Printer Friendly

Het Iwan yn adrodd cyfrolau.

Byline: TUDUR H JONES

DYDD Gwener Y Groglith oedd hi, ac roedd Karen Owen ar ei ffordd adref o Eisteddfod Llandderfel yn yr oriau mn. Wrth fynd trwy Ddolbenmaen o fewn ychydig filltiroedd i ddiwedd ei thaith cafodd brofiad rhyfedd sydd wedi'i serio ar ei chof. Ar y pryd roedd hi'n teimlo ei bod wedi dod ar draws golygfa oedd wedi digwydd o'r blaen ond a oedd yn cael ei hail-greu yr union adeg honno.

Mae'r profiad bellach yn saff ar gof a chadw yng nghyfrol ddiweddara'r bardd o Benygroes.

Dyna sut mae Karen yn teimlo ar l cwblhau'r casgliad a'i weld mewn print - "dwi'n teimlo bod y cerddi a'r syniadau sydd ynddyn nhw'n saff bellach o fewn y llyfr. Wna i ddim eu anghofio nhw rwan."

Siarad Trwy'i Het ydy teitl y gyfrol, ac yn ogystal cherddi mae'n cynnwys 52 o ffotograffau o waith Karen hefyd. Ond be welodd hi yn Nolbenmaen y noson honno, ac ai siarad trwy'i het y mae hi yn y gerdd Groglith yn Nolbenmaen tybed? "Mi oeddwn i newydd ddod trwy Borthmadog ac wedi pasio'r troad am Garndolbenmaen pan welais i'r Vauxhall Nova du 'ma mewn adwy ar ochr y ln, a dyn a dynes yn sefyll yn l o'r car. Mi stopiais i ofyn os oeddan nhw'n iawn neu angen unrhyw help, ac mi gamodd y dyn ymlaen a deud wrtha'i beidio stopio 'iddo fo' ar unrhyw gyfri, ac i mi beidio a gwrando ar ddim oedd o'n ddeud.

"O fewn 200 llath, wrth fynd rownd cornel mi welwn hogyn ifanc yn ganol y ln, a gwaed uwch ben ei lygaid, yn crefu arna'i stopio. Mi es i yn fy mlaen a ffonio'r heddlu, ac erbyn i mi gyrraedd Pantglas mi welais i gar heddlu yn mynd i'r cyfeiriad arall. Ond chlywais i ddim byd am y peth wedyn.

"Mae gen i feddwl agored ynglyen ag ysbrydion ac ati, a doeddwn i ddim ofn ar y pryd. Ond mi faswn i'n lecio gwybod mwy. 'M reg' oedd y Nova, felly mi fasa hynny yn yr 1980au ryw dro. Wn i ddim os oes 'na gofnod o rhyw ddigwyddiad yn yr ardal honno tua'r adeg yma, ond mi fasa'n braf ffeindio allan. Bob tro y byddaf yn teithio y ffordd yna yn hwyr yn y nos, mi fydda i'n meddwl amdanyn nhw."

Siarad Trwy'i Het ydy ail gasgliad o gerddi Karen, ac fel y cyntaf - Yn Fy Lle - mae'n gymysgedd o gerddi rhydd a chaeth.

Karen oedd enillydd cyntaf Het Goffa Iwan Llwyd yn Ngweyl Maldwyn yn y Cann Offis y llynedd. Ac un o amodau'r wobr oedd profi bod yr het wedi ymweld mannau diddorol cyn ei dychwelyd ar gyfer yr weyl eleni. A dyna sydd wedi ysbrydoli'r casgliad hwn o gerddi a ffotograffau.

Mae'r het i'w gweld ym mhob un o'r lluniau, ac mae hi'n ymddangos yn y llefydd rhyfeddaf. Mae 'na neges tu l i bob llun hefyd, heb sn am hiwmor, fel y llun o Rhys Gryg (prif lun).

Mae'r gerdd gyntaf a'r olaf yn deyrngedau i'w chyfaill Iwan Llwyd, a fu farw ar Fai 28 y llynedd, ac mae llinell agoriadol y gerdd gyntaf (Iwan) yn dal ei gymeriad yn berffaith: Siliwt yn nrws salwe n oedd-o. Am hynny, gwyddwn, yn seiadau'r golau gwael ei fod yn dod i adael; di o'r haul a'i ledar o nod y diwrnod arno.

"Mae Iwan ym mhob un o'r lluniau - Iwan ydy'r het i mi," meddai.

Mae'r rhan fwyaf o'i cherddi yn weddol hawdd i'w deall ar y darlleniad cyntaf, efallai oherwydd mai newyddiadurwraig ydy Karen wrth ei galwedigaeth.

"Mae rhai beirdd yn ei gymryd o fel clod os ydyn nhw'n cael eu galw'n 'dywyll', ond i mi mae'n rhaid i gerdd weithio ar y darlleniad cyntaf," meddai Karen.

"Dwi'n teithio lot i gynnal darlleniadau, neu i dalyrnau neu stomp, a dwi'n gwybod yn syth wrth ymateb y gynulleidfa os ydy cerdd yn gweithio ai peidio. Mae'n rhaid iddi fod yn syml o ran ei darlun cyntaf. Wedyn mae rhwydd hynt i bobl ddarllen mwy i mewn i'r gerdd.

"Mae pobl yn cael eu hystyr eu hunain allan o gerddi - does 'na ddim cywir ac anghywir. Does gen i ddim hawl i ddeud 'dyna be mae'r gerdd yn feddwl' - mae gan bawb eu syniadau eu hunain."

Yn yr oriau mn - pan mae'r tawelwch yn dew, chwedl hithau - y mae Karen yn sgwennu fel arfer.

"Rhwng 11pm a 4am. Weithiau mi fyddaf yn rhoi 'headphones' ar fy mhen er mwy cau pob swen allan, neu mae hyd yn oed swen y ffrij yn gallu amharu ar fy meddyliau.

"Mae'n hawdd cael syniad - y gamp ydy ei roi o i lawr ar bapur nes eich bod yn hapus efo'r canlyniad. Mae'r amser yn mynd yn gyflym iawn pan fydda i'n sgwennu, ond weithiau fydda i ond wedi cael ambell i linell dda, ac eto mae'r oriau fel munudau wedi hedfan heibio."

Mae'n gweld sgwennu fel unrhyw job arall.

"Mae gan sgwennwr gyfrifoldeb, oherwydd mae'n sgwennu ar ran pawb. Os ydy'r boelar wedi torri, dwi'n ffonio'r plymar - dwi ddim yn gwneud y gwaith fy hun. R'un fath efo sgwennwr. Mae pawb yn cael syniadau, ond dydi pawb ddim yn sgwennu, felly swyddogaeth sgwennwr ydy cofnodi profiadau a digwyddiadau ar ran pobl eraill."

Mae'r cerddi yn adlewyrchu hyn, gyda cherddi teyrnged, rhai am y tywydd, y newyddion, gwleidyddiaeth, am brofiadau syml pob-dydd ac am brofiadau rhyfedd fel Groglith yn Nolbenmaen, a Tudur a'i Fuwch - - rhywbeth od iawn a welodd hi a'i dosbarth cynganeddu yng Nglynllifon.

Mae ganddi lygaid craff a dawn dweud rhyfeddol, heb sn am synnwyr digrifwch miniog, ac mae hi wedi aeddfedu fel bardd ers cyhoeddi ei chasgliad cyntaf yn 2006.

Yn Siarad Trwy'i Het rydych yn cael 2 am bris 1 - fe gewch oriau o fwynhad yn myfyrio dros ei cherddi, a hefyd dros ei lluniau.

Cyfri cadeiriau - ymarfer gwag MAE Karen Owen wedi bwrw prentisiaeth yn yr eisteddfodau bach ar hyd a lled Cymru ers pan oedd hi'n ferch ysgol, gan ennill nifer fawr o wobrwyon dros y blynyddoedd. Ond gwae unrhyw un sy'n holi sawl cadair sydd ganddi erbyn hyn: "Pan mae bardd yn ennill cadair, does 'na neb yn gofyn i gael gweld neu glywed y gerdd - gofyn pa rif ydy hon y maen nhw bob tro. Mae'n beryg i rywun fynd i rigol o gyfri cadeiria - mae'n mynd yn rhywbeth gwag - does 'na ddim ystyr iddo fo.

"Mi fasa 'na fwy o werth i'r seremoni a phopeth pe bai'r gerdd fuddugol - neu ddetholiad os oes 'na fwy nag un - yn cael ei darllen.

"Dyna pam dwi ddim yn cystadlu fawr ddim y dyddiau yma. Mae'n well gen i berfformio cerddi a gweld ymateb pobl iddyn nhw.

"Nid nad ydy beirniadaeth yn bwysig. Mae o, ac mae'n braf medru cystadlu'n ddi-enw hefyd fel eich bod yn cael barn yn l heb fod ofni codi cywilydd arnoch chi'ch hun os ydy'r gerdd yn cael sylwadau gwael."

Siarad Trwy'i Het - cerddi a ffotograffau Karen Owen; Cyhoeddiadau Barddas; pounds 7.95

CAPTION(S):

Beddrod Rhys Gryg yn Nhyddewi, gyda'r het am ei ben Llun: Karen Owen Karen Owen
COPYRIGHT 2011 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2011 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Publication:Daily Post (Liverpool, England)
Date:May 25, 2011
Words:1185
Previous Article:Cnocell yn torri mewn i flwch nythu; LLxN Y LLYSIAU.
Next Article:Gwenu drwy'r amser ... bron.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters