Printer Friendly

Hepatosteatoz ve insulin direnci olan hastalarda hepatit B virus infeksiyonu ile karsilasma sikligi ve serum adipokin duzeyleri arasindaki iliski/Relationship between the frequency of hepatitis B virus infections and levels of serum adipokines in patients with hepatosteatosis and insulin resistance.

OZ

Amac: Hepatit B virusunun (HBV) steatojenik etkisi bircok calismada ortaya konsa da, anti-HBc IgG (+)'ligi olan hastalarda, hepatosteatoza yol acip acmayacagi, henuz bilinmemektedir. Bu calismada, hepatosteatozu ve insulin direnci olan hastalarda, HBV ile karsilasma sikligi ve serum adipokin duzeyleri arasindaki iliskinin arastirilmasi amaclandi.

Yontemler: Calismaya poliklinigimize Temmuz 2011 ile Haziran 2012 tarihleri arasinda cesitli sebeplerle basvuran, ultrasonografi ile hepatosteatoz saptanan ve insulin direnci olan 80 hasta alindi. HOMA-IR (Homeostasis Model Assesment-Insulin resistance) duzeyi 2,7 ve uzerinde olan degerler insulin direncli olarak kabul edildi ve bu hastalarda anti-HBc IgG bakildi. Anti-HBc IgG duzeyi ELISA (Enyzme Linked Immuno Sorbent Assay) yontemi ile calisildi. Anti-HBc IgG (+) ve antiHBc IgG (-) olan vakalarda serum orneginden adiponektin, resistin, leptin bakildi.

Bulgular: 29 (%36,2) hastada anti-HBc IgG (+) ve 51 (%63,8) hastada anti-HBc IgG (-) bulundu. Anti-HBc IgG (+) hastalarda leptin duzeyleri (31569,72[+ or -]14027,64 ng/mL), anti-HBc IgG (-) hastalara gore (25410,73[+ or -]10978,26 ng/mL) anlamli olarak daha yuksek saptandi (p=0,047). Ancak, hem Anti-HBc IgG (+) hastalarda, hem de anti-HBc IgG (-) hastalarda serum adiponektin ve resistin duzeyleri acisindan anlamli bir faklilik saptanmadi.

Sonuc: Bu sonuclar, hepatosteatoz ve insulin direnci etyolojisinde, anti-HBc IgG(+)'liginin de yer alabilecegini dusundurmektedir.

Anahtar kelimeler: Hepatosteatoz, insulin direnci, adipokin, hepatit B virusu

ABSTRACT

Objective: Although the steatogenic effect of hepatitis B virus (HBV) has been established in several studies, it is not yet known whether it leads to hepatosteatosis in anti-HBc IgG-positive patients. This study aimed to investigate the relationship between the frequency of HBV and levels of serum adipokines in patients with hepatosteatosis and insulin resistance.

Methods: Eighty patients diagnosed with hepatosteatosis by ultrasonography, who were admitted to our polyclinic between July 2011 and June 2012 for various reasons, and who had insulin resistance were included. Homeostasis model assessment-insulin resistance of >2.7 was considered as insulin resistance, and these patients was investigated for anti-HBc IgG. The anti-HBc IgG level was analyzed by enzyme-linked immunosorbent assay. Levels of adiponectin, resistin, and leptin in serum samples were analyzed in anti-HBc IgG (+) and anti-HBc IgG (-) groups.

Results: Anti-HBc IgG was positive in 29 (36.2%) patients and negative in 51 (63.8%). While the level of leptin in the anti-HBc IgG (+) group was 31569.72[+ or -]14027.64 ng/mL, it was 25410.73[+ or -]10978.26 ng/mL in the anti-HBc IgG (-) group. The levels of leptin in the anti-HBc IgG (+) and anti-HBc IgG (-) groups were statistically significant (p=0.047). However, levels of adiponectin and resistin were not different between the groups.

Conclusion: These results suggest that anti-HBc IgG positivity is involved in the etiology of hepatosteatosis and insulin resistance as well.

Keywords: Hepatosteatosis, insulin resistance, adipokine, hepatitis B virus

GIRIS

Non alkolik yagli karaciger hastaligi (NAYKH), klinikte iki sekilde karsimiza cikmaktadir: 1) Steatoz (nonalkolik karaciger yaglanmasi). 2) Non alkolik steatohepatit (NASH). NASH hastalarinin % 20'si siroza ilerlemektedir. NASH gunumuzde, kriptojenik sirozun onemli bir sebebi olarak tanimlanmaktadir (1-3).

Non alkolik yagli karaciger hastaliginda tarama yontemi olarak ultrasonografi (USG) kullanildiginda hastalik prevalansinin %20 '1er civarinda oldugu, karaciger biyopsisinin esas alindigi calismalarda ise bunun 2-3 kat uzerine cikabildigi gorulmektedir (4-6).

Pek cok ajan ve durum karaciger yaglanmasi ile iliskilidir. Kazanilmis insulin direnci (metabolik sendrom), dogustan ve genetik metabolizma bozukluklari, kilo kaybi ile iliskili medikal veya cerrahi durumlar, cesitli ilaclar ve toksinler gibi NAYKH'na sebep olabilir (7).

Insulin direnci, insulinin endojen ve eksojen etkisinin azalmasi ve hedef organlarda glukoregulator rolunu yapamamasi olarak tanimlanmaktadir. Visseral adipoz dokudaki ve intrahepatik yagdaki artislar, artmis glukoneogenezis, artmis serbest yag asit seviyeleri ve insulin rezistansi ile birliktelik gostermektedir (8).

Adiponektin, baslica adipoz dokudan salinan bir hormondur. Adiponektin, hem plazmadan yaglarin temizlenmesini saglayip hem de kaslarda yag asitlerinin beta oksidasyonunu uyarir. Dolasimdaki adiponektin miktarinin azalmasi, NAYKH hastalarinda gorulen karaciger histolojisinin agirligi ile korelasyon gostermektedir (9). Bir calismada, plazma adiponektin seviyeleri, hepatik insulin sensitivitesi ile anlamli derecede baglantili olarak bulunmustur. Ayrica, disaridan pioglitazon verilmesi adiponektin seviyelerini arttirmakta ve bunun sonucunda da hepatik steatozda, nekroinf-lamasyonda ve fibroziste duzelmeler gorulmektedir (10).

Rezistin, insulin rezistansinin gelisiminde onemli bir fizyolojik rolu oldugu dusunulen adipoz doku kaynakli bir proteindir (11).

Leptin, baslica adipoz dokuda uretilen bir peptittir. Leptinin NAYKH'da fibrozis gelisimine katki sagladigi dusunulmektedir. Leptin, insulin-reseptor substrati 1'in defosforilasyonunu uyarmak suretiyle hepatositlerin insulin rezistansini arttirmaktadir. Kronik hepatit C hastalarinda, kan leptin seviyeleri fibrozis derecesi ile korelasyon gostermektedir (12).

Non alkolik yagli karaciger hastalari, karaciger hastaliginin biyokimyasal bulgulari yonunden incelenirken ayni zamanda eslik eden metabolik bozukluklar bakimindan da arastirilmalidir. Hastalarda aclik kan sekeri ile birlikte aclik insulin duzeyi de olculerek "Homeostasis Model Assesment-Insulin resistance" (HOMA-IR)'nin arastirilmasi yararlidir. Bu yontemde insulin direnci;

IR=aclik insulin degeri ([micro]IU/mL) X Aclik glukoz degeri (mg/dL)/405 formulu ile hesaplanir. Bu degerin [greater than or equal to]2,7 olmasi (IR) ve karaciger yaglanmasi varligini destekler (13).

Hepatit B virusunde steatoz prevalansi ile ilgili cok az sayida calisma vardir. Bu calismalarda kronik HBV'li hastalarda steatoz prevalansi genel populasyonla benzer bulunmustur. Steatozun varligi, metabolik sendrom tani kriterleri ve BKI (beden kitle indeksi) ile korele bulunurken, viral genotip ve viral yukle iliskili bulunmamis ve hatta steatozun fibrozisle de iliskisi bulunmamistir (14).

Izole anti HBc varliginin klinik onemi tam olarak acik degildir. Ancak, anti HBc pozitif olan hastalarin serumlari PCR yontemi ile incelendiginde HBV DNA'nin saptanma orani %0-20 arasinda degismektedir (15). Izole anti-HBc (+) olan hastalara karaciger biyopsileri ile degerlendirildiginde, bu hastalarin %70'inden fazlasinin karaciger dokusunda HBV DNA saptanmaktadir. Izole anti HBc (+) olan donorlerin kan ya da baska organ icin verici olarak detayli incelemeleri yapildiginda aslinda HBV enfeksiyonunu tasidiklari ve bu durumun insidansinin %0,4 ile 78 arasinda degisebilecegi ongorulmektedir (16).

Bu calismada, hepatosteatozu ve insulin direnci olan hastalarda, HBV ile karsilasma sikligi ve serum adipokin duzeyleri arasindaki iliskinin arastirilmasi amaclandi.

YONTEMLER

Bu calismaya, Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi Gastroenteroloji poliklinigine Temmuz 2011 ile Haziran 2012 tarihleri arasinda cesitli sebeplerle basvuran ve USG'de hepatosteatoz saptanan 195 hasta alindi. Fakat bu hastalardan insulin direncine sahip olan [HOMA-IR (Homeostasis Model Assesment-Insulin resistance) [greater than or equal to]2,7] ve calismayi kabul eden 80 hasta calismaya alindi. Bu hastalara bilgilendirilmis onam formu imzalatildi. Bu hastalarin demografik bilgileri alindi, biyokimyasal ve serolojik testleri yapildi. Calisma, 2008 yilinda revize edilen 1975 Helsinki Bildirgesi ilkelerine ve Etik Kurulu Komisyonunun 30.06.2011/140 numarali onayina istinaden yurutuldu. Tum hastalara bilgilendirilmis onam formu imzalatildi ve hastalarin onayi alindi.

Hastalar

Calismaya dahil edilme kriterleri sunlardi: 1) 18 yas ustu olgular 2) USG sinde yaglanma tespit edilen hastalar 3) Insulin direnci olan hastalar (HOMA IR [greater than or equal to]2,7).

Calismadaki dislanma kriterleri ise sunlardi: 1) Akut hepatit 2) HBsAg (+) ve anti-HCV (+) 3) Bilinen karaciger sirozu 4) Alkol kullanimi (>20 gr/gun) 5) Diyabetes Mellitus (DM) 6) Gebelik 7) Metabolik ve genetik nedenli karaciger hastaliklari (Wilson hastaligi, herediter hemokromatozis, alfa-1 antitripsin eksikligi) 8) Otoimmun karaciger hastaliklari 9) Malignite tanisi almis hastalar 10) Hali hazirda hepatosteatoza yol acabilecek ilac kullanimlari (tetrasiklin, metotreksat, valproik asit v.b.).

Laboratuvar Inceleme

Hastalarin boy ve kilolari alinarak vucut kutle indeksi (VKI) (kg/[m.sup.2]) hesaplandi. Hikayede alkol kullanimi ve ilac oykusu sorgulandi. Hastalardan sabah alinan kandan tam kan sayimi, ayrilan serumdan ise biyokimyasal (AST, ALT, bilirubinler, albumin, lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, trigliserid), aclik kan sekeri (AKS), PT/INR) seruloplazmin, ANA, ASMA, alfa-1 antitripsin, protein elektroforezi, serum demiri, demir baglama kapasitesi, ferritin) parametrelere bakildi. Bunun yani sira alinan serum orneginden adiponektin (ng/mL), resistin (ng/mL), leptin (ng/mL) ve insulin (IU/mL) bakildi. Insulin direnci aclik kan sekeri (mg/dL) ve insulin (IU/mL) duzeylerine bakilarak, HOMA-IR skoru ile hesaplandi.

USG ile Degerlendirme

Hastalarin hepatobiliyer ultrasonografisi, Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi Radyoloji Anabilim Dalinda, "Siemens ACUSON Antares adli cihaz"i ile CH4-1 MHz Prob yardimiyla yapildi. Yaglanmanin USG'de tanisi "parlak karaciger''in gorulmesi ve/veya glisson kapsulunde ekojenite kaybi olarak konuldu.

Hepatosteatozun USG ile derecelendirilmesinde asagidaki kriterler esas alindi: Grade 1: Hafif yaglanma. Hepatik ekojenitede minimal diffuz artma, intrahepatik (portal ven) damar sinirlari ve diyafragmanin net sekilde izlenmesi. Grade 2: Orta derecede yaglanma. Hepatik ekojenitede orta derecede diffuz olarak artma, intrahepatik damar sinirlari ve diyafragma gorunumunun netligini kaybetmesi. Grade 3: Siddetli yaglanma. Hepatik ekojenitede belirgin derecede artma. Karaciger posterior segmenti, intrahepatik damarlar ve diyafragmanin gorulememesi.

Insulin Direncinin Hesaplanmasi

Insulin direnci olcumu icin (HOMA-IR) gerekli olan aclik insulin duzeyi Abbott Architect i2000 SR cihazinda CMIA (chemiluminescent microparticle immunassay) yontemi ile calisildi. Daha sonra HOMA-IR skorunu hesaplamak icin asagidaki formul kullanildi.

HOMA-IR=aclik insulin degeri ([micro]IU/mL) X Aclik glikoz degeri (mg/dL)/405. HOMA-IR duzeyi 2,7 ve uzerinde olan degerler insulin direncli olarak kabul edildi. HOMA-IR [greater than or equal to]2,7 olan hastalarda anti-HBc IgG bakildi. Anti-HBc IgG (+) vakalarda anti-HBs, ELISA (Enyzme Linked Immuno Sorbent Assay) yontemi ile calisildi.

Adiponektin, Resistin ve Leptin Duzeyleri

Anti-HBc IgG (+) ve antiHBc IgG (-) olan vakalarda asagidaki islemler sirasiyla yapilarak plazma ornekleri degerlendirildi: Hastadan ayni anda alinan 2 mL EDTA'li kan ornekleri 30-60 dakika sureyle oda isisinda bekletildi. Bekletilmis kan, 4000 rpm de 5-10 dakika santrifuj edildi. Elde edilen plazma ornekleri epandrof tuplere konuldu. Epandrof tuplerdeki plazma ornekleri, daha sonra adipokinler calisilmak uzere -80[grados]C'de derin dondurucuya yerlestirildi. Tum ornekler biriktirildikten sonra derin dondurucudan cikartilarak -80[grados]C'den, once -20[grados]C'ye alindi, daha sonra -20[grados]C'deki plazma ornekleri oda isisinda bekletilerek +4[grados]C'ye gelmesi saglandi. Bu sure yaklasik olarak 60 dakika kadar surdu. Daha sonra ELISA yontemi ile adipokinler (adiponektin, resistin, leptin) calisildi. Adiponektin duzeyi (ng/mL), ELx800 (Biotek inc.; Ca, USA) cihazinda Invitrogen ELISA kiti ile calisilarak elde edildi. Resistin duzeyi (ng/mL), ELx 800 (Biotek inc.; Ca, USA) cihazinda AssayMa ELISA kiti ile calisilarak elde edildi Leptin duzeyi (ng/mL), ELx 800 (Biotek inc.; Ca, USA) cihazinda Invitrogen ELISA kiti ile calisilarak elde edildi.

Istatistiksel Analiz

Calisma sonunda elde edilen verilerin istatistiksel analizinde Statistical Package for Social Sciences 16,0 (SPSS Inc.; versiyon 16,0, Chicago, IL, ABD) istatistik paket programi kullanildi. Cikan sonuclar, ortalama deger ([+ or -]) standart sapma ve yuzdelik olarak verildi. Kategorik degiskenler icin ki-kare testi, ortalamasi alinabilen degiskenler icin student-t testi, korelasyon analizlerinde Pearson korelasyon testi uygulandi. Gruplarin kendi icerisindeki kategorik degerlendirilmesinde nonparametrik ki kare testi kullanildi. Tum testler icin p[less than or equal to]0,05 istatistiksel olarak anlamli kabul edildi.

BULGULAR

Calismamiza, hepatosteatoz ve insulin direnci tespit edilen 80 hasta alindi. Tum hastalarin yas ortalamasi 44,73[+ or -]13,17 (21-78 yil) ve VKI (kg/[m.sup.2]) ortalamalari 30,15[+ or -]3,15 olarak saptandi. Hastalarin 47'si kadin (%58,75) ve yas ortalamalari 47,31[+ or -]12,99 iken, erkeklerin yas ortalamasi ise 41,06[+ or -]12,72 olarak bulundu.

Ultrasonografik incelemede hastalar steatoz acisindan grade 1 (hafif), grade 2 (orta), grade 3 (ileri) yaglanma olarak degerlendirildi. Ultrasonografide 31 hasta grade 1, 43 hasta grade 2 ve 6 hasta grade 3 olarak tespit edildi. Anti-HBc IgG (+) olan hastalar USG'ye gore karaciger yaglanmasi acisindan incelendiginde 10 hasta grade 1, 17 hasta grade 2, 2 hasta grade 3 olarak saptanirken, anti-HBc IgG (-) olan hastalara bakildiginda USG'ye gore 21 hasta grade 1, 26 hasta grade 2, 4 hasta grade 3 olarak tespit edildi.

Hastalar serolojik acidan incelendiginde ise 29 (%36,2)'unda anti-HBc IgG (+)'ligi saptandi. Anti-HBc IgG (+) olanlarin 18'i kadin, erkek idi. Geri kalan 51 (%63,8) hasta anti-HBc IgG (-) idi. Anti-HBc IgG (-) grupta 29 kadin, 22 erkek vardi. Iki grup arasinda cinsiyet bakimindan farklilik yoktu (p=0.327).

Anti-HBc IgG (+) olan 29 hastanin 8 (%27,5)'inde anti-HBs (-) olup izole anti-HBc IgG (+) ligi olarak kabul edildi. Bu hastalarin 21 (%72,5)'inde anti-HBs (+) idi. Ote yandan anti-HBc IgG (-) olan 51 hastanin 35'inde (%68,6) anti-HBs (-) idi. Ancak 16 (%31,4) hastada anti-HBs (+) bulunmus ve bu hastalarin asi ile anti-HBs olusturdugu kabul edildi.

Her iki gruptaki hastalarin, VKI (kg/[m.sup.2]), HOMA-IR, AKS (mg/dL), trigliserid (mg/dL), total kolesterol (mg/dL), LDL, HDL, insulin (IU/mL), resistin (ng/mL), adiponektin (ng/mL), ALT (U/L) degerlerinin ortalamalari karsilastirildiginda istatistiksel olarak anlamli farklilik saptanmadi (p>0,05) (Tablo 1). Ancak Anti-HBc IgG (+) grupta leptin degerleri 31569,72[+ or -]14027,64 bulunurken, anti-HBc IgG (-) grupta 25410,73[+ or -]10978,26 saptandi. Her iki grup arasinda leptin ortalamalari istatistiksel olarak anlamli bir farklilik gosterdi (p=0,047) (Sekil 1).

VKI<30 kg/[m.sup.2] olan hastalarda leptin duzeyleri incelendiginde, anti-HBc IgG (+) olan grupta leptin degerleri (31909[+ or -]14618,63), anti-HBc IgG (-) gruba gore (24072[+ or -]10240,53) anlamli olarak daha yuksek saptandi. Anti-HBc IgG (+) olan grupta leptin duzeyleri anlamli olarak daha yuksekti (p<0,05). VKI>30 kg/[m.sup.2] olan hastalarda leptin duzeyleri incelendiginde, anti-HBc IgG (+) ve anti-HBc IgG (-) grup arasinda istatistiksel olarak anlamli fark saptanmadi (p=0,695).

Her iki grupta, adipokin duzeyleri ile, diger biyokimyasal parametreler arasinda korelasyon analizleri yapildi. Her iki gruptaki hastalarin serum resistin ve trigliserid duzeyleri arasinda anlamli derecede pozitif korelasyon saptandi (r=0,314, p=0,005) (Sekil 2).

Resistinin trigliserid ile karsilastirilmasinda pozitif korelasyon saptanmasina ragmen, resistin, AKS, HDL, LDL, T.kolesterol, insulin, HOMA-IR, ALT duzeyleri ile herhangi bir korelasyon gozlenmedi.

Hastalar anti-HBc IgG (+) ve anti-HBc IgG (-) olarak gruplara ayrildiktan sonra adipokin duzeyleri ile, diger biyokimyasal parametreler arasinda korelasyon analizleri yapildi.

Anti-HBc IgG (+) grupta, adiponektin duzeyleri ile VKI arasinda anlamli negatif korelasyon gozlenirken, leptin ile AKS arasinda anlamli negatif korelasyon gozlendi (p=0,049), (p=0,017). Anti-HBc IgG (-) grupta ise, resistin ile trigliserid duzeyleri arasinda anlamli pozitif korelasyon gozlenirken, leptin ve insulin duzeyleri arasinda anlamli negatif korelasyon gozlendi (p=0,001), (p=0,0419).

TARTISMA

Non alkolik yagli karaciger hastaligi, uzun zamandan beri bilinmekte ve farkli etiyolojilerle birlikte karsimiza cikmaktadir. NAYKH'nin kesin tanisi karaciger biyopsisi ile konulsa da, bu yontem invaziv, pahali ve ozel kosullar gerektirmesi nedeni ile elverisli olarak gorulmemektedir. Bu nedenle tanida radyolojik yontemler ve biyokimyasal testler daha cok tercih edilmektedir (17).

Non alkolik yagli karaciger hastaliginda etyopatogeneze bakildiginda insulin direncinin anahtar bir role sahip oldugu gorulur. Insulin direnci, neden oldugu inflamatuvar surec sonucunda steatohepatit ve fibrozis gelisimine neden olmaktadir. Bu nedenle insulin direncine neden olan sitokin ve adipokinlerin son derece onemli oldugu gorulmektedir. Adipokinler; adipositlerden ve adipositler arasinda bulunan bag dokusu hucrelerinden salgilanan proteinlerdir. Bu proteinlerin proinflamatuar surecte, artmis immun aktivitede, sistemik insulin direncinde rol aldiklari bilinmektedir. Literaturde NAYKH ile insulin direncini arastiran noninvaziv yontemler arasinda sayilabilecek olan adipokin seviyesi ile ilgili bazi calismalar yapilmistir. Bunlar arasinda bircok klinik tablo ile leptin, adiponektin, TNF-alfa, resistin, IL-6 duzeyi arasindaki iliski arastirilmistir. Calismada rezistin, karaciger yaglanmasinda yuksek bulunmus ve rezistinin insulin direncine yol acarak NAYKH gelisimine neden olabilecegi dusunulmustur (18).

Klinik pratikte trigliseride biyokimyasal metotlarla bakilmasi oldukca pratikken, resistinin laboratuar testi olarak bakilmasi gerek kit temini, gerekse yaygin kullaniminin olmamasi nedeniyle zorluk teskil etmektedir. Bizim calismamizda trigliserid ile resistin arasindaki pozitif korelasyon olmasi trigliseridin bu baglamda rezistinin yerine kullanilabilecegi umudunu dogurmustur. Adiponektin ise baslica adipoz dokuda salinan bir hormon olup antiinflamatuar etkisi bulunmaktadir; bu hormon karacigerde TNF-alfa uretimini baskilamakta ve boylece adiponektin artisi NAYKH gelisimini azaltmaktadir. IL-6 ise su ana kadar yapilan calismalar incelendiginde yine serum seviyesindeki artisi ile NAYKH acisindan anlamli bulunmustur. TNF-alfa ve IL-6'nin serum seviyesinin diger adipokinlerle paralellik gostermesi goz onunde bulundurularak, calismamizda TNF-alfa ve IL-6 yerine serum adiponektin, resistin, leptin seviyelerini arastirdik. Leptin seviyesini, anti-HBc IgG (+) olan grupta anlamli olarak yuksek tespit ettik. Bununla ilgili bir calismada, NAYKH'nin patolojik derecelendirilmesinde kullanilan brunt siniflamasi ile leptin duzeyi arasinda anlamli iliski bulunmustur. Brunt siniflamasina gore patolojik derecelenme yukseldikce leptin seviyesinin de arttigi tespit edilmistir (19).

Kronik viral hepatitlerde inflamatuar surecte artmis leptin uretiminin, CD4 T lenfositleri ve makrofajlari uyararak sitokin salinimina yol actiklari one surulmustur (20). Bazi hayvan modellerinde ise leptinin aktiflestirdigi T hucrelerinin ya direkt hepatosit uzerine sitotoksik etki gostererek ya da aktif haldeki T hucrelerinin saldiklari mediatorler sayesinde hepatositleri hasara ugrattiklari tespit edilmistir (21). Yine bir baska calismada, kronik viral hepatitli hastalarda leptin sisteminin, immunpatogenezde rolu oldugu gosterilmistir (22).

Leptinin karaciger yaglanmasinda da kronik viral hepatitlerde de artabilecegi bilinmektedir. Bu nedenle calismamizda, kronik hepatit yapan etkenin leptin seviyesini artirarak karaciger hasarini olusturacagi ve leptin artisinin virus nedenli olabilecegi goz onune alinarak biz kronik HBV ve HCV olan hastalari calisma disi biraktik. Anti-HBc IgG varligina bakarak hastalari calismaya dahil ettik. Anti-HBc IgG (+) hastalarin HBV ile karsilastigi fakat surface antijen (HBsAg) olusturmadigi ve bu nedenle kronik hepatit kapsaminda degerlendirilmedigi bilinmektedir. Anti-HBc IgG (+) hastalara bu nedenle ne karaciger biyopsisi yapilmakta, ne de tedavi verilmektedir. Dolayisiyla, HBV yoklugunda, fakat belki de saptanamaz duzeyde varliginda, ya da rutin tetkiklerle bulunamayan bolgelerde gizlenmis olmasi durumunda (HBsAg (-) olup karaciger biyopsisinde PCR ile saptanan HBV DNA'lar gibi), leptinin yuksek bulunmasi, leptin ile HBV arasinda oldugu gibi leptin ile anti-HBc IgG (+)'ligi arasinda da bir iliski olabilecegini akla getirmektedir. Burada leptinin, yine HBV'de kullandigi yolaklari, anti-HBc IgG (+)'ligi durumunda da kullanarak karaciger hasari ve hepatosteatoza yol actigi kanaatindeyiz.

Bununla birlikte leptinin, kronik karaciger hastaligi gelisiminde ve hepatik fibrogenezde rolu oldugunu gosteren calismalar varken, beklenilenin aksine bir calismada leptin seviyesinin kronik hepatitlerde azaldigi gosterilmistir (23). Baska bir calismada ise kronik HCV'li hastalarda yuksek serum leptin duzeyi bulunmustur (24). Ancak bu konunun aydinlatilmasi icin daha ileri arastirmalarin yapilmasi gerekmektedir.

Kronik HCV'nin hepatosteatozdaki fizyopatogenezine yonelik yapilan calismalarda HCV core proteini ve NS3 (Non structural HCV protein 3) uzerinden oksijen radikallerinin artmasiyla kupfer hucrelerinde lipid peroksidasyonu meydana gelmektedir. Bunun sonucunda, adiponektin azalmasi, TNF-alfa ve leptin artisiyla insulin direnci ortaya cikmaktadir (25). Diger taraftan serbest radikallerin artisi sonucu trigliserid kumelenmesi, apo b lipoprotein azalmasiyla steatoz gerceklesmektedir. Leptin eger sadece yaglanma nedeniyle artmis olsaydi, o zaman leptin arttikca insulin direnci de artmaliydi ve beraberinde insulin seviyesi de artmaliydi. Oysa ki calismamizda anti-HBc IgG (-) grupta leptin arttikca insulin miktari ters orantili olarak anlamli duzeyde azalirken ve negatif korelasyon gosterirken, anti-HBc IgG (+) grupta da benzer bir negatif korelasyon goruldu. Ancak istatistiksel olarak anlamli bulunmadi. Bu durum anti-HBc IgG (+) grupta leptin artisinin dogrudan yaglanma nedeniyle degil de, belki sakli duran virusun buna yol actigi dusuncesini akla getirmektedir.

Hepatit B virusu ile karsilasmis olmanin delili olan anti-HBc IgG (+)'liginin hepatosteatoza yol acip acmayacagi, eger acarsa ne derece etkili olabilecegi henuz bilinmemektedir. HBV ile karsilasan ve iyilesen hastalarda, hepatosteatoz ve insulin direncine yonelik yapilmis bir calisma bulunmamaktadir. Bu soruya cevap vermek icin tasarladigimiz bu calismada anti HBc IgG (+) olan hastalarda leptin duzeyini, anti-HBc IgG (-) olan hastalara gore anlamli olarak yuksek tespit ettik. Leptin duzeyinin obezite ile iliskili olarak yuksek oldugunu gosteren calismalar da bulunmaktadir (26). Bizim calismamizda her iki grup arasinda VKI acisindan fark bulunamadi. Her iki gruptaki hastalar VKI>30 kg/[m.sup.2] olarak karsilastirildiginda, anti-HBc IgG (+) gruptaki hastalarda daha yuksek leptin orani saptanmasina ragmen bu sonuc, istatistiksel olarak anlamli degildi. Bununla birlikte, VKI<30 kg/[m.sup.2] gore gruplar karsilastirildiginda, anti-HBc IgG (+) olan grupta leptin duzeyleri, anti-HBc IgG (-) olan gruba gore istatistiksel olarak anlamli duzeyde yuksek bulundu. Bu durum leptinin, obezite disi bir sebeple anti-HBc IgG (+) olan grupta artisini akla getirmektedir.

Karaciger biyopsisi ile hepatosteatozu kanitlanmis kronik HBV'li hastalarda yapilan bir calismada, HBV DNA duzeyi ile adiponektin duzeyi arasinda pozitif yonde iliski saptanirken, insulin direnci (HOMA-IR ile degerlendirilerek) ve adiponektin arasinda ise negatif yonde iliski saptanmis. Insulin direnci ile leptin ve IL-6 arasinda ise pozitif yonde korelasyon bulunurken, HBV DNA ile leptin ve IL-6 arasinda herhangi bir iliski saptanmamis. HBeAg (+) ve HBeAg (-) olmasi ile adipokin duzeyleri arasinda anlamli iliski bulunmamis (27). Buradaki leptin artisinin HBV'den kaynaklandigini soylemek iddiali olabilir. Bu calismada karacigeri esit duzeyde yaglanmis HBV tasiyan ve tasimayan iki grup ele alinarak leptin bakilsaydi, HBV kolunda leptindeki artisin daha fazla olmasi halinde HBV'nin dogrudan leptin ile iliskili olabilecegi dusunulebilirdi. Literaturde maalesef boyle bir calisma bulunmamaktadir. Literatur isiginda yagli karacigerlerde zaten leptin ile insulin direncinin pozitif yonde korele oldugu bilinmektedir. Ayrica ulkemizden yapilan bir calismada, obezitenin temel nedeninin, serum leptinin kan-beyin bariyerinden transportundan kaynaklandigi ortaya konmustur (28). Son yillarda ulkemizde yapilan bir calismada kronik hepatit B'li ve karaciger biyopsisinde yaglanma olan 119 hasta incelenmis ve karaciger yaglanmasinin, oral antiviral tedavide virolojik cevabi etkilemedigi tespit edilmistir (29). Bizim calismamizda karaciger biyopsisi yapilamadigindan USG ile saptanan yagli karacigerlerin esit duzeyde yaglanma gosterdigini soylemek guctur. Fakat yine de USG'deki yaglanma duzeyleri, VKI ve kan yag profili acisindan her iki grup arasinda anlamli bir farklilik olmadigindan, bu iki grubun karsilastirilabilir duzeyde benzer yaglandigi soylenebilir. Bu nedenle calismamizda anti-HBc IgG (+) olan grupta, leptin duzeylerinin yuksek olusunu, HBV ile karsilasmis olma durumuna bagliyoruz. Dolayisi ile Leptin artisini tek basina yaglanmaya atfedemeyiz. Oyleyse leptindeki bu artis, HBV ile karsilasmis olma durumu ile iliskilidir diye iddia edilebilir.

Bu bulgular neticesinde calismamizda USG ile hepatosteatozu bulunan HBV ile karsilasmis hastalarda leptin seviyesinin yuksek bulunmasi NAYKH etyolojisinde anti-HBc IgG (+)'liginin de yer alabilecegini dusundurmektedir. Anti-HBc IgG (+)'ligi olan hastalarda HBV DNA seviyelerine bakilarak HBV yukunun leptin seviyesi, dolayisiyla yaglanma duzeyi ile iliskisi daha net olarak ortaya konabilirdi. Ancak bizim hastalarimizda HBV DNA seviyesine bakilmadi. Cunku kanda bakilip negatif bulunan HBV DNA'nin karaciger biyopsisinde pozitif bulunma ihtimali vardi. Etik nedenlerle yapilamayan karaciger biyopsisi, karaciger dokusunda bakilacak HBV DNA'ya da engel teskil etmekteydi.

Non alkolik yagli karaciger hastaligi etyopatogenezinde, leptin faydali bir test olarak gozukse de endustriyel kullaniminin sinirli olmasi, tetkik olarak pahali ve pratik olmamasi kullanilabilirligini sinirlamaktadir. Oysaki poliklinikte USG ile steatoz saptanmis bir hastada anti-HBc IgG bakmak oldukca pratik bir yoldur. Bu hastalarda saptanan anti-HBc IgG (+)'ligi ve leptin seviyesi yuksekligi, leptinin hepatosteatoz etyopatogenezinde rol oynayan bir molekul oldugunu dusundurmektedir. Bu nedenle calismamiz NAYKH etyopatogezinde anti-HBc IgG bakmanin onemli bir laboratuvar tetkiki olabilecegini gozler onune sermektedir. Klinik pratikte steatoz bakilan hastalarda anti HCV, HBsAg bakildigi gibi anti-HBc IgG'nin de bakilmasi rutin tetkikler arasina girebilir. Fakat bu tip hastalarin ne takibinde ne de tedavisinde steatozun gidisati hakkinda yorum yapmak mevcut bilgiler ile pek mumkun gozukmemektedir.

SONUC

Sonuc olarak, hepatosteatoz ve insulin direnci etyolojisinde, anti-HBc IgG (+)'ligi de gozonunde bulundurulmalidir. Ayrica hepatosteatozu ve insulin direnci olup, anti-HBc IgG (+) olan hastalarda siroza ilerleme acisindan, anti-HBc IgG (-) olan hastalara gore uzun vadede bir fark olup olmadigini gostermek icin daha genis capli calismalara ihtiyac vardir.

Etik Komite Onayi: Bu calisma icin etik komite onayi Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi Klinik Arastirmalar Etik Kurulu Komisyonu'ndan alinmistir (30.06.2011/140).

Hasta Onami: Yazili hasta onami bu calismaya katilan hastalardan alinmistir.

Hakem Degerlendirmesi: Dis Bagimsiz.

Yazar Katkilari: Fikir - M.T.G.; Tasarim - M.T.G., S.K.C.; Denetleme - A.B., Y.B.; Kaynaklar - TF.11.35; Malzemeler - S.K.C.; Veri Toplanmasi ve/veya Islemesi - S.K.C.; Analiz ve/veya Yorum - M.T.G., Y.B.; Literatur Taramasi - A.B.; Yaziyi Yazan - A.B.; Elestirel Inceleme - A.B.

Tesekkur: Yazarlar; arastirmacilara, koordinatorlere, hemsirelere, hastalara ve ailelerine katkilarindan dolayi tesekkur ederler.

Cikar Catismasi: Yazarlar cikar catismasi bildirmemislerdir.

Finansal Destek: Bu calisma, TF.11.35 proje numarasi ile Gaziantep Universitesi BAP (Bilimsel Arastirma Projeleri) birimi tarafindan desteklenmistir.

Ethics Committee Approval: Ethics committee approval was received for this study from Gaziantep University School Medicine Clinical Research Ethics Committee (30.06.2011/140).

Informed Consent: Written informed consent was obtained from patients who participated in this study.

Peer-review: Externally peer-reviewed.

Author contributions: Concept - M.T.G.; Design - M.T.G., S.K.C.; Supervision - A.B., Y.B.; Resource - TF.11.35; Materials - S.K.C.; Data Collection and/or Processing - S.K.C.; Analysis and/or Interpretation - M.T.G., Y.B.; Literature Search - A.B.; Writing - A.B.; Critical Reviews - A.B.

Acknowledgements: The authors thank to researchers, coordinators, nurses, patients and their families.

Conflict of Interest: No conflict of interest was declared by the authors.

Financial Disclosure: This study was supported by the Gaziantep University BAP (Scientific Research Projects) unit of with project number TF.11.35.

KAYNAKLAR

(1.) Ludwig J, Viggiano TR, McGill DB, Oh BJ. Nonalcoholic steatohepatitis: Mayo Clinic experiences with a hitherto unnamed disease. Mayo Clin Proc 1980; 55: 434-8.

(2.) Sheth SG, Gordon FD, Chopra S. Nonalcoholic steatohepatitis. Ann Intern Med 1997; 126: 137-45. [CrossRef]

(3.) Yatsuji S, Hashimoto E, Tobari M, Taniai M, Tokushige K, Shiratori K. Clinical features and outcomes of cirrhosis due to non-alcoholic steatohepatitis compared with cirrhosis caused by chronic hepatitis C. J Gastroenterol Hepatol 2009; 24: 248-54. [CrossRef]

(4.) McCullough AJ. The epidemiology and risk factors of NASH. In: Farrell GC, George J, dela M Hall P, McCullough AJ, editors. Fatty Liver Disease: NASH and Related Disorders. Malden, MA: Blackwell Publishing, 2005; 23-37.

(5.) Fan JG, Zhu J, Li XJ, Chen L, Li L, Dai F, et al. Prevalence of and risk factors for fatty liver in a general population of Shanghai, China. J Hepatol 2005; 43: 508-14. [CrossRef]

(6.) Browning JD, Szczepaniak LS, Dobbins R, Nuremberg P, Horton JD, Cohen JC, et al. Prevalence of hepatic steatosis in an urban population in the United States: impact of ethnicity. Hepatology 2004; 40: 1387-95. [CrossRef]

(7.) Sass DA, Chang P, Chopra KB. Nonalcoholic fatty liver disease: a clinical review. Dig Dis Sci 2005; 50: 171-80. [CrossRef]

(8.) Van der Poorten D, Milner KL, Hui J, Hodge A, Trenell MI, Kench JG, et al. Visceral fat: a key mediator of steatohepatitis in metabolic liver disease. Hepatology 2008; 48: 449-57. [CrossRef]

(9.) Nazal L, Riquelme A, Solls N, Pizarro M, Escalona A, Burotto M, et al. Hypoadiponectinemia and its association with liver fibrosis in morbidly obese patients. Obes Surg 2010; 20: 1400-7. [CrossRef]

(10.) Savvidou S, Hytiroglou P, Orfanou-Koumerkeridou H, Panderis A, Frantzoulis P, Goulis J. Low serum adiponectin levels are predictive of advanced hepatic fibrosis in patients with NAFLD. J Clin Gastroenterol 2009; 43: 765-72. [CrossRef]

(11.) Muse ED, Obici S, Bhanot S, Monia BP, McKay RA, Rajala MW, et al. Role of resistin in diet-induced hepatic insulin resistance. J Clin invest 2004; 114: 232-9. [CrossRef]

(12.) Crespo J, Rivero M, Fabrega E, Cayon A, Amado JA, Garcia-Unzeta MT, Pons-Romero F. Plasma leptin and TNF-alpha levels in chronic hepatitis C patients and their relationship to hepatic fibrosis. Dig Dis Sci 2002; 47: 1604-10. [CrossRef]

(13.) Marchesini G, Bugianesi E, Forlani G, Cerrelli F, Lenzi M, Manini R, et al. Nonalcoholic fatty liver, steatohepatitis, and the metabolic syndrome. Hepatology 2003; 37: 917-23. [CrossRef]

(14.) Peng D, Han Y, Ding H, Wei L. Hepatic steatosis in chronic hepatitis B patients is associated with metabolic factors more than viral factors. J Gastroenterol Hepatol 2008; 23: 1082-8. [CrossRef]

(15.) Chung HT, Lee JS, Lok AS. Prevention of posttransfusion hepatitis B and C by screening for antibody to hepatitis C virus and antibody to HBcAg. Hepatology 1993; 18: 1045-9. [CrossRef]

(16.) Dickson RC, Everhart JE, Lake JR, Wei Y, Seaberg EC, Wiesner RH, et al. Transmission of hepatitis B by transplantation of livers from donors positive for antibody to hepatitis B core antigen. The National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases Liver Transplantation Database. Gastroenterology 1997; 113: 1668-74. [CrossRef]

(17.) Lewis JR, Mohanty SR. Nonalcoholic fatty liver disease: a review and update. Dig Dis Sci 2010; 55: 560-78. [CrossRef]

(18.) Tsochatzis EA, Papatheodoridis GV, Archimandritis AJ. Adipokines in Nonalcoholic Steatohepatitis: From Pathogenesis to Implications in Diagnosis and Therapy. Mediators Inflamm 2009; 2009: 831670. [CrossRef]

(19.) Gordon A, McLean CA, Pedersen JS, Bailey MJ, Roberts SK. Hepatic steatosis in chronic hepatitis B and C: Predictors, distribution and effect on fibrosis. J Hepatol 2005; 43: 38-44. [CrossRef]

(20.) Koziel MJ. Cytokines in viral hepatitis. Semin Liver Dis 1999; 19: 157-69. [CrossRef]

(21.) Sennello JA, Fayad R, Morris AM, Eckel RH, Asilmaz E, Montez J, et al. Regulation of T cell-mediated hepatic inflammation by adiponectin and leptin. Endocrinology 2005; 146: 2157-64. [CrossRef]

(22.) Stefanou N, Satra M, Papanikolaou V, Kalala F, Gatselis N, Germenis A, et al. Leptin receptor isoforms mRNA expression in peripheral blood mononuclear cells from patients with chronic viral hepatitis. Exp Biol Med 2006; 231: 1653-63.

(23.) Konstantinides S, Schafer K, Koschnick S, Loskutoff DJ. Leptin-dependent platelet aggregation and arterial thrombosis suggests a mechanism for atherothrombotic disease in obesity. J Clin Invest 2001; 108: 1533-40. [CrossRef]

(24.) Piche T, Gelsi E, Schneider SM, Hebuterne X, Giudicelli J, Ferrua B, et al. Fatigue is associated with high circulating leptin levels in chronic hepatitis C. Gut 2002; 51: 434-9. [CrossRef]

(25.) Persico M, Iolascon A. Steatosis as a co-factor in chronic liver disease. World J Gastroenterol 2010; 16: 1171-6. [CrossRef]

(26.) Considine RV, Sinha MK, Heiman ML, Kriauciunas A, Stephens TW, Nyce MR, et al. Serum immunoreactive-leptin concentration in normal-weight and obese humans. N Engl J Med 1996; 334: 292-5. [CrossRef]

(27.) Wong VW, Wong GL, Yu J, Choi PC, Chan AW, Chan HY, et al. Interaction of adipokines and hepatitis B virus on histological liver injury in the Chinese. Am J Gastroenterol 2010; 105: 132-8. [CrossRef]

(28.) Hekimoglu A. Role of Leptin on Physiopathologic Actions. Dicle Tip Dergisi 2006; 33: 256-67.

(29.) Karaman A, Gursoy S, Soyuer I, Karaman H, Torun ME, Yurci MA, et al. Effect of hepatic steatosis on virological response to nucleos(t)ide analogs therapy in patients with chronic hepatitis B. Turk J Med Sci 2013; 43: 70-4.

Ayhan Balkan (1), Murat Taner Gulsen (1), Yasemin Balkan (2), Secil Kaya Cali (3)

(1) Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi, Gastroenteroloji Anabilim Dali, Gaziantep, Turkiye

(2) Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi, Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dali, Gaziantep, Turkiye

(3) Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi, Ic Hastaliklari Anabilim Dali, Gaziantep, Turkiye

Sorumlu Yazar/Corresponding Author: Ayhan Balkan E-posta/E-mail: dr.ayhanbalkan@hotmail.com

Gelis Tarihi/Received: 05.03.2017 * Kabul Tarihi/Accepted: 14.04.2017

How to cite:

Balkan A, Gulsen MT, Balkan Y, Kaya Cali S. Relationship between the frequency of hepatitis B virus infections and levels of serum adipokines in patients with hepatosteatosis and insulin resistance. Eur J Ther 2017; 23(2): 60-6.
Tablo 1. Anti-HBc IgG (+) ve anti-HBc IgG (-) grupta demografik ve
biyokimyasal parametrelerin karsilastirilmasi

                      Anti HBc IgG (+)

VKI (kg/[m.sup.2])       30,67[+ or -]4,33
Yas (yil)                45,96[+ or -]12,19
HOMA-IR                   3,63[+ or -]1,18
Adiponektin (ng/mL)   26229,44[+ or -]8497,45
Resistin (ng/mL)         38,13[+ or -]17,14
Leptin (ng/mL)        31569,72[+ or -]14027,64
Insulin (IU/mL)          16,37[+ or -]5,42
HDL (mg/dL)              46,55[+ or -]19,95
LDL (mg/dL)             132,76[+ or -]23,37
T.kolesterol (mg/dL)    201,14[+ or -]29,07
Trigliserid (mg/dL)        177[+ or -]52,19
ALT (U/L)                49,31[+ or -]57,28
AKS (mg/dL)              91,82[+ or -]6,97

                      Anti HBc IgG (-)          p

VKI (kg/[m.sup.2])       29,86[+ or -]3,00      ns
Yas (yil)                44,03[+ or -]13,76     ns
HOMA-IR                   3,92[+ or -]2,12      ns
Adiponektin (ng/mL)   26149,73[+ or -]6868,67   ns
Resistin (ng/mL)         32,91[+ or -]14,46     ns
Leptin (ng/mL)        25410,73[+ or -]10978,26  0,047
Insulin (IU/mL)          17,31[+ or -]8,28      ns
HDL (mg/dL)              43,45[+ or -]10,71     ns
LDL (mg/dL)             126,08[+ or -]35,96     ns
T.kolesterol (mg/dL)    197,04[+ or -]40,66     ns
Trigliserid (mg/dL)     204,45[+ or -]143,69    ns
ALT (U/L)                40,92[+ or -]31,78     ns
AKS (mg/dL)              92,54[+ or -]8,64      ns

ALT: alanine aminotransferase; AKS: aclik kan sekeri; HDL: high density
lipoprotein; HOMA-IR: homeostasis model assesment-insulin resistance;
LDL: low density lipoprotein; T.kolesterol: total kolesterol; VKI:
vucut kitle indeksi
COPYRIGHT 2017 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Ozgun Arastirma / Original Investigation
Author:Balkan, Ayhan; Gulsen, Murat Taner; Balkan, Yasemin; Cali, Secil Kaya
Publication:European Journal of Therapeutics
Article Type:Report
Date:Jun 1, 2017
Words:5463
Previous Article:90-90-90 targets: Reaching the first 90 diagnosing exposed babies using the virologic HIV DNA nueleie aeid-based technique/90-90-90 hedefleri:...
Next Article:Kemik iligi nakli yapilan hastalarda hepatit B virus reaktivasyon sikligi/The frequency of hepatitis B virus reactivation in patients with bone...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters