Printer Friendly

Evaluation of bone mineral density in hemodialysis patients/Hemodiyaliz hastalarinda kemik mineral yogunlugunun degerlendirilmesi.

Giris

Son yillarda hemodiyaliz tedavisinde saglanan teknolojik gelismeler hastalarda yasam suresinin uzamasina neden olmustur. Bu durum hemodiyalize giren hastalarda renal osteodistrofi basta olmak uzere cesitli kas iskelet sistemi komplikasyonlarinin gorulme sikligini arttirmistir. Renal osteodistrofi esas olarak 1,25(OH)2 vitamin D sentezinde azalma, intakt paratiroid hormon (iPTH) hipersekresyonu, kalsiyum absorbsiyonunda azalma, hiperfosfatemi ve kemikte aliminyum birikiminde artisla karakterizedir (1,2). En sik yuksek dongulu kemik hastaligi olarak karsimiza cikmakla birlikte renal osteodistrofi spektrumunda yer alan dusuk dongulu kemik hastaligi, osteomalazi, osteoskleroz ve osteoporoz da artan siklikla gorulmektedir (3). Kronik bobrek yetmezligi olan hastalarda renal osteodistrofinin tanisi klinik suphenin yani sira serum kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, iPTH seviyelerinin belirlenmesine ve goruntuleme yontemlerine dayalidir (4).

Osteoporoz fiziksel fonksiyonlarda ciddi kayiplara yol acan, yasam kalitesini olumsuz etkileyen ve sosyoekonomik acidan da giderek onem kazanan bir hastaliktir (5). Ileri evre bobrek hastali gi olanlarda osteoporozun varligi, kirik gelisimiyle birlikte bu hastalarin morbidite ve mortalitelerini arttirmaktadir (4). Kemik mineral yogunlugu (KMY), kemigin fizyolojik ve patofizyolojik durumunun onemli bir gostergesidir ve osteoporoz tanisinda ve tedavinin etkinliginin belirlenmesinde klinisyene yol gosteren onemli bir tanisal yaklasimdir. KMY'nin belirlenmesi amaciyla gunumuzde en sik kullanilan yontem dual enerji X-isin absorbsiyometridir (DXA). DXA kisa surede olcum yapmasi, invaziv olmamasi, alinan radyasyon dozunun cok dusuk olmasi ve dogrulugunun/ kesinliginin yuksek olmasi nedeniyle KMY olcumunde altin standart olarak kabul edilen bir goruntuleme yontemidir (6).

Hemodiyaliz hastalarinda yasam suresinin uzamasi ile yasam kalitesinin arttirilmasi da hedesenmektedir. Ileri evre bobrek hastalari nda renal osteodistrofi ve osteoporozun varligi hastalarin yasam kalitesi uzerinde olumsuz etkiler meydana getirebilir. Bu nedenle diyaliz hastalarinda kemik kaybinin erken tanisi ve tedavisi onem kazanmaktadir. Bu calismanin amaci bir grup hemodiyaliz hastasinin KMY'sini degerlendirmek ve bu olcumlerle cesitli klinik parametreler ve biyokimyasal kemik dongusu belirleyicileri arasindaki iliskileri arastirmaktir.

Gerec ve Yontem

Calismaya haftada 2 ya da 3 seans olmak uzere en az 6 ay sureyle hemodiyaliz uygulanmakta olan toplam 30 hasta dahil edildi. Hastalarin yasi, cinsiyeti, boyu, agirligi, diyaliz suresi, sigara kullanimi kaydedildi. Hemodiyaliz oncesi es zamanli olarak yapilmi s olan kan testlerinden kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, albumin, hemoglobin, hematokrit ve iPTH degerleri not edildi. iPTH immunoradyometrik yontemle diger testler ise standart laboratuvar yontemleri kullanilarak olculdu. Bunlara ilave olarak hastalari n asit baz durumunu degerlendirmek amaciyla arteriyel kan gazlari da incelendi.

Osteoporoz tanisina yonelik olarak hastalarin KMY olcumleri Norland XR-46 DXA kemik dansitometre cihazi kullanilarak gerceklestirildi. Olcumler lomber bolgede L2, L3, L4 vertebralar, proksimal femurda ise femur boynu ve trokanter olmak uzere yapi ldi. DXA'da tarama iki boyutlu (g/[cm.sup.2]) olup alansal yogunlugu gostermektedir. Bunun yani sira, KMY sonuclarinin yorumlanmasi asamasinda T ve Z-skorlari da dikkate alindi. Dunya Saglik Orgutunun kriterlerine gore hastalar T-skoru -1 uzerinde olanlar 'normal',////// -1 ile -2,5 arasinda olanlar 'osteopenik' ve -2,5'un altinda olanlar ise 'osteoporotik' olarak sinisandirildi.

Istatistiksel analizler SPSS versiyon 11.5 paket programi kullani larak gerceklestirildi. Tanimlayici istatistiksel analizlere ilave olarak iki grup arasindaki karsilastirmalarda bagimsiz orneklerde t testi ve normal dagilim gostermeyen degiskenler icin Mann Whitney U testi kullanildi. Parametreler arasindaki iliskiler ise Pearson korelasyon analizi ile degerlendirildi. P degerinin 0,05'in alti nda olmasi durumunda sonuclar istatistiksel olarak anlamli kabul edildi. Tum sonuclar ortalama [+ or -] standart sapma olarak ifade edildi, standart sapmasi cok yuksek olan degiskenler icin medyan degerler de belirtildi.

Bulgular

Hastalarin yas ortalamasi 49,7 [+ or -] 16,0 yildi (medyan=50,5 yil) ve %67'sini (20) erkekler olusturmaktaydi. Kronik bobrek yetmezli gi etiyolojilerini inceledigimizde 12 hastada hipertansif nefropati, 6 hastada diyabetik nefropati, 4 hastada vezikoureteral resu ve/veya pyelonefrit, 3 hastada glomerulonefrit oykusu mevcuttu. Bes hastanin ise primer bobrek hastaligi bilinmiyordu. Hemodiyaliz sureleri 6 ay ile 13 yil arasinda degismekte olup ortalama sure 4,2 [+ or -] 3,5 yildi (medyan=3 yil). Yirmi hasta sigara kullaniyordu ve bunlardan sadece biri kadindi. Uc hastanin kirik oykusu mevcut olmakla birlikte 2'si ileri evre bobrek yetmezligi oncesi major travma ile meydana gelmisti. Hastalarin klinik ozellikleri ve kan degerleri Tablo 1'de listelenmistir. Erkek ve kadin hastalarin yaslari, vucut kitle indeksleri ve diyaliz sureleri birbirine benzerdi. Kan degerleri bakimindan da her iki cins arasinda istatistiksel olarak anlamli bir fark belirlenmedi.

Hastalarin lomber vertebralarda (L2-4) KMY ortalamasi 0,87 [+ or -] 0,15 (0,63-1,32) g/[cm.sup.2], femur boynunda 0,75 [+ or -] 0,13 (0,42-0,99) g/[cm.sup.2] olarak tespit edildi. T-skoru ortalamalari lomber bolgede -1,6 [+ or -] 0,8, femur boynunda -2,6 [+ or -] 1,1 idi. Z-skoru ortalamalari ise lomber bolgede -1,3 [+ or -] 0,9, femur boynunda -1,3 [+ or -] 1,1 idi. Lomber vertebra T-skorlarina gore hastalarin % 33'u normal, %60'i osteopenik, %7'si osteoporotik olarak sinisandirilirken, femur boynu T-skorlarina gore ise %10'u normal, %40'i osteopenik ve %50'si osteoporotik olarak degerlendirildi. Lomber vertebralar ve femur boynu beraber degerlendirildiginde, hastalarin %53'unde osteoporoz, %37'sinde osteopeni mevcuttu, sadece 3 hastanin (2 kadin, 1 erkek) KMY degerleri normal sinirlar icerisindeydi. Osteoporoz tanisi alanlarin (n=16) %25'i, osteopenik olanlari n (n=11) ise %36'si kadindi. Erkek ve kadin hastalarin KMY olcumleri arasinda istatistiksel olarak anlamli bir fark yoktu (Tablo 2). Femur boynu osteoporotik olanlarla olmayanlar arasinda da yas, vucut kitle indeksi, diyaliz suresi ve iPTH seviyeleri bakimindan belirgin fark gozlenmedi (Tablo 3).

Lomber vertebra ve femur boynu KMY ile hastalarin yaslari, vucut kitle indeksleri, diyaliz sureleri ya da biyokimyasal kemik dongusu belirleyicileri arasinda herhangi bir korelasyon saptanmadi. Bes yildan daha az suredir hemodiyaliz uygulanmakta olan hastalarla (n=19) digerleri arasinda yas, vucut kitle indeksi, kan degerleri ve KMY olcumleri bakimindan fark yoktu. Korelasyon analizlerinde ise diyaliz suresi sadece iPTH arasinda negatif iliski tespit edildi (p=0,027).

Tartisma

Osteoporoz dusuk kemik kutlesi, kemik dokunun mikromimari yapisinda bozulma ve sonuc olarak kirik riskinde artisla karakterize sistemik bir iskelet hastaligidir. Osteoporoz gelisme riskini arttiran ve kiriga yol acan major risk faktorleri arasinda ileri yas, beyaz irk, kirik oykusu, hormonal durum, sigara ya da alkol kullanimi, kalsiyum ve vitamin D'nin dusuk alinimi, sedanter yasam tarzi, ilaclar ve kemigi etkileyen bazi hastaliklar yer almaktadir (7). Ileri evre bobrek yetmezligi olan hastalarda kemik mineral metabolizmasindaki bozulma sonucu osteoporozun gelisimi onemli bir saglik sorunudur. Bu calismada, bu konudaki calismalarin cogunlugunda oldugu gibi, hastalarda osteoporozun tanisina yonelik olarak DXA kullanimi tercih edilmistir (8-15). Literaturde kronik bobrek yetmezligi olan hastalarda diger tani yontemlerinden faydalanilan az sayida arastirma da bulunmaktadir. Taal ve ark. (16) 88 kronik hemodiyaliz hastasinin KMY olcumlerini kantitatif topuk ultrasonografisi ve DXA kullanarak degerlendirmistir. Her iki olcum yonteminin parametreleri arasinda anlamli korelasyon tespit etmekle birlikte kantitatif topuk ultrasonografisinin DXA'ya alternatif olmaya yetecek duzeyde yuksek sensitivite ve spesifiteye sahip olmadigi sonucuna varmislardir. Barreto ve ark. (17) yapmis olduklari bir diger calismada ise hemodiyaliz hastalarinda osteoporozun saptanmasi amaciyla invaziv bir yontem olan histomorfometrik incelemeyi kullanmislardir.

Bu calismada en az alti aydir hemodiyaliz uygulanmakta olan hastalarin femur boynu T-skorlari lomber vertebralara gore belirgin olarak dusuk bulundu. Dunya Saglik Orgutunun sinisamasina gore lomber bolgede hastalarin %60'inda osteopeni, %7'sinde osteoporoz ve femur boynunda hastalarin %40'inda osteopeni, %50'sinde osteoporoz belirlendi. Bu bulgular daha onceki calismalarla uyumluydu (9-13). Taal ve ark. (9,10) hemodiyaliz hastalari nin femur boynunda %19 osteopeni, %46 osteoporoz, lomber vertebralarda ise %16 osteopeni, %19 osteoporoz saptamislardir. Huang ve ark. (11) hemodiyaliz hastalarinda kemik kutlesinde azalma olanlarin (osteopeni ve osteoporoz) oranini lomber vertebralarda %46, femur boynunda %73 olarak bildirilmislerdir. Peritoneal diyaliz uygulanan hastalarda yapilan bir diger calismada ise lomber vertebralarda %45 osteopeni, %14 osteoporoz; femur boynunda %57 osteopeni, %22 osteoporoz tespit edilmis olup daha once hemodiyaliz uygulanan hastalarin kemik kutlelerinin daha dusuk olma egiliminde oldugu gozlenmistir (12). Bu sonuclar renal osteodistrofi zemininde ortaya cikan kemik kaybinin femur boynunda daha belirgin oldugunu dusundurmektedir. Femur boynu KMY degeri dusuk olan cogu hasta yuksek kirik riskine sahiptir. Bu nedenle hemodiyaliz hastalarinda KMY degerlendirilmesinde femur boynu en uygun bolgedir (11). Z-skoru klinik acidan Tskoru kadar degerli olmamakla birlikte, Z-skorundaki normalden sapmalar hastanin metabolik kemik hastaliklari ve ikincil osteoporoz nedenleri acisindan arastirilmasini gerektirir (6). Bizim hastalari mizda da hem lomber bolge hem de femur boynu ortalama Zskorlari -1'in altindaydi. Bu durum, hastalarin kendi yaslarina gore beklenen degerlerin altinda olduklarini ve kirik riskindeki artis nedeniyle kemik kaybinin onlenmesi gerektigini vurgulamaktadir.

Biz bu calismada, beklenilenin aksine, KMY olcumleri ile hastalari n yaslari ve diyaliz sureleri arasinda anlamli bir iliski saptamadi k. Literaturde bizim calismamizda oldugu gibi KMY degerleri ile yas ve diyaliz suresi arasindaki iliskiyi aciga cikaramayan baska arastirmalar da bulunmaktadir (8,11,18-20). Bunun nedeni hasta sayisinin az olmasinin yani sira yas ve diyaliz sureleri degerlerinin genis araliga dagilmis olmasi olabilir. Her ne kadar yas ile KMY arasindaki iliski gosterilmemis olsa da, hemodiyaliz tedavisindeki gelismelerle kronik bobrek yetmezligi olan hastalarin yasam surelerinin uzamasi sonucu yasa bagli gelisen kemik kaybinin daha fazla onem kazandigi goz ardi edilmemelidir. Kadinlar ozellikle postmenopozal donemde erkeklere gore osteoporoz acisindan daha yuksek riske sahip olmakla birlikte %67'sini erkeklerin olusturdugu bu hasta grubunda KMY olcumleri bakimindan her iki cins arasinda istatistiksel olarak anlamli bir fark gozlenmedi. Bu farkin ortaya konamamasinin nedeni calismaya alinan hasta grubunda kadinlarin sayisinin az olmasi olabilir.

KMY ile biyokimyasal kemik dongusu belirleyicileri arasindaki iliskilere bakildiginda kalsiyum, fosfor ve kalsiyumxfosfor ile KMY degerleri arasinda herhangi bir korelasyon bulunmadi. Huang ve ark.'nin (11) hemodiyaliz hastalarinda kemik kutlesindeki azalmayla iliskili faktorleri incelemek amaciyla yakin zamanda yapmis olduklari kesitsel calismada da benzer sonuclar ortaya konmustur. Yine bu calismada KMY ile albumin seviyeleri arasi nda pozitif korelasyon oldugu, albumin seviyesi 4,1 g/dL'nin uzerinde olan hastalarin daha yuksek KMY degerlerine sahip olduklari gosterilmistir. Fakat biz, Lai ve ark. (21) gibi hemodiyaliz hastalarinda KMY ile serum albumin seviyeleri arasinda belirgin bir iliski tespit etmedik. Metabolik asidozun osteoporoz icin predispozan faktorler arasinda yer aldigi goz onune alinarak bu cali smaya katilan hastalarin arteriyel kan gazlari da incelendi, fakat kan pH'si ve bikarbonat duzeyleri ile KMY arasinda istatistiksel olarak anlamli bir iliski bulunmadi. Sit ve ark.'da (22), bizim bulgularimizla uyumlu sekilde, 70 hemodiyaliz hastasinin KMY degerleri ile kemik dongusu belirleyicileri, kan pH'si ve bikarbonat duzeyi arasinda korelasyon olmadigini bildirmislerdir.

Hiperparatiroidizm kortikal porositede artisa sebep olmaktadi r, bu nedenle serum PTH seviyesinin KMY'nin onemli belirleyicilerinden biri olmasi sasirtici degildir. Fakat ileri evre bobrek hastali gi olan hastalarda diyaliz tedavisi uygulanmaya baslandiktan sonra iPTH seviyeleri ile dusuk kemik kutlesi arasindaki iliski iyice kompleks hale gelmekte ve cok sayida faktor etkilesime gecmektedir (11). Bu nedenle kemik dongusu belirleyicileri olan alkalen fosfataz ve iPTH seviyeleri ile hemodiyaliz hastalarinin KMY arasi ndaki iliskileri degerlendiren calismalarin sonuclari farklilik gostermektedir. Bazi calismalarda, beklenildigi uzere, alkalen fosfataz ve iPTH ile KMY degerleri arasinda negatif korelasyon oldugu bildirilmistir (9,11). Diger calismalarda ise bizim calismamizda oldugu gibi iPTH ile KMY arasinda herhangi bir iliski saptanmamistir (8,23-27). Bunun nedeni bu calismalarda hasta sayisinin az olmasi ya da serum iPTH olcum yontemlerinin farkli olmasi olabilir. Ayri ca hemodiyaliz hastalarinda adinamik kemik hastaliginin ya da osteomalazinin varligi da kemik kaybinin bir baska onemli nedeni olabilir. Bu calismada renal osteodistrofinin histolojik tipini kesin olarak tanimlamak icin kemik biyopsisi yapilmasi planlanmadigindan dolayi bu konuda fikir yurutmek mumkun degildir.

Bu calismaya dahil edilen hemodiyaliz hastalarinin %53'une osteoporoz, %37'sine osteopeni tanisi konuldu ve ozellikle femur boynu olmak uzere KMY'sinde belirgin azalma oldugu tespit edildi. Kemik kutlesinde azalma genellikle asemptomatik oldugu icin kolaylikla gozden kacabilir. Dusuk kemik kutlesine sahip ileri evre bobrek hastaligi olanlarda genellikle frajilite kirigi insidansi yuksektir. Ayrica diyaliz hastalarinda kalca kiriklari daha erken yaslarda gorulmekte ve genel topluma gore daha yuksek mortaliteye sebep olmaktadir (28). Bu nedenle hemodiyaliz hastalarinda osteopeni varliginda klinisyenlerin kemik sagligina daha fazla dikkat gostermeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, bazi calismalarda kiriktan bagimsiz olarak hemodiyaliz hastalarinda total kalca kemik kutlesinin ve radiustaki KMY degisikliklerinin mortaliteyi belirleyici oldugu one surulmustur (14,15). Hemodiyaliz hastalarinda artan mortalitenin onune gecilmesinin yani sira osteoporozun erken tani ve tedavisiyle yasam kalitesinin arttirilmasinin da hedesenmesi onemlidir. Tum bu faktorler goz onune alindiginda, tedavi maliyetlerinde ve mortalitede artisa neden olan kiriklar acisindan yuksek risk altinda olan hemodiyaliz hastalarinin belirlenmesi icin KMY olcumlerinin duzenli araliklarla yapilmasinin gerekli oldu gu sonucuna varilabilir. Bununla birlikte, diyaliz hastalarinda KMY'de azalmaya neden olan faktorlerin incelendigi daha fazla sayida hastadan olusan ve kontrol grubunun da bulundugu prospektif calismalara ihtiyac duyulmaktadir.

DOI: 10.4274/tftr.56.62

Geliss Tarihi/Received: Agustos/August 2009 Kabul Tarihi/Accepted: Subat/February 2010

Kaynaklar

(1.) Massary SG, Blustone R, Klinemberg JR, Coburn JW. Abnormalities of the musculoskeletal system in hemodialysis patients. Semin Arthritis Rheum 1975;4:321-49. [Abstract]

(2.) Chou CT, Wasserstein A, Schumacher HR Jr, Fermandez P. Musculoskeletal manifestations in hemodialysis patients. J Rheumatol 1985;12:1149-53. [Abstract]

(3.) Terzibasioglu AM, Pekpak M, Akarirmak U. Renal osteodistrofi. Osteoporoz Dunyasindan 2004;10:170-6.

(4.) Taal MW, Cassidy MJD, Pearson D, Green D, Masud T. Usefulness of quantitative heel ultrasonography compared with dual energy X-ray absorptiometry in determining bone mineral density in chronic haemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant 1999;14:1917-21. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(5.) Akyuz G. Osteoporozda agri ve yasam kalitesi. Eryavuz Saridogan M, Gokce Kutsal Y, editorler. Osteoporoz tani ve tedavi kilavuzu. 1. Basim. Istanbul: Deomed medikal yayincilik; 2005, s. 165-9.

(6.) Gokce Kutsal Y. Goruntuleme yontemlerinin tani ve tedavideki yeri. Eryavuz Saridogan M, Gokce Kutsal Y, editorler. Osteoporoz tani ve tedavi kilavuzu. 1. Basim. Istanbul: Deomed medikal yayincilik; 2005, s. 39-54.

(7.) Arasil T. Gunumuzde osteoporoz. Gokce Kutsal Y, editor. Osteoporoz cep kitabi. 1. Basim. Ankara: Gunes kitabevi; 2005, s. 1-8.

(8.) Spindler A, Paz S, Berman A, Lucero E, Contino N, Penalba A, et al. Muscular strength and bone mineral density in haemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant 1992;12:128-32. [Abstract] / [PDF]

(9.) Taal MW, Masud T, Green D, Cassidy MJD. Risk factors for reduced bone density in haemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant 1999;14:1922-28. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(10.) Taal MW, Roe S, Masud T, Green D, Porter C, Cassidy MJ. Total hip bone mass predicts survival in chronic haemodialysis patients. Kidney Int 2003;63:1116-20. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(11.) Huang GS, Chu TS, Lou MF, Hwang SL, Yang RS. Factors associated with low bone mass in hemodialysis patients- a cross-section correlation study. BMC Musculoskelet Disord 2009;10:60-70. [Abstract]

(12.) Negri AL, Barone R, Quiroga MA, Bravo M, Marino A, Fradinger E, et al. Bone mineral density: serum markers of bone turnover and their relationships in peritoneal dialysis. Perit Dial Int 2004;24:163-8. [Abstract] / [PDF]

(13.) Gabay C, Ruedin P, Slosman D, Bonjour JP, Leski M, Rizzoli R. Bone mineral density in patients with end-stage renal failure. Am J Nephrol 1993;13:115-23. [Abstract] / [PDF]

(14.) Zayour D, Daouk M, Medawar W, Salamoun M, El-Hajj Fuleihan G. Predictors of bone mineral density in patients on hemodialysis. Transplant Proc 2004;36:1297-301. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(15.) Kohno K, Inaba M, Okuno S, Maeno Y, Maekawa K, Yamakawa T, et al. Association of reduction in bone mineral density with mortality in male hemodialysis patients. Calcif Tissue Int 2009;84;180-5. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(16.) Taal MW, Cassidy MJD, Pearson D, Green D, Masud T. Usefulness of quantitative heel ultrasonography compared with dual energy X-ray absorptiometry in determining bone mineral density in chronic haemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant 1999;14:1917-21. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(17.) Barreto FC, Barreto DV, Moyses RMA, Neves CL, Jorgetti V, Draibe SA, et al. Osteoporosis in hemodialysis patients revisited by bone histomorphometry: A new insight into an old problem. Kidney Int 2006;69:1852-7. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

(18.) Lindergrad B, Johnell O, Nilsson BE, Winklund PE. Studies of bone morphology, bone densitometry and laboratory data in patients on maintenance hemodialysis treatment. Nephron 1985;39:122-9. [Abstract] / [PDF]

(19.) Foldes AJ, Arnon E, Popovtzer MM. Reduced speed of sound in tibial bone of hemodialysed patients: association with serum PTH level. Nephrol Dial Transplant 1996;11:1318-21.

(20.) Stein MS, Packham DK, Ebeling PR, Wark JD, Becker GJ. Prevalence and risk factors for osteopeni in dialysis patients. Am J Kidney Dis 1996;28:515-22. [Abstract] / [PDF]

(21.) Lai MN, Hsu IS, Chen YY, Gee MJ, Kao MT. Osteoporosis and associated risk factors for chronic hemodialysis patients. Acta Nephrol 2002;16:25-30.

(22.) Sit D, Kadiroglu AK, Kayabasi H, Atay AE, Yilmaz Z, Yilmaz ME. Relationship between bone mineral density and biochemical markers of bone turnover in hemodialysis patients. Adv Ther 2007;24:987-95. [Abstract]

(23.) Eeckhout E, Verbeelen D, Sennesael J, Kaufman L, Jonckheer MN. Monitoring of bone mineral content in patients on regular hemodialysis. Nephron 1989;52:158-61. [Abstract] / [PDF]

(24.) Hutchinson AJ, Whitehouse RW, Boulton HF, Adams JE, Mawer EB, Freemont TJ, et al. Correlation of bone histology with parathyroid hormone, vitamin D3, and radiology in end-stage renal disease. Kidney Int 1993;44:1071-7. [Abstract] / [PDF]

(25.) Lechleitner P, Krimbacher E, Genser N, Fridrich L, zur Nedden D, Helweg G, et al. Bone mineral densitometry in dialyzed patients: quantitative computed tomography versus dual photon absorptiometry. Bone 1994;15:387-91. [Abstract]

(26.) Lindergrad B, Johnell O, Nilsson BE, Winklund PE. Studies of bone morphology, bone densitometry and laboratory data in patients on maintenance hemodialysis treatment. Nephron 1985;39:122-9. [Abstract] / [PDF]

(27.) Chao SH, Tsai KS, Chieng PU, Lee PH, Lee CJ, Lee CS. Bone mineral density profile in uremic and renal transplant patients. Transplant Proc 1994;26:2009-11. [Abstract]

(28.) Atsumi K, Kushida K, Yamazaki K, Shimizu S, Ohmura A, Inoue T. Risk factors for vertebral fractures in renal osteodystrophy. Am J Kidney Dis 1999;33:287-93. [Abstract]

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Oya Ozdemir, Oyak 10 Sitesi No: 8/35 Cayyolu Ankara, Turkiye Tel: +90 312 241 43 35 E-posta: oyaunalozdemir@yahoo.com

Oya OZDEMIR, Mukadder AYSE BILGIC *

Agri Devlet Hastanesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Klinigi, Agri, Turkiye

* Agri Devlet Hastanesi, Ic Hastaliklari Nefroloji Klinigi, Agri, Turkiye
Tablo 1. Hastalarin klinik ozellikleri ve biyokimyasal kemik
dongusu belirleyicileri.

 Ortalama [+ or -] SS Aralik

Yas (yil) (medyan) 49,7 [+ or -] 16,0 (50,5) 19-75
Boy (m) 1,60 [+ or -] 0,8 1,40-1,73
Vucut agirligi (kg) 63,5 [+ or -] 12,1 45-88
Vucut kitle indeksi 24,9 [+ or -] 5,0 18,5-35,5
 (kg/[m.sup.2])
Diyaliz suresi (yil) 4,2 [+ or -] 3,5 (3) 0,5-13
 (medyan)
Kalsiyum (mg/dL) 8,4 [+ or -] 0,8 7.2-10,8
Fosfor (mg/dL) 4,8 [+ or -] 1,6 2,3-7.8
Ca x P 40,4 [+ or -] 14,2 17,5-70,5
ALP(U/L) (medyan) 143,3 [+ or -] 115,9 (96,5) 39-581
Albumin (g/dL) 4,1 [+ or -] 0,4 3,0-5,4
Hematokrit (%) 31,0 [+ or -] 6,5 19,1-44,5
Hemoglobin (g/dL) 11,2 [+ or -] 2,2 7,1-15,9
PTH (pg/mL) (medyan) 537,2 [+ or -] 562,3 (341,6) 47,8-2185
Kan Ph 7,42 [+ or -] 0,44 7,33-7,51
Bikarbonat (mEq/L) 19,0 [+ or -] 2,2 15,2-23,3

SS: standart sapma, ALP: alkalen fosfataz, PTH: paratiroid hormon

Tablo 2. Kemik mineral yogunlugu olcumlerinin cinsiyete gore
karsilastirilmasi.

 Kadin
 Ortalama [+ or -] SS (medyan)

L2 (g/[cm.sup.2]) 0,82 [+ or -] 0,12 (0,81)
 T-skoru -1,72 [+ or -] 0,77 (-1,82)
 Z-skoru -1,13 [+ or -] 0,93 (-1,10)
L3 (g/[cm.sup.2]) 0,84 [+ or -] 0,11 (0,83)
 T-skoru -1,59 [+ or -] 0,60 (-1,67)
 Z-skoru -1,11 [+ or -] 0,76 (-0,97)
L4 (g/[cm.sup.2]) 0,79 [+ or -] 0,12 (0,76)
 T-skoru -1,70 [+ or -] 0,65 (-1,90)
 Z-skoru -1,27 [+ or -] 0,80 (-1,32)
L2-L4 (g/[cm.sup.2]) 0,82 [+ or -] 0,11 (0,81)
 T-skoru -1,76 [+ or -] 0,67 (-1,82)
 Z-skoru -1,23 [+ or -] 0,81 (-1,11)
Femur boynu (g/[cm.sup.2]) 0,72 [+ or -] 0,15 (0,73)
 T-skoru -2,29 [+ or -] 1,29 (-2,17)
 Z-skoru -0,91 [+ or -] 1,41 (1,03)
Trokanter (g/[cm.sup.2]) 0,53 [+ or -] 0,11 (0,54)
 T-skoru -2,34 [+ or -] 1,00 (-2,30)
 Z-skoru -1,23 [+ or -] 1,07 (-1,39)

 Erkek
 Ortalama [+ or -] SS (medyan) p degeri

L2 (g/[cm.sup.2]) 0,95 [+ or -] 0,21 (0,90) 0,083
 T-skoru -1,19 [+ or -] 1,12 (-1,49) 0,194
 Z-skoru -0,98 [+ or -] 1,15 (-1,35) 0,912
L3 (g/[cm.sup.2]) 0,90 [+ or -] 0,15 (0,85) 0,272
 T-skoru -1,46 [+ or -] 0,77 (-1,74) 0,644
 Z-skoru -1,29 [+ or -] 0,78 (-1,58) 0,428
L4 (g/[cm.sup.2]) 0,85 [+ or -] 0,16 (0,83) 0,298
 T-skoru -1,33 [+ or -] 0,95 (-1,54) 0,367
 Z-skoru -1,39 [+ or -] 0,79 (-1,50) 0,725
L2-L4 (g/[cm.sup.2]) 0,90 [+ or -] 0,16 (0,89) 0,327
 T-skoru -1,44 [+ or -] 0,89 (-1,46) 0,441
 Z-skoru -1,28 [+ or -] 0,89 (-1,46) 0,725
Femur boynu (g/[cm.sup.2]) 0,77 [+ or -] 0,12 (0,80) 0,311
 T-skoru -2,71 [+ or -] 0,94 (-2,50) 0,271
 Z-skoru -1,42 [+ or -] 0,98 (-1,30) 0,291
Trokanter (g/[cm.sup.2]) 0,61 [+ or -] 0,09 (0,63) 0,032
 T-skoru -2,84 [+ or -] 0,77 (-2,80) 0,059
 Z-skoru -2,00 [+ or -] 0,73 (-1,91) 0,135

SS: standart sapma

Tablo 3. Femur boynu kemik mineral yogunlugu olcumlerine gore
hastalarin karsilastirilmasi.

 Non-osteoporotik
 n=15

Yas (yil) (medyan) 46,9 [+ or -] 18,2 (48)
Vucut kitle indeksi 23,9 [+ or -] 5,2
 (kg/[m.sup.2])
Diyaliz suresi (yil) 3,2 [+ or -] 2,5 (2)
 (medyan)
Kalsiyum (mg/dL) 8,4 [+ or -] 0,8
Fosfor (mg/dL) 5,3 [+ or -] 1,6
Ca x P 44,4 [+ or -] 12,8
ALP (U/L) (medyan) 159,4 [+ or -] 139,0 (97)
Albumin (g/dL) 4,1 [+ or -] 0,3
Hematokrit (%) 31,6 [+ or -] 7,6
Hemoglobin (g/dL) 11,5 [+ or -] 2,4
PTH (pg/mL) (medyan) 612,6 [+ or -] 641,5 (391)
Kan Ph 7,41 [+ or -] 0,39
Bikarbonat (mEq/L) 19,0 [+ or -] 2,1

 Osteoporotik p degeri
 n=15

Yas (yil) (medyan) 52,5 [+ or -] 13,6 (54) 0,341
Vucut kitle indeksi 26,0 [+ or -] 4,7 0,256
 (kg/[m.sup.2])
Diyaliz suresi (yil) 5,2 [+ or -] 4,1 (5) 0,108
 (medyan)
Kalsiyum (mg/dL) 8,5 [+ or -] 1,0 0,820
Fosfor (mg/dL) 4,2 [+ or -] 1,4 0,047
Ca x P 36,3 [+ or -] 14,9 0,120
ALP (U/L) (medyan) 127,2 [+ or -] 89,2 (96) 0,820
Albumin (g/dL) 4,0 [+ or -] 0,5 0,580
Hematokrit (%) 30,4 [+ or -] 5,4 0,623
Hemoglobin (g/dL) 11,0 [+ or -] 2,0 0,615
PTH (pg/mL) (medyan) 461,8 [+ or -] 480,9 (292) 0,494
Kan Ph 7,43 [+ or -] 0,49 0,371
Bikarbonat (mEq/L) 19,0 [+ or -] 2,3 0,981

ALP: alkalen fosfataz, PTH: paratiroid hormon
COPYRIGHT 2010 Galenos Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Original Article/Orijinal Makale
Author:Ozdemir, Oya; Bilgic, Mukadder Ayse
Publication:Turkish Journal of Physical Medicine and Rehabilitation
Article Type:Clinical report
Date:Jun 1, 2010
Words:3743
Previous Article:Assessment of balance in patients with stroke/Inmeli hastalarda dengenin degerlendirilmesi.
Next Article:Comparison of continuous and intermittent filling cystometry in patients with spinal cord injury/Spinal kord yaralanmali hastalarda surekli ve...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters