Printer Friendly

HUMOR AT WORK QUESTIONNAIRE--POLISH ADAPTATION OF HUMOR CLIMATE QUESTIONNAIRE (HCQ)/ KWESTIONARIUSZ HUMOR W PRACY--POLSKA ADAPTACJA HUMOR CLIMATE QUESTIONNAIRE (HCQ).

WSTEP

Psychologowie od kilkudziesieciu lat badaja zjawisko humoru pod wieloma katami--humor jako cecha osobowosci, spoleczne aspekty poczucia humoru, zwiazki humoru ze zdrowiem, znaczenie humoru w procesie rozwoju czy mozliwosci wykorzystywania humoru do radzenia sobie ze stresem. Punktem wyjscia do dalszych rozwazari na temat humoru jest jego dwojakie znaczenie [1]:

* humor jako zespol cech bodzca (osoby, sytuacji, zdarzenia) budzacych wesolosc, smiech--zwany komizmem;

* cecha podmiotu--cztowieka, rozumiana jako krotkotrwaty stan emocjonalny, odczuwanie komizmu lub wzglednie trwata cecha osobowosci--zwana tez poczuciem humoru.

Humor w pracy bedzie wiec oznaczat zarowno wystepowanie bodzcow komicznych w srodowisku pracy, jak i ich doswiadczanie przez pracownikow.

To drugie znaczenie zdaje sie blizsze zainteresowaniom psychologow, jednak absolutnie nie wyklucza badania jednoczesnie bodzcow komicznych. Badania nad indywidualnym aspektem humoru przeszty dtuga droge--od konceptu jednowymiarowego do wielowymiarowosci [2]. Od co najmniej dekady mozna dostrzec wyrazne zainteresowanie badaczy przede wszystkim zwiazkami humoru ze zdrowiem i funkcjonowaniem cztowieka w miejscu pracy.

Pierwszym badaczem, ktory ponad 30 lat temu podniost kwestie roli humoru w pracy, byl Duncan [3]. Zwrocit on uwage na potencjat humoru w zarzadzaniu pracownikami, sugerujac, ze moze on pozytywnie wptywac na spojnosc grupy pracownikow, na ich wydajnosc i moze stuzyc do rozwiazywania sytuacji konfliktowych. Duncan wskazat tez pola do badan w tym zakresie--roznice indywidualne w percepcji humoru, sposoby korzystania z humoru w roznych srodowiskach zawodowych czy systematyczny opis zaleznosci miedzy poczuciem humoru przetozonego a jakoscia funkcjonowania grupy pracownikow. Czesc z tych zagadnien zostata zbadana szerzej, jednak wielu autorow [4-6] nadal dostrzega braki w wiedzy, jaka udato sie zgromadzic na temat roli humoru w pracy.

Po pierwsze wiekszosc badaczy [7,8] nadal skupia sie na zaleznosciach (gtownie wspotwystepowaniu) miedzy indywidualnymi cechami zwiazanymi z humorem a wskaznikami funkcjonowania w pracy (stan zdrowia, satysfakcja z pracy, stres zawodowy), nie poswiecajac wiele uwagi cechom srodowiska pracy. Role humoru dostrzegto juz kilku badaczy polskich i zagranicznych, wtaczajac go do listy potencjalnych czynnikow klimatu organizacyjnego [4,6,9], jednak pierwszym narzedziem stuzacym do pomiaru humoru jako cechy organizacji jest Humor Climate Questionnaire (HCQ) autorstwa Cann i wsp. [4]. Nalezy w tym miejscu zaznaczyc, ze wedtug szacunkow Rucha [10] istnieje ok. 60 metod do badania zjawisk z obszaru humoru, jednak tylko kilka z nich zostato przettumaczonych na jezyk polski i znormalizowanych na polskich probkach [11].

Po drugie w badaniach dotyczacych humoru dominuje tendencja do poszukiwania gtownie adaptacyjnych funkcji humoru, podczas gdy moze on przyjmowac rowniez negatywne formy i oddziatywac w sposob niepozadany z punktu widzenia dobrostanu cztowieka [10,11]. Warto dodac, ze Humor Climate Questionnaire zostat zbudowany w potowie na podstawie modelu teoretycznego Humor Styles Questionnaire (HSQ) Martina i wsp. [7]. Jak podaja Hornowska i Charytonik, autorki polskiej adaptacji HSQ [12], humor ujmowany jest w 2 wymiarach--adaptacyjnosci i funkcji interpersonalnych/intrapsychicznych. W ten sposob otrzymano macierz 2x2, w ktorej znajduja sie 4 style wyrazania humoru przez jednostke [12]:

1. Humor afiliacyjny (adaptacyjny, interpersonalny)-wiaze sie ze sktonnoscia do opowiadania dowcipow i rozbawiania innych w celu nawiazywania pozytywnych relacji miedzy ludzmi, poprawy samopoczucia innych osob i redukcji napiecia.

2. Humor w stuzbie ego (adaptacyjny, intrapsychiczny)-wyraza sie poprzez utrzymywanie humorystycznego spojrzenia na zycie oraz dostrzeganie w nim zabawnych bodzcow nawet w obliczu stresu i trudnosci (stuzy tym samym jako mechanizm obronny).

3. Humor agresywny (nieadaptacyjny, interpersonalny)-moze byc wyrazany poprzez stosowanie sarkazmu, kpin, wyszydzania lub ponizania innych osob, towarzysza mu trudnosci w hamowaniu impulsow do zartow, ktore moga zranic odbiorce (np. humor rasistowski).

4. Humor samodeprecjonujacy (nieadaptacyjny, intrapsychiczny)--wynika z potrzeby aprobaty spotecznej nawet kosztem osmieszenia samego siebie, przejawia sie poprzez samoponizanie i opowiadanie osmieszajacych historii na swoj temat, moze byc tez wyrazem ukrywania negatywnych emocji.

Humor Climate Questionnaire ze wzgledu na swoja aktualnosc, budowe (o czym bedzie mowa w dalszej czesci artykutu) i opisane wyzej solidne podtoze teoretyczne wydaje sie wiec dobrym narzedziem do oceny klimatu organizacyjnego w kontekscie humoru. Ubogi zasob polskojezycznych metod dotyczacych humoru i niemal znikome zainteresowanie polskich badaczy problematyka humoru w srodowisku pracy sktonity autorow niniejszego artykutu do adaptacji HCQ autorstwa amerykanskiego zespotu badawczego.

Charakterystyka HCQ

Kwestionariusz sktada sie z 16 stwierdzen dotyczacych wyrazania lub doswiadczania zjawiska humoru w miejscu pracy. Badany odnosi sie do tych stwierdzen, korzystajac z 7-stopniowej skali odpowiedzi (od 1--catkowicie sie nie zgadzam, do 7--catkowicie sie zgadzam). Stwierdzenia odnosza sie przede wszystkim do humoru w kontekscie organizacji (wspotpracownicy, kierownictwo), ale takze do odczuc osoby badanej. Kwestionariusz zbudowany jest z 4 odrebnych, ponizej wymienionych podskal (zawierajacych po 4 itemy):

1. Humor pozytywny (HP) (positive humor)--konstrukt zaczerpniety z modelu kwestionariusza Humor Styles Questionnaire autorstwa Martina i wsp. [7], wyraza sie poprzez zarty wspierajace emocjonalnie i wzmacniajace wiezi (tzw. humor afiliacyjny).

2. Humor negatywny (HN) (negative humor)--rowniez jest to podskala oparta na wspomnianym wyzej modelu Martina i wsp. [7], oznacza humor agresywny, deprecjonujacy inne osoby lub stuzacy demonstracji sity [13], wystepujacy wewnatrz grupy pracownikow.

3. Humor zewnatrzgrupowy (HZ) (outgroup humor)-humor nacechowany negatywnie, niekiedy wyrazajacy niezadowolenie pracownikow z organizacji [14], jednak skierowany poza grupe (np. wysmiewanie kierownictwa, polityki firmy), moze miec pozytywny, scalajacy wptyw na funkcjonowanie grupy.

4. Poparcie przetozonego (PP) (supervisor support)--skala obrazuje, do jakiego stopnia przetozony pozwala na zarty w czasie pracy; zdaniem Cann i wsp. [4] postawa przetozonych w tym kontekscie moze miec znaczny wptyw na atmosfere panujaca w grupie.

Autorzy kwestionariusza stusznie nie zdecydowali sie na adaptacje 2 pozostatych podskal z kwestionariusza HSQ [10], tj. humoru w stuzbie ego (self enhancing humor) i humoru samodeprecjonujacego (self defeating humor), poniewaz ich ekspresja skierowana jest do wewnatrz [12]. Osoba postugujaca sie powyzszymi stylami humoru skupia sie bardziej na sobie niz na otoczeniu, a wiec taki rodzaj humoru charakteryzowatby osobe badana jako pracownika, a nie organizacje, do ktorej opisu stuzy HCQ. "Klimat humoru w pracy nie jest pojeciem tozsamym w stosunku do indywidualnych stylow humoru, reprezentowanych przez pracownikow i przetozonych. [Humor Climate Questionnaire] koncentruje sie na doswiadczaniu humoru przez pracownikow jako elementu srodowiska pracy i na interakcjach wystepujacych miedzy tymi pracownikami" [4, s. 309--ttum. aut.].

Autorzy oryginalnej wersji HCQ poddali kwestionariusz badaniom walidacyjnym, analizujac strukture psychometryczna kwestionariusza i jego trafnosc teoretyczna--m.in. wspotzaleznosci miedzy wynikami poszczegolnych podskal a innymi zmiennymi wybranymi na podstawie danych literaturowych (przede wszystkim style humoru, satysfakcje z pracy i przywiazanie do organizacji). Uzyskane w ten sposob wyniki potwierdzity trafnosc i rzetelnosc narzedzia.

Polskiej adaptacji kwestionariusza HCQ dokonano na podstawie anglojezycznej wersji narzedzia [4]. Polskiej wersji nadano nazwe: Kwestionariusz Humor w Pracy.

MATERIAL I METODY

Adaptacje kwestionariusza rozpoczeto od 4 niezaleznych ttumaczen na jezyk polski instrukcji i pozycji kwestionariusza. Ttumaczenie wykonato czworo psychologow biegle wtadajacych jezykiem angielskim, a nastepnie wszystkie 4 wersje oddano ttumaczowi do ponownego przettumaczenia na jezyk angielski (backtranslation, bez znajomosci brzmienia oryginatu). Nastepnie porownywano oryginalne brzmienie itemow z 4 wersjami kwestionariusza, przettumaczonymi z jezyka polskiego na angielski.

Jedynie 2 pozycje miaty doktadnie to samo brzmienie, poniewaz w jezyku polskim wyraz 'humor' nie jest uzywany w tak wielu kontekstach jak w jezyku angielskim--w polskim czesciej stosuje sie jego synonimy (tj. poczucie humoru, zarty, dowcipy). Obydwa itemy automatycznie wtaczono do polskiej adaptacji. Pozostate pozycje przeanalizowano nie tylko pod katem wiernosci ttumaczenia, ale takze naturalnego dla polskiego jezyka brzmienia i poprawnosci stylistycznej. Cztery z nich wymagaty drobnej korekty jezykowej (zadna z wersji nie wydawata sie wystarczajaco doktadna). Przy wyborze stosowano metode sedzww kompetentnych. W kwestionariuszu uzytym do badania zrandomizowano kolejnosc pozycji.

Drugi etap adaptacji narzedzia polegat na jego psychometrycznej analizie, wykonanej na podstawie wynikow badan przeprowadzonych w grupie 217 pracownikow roznych firm (141 kobiet--65%, 76 mezczyzn--35%). Ze wzgledu na charakter badanych zmiennych wykluczono osoby pracujace w catkowitym odizolowaniu od wspotpracownikow (np. w domu), a takze piastujace w organizacji najwyzsze stanowiska kierownicze. Wiek badanych wynosit 20-59 lat (srednia (mean--M) = 31,21, odchylenie standardowe (standard deviation--SD) = 6,07). Staz pracy badanych miescit sie w przedziale od 1 roku do 30 lat (M = 7,81, SD = 5,75).

Przeanalizowano rowniez stabilnosc uzyskanych w kwestionariuszu wynikow. W tym celu w odstepie 2 miesiecy 2-krotnie zbadano grupe 55 pracownikow. W 2. fazie badania wzieto udziat 39 kobiet (71%) i 16 mezczyzn (29%). Sredni wiek wynosil 32,15 roku (SD = 6,46), a sredni staz pracy--8,11 roku (SD = 6,15).

W celu oceny wlasciwosci psychometrycznych wykonano nastepujace procedury statystyczne:

* analize korelacji pozycji kwestionariusza ze skalami,

* analize zgodnosci wewnctrznej kwestionariusza w oparciu o wspolczynnik a Cronbacha dia podskal,

* eksploracyjna i konfirmacyjna analize czynnikowa,

* analize stabilnosci wynikow metoda test-retest.

Do obliczen wykorzystano oprogramowanie statystyczne SPSS 23.0 oraz AMOS 23.0.

WYNIKI

W pierwszej kolejnosci--w ramach eksploracyjnej analizy czynnikowej--obliczono korelacje pozycji z podskalami, a takze procent wariancji wyjasnianej przez czynniki. Ze wzglcdu na odwrocona skale odpowiedzi wczesniej zrekodowano podskale Poparcie przelozonego. Uzyskane w ten sposob wyniki podano w tabeli 1.

Eksploracyjna analiza czynnikowa, wykonana metoda najwickszej wiarygodnosci z rotacja oblimin, wykazala istnienie 4 czynnikow. Po powtornym wykonaniu analizy eksploracyjnej, z zadanym ograniczeniem do 4 czynnikow, wszystkie pozycje w pelni pokryly sie z oryginalnym modelem. Wiekszosc pozycji silnie korelowala z uzyskanymi wymiarami (0,71 [less than or equal to] r [less than or equal to] 0,88). Tylko 3 pozycje-1., 4. i 6.--korelowaly umiarkowanie, odpowiednio: r = 0,58, r = 0,69 i r = 0,61 przy poziomie istotnosci p < 0,05. Rozmieszczenie pozycji w czynnikach calkowicie odpowiada modelowi teoretycznemu. Oznacza to, ze wszystkie stwierdzenia dosc dobrze oddaja charakter wskazanych skal.

Ponadto wspolczynniki korelacji pozycji z podskalami byly zblizone do wynikow uzyskanych przez Cann i wsp. [4], gdzie przyjmowaly one wartosci w przedziale od r = 0,67 do r = 0,87. Najwickszy odsetek wariancji wyjasniala skala Poparcie przelozonego (PP)--28,2%, a najmniejszy skala Humor zewnatrzgrupowy (HZ)--8%. Zaden z itemow nie korelowal: w istotny sposob (r > 0,3) z pozostalymi skalami. Wartosc indeksu K-M-0 (Keiser-Meyer-Olkin) wyniosla 0,62, a poziom istotnosci Testu Sferycznosci Barletta--p <0,001.

W dalszej kolejnosci autorzy adaptacji przeanalizowali zaleznosci miedzy podskalami. Wbrew zalozen ?om nie stwierdzono istotnej statystycznie ujemnej korelacji miedzy skala Humor pozytywny a Humor negatywny. Dla porownania w pracy, w ktorej opublikowano oryginalna wersje narzedzia [4], wystapila negatywna korelacja (r = -0,25 przy p < 0,01). Sila i kierunek pozostalych zaleznosci w przyblizeniu odpowiadaja wynikom uzyskanym przez autorow kwestionariusza [4]. Humor zewnatrzgrupowy korelowal pozytywnie z humorem pozytywnym (r = 0,34, oryginalnie: r = 0,24) i z humorem negatywnym (r = 0,34, oryginalnie: r = 0,27). Poparcie przelozonego pozytywnie korelowalo z humorem pozytywnym (r = 0,21, oryginalnie: r = 0,34), a negatywnie z humorem negatywnym (r = -0,30, oryginalnie: r = -0,19) i humorem zewnatrzgrupowym (r = 0,20, oryginalnie: brak zaleznosci). Powyzsze zaleznosci ilustruje tabela 2.

Zbadano rowniez zgodnosc wewnetrzna wszystkich podskal i mozna uznac, ze jest ona wysoka, poniewaz wspolczynniki a Cronbacha miescily sie w przedziale 0,80,9 (tab. 2). Nie mozna porownac tych wartosci z oryginalem, poniewaz autorzy HCQ nie podaja w swojej pracy powyzszych wspolczynnikow [4].

Jako glowne kryterium statystyczne do oceny jakosci polskiej adaptacji przyjeto wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej, wykonanej za pomoca modelu strukturalnego w programie AMOS. W tym celu wybrano 4 wskazniki dopasowania sposrod wielu miar wskazanych przez Jacksona i wsp. [15] i ladunki czynnikowe. W modelu uwzgledniono uzyskana wczesniej informacje o istnieniu interkorelacji miedzy zmiennymi latentnymi (czynnikami). Uzyskane w ten sposob dane znajduja sie w tabelach 3. i 4.

Wartosci wskaznikow dopasowania w wiekszosci nie osiagaja minimalnych akceptowalnych wartosci, pozwalajacych wnioskowac o pelnym dopasowaniu modelu do danych empirycznych [16], jednak sa one bardzo zblizone (dla przykladu porownawczy wskaznik dopasowania (comparative fit index--CFI) = 0,91 przy wymaganym minimum = 0,95).

Ponadto wyniki analizy konfirmacyjnej (confirmatory factor analysis--CFA) potwierdzily, ze wspolczynniki korelacji wszystkich pozycji z podskalami HCQ byly istotne statystycznie i z wyjatkiem 3 itemow--1., 4. i 6. (dla ktorych miescily sie w przedziale 0,41-0,65)--byly one wysokie (0,73-0,91). W wiekszosci przypadkow ich wartosci sa rowniez zblizone do zawartych w tabeli 1., ktore uzyskano wczesniej w analizie eksploracyjnej (exploratory factor analysis--EFA).

Zarowno wiec analiza eksploracyjna, jak i konfirmacyjna (w znacznym stopniu) polskiej adaptacji kwestionariusza HCQ potwierdzily zalozenia teoretyczne i wyniki badan Cann i wsp. [4], w ktorych autorzy zaproponowali 4 podskale do pomiaru humoru w kontekscie klimatu organizacyjnego--Humoru pozytywnego, Humoru negatywnego, Humoru zewnatrzgrupowego i Poparcia przelozonego.

Ostatnim krokiem oceny psychometrycznej kwestionariusza byla analiza stabilnosci bezwzglednej narzedzia za pomoca 2-krotnego badania w grupie 55 pracownikow. Wynik analizy test-retest przedstawia tabela 5.

Na podstawie uzyskanych wynikow mozna wnioskowac, ze poszczegolne skale HCQ charakteryzuja sie zroznicowana stabilnoscia. Najbardziej stabilna skala jest Poparcie przelozonego (r = 0,74), natomiast pozostale skale (od r = 0,44 do r = 0,64) sa umiarkowanie stabilne.

OMOWIENIE

Wartosci mocy dyskryminacyjnej i wyniki eksploracyjnej analizy czynnikowej pozwolily wstepnie stwierdzic, ze podzial kwestionariusza na 4 czynniki jest uzasadniony i wiekszosc pozycji silnie korelowala ze skalami, do ktorych oryginalnie przynalezaly. tacznie wszystkie skale wyjasnialy 69,5% zmiennosci wariancji w przyjetym modelu. Jest to wynik podobny do uzyskanego w przypadku oryginalnego narzedzia [4], gdzie laczna wyjasniana wariancja osiagnela wartosc 70,6%.

Interkorelacje wystapily miedzy tymi samymi skalami jak w oryginale, z wyjatkiem braku zaleznosci w parze HPHN i niewystepujacej w anglojezycznej wersji HCQ negatywnej korelacji w parze HZ-PP. Sila i kierunek zaleznosci w obu wersjach byly podobne.

Wspolczynniki a Cronbacha osiagnely wysokie wartosci i miescily sie w przedziale 0,8-0,9, co pozwala twierdzic, ze zaadaptowany kwestionariusz jest narzedziem rzetelnym pod katem zgodnosci wewnetrznej zawartych w nim skal.

Miary dopasowania modelu w konfirmacyjnej analizie czynnikowej sa zblizone do akceptowalnych wartosci, dlatego wskazana jest ostrozna interpretacja danych uzyskanych za pomoca HCQ. Ponadto, analizujac dane z kwestionariusza HCQ uzyskane w innej probie, warto ponownie poddac je analizie czynnikowej i zestawic z uzyskanymi powyzej wynikami.

Do mankamentow kwestionariusza HCQ mozna zaliczyc rowniez przecietna stabilnosc niektorych skal narzedzia w czasie (zwtaszcza Humor negatywny--r = 0,44). Z innej strony swiadczy to jednak, ze opisywane narzedzie mierzy w istocie dynamiczne zjawisko klimatu organizacyjnego. "[...] klimat organizacyjny moze ulegac szybkim zmianom, ktore moga byc wrecz gwattowne (przy zachowaniu statosci zatrudnienia)" [17, s. 37]. Z tego prawdopodobnie wynika roznica miedzy pomiarami w 1. i 2. fazie badania.

WNIOSKI

Autorom niniejszej publikacji udato sie stworzyc nie tylko adaptacje narzedzia o satysfakcjonujacych wtasciwosciach psychometrycznych i potwierdzic empirycznie zaktadany model teoretyczny, ale takze przeprowadzic badanie w grupie (141 kobiet i 76 mezczyzn w wieku 20-59 lat) podobnej do badanej w przypadku oryginalnej wersji HCQ (142 kobiety i 57 mezczyzn w wieku 18-60 lat).

Biorac pod uwage uzyskane wyniki w zestawieniu z wtasciwosciami oryginalnego narzedzia, polska adaptacje kwestionariusza HCQ mozna uznac za rzetelne i wiarygodne narzedzie do oceny humoru jako elementu klimatu organizacyjnego--zarowno pod wzgledem jego pozytywnych, jak i negatywnych przejawow. Mimo ze autorzy adaptacji odnotowali niedociagniecia (przede wszystkim uzyskane rezultaty nie pozwalaja w petni wnioskowac o dopasowaniu modelu do danych empirycznych), nalezy pamietac, ze jest to narzedzie przeznaczone do badan przekrojowych, a nie do diagnozy indywidualnej. Dane uzyskiwane od duzej liczby pracownikow nadal moga byc wiarygodnym zrodtem informacji o badanej organizacji.

Jak sie okazuje, znaczny wptyw na ocene klimatu organizacji pod katem humoru ma postawa przetozonego. Poniewaz dane uzyskiwane za pomoca HCQ dostarczaja informacji interesujacych z punktu widzenia zarzadzania zasobami ludzkimi, jest to zmienna wymagajaca dalszej analizy, np. w kontekscie stylow przywodztwa.

https://doi.org/10.13075/mp.5893.00582

PISMIENNICTWO

[1.] Tomczuk-Wasilewska J.: Psychologia humoru. Wydawnictwo KUL, Lublin 2009

[2.] Rusek A.: Wielowymiarowosc humoru. Innow. Psychol. 2012;1(1):117-127

[3.] Duncan W.J.: Humor in management: Prospects for administrative practice and research. Acad. Manage Rev. 1982;7(1):136-142, https://doi.org/10.2307/257259

[4.] Cann A., Watson A.J., Bridgewater E.A.: Assessing humor at work: The humor climate questionnaire. Humor 2014;27(2):307-323, https://doi.org/10.1515/humor-20 140019

[5.] Martin R.A.: Humor, laughter, and physichal health: Methodological issues and research findings. Psychol. Bull. 2001;127(4):504-519, https://doi.org/10.1037//00332909.127.4.504

[6.] Robert C., Yan W.: The case for developing new research on humor and culture in organizations: Towards a higher grade of manure. Res. Pers. Hum. Resour. Manag. 2007;26(1):205-267, https://doi.org/10.1016/S0742-7301(07) 26005-0

[7.] Martin R.A., Puhlik-Doris P., Larsen G., Gray J., Weir K.: Individual differences in uses of humor and their relation to psychological well-being: Development of the Humor Styles Questionnaire. J. Res. Pers. 2003;37(1):48-75, https://doi.org/10.1016/S0092-6566(02)00534-2

[8.] Kuiper N.A., Grimshaw M., Leite C., Kirsh G.: Humor is not always the best medicine: Specific components of sense of humor and psychological well-being. Humor 2004; 17(12):135-168, https://doi.org/10.1515/humr.2004.002

[9.] Wudarzewski G.: Wymiary i sktadniki klimatu organizacyjnego. Zesz. Nauk. Wyz. Szk. Bank. Wroc. 2013;33 (1):59-78

[10.] Ruch W.: Humor (playfulness). W: Peterson C.P., Seligman M.E.P. [red.]. Character strengths and virtues: A handbook and classification. Oxford University Press, New York 2004, ss. 583-598

[11.] Tomczuk-Wasilewska J.: Przeglad narzedzi do pomiaru poczucia humoru. Rocz. Psychol. 2010;13(2):73-100

[12.] Hornowska E., Charytonik J.: Polska adaptacja Kwestionariusza Stylow Humoru (HSQ) R. Martina, P. Puhlik-Doris, G. Larsena, J. Gray i K. Weir. Stud. Psychol. 2011; 49(4):5-22, https://doi.org/10.2478/v10167-010-0032-x

[13.] Holmes J., Marra M.: Over the edge? Subversive humor between colleagues and friends. Humor 2002;15(1):65-87, https://doi.org/10.1515/humr.2002.006

[14.] Taylor P., Bain P.: "Subterranean worksick blues": Humor as subversion in two call centers. Organ. Stud. 2003;24(9): 14871509, https://doi.org/10.1177/0170840603249008

[15.] Jackson D.L., Gillaspy J.A., Purc-Stephenson R.: Reporting practices in confirmatory factor analysis: An overview and some recommendations. Psychol. Methods 2009;14 (1):6-23, https://doi.org/10.1037/a0014694

[16.] Schreiber J.B., Nora A., Stage F.K., Barlow E.A., King J.: Reporting structural equation modeling and confirmatory factor analysis results: A review. J. Educ. Res. 2010;99(6):323-338, https://doi.org/10.3200/JOER.99.6. 323338

[17.] Mikuta B.: Klimat organizacyjny a kultura organizacyjna-proba systematyzacji pojex. Zesz. Nauk. Matopol. Wyz. Szk. Ekonom. Tarnow. 2000;3(1):33-40

Aleksander Stanczak

Marcin Drabek

Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera / Nofer Institute of Occupational Medicine, Lodz, Poland Zaklad Psychologii Zdrowia i Pracy / Department of Health and Work Psychology

Autor do korespondencji / Corresponding author: Aleksander Stanczak, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Zaklad Psychologii Zdrowia i Pracy, ul. sw. Teresy 8, 91-348 todz, e-mail: aleksander.stanczak@imp.lodz.pl Nadeslano: 1 grudnia 2016, zatwierdzono: 4 maja 2017

Finansowanie / Funding: praca przygotowana w ramach zadania finansowanego z dotacji na dzialalnosc statutowa (IMP 21.11 pt. "Organizacyjny i indywidualny wymiar humoru jako czynnik warunkujacy wystepowanie wrogich zachowan w srodowisku pracy i ich skutkow", kierownik zadania: mgr Aleksander Stanczak).

Ten utwor jest dostepny w modelu open access na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa--Uzycie niekomercyjne 3.0 Polska / This work is available in Open Access model and licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Poland License--http://creativecommons.org/ licenses/by-nc/3.0/pl.
Table 1. Factor loadings of the items in the Humor at Work
Questionnaire--Polish adaptation" of the Humor Climate
Questionnaire (HCQ)

Tabela 1. tadunki czynnikowe pozycji w Kwestionariuszu Humor w
Pracy--polskiej adaptacjia Humor Climate Questionnaire (HCQ)

                                 Korelacja pozycji z czynnikami*

Pozycja (b)                      Correlation between items and factors*

Item [4] (b)                     czynnik I   czynnik II   czynnik III
                                 factor I    factor II    factor III

14. Poczucie humoru moich          0,83
wspolpracownikow czyni prace
przyjemniejsza /"The humor my
coworkers use makes the work
more enjoyable"

5. Zarty/dowcipy moich             0,80
wspolpracownikow czcsto mnie
rozweselaja /"The humor of my
coworkers often cheers me up"

13. W pracy wszyscy lubimy         0,72
wspolnie zartowac /"Humor is
something we all enjoy sharing
at work"

4. Humor jest czcsto               0,69
wykorzystywany do zachccania
lub wspierania
wspolpracownikow /"Humor is
often used to encourage or
support coworkers"

16. W moim zespole humor jest                   0,81
czasami wykorzystywany aby
oniesmielic innych /"Humor is
sometimes used to intimidate
others in the group"

8. Kiedy ktos w pracy popelnia                  0,80
blad, czcsto jest wysmiewany
przez innych /"If someone
makes a mistake, they often
will be ridiculed by others in
the group"

15. Moi wspolpracownicy                         0,71
niekiedy posluguja sie
humorem, aby umniejszac czyjes
zaslugi /"My coworkers
sometimes use humor to
belittle each other"

6. zarty moich                                  0,61
wspolpracownikow moga sprawic
komus przykrosc /"The humor
used by my coworkers can often
make someone in the group feel
bad"

12. Polityka firmy czcsto bywa                               0,84
obiektem zartow lub kpin wsrod
moich wspolpracownikow /
"Management policies are often
a target for jokes or ridicule
among my coworkers"

10. Zartowanie z zasad                                       0,83
obowiazujacych w firmie jest
powszechne wsrod moich
wspolpracownikow /"Jokes about
company rules are common in my
workgroup"

2. Lubimy wysmiewac politykc                                 0,80
firmy gdy sie z nia nie
zgadzamy /"We enjoy laughing
together about management
policies we do not agree with"

1. Moi wspolpracownicy czcsto                                0,58
zartuja sobie z kierownietwa /
"My coworkers often make jokes
about <<A38management>>"

11. Moj przelozony uwaza, ze w
pracy nie ma miejsca na zarty
/"My supervisor believes work
is not a place for joking
around"

9. Moj przelozony oczekuje w
pracy powaznej atmosfery /"My
supervisor expects a serious
atmosphere at work"

3. Moj przelozony uwaza, ze
zarty przeszkadzaja w
wykonywaniu pracy /"My
supervisor believes that humor
distracts from getting work
done"

7. Okazywanie poczucia humoru
moze narazic na
nieprzyjemnosci ze strony
przelozonego /"Trying to use
humor at work could get
someone in trouble with our
supervisor"

Wyjasniana wariancja /             22,00       11,30         8,00
Variance explained [%]

Pozycja (b)

Item [4] (b)                     czynnik IV
                                 factor IV

14. Poczucie humoru moich
wspolpracownikow czyni prace
przyjemniejsza /"The humor my
coworkers use makes the work
more enjoyable"

5. Zarty/dowcipy moich
wspolpracownikow czcsto mnie
rozweselaja /"The humor of my
coworkers often cheers me up"

13. W pracy wszyscy lubimy
wspolnie zartowac /"Humor is
something we all enjoy sharing
at work"

4. Humor jest czcsto
wykorzystywany do zachccania
lub wspierania
wspolpracownikow /"Humor is
often used to encourage or
support coworkers"

16. W moim zespole humor jest
czasami wykorzystywany aby
oniesmielic innych /"Humor is
sometimes used to intimidate
others in the group"

8. Kiedy ktos w pracy popelnia
blad, czcsto jest wysmiewany
przez innych /"If someone
makes a mistake, they often
will be ridiculed by others in
the group"

15. Moi wspolpracownicy
niekiedy posluguja sie
humorem, aby umniejszac czyjes
zaslugi /"My coworkers
sometimes use humor to
belittle each other"

6. zarty moich
wspolpracownikow moga sprawic
komus przykrosc /"The humor
used by my coworkers can often
make someone in the group feel
bad"

12. Polityka firmy czcsto bywa
obiektem zartow lub kpin wsrod
moich wspolpracownikow /
"Management policies are often
a target for jokes or ridicule
among my coworkers"

10. Zartowanie z zasad
obowiazujacych w firmie jest
powszechne wsrod moich
wspolpracownikow /"Jokes about
company rules are common in my
workgroup"

2. Lubimy wysmiewac politykc
firmy gdy sie z nia nie
zgadzamy /"We enjoy laughing
together about management
policies we do not agree with"

1. Moi wspolpracownicy czcsto
zartuja sobie z kierownietwa /
"My coworkers often make jokes
about <<A38management>>"

11. Moj przelozony uwaza, ze w      0,88
pracy nie ma miejsca na zarty
/"My supervisor believes work
is not a place for joking
around"

9. Moj przelozony oczekuje w        0,84
pracy powaznej atmosfery /"My
supervisor expects a serious
atmosphere at work"

3. Moj przelozony uwaza, ze         0,85
zarty przeszkadzaja w
wykonywaniu pracy /"My
supervisor believes that humor
distracts from getting work
done"

7. Okazywanie poczucia humoru       0,80
moze narazic na
nieprzyjemnosci ze strony
przelozonego /"Trying to use
humor at work could get
someone in trouble with our
supervisor"

Wyjasniana wariancja /             28,20
Variance explained [%]

(a) Adaptacja za zgoda autor ow z / Adaptation with the authors
permission from: Cann A., Watson A .J., Bridgewater E.A.: Assessing
humor at work: The humor climate questionnaire. Humor
2014;27(2):315 [4].

(b) Przedruk i th?maczenie: De Gr uy ter "Assessing humor at work:
The humor climate questionnaire", Walter De Gr uy ter GmbH Berlin
Boston, 2014. Prawa autor skie i wszystkie prawa zastrzezone.
Material z niniejszej publikacji zostal wykorzystany za zgoda firmy
Walter De Gr uy te r GmbH. Walter De Gr uy te r GmbH przyznaje
niewylaczna licenejena uzywanie te go materialu przeznaczona do
jednorazowego uzytku. Modyfikowanie materialu w jakikolwiek sposob
i tlumaczenie na inny jezyk jest niedozwolone / Reprint and
translation: De Gr uy ter "Assessing humor at work: The humor
climate questionnaire", Walter De Gr uy ter GmbH Berlin Boston,
2014. Copyright and all rights reserved. Material from this
publication has been used with the permission of Walter De Gruyter
GmbH. Walter De Gruyter GmbH grants a non-exclusive license to use
this material. License is for one-time use only. Altering or
modifying the material in any manner nor translating the material
into another language are not permitted.

* Istotne statystycznie na poziomie p < 0,01 / Significance
level at p < 0.01.

Table 2. Intercorrelations and Cronbach's a coefficients of 4 in
the Humor at Work Questionnaire--Polish adaptation" of the Humor
Climate Questionnaire (HCQ)

Tabela 2. Interkorelacje i wspolczynniki a Cronbacha dla 4 podskal
w Kwestionariuszu Humor w Pracy--polskiej adaptacjia Humor Climate
Questionnaire (HCQ)

                                Interkorelacja
Skala HCQ (b)                  Intercorrelation        [alpha] Cronbacha
HCQ scale [4] (b)                                        Cronbach's z
                                                            [alpha]
                             HP       HN        HZ

Humor pozytywny /Positive                                   0,80
humor (HP)

Humor negatywny /Negative   n.s.                            0,81
humor (HN)

Humor zewnatrzgrupowy /     0,34 *   0,34 *                 0,87
Outgroup humor (HZ)

Poparcie przelozonego /     0,21 *   -0,30 *   -0,20 *      0,90
Supervisor support (PP)

(a) Adaptacja za zgoda autorow z / Adaptation with the authors
permission from: Cann A., Watson A.J., Bridgewater E.A.: Assessing
humor at work: The humor climate questionnaire. Humor
2014;27(2):315 [4].

(b) Przedruk i tlumaczenie: De Gruyter "Assessing humor at work:
The humor climate questionnaire", Walter De Gruyter GmbH Berlin
Boston, 2014. Prawa autorskie i wszystkie prawa zastrzezone.
Material z niniejszej publikacji zostal wykorzystany za zgoda firmy
Walter De Gruyter GmbH. Walter De Gruyter GmbH przyznaje
niewylaczna licencje na uzywanie tego materialu przeznaczona do
jednorazowego uzytku. Modyfikowanie materialu w jakikolwiek sposob
i tlumaczenie na inny jezyk jest niedozwolone / Reprint and
translation: De Gruyter "Assessing humor at work: The humor climate
questionnaire", Walter De Gruyter GmbH Berlin Boston, 2014.
Copyright and all rights reserved. Material from this publication
has been used with the permission of Walter De Gruyter GmbH. Walter
De Gruyter GmbH grants a non-exclusive license to use this
material. License is for one-time use only. Altering or modifying
the material in any manner nor translating the material into
another language are not permitted.

n.s.--nieistotne statystycznie / statistically insignificant.

* Istotne statystycznie na poziomie p < 0,01 / Statistically
significant at p < 0.01.

Table 3. Confirmatory factor analysis--model fit indexes in the
Humor at Work Questionnaire--Polish adaptation[R] of the Humor
Climate Questionnaire (HCQ)

Tabela 3. Konfirmacyjna analiza czynnikowa--miary dopasowania
modelu w Kwestionariuszu Humor w Pracy--polskiej adaptacjia Humor
Climate Questionnaire (HCQ)

[Chi.sudf   NFI    RMSEA   CFI    GFI

268,66 99   0,86   0,09    0,91   0,87

(a) Adaptacja za zgoda autorow z / Adaptation with the authors
permission from: Cann A., Watson A.J., Bridgewater E.A.: Assessing
humor at work: The humor climate questionnaire. Humor
2014;27(2):315 [4].

df--stopnie swobody / degrees of freedom, NFI--normowany wskaznik
dopasowania / normed fit index, RMSEA--sredniokwadratowy blad
aproksymacji / root mean square error of approximation,
CFI--porownawczy wskaznik dopasowania / comparative fit index,
GFI--wskaznik dobroci dopasowania / goodness of fit index.

Table 4. Confirmatory factor analysis--correlation coefficients in
the Humor at Work Questionnaire--Polish adaptation" of the Humor
Climate Questionnaire (HCQ) items

Tabela 4. Konfirmacyjna analiza czynnikowa--wspolczynniki korelacji
pozyeji w Kwestionariuszu Humor w Pracy--polskiej adaptacjia Humor
Climate Questionnaire (HCQ)

Pozycja (b)                                Wspolczynnik korelacji *
Item [4] (b)                               Correlation coefficient *

Moi wspolpracownicy czcsto zartuja sobie             0,65
z kierownietwa /"My coworkers often make
jokes about <<management>>"

Lubimy wysmiewac politykc firmy gdy sie              0,82
z nia nie zgadzamy /"We enjoy laughing
together about management policies we do
not agree with"

Moj przelozony uwaza, ze zarty                       0,81
przeszkadzaja w wykonywaniu pracy /"My
supervisor believes that humor distracts
from getting work done"

Humor jest czcsto wykorzystywany do                  0,41
zachccania lub wspierania
wspolpracownikow /"Humor is often used
to encourage or support coworkers"

Zarty/dowcipy moich wspolpracownikow                 0,78
czcsto mnie rozweselaja /"The humor of
my coworkers often cheers me up"

zarty moich wspolpracownikow moga                    0,60
sprawic komus przykrosc /"The humor used
by my coworkers can often make someone
in the group feel bad"

Okazywanie poczucia humoru moze narazic              0,77
na nieprzyjemnosci ze strony
przelozonego /"Trying to use humor at
work could get someone in trouble with
our supervisor"

Kiedy ktos w pracy popelnia blad, czcsto             0,73
jest wysmiewany przez innych /"If
someone makes a mistake, they often will
be ridiculed by others in the group"

Moj przelozony oczekuje w pracy powaznej             0,86
atmosfery /"My supervisor expects a
serious atmosphere at work"

Zartowanie z zasad obowiazujacych w                  0,85
firmie jest powszechne wsrod moich
wspolpracownikow /"Jokes about company
rules are common in my workgroup"

Moj przelozony uwaza, ze w pracy nie ma              0,88
miejsca na zarty /"My supervisor
believes work is not a place for joking
around"

Polityka firmy czcsto bywa obiektem                  0,87
zartow lub kpin wsrod moich
wspolpracownikow /"Management policies
are often a target for jokes or ridicule
among my coworkers"

W pracy wszyscy lubimy wspolnie zartowac             0,81
/"Humor is something we all enjoy
sharing at work"

Poczucie humoru moich wspolpracownikow               0,91
czyni prace przyjemniejsza /"The humor
my coworkers use makes the work more
enjoyable"

Moi wspolpracownicy niekiedy posluguja               0,74
sic humorem, aby umniejszac czyjes
zaslugi /"My coworkers sometimes use
humor to belittle each other"

W moim zespole humor jest czasami                    0,80
wykorzystywany, aby oniesmielic innych /
"Humor is sometimes used to intimidate
others in the group"

(a) Adaptacja za zgoda autor ow z / Adaptation with the authors
permission from: Cann A., Watson A. J., Bridgewater E.A.: Assessing
humor at work: The humor climate questionnaire. Humor
2014;27(2):315 [4].

(b) Przedruk i tlumaczenie: De Gruyter "Assessing humor at work: The
humor climate questionnaire", Walter De Gruyter GmbH Berlin Boston,
2014. Prawa autor skie i wszystkie prawa zastrzezone. Material z
niniejszej publikacji zostal wykorzystany za zgoda firmy Walter De
Gruyter GmbH. Walter De Gruyter GmbH przyznaje niewylaczna 1 ice ne
j e na uzywanie te go materialu przeznaczona do jednorazowego
uzytku. Modyfikowanie materialu w jakikolwiek sposob i tlumaczenie
na inny jezyk jest niedozwolone / Reprint and translation: De
Gruyter "Assessing humor at work: The humor climate questionnaire",
Walter De Gruyter GmbH Berlin Boston, 2014. Copyright and all
rights reserved. Material from this publication has been used with
the permission of Walter De Gruyter GmbH. Walter De Gruyter GmbH
grants a non-exclusive license to use this material. License is for
one-time use only. Altering or modifying the material in any manner
nor translating the material into another language are not
permitted.

* Wszystkie wspolczynniki istotne na poziomie p < 0,001 / All
coefficients significant at p < 0.001.

Table 5. Test-retest correlations of Humor at Work
Questionnaire--Polish adaptationa of the Humor Climate
Questionnaire (HCQ) scales

Tabela 5. Wspolczynniki korelacji test-retest dla skal w
Kwestionariuszu Humor w Pracy--polskiej adaptacjia Humor Climate
Questionnaire (HCQ)

Skala HCQ (b)                    Wspolczynniki korelacji test-retest *
HCQ scale [4] (b)                Test-retest correlation *

                                 HP     HN     HZ     PP

Humor pozytywny /Positive        0,62
humor (HP)

Humor negatywny /Negative               0,44
humor (HN)

Humor zewnatrzgrupowy /                        0,64
Outgroup humor (HZ)

Poparcie przelozonego /                               0,74
Supervisor support (PP)

(a) Adaptacja za zgoda autorow z / Adaptation with the authors
permission from: Cann A., Watson A.J., Bridgewater E.A.: Assessing
humor at work: The humor climate questionnaire. Humor
2014;27(2):315 [4].

(b) Przedruk i tlumaczenie: De Gruyter "Assessing humor at work:
The humor climate questionnaire", Walter De Gruyter GmbH Berlin
Boston, 2014. Prawa autorskie i wszystkie prawa zastrzezone.
Material z niniejszej publikacji zostal wykorzystany za zgoda firmy
Walter De Gruyter GmbH. Walter De Gruyter GmbH przyznaje
niewylaczna licencje na uzywanie tego materialu przeznaczona do
jednorazowego uzytku. Modyfikowanie materialu w jakikolwiek sposob
i tlumaczenie na inny jezyk jest niedozwolone / Reprint and
translation: De Gruyter "Assessing humor at work: The humor climate
questionnaire", Walter De Gruyter GmbH Berlin Boston, 2014.
Copyright and all rights reserved. Material from this publication
has been used with the permission of Walter De Gruyter GmbH. Walter
De Gruyter GmbH grants a non-exclusive license to use this
material. License is for one-time use only. Altering or modifying
the material in any manner nor translating the material into
another language are not permitted.

* Istotne statystycznie na poziomie p < 0,01 / Statistically
significant at p < 0.01.
COPYRIGHT 2018 Nofer Institute of Occupational Medicine
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2018 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:PRACA ORYGINALNA
Author:Stanczak, Aleksander; Drabek, Marcin
Publication:Medycyna Pracy
Article Type:Report
Date:Mar 1, 2018
Words:5338
Previous Article:ECONOMIC COSTS DUE TO WORKERS' SICK LEAVE AT WASTEWATER TREATMENT PLANTS IN BULGARIA.
Next Article:FUNCTIONAL ASSESSMENT OF PATIENTS WITH VERTIGO AND DIZZINESS IN OCCUPATIONAL MEDICINE/ BADANIE CZYNNOSCIOWE OSOB Z ZAWROTAMI GLOWY I ZABURZENIAMI...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters