Printer Friendly

Durakbasa, Ayse, Halide Edib Turk Modernlesmesi ve Feminizm.

Durakbasa, Ayse, Halide Edib Turk Modernlesmesi ve Feminizm, Iletisim Yayinlari, Istanbul, 2000, 262 s. ISBN 975-470-815-0

Halide Edib Turk Modernlesmesi ve Feminizm, Turk feminizminin Cumhuriyetin asi kizi olarak taninan Halide Edib'in tesiriyle yonlenen tarihini, Halide Edib oncesini ve sonrasini irdeliyor. Calisma icerisinde yazarin eserleri, ozellikle de anilari, modernlesme cercevesinde feminist bir yaklasimla ele alinarak degerlendiriliyor.

Ayse Durakbasa, 1961 yilinda Iskenderun da dogmus. Bogazici Universitesi Sosyoloji Bolumunu bitirdikten sonra ayni bolumde The Formation of Kemalist Female Identity [Kemalist Kadin Birliginin Kurulusu] baslikli teziyle master derecesi almis. Essex Universitesi Sosyoloji Bolumunde Reappraisal of Halide Edib for a Critique of Turkish Modernization [Turk Modernlesmesinin Bir Elestirisi Icin Halide Edib'i Yeniden Degerlendirmek] baslikli teziyle doktorasini tamamlamis. Ayse Durakbasa, toplumsal cinsiyet sosyolojisi, kadin calismalari, Turk modernlesmesi ve milliyetcilik uzerine calismalar yapmaktadir.

Durakbasa bu calismasinda Halide Edib'i degerlendirmenin yani sira onun eserlerinden hareket ederek Turk feminist tarihine genis bir bakis acisiyla yaklasmaktadir. Halide Edib'i incelerken, modernlesme, milliyetcilik, Turk aydinlanmasi, kadin kimliginde sosyal sinifin etkisi ve Bati feminizmi gibi konular da ilgi alanina girmekte ve edebi bir portre olarak Halide Edib'in farkli bir tarafi ortaya cikarilmaktadir. Bu noktadan hareketle eserin disiplinler arasi bir calisma oldugunu soylemek gerekir. Eserin en muhim ozelliklerinden birisi de budur. Durakbasa bu calismasiyla, edebi eserin farkli sekillerde okunabilecegini ornekliyor. Edebi eser, edebi eser olmanin disina cikarak sosyolojik boyutlariyla degerlendiriliyor ve feminist tarih yaziminin malzemesini olusturuyor. Bir bakima kadinin tarihin neresinde olduguyla iliskili bit sorunun cevabini veriyor. Anlasiliyor ki kadin, bu tarihin aktif katilimcilarindan ve yaraticilarindan biri. Ozellikle kendisine 'asi' denilebilecek kadar ozgun bir tavri ortaya koyabilen bir portrenin otobiyografisinin bu calismaya temel olarak alinmasi, varilan nokta acisindan da anlamli gorunuyor.

Halide Edib Turk Modernlesmesi ve Feminizm adli eser iki kisim, yedi ana bolum ve yirmi uc alt basliktan meydana gelmektedir. Sonuc bolumunun ardindan Durakbasa nin ilk olarak Iktisat Dergisi nde yayimlanmis olan ve biyografik yazim icin onemli notlarin bulundugu, "Halide Edib Adivar'inBiyografisinin Yazimi icin Notlar" baslikhi makalesi de yer alir.

Durakbasa bu eserini, bir biyografi calismasi olmak uzere hazirlamamistir O, Turk modernizmini oncu bir kadinin hayat hikayesi etrafinda irdelemek ister. Bu sebeple Halide Edib'in toplumsal-tarihsel konumunu degerlendirirken, iki farkli arastirma alani belirler: Bunlardan ilki Halide Edib'i, feminist ve modernist kimligiyle inceleyerek, modern soylemlerde dunyada modern kadinin olusumu acisindan degerlendirmektir. Ikinci arastirma alani ise, Turk modernlesmesinin feminist bakis acisindan bir elestirisini yapmaktir.

Kitabin 'Turkiye'de Feminizm Uzerine Gozlemler' baslikli giris bolumunde, Turkiye'de kadin olgusu ve kadin olmak durumu uzerinde durur. Ayrica bu bolumde Turk feminist tarihine genel bir bakis da konusudur. Durakbasa, Osmanli doneminde kadinlari savunan yazar ve fikir adamlarina da deginmekle beraber asil kulturler arasi feminizm ve feminist kimlik incelemesinde yogunlasmaktadir. Bu sebeple Batinin Dogu milletlerine bakis acisi da dile getirilir. Durakbasa, Musluman devletlerde ve toplumlarda batiya nazaran kadina daha fazla haklar verildigini de vurgulamaktadir.

'Kadinlarin Ozgurlesmesi Icin Modernist Paradigmalar' baslikli ikinci bolumde, bati feminizmi irdelenir ve Turk feminizmindeki paradigmalar incelenerek Turkiye'de feminizmin tarihi saptanmaya calisilir.

'Modernlesme, Milliyetcilik ve Turk Aydinlanmasi' baslikli ucuncu ana bolumde, kuresel fenomen olarak milliyetciligin kaynaklari ve ulus devlet politikasina deginilir. Bu bolumde Turk aydinlanmasinin ideolojik kaynaklari uzerinde durulmaktadir. Osmanli Imparatorlugu' ndaki kurumsal reformlardan Turk modernizmine tarihsel bir bakis yapilmaktadir. Bunun yani sira Osmanli'nin son donemlerindeki milliyetcilik fikirlerinde kadin haklarinin onem kazanmasina dikkat cekilmektedir.

Sosyolojik acidan Turk Milliyetciligindeki unsurlari izah ederek milliyetcilik kavramini tarihsel sureci icerisinde inceleyen Durakbasa, Osmanli Imparatorlugu'ndaki sosyal reformlara ve hemen onun yaninda yapilan egitim reformlarina bagli olarak kadin harekeflerinin gelisimi ile Osmanli kadinlarinin, II. Mesrutiyet'in ardindan derneklerde, kuluplerde, gazete, dergi ve edebiyatta aktif hale gelislerini anlatir.

'Turkiye'de Modernist Erkekler ve Kadinlar' baslikli bolumde, modernist elitlerin toplumsal kokenleri ve ideolojik olarak milliyetcilige yonelimleri incelenir. Turkiye'de modernist erkek ve kadinin toplumsal kimlikleri belirlenmeye calisilir. Yeni Osmanli ve Jon Turk hareketinin Osmanli'nin sosyal ve siyasi durumuna etkileri ile yeni reform harekefleri ve inkilaplarla Kemalizm'in tesirleri anlatilir. Ataturk'un, kadinin sosyal hayattaki onemi hakkindaki fikirleri belirtilir. Bunun yani sira Halide Edib'in aldigi egitim ve donemin yapisi zikredilir. Istanbul hanimefendisi olan ve ogrenim gormus Halide Edib ile ogrenim gormemis devir kadinlarinin hayata ve insanlara bakis, Halide Edib'in anilarinin yardimiyla anlatilir.

'Cumhuriyetin Resmi Tarihi ve Alternatif Tarihler' baslikli besinci bolumde, Halide Edib'in Turkiye Cumhuriyeti'nin kurulusuna Turk Milliyetciliginin, kimlik kaynagi olusuna taniklik etmesi zikredilir. Yine bu bolumde, Halide Edib'in ardindan tarihi yansitan ve anlatan baska bir kadin yazar, Afet Inan tanitilir. Bu bolumde, Afet Inan'in kim oldugu ve calismalari hakkinda bilgiler verilir. Yazar, Afet Inan'in ardindan tekrar Halide Edib'e doner: Halide Edib'in savas esnasinda ve savas sonrasindaki tutumu, devrin sosyal ve siyasi yapisina bagli olarak anlatilir. Halide Edib, Turk kamuoyunda iki yonde ele alinmakta ve degerlendirilmektedir. Birincisi, Turk kadinlarinin kurtulusundaki kadin ve Kurtulus Savasi'nin Halide onbasisi; ikincisi ise Ataturk devrimine ihanet eden, iktidar heveslisi bir kadin. Durakbasa bu bolumde, Halide Edib'in otobiyografisinden yola cikarak, anilarini yazmasi sureci uzerinde durur. Bunun yaninda, diger yazar ve dusunurlerin, Halide Edib hakkindaki fikir ve goruslerine yer verilir.

'Surgunde Bir Kadin Yazar' baslikli altinci ana bolumde, surgunde olan bir yazarin otobiyografisine yonelisini gormekteyiz. Durakbasa, H. Edib'in otobiyografisini, bir yabancilasma oykusu, yabancilasmayi asma cabasi olarak degerlendirmektedir. Bu bolumde, Adivar ciftinin surgun yasaminin (Ingiltere, 1924-1928) anlatilmasinin yani sira bu anilarin Ingilizce olarak yayimlanmasi uzerinde durulur. Ingilizce [Halide Edib, Memoirs of Halide Edib, New York, London, 1926] olarak yayimlanan eseri, edebiyatimiza Mor Salkimli Evve Turk'un Atesle Imtihani seklinde cevrilmistir. Bu iki eserinin yaninda esi Adnan Adivar'i anlattigi Abdulhak Adnan Adivar'in Portresi isimli bir hatira kitabi daha vardir. Durakbasa, bu bolumde ayrintilari ile Halide Edib'in surgun hayatini ve aile Gul Hanim uzerinde Bunlarin ardindan, Turk'un Atesle Imtihani'ndaki kadinlar ve Gul Hanim uzerinde yogunlasir. Ayrica yine anilardan yola cikarak, Milli Mucadelenin onde gelen isimlerinin tasfiye edilisine deginir.

'Kulturel Karsilasma Anlari ve Turk Feminist Kimliginin Kurulusu' baslikli yedinci ve son bolumbe Halide Edib'in hayat hikayesindeki kulturel karsilasmaya iliskin anlatilara yer verilir. Isabel Fry ile tanismasi, Ingilizlerle olan iliskileri ve ardindan Ingiltere'ye kacisi degerlendirilir. Ayrica onun Ingiliz kulturu ile karsilasmasi sonrasi tutumu da bu bolumun ana temalaridir. Yine bu bolumbe, Turkiye'ye 1908'de, 1913'te ve 1920 yillarinda gelen Grace Ellison isimli gezgin uzerinde durulur. Ellison'un Ataturk'e olan hayranligi ve feminizm hakkindaki gorusleri zikredilir.

Ayse Durakbasa'nin eseri, sonuc bolumu ve ek olarak alinan makale ile tamamlanir. Eserin sonunda genis bir kaynakca yer almaktadir. Tarihi metod dikkate alinarak ve disiplinlerarasi bir calisma halinde hazirlanmis olan bu eser, modern anlamda feminist unsurlari anlatmasi ve Halide Edib'i icermesi bakimidan guncel ve ilgi cekicidir. Eserde ayrica, Halide Edib'in fotograflarina da yer verilir. Her seyden once kitabin titiz bir calismanim urunu oldugu dikkati ceker. Okuyucu, hemen hemen her bolumde Halide Edib ile karsilasir.

Durakbasa, Halide Edib'i Turk modernlesmesi ve feminizm baglaminda ele alarak, sosyoloji ve edebiyat tarihi alanina onemli katkilar saglamis, edebi metinlere farkli sekillerde yaklasilabilecegini gostermistir. Bunun icin de Durakbasa'nin bu kitabi edebiyatcilarin, Halide Edib hayranlarinin ve Turk feminizminin gelisimini bir hayat hikayesinin kenarindan ogrenmek isteyenlerin dikkatlerini cekmesi gereken onemli bir kaynaktir.

Asuman Oz

Sosyal Bilimler Enstitusu

Turk Dili ve Edebiyati Bolumu

Erciyes Universitesi
COPYRIGHT 2003 Eastern Mediterranean University
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2003 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Oz, Asuman
Publication:Kadin/Woman 2000
Date:Dec 1, 2003
Words:1122
Previous Article:Woman's body as colony: Impossible Saints.
Next Article:Istanbul Kutuphanelerindeki Eski Harfli Turkce Kadin Dergileri Bibliyografyasi Uzerine.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters