Printer Friendly

Diolch am ysgrifennu hanes sy'n ddealladwy i'r dyn cyffredin; BARN.

Byline: Rhys Mwyn

Un o'r cwestiynau mawr o ran Hanes Cymru yw beth yn union ddigwyddodd i Owain Glyndwr yn ystod ei ddyddiau olaf, sef y blynyddoedd hynny yn arwain at fis Medi 1415 (pryd tybir iddo farw). Ac o hyn, mae dau gwestiwn mwy penodol yn codi, yn gyntaf lle treuliodd ei flynyddoedd olaf ac yn ail yn lle y'i claddwyd? Fel gyda'r brenin Arthur, mae'r 'dirgelwch' wedi atgyfnerthu'r 'chwedl' fod Owain Glyndwr rhywsut, rhyw ddydd, am atgyfodi o rhyw ogof neu'i gilydd a dod (ar ei geffyl gwyn) i'n hachub unwaith eto. Ffantasi llwyr Cenedlaetholwyr oedd wedi colli'r frwydr ond ddim am anobeithio - a hynny (hyd at heddiw) dros y canrifoedd ers 1415!

'' Mae'n pobl Llan-ond dim gwbl Efallai fod cenedl angen ei fytholeg a'i arwyr, a does dim dadl fod cenedl angen ei hanes (sydd wedi ei sgwennu o safbwynt y genedl yn hytrach na'r gorchfygwr) ond credaf hefyd fod cenedl angen hanes sydd yn seiliedig ar rhywbeth heblaw ffantasi.

Dyma groesawu felly llyfr rhagorol Gruffydd Aled Williams 'Dyddiau Olaf Glyndwr' sydd yn dod a'r holl dystiolaeth ynglyn a dyddiau olaf Glyndwr at eu gilydd o fewn un clawr.

Ond yn bwysicach byth, mae Gruffydd Aled Williams wedi pwyso a mesur gwerth y ffynonellau a dadansoddi yn ofalus unrhyw ganlyniadau y gallwn eu hawgrymu a pha rai y gallwn eu di-ystyrru yn llwyr. Un damcaniaeth sydd yn cael ei chwalu'n rhacs gan Williams yw'r ffantasi llwyr (fy ngeiriau i) fod y llun enwog hwnnw yng Nghwrt Llan-gain, Swydd Henffordd, yn ddarlun o John of Kent / Sion Cent / Owain Glyndwr.

Ru'n un o'r tri felly, y tebygrwydd yw mai Sain Sierom yw'r cymeriad yn y llun, gyda ei wisg cardinal, a fod y llun gan arlunydd o'r Iseldiroedd wedi ei beintio rhywbryd yn ystod diwedd y 15fed ganrif. Nonsens pur yw'r myth a'r dryswch (cyfleus) rhwng Kent / Caint a Glyndwr. Cofiwch mae'n denu pobl at Gwrt Llan-gain ond does dim sail o gwbl i'r peth.

Rhy garedig yn fy marn i, yw beirniadaeth Williams o'r rhaglen hynod anffodus honno ddarlledwyd ar S4C rhyw Fawrth 1af, yn honni eu bod wedi darganfod / ail-greu wyneb Glyndwr. Eto, nonsens pur a chamarweiniol - mae pobl yn dal i gredu fod rhyw gysylltiad rhwng y llun a Glyndwr, sydd ond yn cadarnhau pa mor bwerus yw rhywbeth ar y sgrin fach (neu mewn print).

Bu Williams yn rhoi sgwrs ym Mhrifysgol Bangor wythnos yn ol ac roedd yr ystafell yn orlawn o fyfyrwyr, academyddion canol oesoedd, beirdd, archaeolegwyr ac ambell un o'r cyfryngau. Profwyd fod Glyndwr yn dal i ddenu hyd yn oed os oedd yn anodd / amhosib profi lle yn union gafodd o ei gladdu.

denu at Gwrt gain does sail o i'r peth Yn iaith yr academyddion, 'cyflwyno papur' oedd Williams yn hytrach na "rhoi sgwrs" ac ofnais y byddai gwrando ar rhywun yn darllen am awr yn drech o ran dilyn pethau. I'r gwrthwyneb, fe siaradodd Williams yn hollol glir a phwyllog a hawdd oedd ei ddilyn ef a thrywydd y ddadl. Cyflwynwyd y dystiolaeth ddogfennol a'r lleoliadau dan sylw fel Monnington Straddle, Monnington-on-Wye, Croft Castle a Lawton's Hope ac os deallais yn iawn roedd lleoliadau fel Kimbolton yn cael ychydig mwy o bwyntiau positif na'r amlwg Gwrt Llangain a'i dwr a'i ystafell Glyndwr (ffug).

'' Yn ei gyflwyniad i'r 'papur' gan Williams, fe awgrymodd Huw Pryce o Brifysgol Bangor fod y llyfr Dyddiau Olaf Glyndwr yn astudiaeth academaidd werthfawr, a does dim modd anghytuno yn hyn o beth.

Ond lle mae Williams wedi llwyddo (a lle mae cymaint o'r byd academaidd wedi methu) yw ei fod o wedi sgwennu llyfr sydd yn ddealladwy i'r dyn cyffredin.

Darllenwch y llyfr achos mae Williams wedi cyflwyno'r dadleuon yn wrthrychol a mor ffeithiol gywir a sydd yn bosib ar hyn o bryd gyda'r gwaith ymchwil mae o wedi ei gynnal.

Dyddiau Olaf Glyndwr; Gruffydd Aled Williams, Y Lolfa, PS9.99

'' '' Mae'n denu pobl at Gwrt Llan-gain ond does dim sail o gwbl i'r peth
COPYRIGHT 2016 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2016 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:News; Teasers
Publication:Daily Post (Conwy, Wales)
Date:Feb 17, 2016
Words:661
Previous Article:MEPs 'won't rubber-stamp reforms' Cameron warned; PM FACING BATTLE TO KEEP EU DEAL ON TRACK.
Next Article:Profiad ysbrydol bron wrth weld y gromlech.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters