Printer Friendly

Gaziantep'te 2005-2015 Yillari Arasinda Sitma Epidemiyolojisi/The Epidemiology of Malaria in Gaziantep Between 2005 and 2015.

GIRIS

Sitma, Plasmodium cinsi protozoonlarin neden oldugu bir paraziter enfeksiyondur. Afrika ve Uzak Asya gibi yuksek riskli, endemik bolgelerde halen yilda yaklasik 1 milyon kisi sitma nedeniyle hayatini kaybetmektedir (1).

Insanlarda sitmaya Plasmodium turlerinden Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium malaria ve Plasmodium ovale neden olmaktadir. Son yillarda, bu dort etkene ek olarak ozellikle Uzak Dogu ulkelerinde gozlenen Plasmodium knowlesi'nin de insanda sitmaya neden olabildigi tespit edilmistir (2). Tum dunyada ve ulkemizde mortalitesi daha dusuk, daha hafif bir klinik seyir izlenen P. vivax en sik gorulen etkendir (3,4). P. falciparum ise mortalitesi yuksek ve yurtdisi kaynakli etken olarak gorulmektedir (5). Hastalik Anopheles cinsi sivrisineklerin insandan kan emmeleri sirasinda tukuruk salgilariyla insan kanina sporozoitleri inokule etmesi sonrasi gelisir (6). Sitmanin kesin tanisi mikroskobik inceleme ile olur. Preparatlarin hazirlanmasi lanset ile delinen hastanin parmak ucundan alinan kanin lama yayilarak, Giemsa ile boyanmasiyla olur. "Kalin damla ve ince yayma" olarak tanimlanan bu incelemede Plasmodium'lar gorulerek taniya gidilir (7). Ulkemizde bildirimi zorunlu bir hastalik olan sitmanin 2000 yilinda 11,381 olan olgu sayisi, 2010 yilinda 9 olguya dusmustur. Sitmada %99 oraninda azalma saglanmistir. Bu sonuclarla ulkemiz eliminasyon fazinda olan ulkeler arasina girmistir (4). Ilimiz sitma acisinda endemik olan Guneydogu Anadolu Bolgesi'nde bulunur. Gerek son yillarda komsu ulkelerden ulkemize olusan nufus hareketi gerekse uluslararasi seyahatin yayginlasmasi bolgemizde yurtdisi kaynakli olgularin gorulebilme ihtimalini artirmistir. Bu nedenle, ilimizde sitma epidemiyolojisi ile ilgili verilerin guncellenmesi gerekmektedir. Calismamizda Gaziantep'te Ocak 2005-Aralik 2015 yillari arasinda gorulen sitma olgularinin incelenmesi amaclandi.

YONTEMLER

Bu calismada Ocak 2005-Aralik 2015 yillari arasinda Gaziantep Halk Saglig i Mudurlugu verileri retrospektif olarak degerlendirildi. Olgular yas ve cinsiyet ozelliklerinin yani sira importe olgu olup olmadiklarina, saptanan parazit turune ve aylara gore degerlendirildi.

Kan ornekleri, supheli olgulardan ve gecici tarim iscilerinden alindi. Sitma acisindan riskli olan bolgelerde, Firat Havzasi'nda, Bakanligin istegi ile de Islahiye, Nizip ve Karkamis'taki cadir kentlerde yasayanlardan alindi. Parmak ucundan lanset ile alinan kandan hazirlanan, ince yayma ve kalin damla preparatlarina Giemsa boyamasi yapildi. Preparatlar X1000 buyutmede isik mikroskobunda incelendi. Pozitif oldugu dusunulen preparatlar ayrica uzman hekim tarafindan da teyit edilerek sitma turune karar verildi. Bu calisma icin etik komite onayi Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi Klinik Arastirmalar Etik Kurulu'ndan alinmistir (GAUN KAEK Karar no: 2016/115 Tarih: 18.04.2016).

Istatistiksel Analiz

Istatistiksel analiz SPSS 15.0 (SPSS, Inc., Chicago, ABD) yazilimi kullanilarak yapildi. Olgularin gruplara gore karsilastirilmasinda ki-kare testi kullanildi. Istatistiksel testler icin anlamlilik duzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.

BULGULAR

On bir yillik donemde toplam 184,305 kisiden kan ornegi alindi. Otuz bir sitma olgusu tespit edildi ve pozitiflik oraninin %0,017 oldugu belirlendi. Hastalarin 5'i (%16,3) yerli kaynakli sitma olgulari iken, 2'si (%6,5) nuks ve 24'u (%77,2) importe olgulardi. Importe olgularin tamami yurtdisi kaynakli olup 19'u P. falciparum, 5'i ise P. vivax olgulariydi. P. vivax olgularindan 4'u Iran, 1'i Gana, P. falciparum olgularinin ise tamami Afrika kaynakliydi. Nuks olgulari, 2009 ve 2014 yillarinda gorulen P. falciparum'un etken oldugu importe olgulardi. Genel olarak hastalar, en fazla Gaziantep merkez, Nizip ve Karkamis ilcelerinde bulunmaktaydi (Tablo 1).

Otuz bir olgunun 25'i (%77,8) erkek, 6'si (%29,7) kadindi. Yillara gore incelenen ornek sayisi ve tespit edilen Plasmodium turleri Tablo 2'dedir (Tablo 2).

Yas gruplarina gore ayrildiginda; 0-4 yas arasinda hasta gorulmezken, 5-9 yas arasinda bir (%3,2), 10-14 yas arasinda iki (%6,5) ve 15 yasindan buyuk 28 (%90,32) kisi vardi. Diger gruplara gore, 15 yas uzeri gruptaki hasta sayilari istatistiksel olarak anlamli derecede fazlaydi (p<0,05) (Tablo 3). Sitma olgulari 10 kisiyle (%32,3) cogunlukla Temmuz ve Agustos aylarinda tespit edildi. En az hasta, birer kisi (%0,4) ile Aralik ve Mart aylarinda gorulurken Subat ayinda hic olgu saptanmadi (Tablo 4).

TARTISMA

Sitma ulkemizde bildirimi zorunlu bulasici hastaliklar arasindadir (8,9). Eradikasyon programina ulkemizin 1957 yilinda dahil olmasiyla beraber bu hastalik ile mucadelede siki kontrol calismalari basladi. 2000'li yillar oncesinde daha cok gorulen yerli (sivrisinegin ulke icinde sokmasi ile olusan) olgu sayisi giderek azaldi ve bunun yerini yabanci (sivrisinegin ulke disindayken sokmasi ile olusan) olgular aldi. Buna paralel olarak P. vivax olgulari yerini P. falciparum olgularina birakti (10). Saglik Bakanligi'nin yayinladigi 2014 yili Saglik Istatistikleri Yilligi'nda 2010 yili ve sonrasinda yerli yeni olguya hic rastlanmadigi, gorulen olgularin da nuks olgu oldugu bildirildi (11).

Calismamizda 31 sitma olgusu tespit edildi. Pozitiflik orani %0,017 olarak bulundu. Bunlarin 10'u P. vivax, 21'i ise P. falciparum olarak saptandi. P. vivax olgularinin sadece 5'i 2005 yilinda rastlanan yerli olguyu, kalan 5'i ise yurtdisi kaynakli olguyu olustururken, P. falciparum olgularinin tumu importe olgular olarak belirlendi. 2009 ve 2014 yillarinda, iki olgu tedaviye ragmen ayni yil hastaliklari tekrar gorulerek nuks olgulari olusturdu. Bu hastalarda etken P. falciparum olup, Afrika'ya yolculuk oykusu olan importe olgulardan olusmaktaydi. Kuscu ve ark. (12) Adana'da toplam 586,558 kan ornegini incelemis, 252'sinde Plasmodium varligini belirlemis ve bu olgularin 229'unu P. vivax, 23'unu P. falciparum olarak tespit etmislerdir. P. falciparum olgularinin tumu, P. vivax olgularindan ise 6'sini importe olgu olarak belirlemislerdir. Adana ilinde 2007 yilindan itibaren yerli olgu gorulmemistir. Bu tarihten sonra tespit edilen olgulari da importe olgu olarak saptamislardir (12). Sonmez Tamer ve ark. (13) Kocaeli'nde toplam 10,008 kan ornegini incelemis, 27 ornegi pozitif olarak degerlendirmislerdir. Bunlarin 14'unde etken P. vivax, 13'unde ise P. falciparum olarak saptamislardir. 2008-2013 yillari arasinda yapilan bu calismada hic yerli olgu bildirilmemistir (13). Alver ve ark. (14) Bursa'da 29.683 kan ornegini incelemis, 21'inde sitma tanisi konulmus olup bunlarin 10'unda etkenin P. vivax, 11'inde ise P. falciparum oldugunu bildirmislerdir. P. vivax sitmasi olgularinin 7 tanesini yerel olgu, kalan 3 tanesini importe, P. falciparum saptanan olgularin ise tumunu importe olgular olarak belirlemislerdir (14). Diger calismalarda oldugu gibi bizim calismamizda da yeni yerli olguya rastlanmadi ve gorulen olgularin cogunlugunu, etkenin P. falciparum oldugu importe olgular olusturdu. Bu duruma ulasimin kolaylasmasi, turistik ve ticari iliskilerin artmasinin yol acmis olabilecegi dusunuldu.

Calismamizda yas dagilimi acisindan pozitif olgular incelendiginde, 28 (%90,32) olgu ile sitma enfeksiyonun en fazla 15 yas uzerinde goruldugu saptandi. Adana'da, Kocaeli'de, Diyarbakir'da ve Elazig'da yapilan diger calismalarda da bizim arastirmamizda oldugu gibi sitma olgularinin en sik 15 yas ustundeki kisilerde tespit edildigi bildirilmistir (12,13,15,16). Olgularin ozellikle genc-orta yaslarda gorulmesinin, bu donemde aktif yasamda daha cok bulunulmasi ve dis ortama daha fazla maruz kalinmayla ilgili olabilecegi kanaatine varildi.

Sitma kadin ve erkeklerde cinsiyet ayrimi olmadan gorulebilen bir hastaliktir. Bununla birlikte bizim calismamizda olgularin cogunlugunu (%77,8) erkeklerin olusturdugu goruldu. Aksoy Gokmen ve ark. (17) Manisa'da toplam 6 sitma olgusu tespit etmis olup bunlarin tamaminin erkek oldugunu bildirmislerdir. Sonmez Tamer ve ark. (13) Kocaeli'de yaptiklari calismada olgularin %77,8'inin, Alver ve ark. (14) Bursa'da olgularin %95,2'sinin, Kuscu ve ark. (12) Adana'da olgularin %58,7'sinin erkek oldugunu bildirmislerdir. Diger calismalarda da bizim calismamizda oldugu gibi erkeklerde sitma olgusunun daha fazla goruldugu gozlemlendi. Cinsiyetler arasinda istatistiksel olarak anlamli fark bulundu (p<0,05). Bu da, erkeklerin sosyal ve is hayatinda daha fazla bulunmasi sonucu, cok seyahat etmesine baglandi.

Ulkemizde sitma olgulari, Sitma Savas Daire Baskanligi'nin 2002 yilinda yayinladigi istatistiksel verilere gore en cok Eylul ayinda gorulmektedir (18). Adana'da Kuscu ve ark. (12) 2002-2012 yillari arasinda yaptiklari calismada en fazla Haziran ve Eylul aylarinda, Bursa'da Alver ve ark. (19) 1986-2002 yillari arasinda yaptiklari calismada en fazla Agustos ve Eylul aylarinda, Kocaeli'nde Sonmez Tamer ve ark. (13) 2008-2013 yillari arasinda yaptiklari calismada en fazla Agustos ve Ekim aylari arasinda sitma olgularinin saptandigini bildirmislerdir. Diger calismalara benzer sekilde bizim calismamizda da sitma olgulari, sayi ve oran olarak en fazla Temmuz ve Agustos aylarinda tespit edildi. Bu durumun, gerek sivrisineklerin kis aylarinda diapoza girmeleri ve yaz aylarinda daha aktif olmalarina, gerekse endemik olan ulkelere yaz aylarinda seyahat edilmesinden kaynaklandigi neticesine varildi. Sanayi kenti olmasi, cografi acidan gecis bolgesi olmasi ve sinira yakinligi nedeni ile Gaziantep'te yurt ici ve yurtdisi kaynakli nufus hareketleri yogundur. Bolgemizde bulunan cadir kentlerden (Islahiye 2, Karkamis 1, Nizip 2) 2012-2015 arasi titizlikle ornekler alinmis olup bunlarin hicbirinde Plasmodium saptanmadi.

SONUC

Ulkemizde son yillarda yeni yerli olgu bulunmamasi ve calismamizda 2005'ten bu yana rastlanmamasi eliminasyon asamasinda yurutulen calismanin basarili oldugunu gostermistir. Bunun yaninda importe olgularin artisi da gozden kacmamistir. Bolgemizde bulunan cadir kentlerde pozitif olguya rastlanmamasi olumlu olmakla birlikte; yeni olusabilecek epidemilere karsi tedbirli olunmasi, yurtdisina cikislarda gerekli onlemlerin alinmasi ve proflaksinin yeterli yapilmasi gerektigi kanaatindeyiz.

* Etik

Etik Kurul Onayi: Bu c alisma ic in etik komite onayi Gaziantep Universitesi Tip Fakultesi Klinik Arastirmalar Etik Kurulu'ndan alinmistir (GAUN KAEK Karar no: 2016/115 Tarih: 18.04.2016).

Hasta Onayi: Calismamizin retrospektif olmasi nedeniyle hasta onami alinmamistir.

Hakem Degerlendirmesi: Editorler kurulu ve editorler kurulu disinda olan kisiler tarafindan degerlendirilmistir.

* Yazarlik Katkilari

Konsept: A.O., Dizayn: A.O., FA., Veri Toplama veya Isleme: A.O., FA., Analiz veya Yorumlama: FA., A.O., Literatur Arama: FA., A.O., Yazan: A.O., FA.

Cikar Catismasi: Yazarlar herhangi bir cikar catismasi bildirmemislerdir.

Finansal Destek: Yazarlar bu calisma icin finansal destek almadiklarini beyan etmislerdir.

KAYNAKLAR

(1.) Who. Malaria microscopy quality assurance manuel. Version 1. February 2009. Availablefrom: URL http://apps.who.int/medicinedocs/documents/s19135en/s19135en.pdf.

(2.) Ozcel MA editor. Sitma, Tibbi Parazit Hastaliklari. Izmir: Turkiye Parazitoloji Dernegi Yayinlari; 2007.

(3.) Seckin RC, Akalin H. Bulasici Hastaliklarda Surveyans: Nicin? Nasil? Ne Durumdayiz? Uludag Universitesi Tip Fakultesi Dergisi 2008;34:135-42.

(4.) World Health Organization. World malariareport 2011: WHO Press; Geneva, Switzerland; 2011.

(5.) Akdur R. Sitma. Birinci basim. Ankara: TC Saglik Bakanligi, Sitma Savasi Daire Baskanligi Yayini; 2001.

(6.) Sinka, ME, Bangs MJ, Manguin S, Coetzee M, Mbogo CM, Hemingway J, et al. The dominant Anophelesvectors of humanmalaria in Africa, Europe andtheMiddle East: occurrence data, distributionmapsandbionomicprecis. ParasitVectors 2010;3:117.

(7.) World Health Organization. Basic Malaria Microscopy. Part 1: Learner'sguide. Second edition, Switzerland; 2010.

(8.) Bulasici Hastaliklar Surveyans ve Kontrol Esaslari Yonetmeliginde Degisiklik Yapilmasina Dair Yonetmelik. Resmi Gazete; 02.04.2011-27893. Available from: URL: www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110402-3.htm.

(9.) Bulasici Hastaliklarin Ihbari ve Bildirim Sistemi, Standart Tani, Surveyans ve Laboratuvar Rehberi, Saglik Bakanligi, Ankara. 2004. Availablefrom: URL: http://www.shsm.gov.tr/public/documents/legislation/bhkp/asi/bhibs/BulHastBilSistStanSurveLabReh.pdf.

(10.) Erensoy A, Kuk S. Elazig ve Bingol Illerinde 2005-2008 Yillari Arasinda Sitma Epidemiyolojisi. Turkiye Parazitol Derg 2010;34:152-4.

(11.) Saglik Istatistikleri Yilligi 2014. Ankara: TC. Saglik Bakanligi Saglik Arastirmalari Genel Mudurlugu; 2015. Available from: URL: https://saglik.gov.tr/TR/dosya/1-101702/h/yilliktr.pdf.

(12.) Kuscu F, Ozturk DB, Gul S, Babayigit ML. Adana'da 2002-2012 yillari arasinda sitma epidemiyolojisi. Turkiye Parazitol Derg 2014;38:147-50.

(13.) Sonmez Tamer G, Yilmaz M, Akcer B. Kocaeli ilinde 2008-2013 yillari arasinda saptanan sitma olgularinin degerlendirilmesi. Turkiye Parazitol Derg 2015;39:1-4.

(14.) Alver O, Atici E, Goral G. Bursa ilinde sitma epidemiyolojisi 2009-2012. Turkiye Parazitol Derg 2014;38:81-4.

(15.) Temiz H, Gul K. 1999-2004 Yillarinda Diyarbakir'da saptanan sitma olgularinin degerlendirilmesi. Turkiye Parazitol Derg 2006;30:261-4.

(16.) Kuk S, Ozden M, Kaplan A. Elazig'da 1996-2004 yillari arasinda sitma epidemiyolojisi. Turkiye Parazitol Derg 2006;30:265-7.

(17.) Aksoy Gokmen A, Pektas B, Oncel K, Ozdemir OA, Cavus I, Ozbilgin A. Manisa ilinde 2008-2012 yillari arasinda saptanan sitma olgularinin degerlendirilmesi. Turkiye Parazitol Derg 2014;38:151-4.

(18.) Saglik Bakanligi Sitma Savas Dairesi Baskanligi Verileri 2002. Availablefrom: URL: http://www.saglik.gov.tr/TR,11586/sitma-savas-daire-baskanliginin-sitma-ile-ilgili-istati-.html.

(19.) Alver O, Akalin H, Mistik R, Helvaci S, Tore O The epidemiology of malaria in Bursa. Turkiye Parazitol Derg 2005;29:68-72.

(iD) Ahmet Ozkeklikci (1), (iD) Fatma Avcioglu (2)

(1) Gaziantep Dr. Ersin Arslan Egitim ve Arastirma Hastanesi, Mikrobiyoloji Laboratuvari, Gaziantep, Turkiye 2Bolu Abant Izzet Baysal Universitesi Tip Fakultesi, Mikrobiyoloji Anabilim Dali, Bolu, Turkiye

Cite this article as: Ozkeklikci A, Avcioglu F. Gaziantep'te 2005-2015 Yillari Arasinda Sitma Epidemiyolojisi. Turkiye Parazitol Derg 2019;43(3): 102-5.

Gelis Tarihi/Received: 06.03.2019 Kabul Tarihi/Accepted: 20.06.2019

Yazar Adresi/Address for Correspondence: Dr. Ahmet Ozkeklikci, Gaziantep Dr. Ersin Arslan Egitim ve Arastirma Hastanesi, Mikrobiyoloji Laboratuvari, Gaziantep, Turkiye

Tel/Phone: +90 530 346 48 18 E-Posta/E-mail: ozkeklikci@hotmail.com ORCID ID: orcid.org/0000-0003-16194156

DOI: 10.4274/tpd.galenos.2019.5265
Tablo 1. Sitma olgulari siniflamasinin yillara gore dagilimi

Yil     Incelenen  Yerli  Nuks  Importe  Toplam
        ornek

2005     46,227    5      -      6       11
2006     30,361    -      -      2        2
2007     25,644    -      -      1        1
2008     12,959    -      -      1        1
2009     12,331    -      1      1        2
2010     10,623    -      -      -        -
2011      8,620    -      -      2        2
2012      8,556    -      -      3        3
2013      9,047    -      -      1        1
2014      8,831    -      1      4        5
2015     11,106    -      -      3        3
Toplam  184,305    5      2     24       31

Tablo 2. Yillara gore incelenen ornek sayisi ve tespit edilen
Plasmodium turleri

        Incelenen  P. vivax  P. falciparum  Toplam
Yil     ornek

2005     46,227     5         6             11
2006     30,361     -         2              2
2007     25,644     -         1              1
2008     12,959     -         1              1
2009     12,331     -         2              2
2010     10,623     -         -              -
2011      8,620     2         -              2
2012      8,556     3         -              3
2013      9,047     -         1              1
2014      8,831     -         5              5
2015     11,106     -         3              3
Toplam  184,305    10        21             31

P. vivax: Plasmodium vivax, P. falciparium: Plasmodium falciparium

Tablo 3. Yas gruplarina gore incelenen ornek sayilari ve sitma
olgularinin yillara gore dagilimi

Yil                          Yas
           0-4 yas  5-9 yas  10-14 yas  15+ yas  Toplam

Incelenen  21,765   40,523   36,151     85,866   184,305
ornek
2005            -        1        -         10        11
2006            -        -        2          -         2
2007            -        -        -          1         1
2008            -        -        -          1         1
2009            -        -        -          2         2
2010            -        -        -          -         -
2011            -        -        -          2         2
2012            -        -        -          3         3
2013            -        -        -          1         1
2014            -        -        -          5         5
2015            -        -        -          3         3
Toplam          -        1        2         28        31

Tablo 4. Aylara gore incelenen ornek ve tespit edilen sitma olgu
sayilari

Aylar    Incelenen ornek  Pozitif ornek  Oran (%)

Ocak      12,859           3             0,023
Subat     16,113           -             0,000
Mart      18,962           1             0,005
Nisan     18,797           3             0,016
Mayis     17,176           2             0,012
Haziran   16,987           3             0,018
Temmuz    14,506           5             0,034
Agustos   15,386           5             0,032
Eylul     12,707           2             0,016
Ekim      11,869           3             0,025
Kasim     13,995           3             0,021
Aralik    14,948           1             0,007
Toplam   184,305          31             0,017
COPYRIGHT 2019 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2019 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Ozgun Arastirma/Original Investigation
Author:Ozkeklikci, Ahmet; Avcioglu, Fatma
Publication:Turkish Journal of Parasitology
Date:Sep 1, 2019
Words:2486
Previous Article:EDITORDEN.
Next Article:Turkiye'de 2012-2017 Yillari Arasinda Ucuncu Basamak Saglik Kurumuna Basvuran Gebe Kadinlarda Toksoplazmozis Seropozitiflik Oraninin ve Klinik...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters