cronin'in tespit ettigi donusturme stratejisinin etkisinin olup olmadigi sorusunu getirmektedir.

Kitapta terorizmi sona erdirmek icin terorizmin finansmaninin ve lojistik desteginin engellemesi ile alakali bir yontemin yer almamasi ise bir eksikliktir. Aslinda kitabin son kisminda el Kaideyi bitirmenin bir yolunun da orgutun siyasal ve lojistik baglantilarini kirmak ile radikallesme surecini engellemek oldugu belirtilmektedir (sayfa 196). Bu cercevede yazarin bu eksiklige vakif oldugu gorulmektedir. Dolayisiyla bahse konu eksikligin arastirmada kullanilan veri setinde bu hususlara ait bir verinin yer almamasindan kaynaklandigi degerlendirilmektedir.

Cronin'in How Terrorism Ends baslikli kitabi, basildigi 2009 yilindan itibaren terorizmin hala sonlanmadigi ve yakin bir gelecekte sonlanacagina dair bir emare olmadigi dusunuldugunde, guncel bir sorunsali konu almaktadir. Bu cercevede gundelik hayati surekli etkileyen terorizmin nasil sona erdirilebilecegine dair onemli cozumler sunan bu kitap, karar alicilar icin vazgecilmez bir eser niteligindedir. Ayrica, gerek yazarin kullandigi veri setine ulasim imkani ve gerekse el-Kaide disindaki teror orgutlerinin de yarattigi terorizmi bitirmeye dair yol haritasi sunmasi arastirmacilar acisindan bircok yeni arastirmanin ilk sayfasini acmaktadir.

Audrey Kurth CRONIN Princeton University Press, Princeton ve Oxford, 2009, 311 sayfa. ISBN 978-0-691-13948-7

Haldun YALCINKAYA Doc. Dr., Siyaset Bilimi ve Uluslararasi Iliskiler Bolumu, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Universitesi, Ankara. E-posta: haldun.yalcinkaya@gmail.com
COPYRIGHT 2017 International Relations Council of Turkey
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Cronin, Audrey Kurth; Yalcinkaya, Haldun
Publication:Uluslararasi Iliskiler / International Relations
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Sep 22, 2017
Words:1534
Previous Article:Milletler Cemiyetinde Turkiye: Iyimserlik ve Kusku arasinda.
Next Article:Neoclassical Realist Theory of International Politics.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters