Printer Friendly

Francusko jezikoslovno nazivlje i njegova prilagodba hrvatskomu jeziku Osvrt na nazivlje iz psihosistematike jezika.

Autorski tekst Linguistique, cognition et didactique: principes et exercices de linguistique-didactique Samira Bajrica (Paris: PUPS, 2009) ogledni je primjer kompleksnosti unutardisciplinarnih i medudisciplinarnih teorijskih isprepletanja. Suvisno je stoga reci da prijevod jednoga takvog djela nuzno preuzima, ali i proizvodi, novu terminologiju. Pocevsi sa samim naslovom, govorimo o znanstvenoj trodimenzionalnosti djela: lingvistika, kognicija i didaktika. Na prvu teskocu naici cemo ako se osvrnemo na samo imenovanje discipline koja se nalazi na tom razmedu i cije teorijsko-metodoloske principe autor razraduje. Linguistique-didactique, ili, za sada, didaktolingvistika, lingvisticka je disciplina koja svoju jezicnu teoriju razraduje polazeci od govornika, a ne od jezika kao nastavnoga materijala. Iz toga razloga ne mozemo govoriti ni o jezicnoj didaktici, ali ni o didakticnom jezikoslovlju, nego upravo o onome sto semanticki predstavlja spojnica (-) u francuskom izvorniku: nepodreceni odnos. Teorijska razrada, kao i sami formalni koncept djela, podijeljena je u tri dijela. Prvi pociva na psihosistematici jezika ciji je zacetnik Gustave Guillaume, drugi razraduje postavke didaktolingvistike, dok se treci poziva na strukturalnu sintaksu svojevrsnim hommageom Lucienu Tesniereu. Tim redom mozemo krenuti i u potragu za terminoloskim rjesenjima.

Principi teorijske lingvistike (1988), prijevod Guillaumeova djela od strane Vjekoslava Cosica koji je ujedno i autorom Ogleda iz psihosistematike jezika (2009), prvi put donosi u hrvatski jezik terminologiju psihosistematike/ psihomehanike jezika. U moru novih teorijskih postavki i novih lingvistickih termina osvrnut cemo se, prostorno ograniceni svrhom ovoga rada, tek na njih nekoliko koji su kljucni u teoriji na kojoj se zasniva djelo Samira Bajrica. Radi se, prije svega, o pojmovima le dire, le dit, la dicibilite i le dicible, koji su u hrvatskome jeziku pronasli ove ekvivalente: govorenje, receno, izrecivost, izrecivo. Vazno je napomenuti da le dire i le dit pocetno nastaju (a takvima i ostaju) kao svojevrsna opreka postojecim enonciation ('iskaz') i enonce ('izricaj') kojima raspolazu brojne lingvisticke i ine discipline. Ukratko, le dire ima za cilj, izmedu ostaloga, naglasiti samo trajanje psiholingvistickoga procesa (otud i njegova morfologija nastala internom derivacijom, odnosno tvorbom imenice dodavanjem clana na glagol). Potaknuti sadrzajno najslicnijim nacelom i smatrajuci zadrzavanje istoga korijena u sva cetiri termina pragmaticno iznimno vaznim, kao sto je to slucaj u izvorniku, a ne kolidirajuci istodobno s postojecim terminima (iskaz i izricaj) s kojima se navedeni sadrzajno ne podudaraju, odlucili smo se za hrvatski nacin stvaranja glagolske imenice u cilju iskazivanja trajanja te smo le dire, prethodno predlozen kao govorenje, suprotstavili enonciation, odnosno iskazu, nazivajuci ga iskazivanjem. Derivacijom istoga korijena te pozivanjem na strukturalisticke dihotomije, kao i na tradiciju njihovih prijevoda u hrvatskome, le dit je postao iskazano, dicibilite iskazivost, a dicible iskazivo. Razlog vise za ovakvu preobrazbu (prije svega govorenja) nalazimo ne samo u korijenskoj nedosljednosti vec i u samoj funkcionalnoj opterecenosti >>govora<< opcenito. Podsjetimo se ovdje kratko samih teskoca pri razlikovanju >>govora<< kao saussureovske parole te kao sveprisutnoga discours.

Le dire, odnosno iskazivanje postaje osnovom cijele teorije didaktolingvistike. Na taj nacin, u drugome dijelu u kojemu se razracuju njezine teorijske postavke, polazeci uvijek od samoga govornika, autor govori o kljucnome pojmu usvajanja jezika, odnosno onome sto nastaje prije samoga iskazivanja: le vouloir--dire, odnosno pred--iskazivanje. U tu teoriju ulazi jos velik broj pojmova. Navest cemo samo neke od njih: Le silence des langues, odnosno jezicna sutnja, kao i iskazivanje, zahtijeva >>postojanje u jeziku<<, odnosno posjedovanje pred--iskazivanja. Nadalje, la neotenie linguistique, odnosno jezicna neotenija koja polazi od teorije evolucijske psihologije (otkud je i preuzeta i u francuskom i u hrvatskom obliku), objasnjava (ljudsku) nedovrsenost, odnosno u lingvistickom kontekstu neostvarenoga govornika (le locuteur inacheve). Detaljnom razradom navedenih pojmova te inspiriran opojmljivanjem ljudske nedovrsenosti, Samir Bajric ne koristi pojmove vec duboko ukorijenjene u jezicnoj didaktici (kao ni njezinu teoriju, podrazumijeva se), kao sto su izvorni ili prirodni govornik, vec zasniva psiholingvisticku, odnosno kognitivnu teoriju koja pociva na ovjerenome (le locuteur confirme), odnosno neovjerenome govorniku (le locuteur non-confirme).

Treci dio pociva, kao sto smo vec napomenuli, na kompleksnoj teoriji strukturalne sintakse Luciena Tesnierea. S obzirom na njezin opseg te na brojne terminoloske probleme koje ona nosi u sebi, zaustavit cemo se, za potrebe ovoga rada, na gore predstavljenim dvjema cjelinama te u nastavku citati o problematici Tesniereove terminologije u tekstu prevoditeljice Ivane Franic.
COPYRIGHT 2012 Croatian Philologic Society
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2012 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Osvrti
Author:Saulan, Dubravka
Publication:Suvremena Lingvistika
Date:Dec 1, 2012
Words:677
Previous Article:Nazivlje iz Tesniereove strukturalne sintakse.
Next Article:Neke mogucnosti prilagodbe francuskoga jezikoslovnoga nazivlja hrvatskomu jeziku.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters