Printer Friendly

Dal i ddisgwyl y barbariaid.

Byline: Dylan Iorwerth

Mae wythnos yn amser hir mewn gwleidyddiaeth ond dydi 800 o flynyddoedd ddim. I raddau, mae'n dibynnu trwy ba ben i'r telisgop yr ydech chi'n dewis edrych ar bethau.

Y funud yma, mae'n anodd credu efallai mai rhyw droednodyn neu baragraff bach fydd stori Medi 11 yn llyfrau hanes y byd. Ar y llaw arall, mi allai fod yn ddigwyddiad trobwynt - fel llofruddiaeth yr Archddug yn Sarajevo a arweiniodd at y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fely mae heddiw, roedd yna hen hen hanes ynghlwm wrth y digwyddiad hwnnw hefyd ac mi gafodd un o rymoedd mawr y Gorllewin ei siglo i'w sail.

Mi roedd sbarc wedi'i danio a digonedd o wellt sych o gwmpas.

Roedd hynny, wrth gwrs, yn y dyddiau pan nad oedd y wlad yr yden ni'n ei galw yn "hen Iwgoslafia" ddim yn bod hyd yn oed. Ond roedd y gwrthdaro yr un peth ag yr oedd ganrifoedd ynghynt.

Dw i'n cofio darllen llyfr yn ail-greu digwyddiadau'r llofruddiaeth honno ar gornel stryd, wrth i gar yr Archddug yrru heibio. . .

digon tebyg a dweud y gwir i lofruddiaeth John F Kennedy yn ei gar yn Dallas.

Mae'r disgrifiadau diweddar o fudiad Osama bin Laden yn fy atgoffa fi mewn ambell ffordd o'r disgrifiadau yn y llyfr hwnnw o fudiad llechwraidd y Black Hand ac amserlen fanwl y cynllwyn yr un ffunud a dadansoddiadau manwl yr wythnosau diwetha' o gamre'r terfysgwyr.

Ac mae yna adleisiau eraill. . . George Bush, wedi'r cyfan oedd yn ddigon gwirion i ddefnyddio'r gair "croesgad" wrth ddisgrifio'r ymgyrch ddiweddara' yn erbyn terfysgwyr.

Ac mae yna fwy nag un gwleidydd a newyddiadurwr wedi son amy "Gorllewin gwar."

Rwan, efallai nad oedd Dubbya yn ymwybodol o hanes yr ymladd ffyrnig a fu yn y Canol Oesoedd rhwng y Cristnogion a'r Moslemiaid, ond roedd y gair, er hynny, yn drwm gan arwyddocad.

Mae'n od hefyd, fel y mae'r ddwy ochr yn defnyddio geiriau fel barbariaid i ddisgrifio'r ochr arall. Yn nyddiau ein sbinio a'n cyfathrebu electroneg, dyna un o'r enghreifftiau hyna' sy'n bod o bropaganda rhyfel.

Mae'n air sy'n ymddangos sawl tro yn llyfr ysbrydoledig yr hanesydd R R Davies, The First English Empire, golwg ar hanes gwledydd Prydain trwy delisgop gwahanol iawn i'r un oedd gynnon ni yn yr ysgol erstalwm.

Mae o'n ymwneud a'r ffordd y llwyddodd Lloegr i ddod yn feistr ar Brydain. . . er bod defnyddio enwau syml fel yna yn gwneud cam a'i ddadansoddiad.

Mae'n chwalu sawl darlun oedd gynnon ni o Gymru yn yr hen oesoedd ond mae hefyd yn adleisio'n rhyfedd heddiw.

I'r Saeson a'r Normaniaid, barbariaid oedd y Cymry a'r Gwyddelod ac Gaelod yn yr Alban.

O ran cyfraith a threfn, ffyrdd o ymladd, ffyrdd o fyw a, hyd yn oed, ffyrdd o fwyta, roedden ni'n hollol wahanol i'r genedl newydd a oedd wedi meistroli gwledydd Prydain ymhell cyn 1282.

Hyd yn oed cyn y goresgyniad go iawn, roedd dylanwad a chryfder yr economi a'r "byd" Seisnig eisoes wedi tynnu Cymru i mewn i'w gylchdro, yn union fel y mae masnach a diwylliant yr Unol Daleithiau yn gwneud hynny mewn llawer rhan o'r byd heddiw.

Ac roedd yna fydoedd o wahaniaeth rhwng natur cymdeithas Lloegr ac eiddo'r diwylliannau Celtaidd.

Ar un llaw, roedd yna batrymau di-batrwm, yn newid fel cymeriadau yn stori Taliesin, yn arwain yn naturiol at noson mewn tafarn ar ol gem rygbi ryngwladol; ar y llaw arall, roedd trefn a fyddai yn sicr o arwain yn y diwedd at ffurfiau cymdeithasol aruchel fel partion Tupperware.

Sail y drefn Seisnig honno oedd eiddo a masnach a doedden nhw ddim yn deall cymdeithas nad oedd wedi'i seilio ar hynny.

Trwy eu telisgop nhw, roedden ni'n wyllt a chreulon. . . a digon posib ein bod ni.

Ond fel y dywedodd rhywun rhywdro, r'yn ni yma o hyd.
COPYRIGHT 2001 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2001 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Columns
Publication:Western Mail (Cardiff, Wales)
Date:Oct 10, 2001
Words:626
Previous Article:An artist to her fingertips; Sally Spedding uses her feeling for place and local lore in her first novel.
Next Article:Target man changes; Westgate.

Terms of use | Copyright © 2017 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters