Printer Friendly

DIP SURUTME AGLARININ BENTIK MAKROFAUNA UZERINDEKI ETKILERI: MARMARA VE KARADENIZ'DEKI GUNCEL DURUM.

Oz

Trol ve algarna gibi dipte suruklenerek cekilen av araclari bentik ekosistem uzerinde yarattiklari fiziksel etki sebebiyle, infaunal ve epifaunal canli komunitelerin azalmasina veya tumuyle olumune sebep olmaktadirlar. Bu nedenle surutme aglarinin kazima etkisine surekli olarak maruz kalan balikcilik alanlarinda faunal birliklerin tur cesitliligi acisindan degistigi bilinmektedir. Bu calisma, Karadeniz ve Marmara Denizi'nde baslica kullanilan dip surukleme aglarindan dip trolu ve algarnalarin bentik ekosistem uzerine olan etkileri ve bu etkilerin azaltilmasina yonelik yapilan calismalari icermektedir. Karadeniz'de barbunya ve mezgit gibi hedef demersal baliklarin avciliginda kullanilan dip trol aglarinda isletim hatalarindan ve ag goz acikliginin yetersizliginden oturu iskarta av oranlari sirasiyla %25 ve %42'lere kadar ulasmaktadir. Buna karsin dip trol aglarinin torba kisminda 40 mm kare gozlu ag kullanimi, bu hedef turlerin boy seciciligini arttirdigi gibi, iskarta oranlarinin da azaltilmasina olumlu katkilar saglamistir. Diger taraftan yine Karadeniz'deki yakin kiyi bentiginde; deniz salyangozu avciliginda kullanilan geleneksel algarnanin ayak aksaminin kizak ile degistirilmesi ve ayaklar arasindaki celik halatin kaldirilmasi, Marmara denizinde ise karides algarnalarinda izgara panel kullanimi, hedef disi av oranini %50 oraninda dusurmustur.

Abstract

THE IMPACT OF TOWING GEARS ON THE BENTHIC MAKROFAUNA: CURRENT STATUS FOR BLACK SEA AND THE SEA OF MARMARA

The physical disturbance caused by towing gears effect the benthic ecosystem by reducing or changing the abundance and distribution patterns of both infaunal and epifaunal communities. It is known that the biodiversity in faunal assemblages alters within habitats under a continuous scraping effect of the towing gears such as bottom and beam trawls. This study includes the experimental surveys to determine and minimise the impact of towing gears on benthic ecosystem that are still in use in Black Sea and the Sea of Marmara. The discard rates in red mullet and whiting reach, Average 17 % and 40% respectively of total catch, depending on misusage and insufficient selectivity of mesh size in bottom trawls those operating in demersal fishery. However, the results showed that the use of bottom trawl nets with 40 mm square mesh increased the length selectivity for target species; whiting and red mullet and also reduced the rate of discard and bycatch. On the other hand, the modifications such as sledges instead of the traditional shoes and the removal of the steel rope in beam trawls used in sea snail fishery in nearshore Black Sea coasts and the use of grid panels in beam trawls used in the Sea of Marmara provided a 50% reduction in amount of bycatch.

Keywords:

Black Sea Sea of Marmara Bottom trawl Beam trawl Benthic macrofauna Reduction of discard

GIRIS

Bentik ekosistemler deniz ekosistemlerinin devamliliginda hayati bir role sahiptir. Deniz zemininde yasayan bentik ve bento-pelajik organizmalar, bentikteki besin aginin olusumunda onemli rol oynamaktadirlar. Bu canlilar, pelajikteki birincil uretimi destekleyen besin elementlerinin resuspansiyonu ve organik maddenin depolanmasinda anahtar konuma sahiptirler (Thrush vd, 2006). Kiyi alanlarinda kullanilan dip trolu, algarna gibi dip surukleme av araclari deniz ekosistemlerine, ozellikle de bentik ekosistemler uzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir. Bentik zemine kuvvetli bir sekilde temas eden bu av araclari; deniz zemininde yasamsal oneme sahip canlilar uzerinde ciddi zararlara neden olmaktadirlar (Halpern vd., 2008; Jackson vd., 2001). Bentikte yasayan uzun omurlu turlerden (kalkan, kirlangic, fener, vatoz), hizli buyuyen kisa omurlu turlere (tekir, seffaf dil baliklari, karides, kalamar, deniz cayirlari, poliketler gibi) kadar bircok kayip tur bu durumu kanitlamaktadir (Frid ve Hall, 1999). Ayrica bu tip balikcilik faaliyetinin, mercan yataklari, sunger topluluklari, midye yataklari gibi biyomekanik turler uzerinde de buyuk bir yikici etkiye sahip oldugu bildirilmektedir (Duineveld vd., 2007).

Balikciligin olumsuz etkisini sadece turler acisindan degil, tum ekosistem bilesenlerini dikkate alarak degerlendiren 'Ekosistem Temelli Balikcilik Yonetimi' anlayisini Avustralya, Yeni Zelanda, Guney Afrika Cumhuriyeti ve Norvec gibi ulkeler uygulamaya calisirken, Avrupa Birligi (AB) de ayni anlayisi benimseyerek hayata gecirmek icin caba sarf etmektedir (Jennings ve Rice, 2011; Rice, 2011). AB bunun icin 2008'de "Deniz Stratejileri Cerceve Direktifi (MSFD: Directive 2008/56/EC of the European Parliament and of the Council of 17 June 2008)" bir yonerge hazirlamistir. Bu yonerge ile bentik ekosistemin yonetimine yonelik olarak; deniz dibindeki yasamin butunlugu, besin agi ve biyolojik cesitliligin surdurebilirligi icin bir seri 'iyi cevresel durum gostergeleri'ne ihtiyac oldugu vurgulanmaktadir.

Dip surukleme aglari yapisi geregi butun deniz alanlarinda genis bir bolgeyi, ozellikle hassas kiyi alanlarini etkisi altina almaktadir. Bu etki, teknolojik yeniliklerdeki gelisime paralel bir sekilde artis gostermistir. Teknolojik gelismeler, oncelikle av aracinda kullanilan daha dayanikli ve ucuz materyallerin (zincir yakada, halatlarda, aglarda kullanilan materyal) uretilmesi, daha sonra motor gucu ve av araci buyuklugunun artmasi, ardindan mevcut filodaki gemilerin sayisindaki artis ile devam etmistir. Son olarak da, GPS ve Echo-sounder gibi teknolojik gelismeler, baslangicta daha sinirli olan trol sahalarinin genislemesine ve kullanilmayan yeni alanlarin acilmasina yol acmistir (Rijnsdorp vd., 1998; Pitcher vd., 2000; Roberts 2007). Bu gelismeye Turkiye denizleri acisindan en karakteristik ornek olarak Marmara Denizinde 1970'li yillarin basinda karides algarnalarinin (Zengin vd, 2004), daha sonraki on yillik surecte; 1980'li yillarin basinda da Samsun kita sahanliginda baslayan deniz salyangozu avciliginda algarnalarin kullanilmasi verilebilir (Gumus ve Zengin, 2011). Her iki denizimizdeki yakin kiyi sularindaki bu yogun av baskisi, bentik habitat ve makrofaunanin kacinilmaz olarak zarar gormesine sebep olmustur (Zengin vd., 2004; Zengin vd., 2011). Bu tahribatin baslica iki nedeni bulunmaktadir. Asiri av baskisi ve yasa disi avcilik faaliyetleri ile birlikte ticari stoklar azalirken, diger taraftan hassas kiyi alanlarindaki biyocesitlilik de zarara ugramistir.

Dip Surukleme Aglarinin Operasyonel Etkileri

Basta Karadeniz olmak uzere Turkiye denizlerinde kullanilan dip trol aglarinin kursun yakasinin donamsal ozellikleri ve kullanilan materyalin icerigi bentik substrat uzerinde onemli derecede rol oynamaktadir (Sekil 1). Karadeniz'de kullanilan kursun yaka donamlari, zemin yapisina gore yapisal farkliliklar gostermektedir. Dip trol aglarinda zemin yaka genelde farkli kalinliklardaki ([??] 30-32), polipropilen (PP) halat uzerine bir veya iki sira zincir donatilmasi ile yapilmaktadir. Av aracinin buyuklugune gore toplam 100-150 kg agirliginda; agin agiz veya alt model bolumunde 2 sira halinde geri kalan bolumde tek sira olmak uzere 10-12'lik bakla zincir agirlik kullanilmaktadir. Balikcilar tasarladiklari bu tip donamla son yillardaki kirlenmelerden dolayi zeminden daha az cop materyali aldiklarini belirtmektedirler (Samsun'lu trol balikcisi M. Malkoc-kisisel gorusme, Agustos, 2014). Oysa ki dip trol aglari, yapisal ozelligi nedeniyle bentik ekosistemde substratin suruklenmesine ve infaunanin (substrata gomulu yasayan canlilar) zarar gormesine sebep olmaktadir (Valdemersan vd., 2007; Hiddink vd., 2008; Hintzen vd., 2010).

Gereginden fazla agirlik kullanimi ve yanlis donatilan kursun yaka halati, zemine daha fazla batarak agin suruklenisini engellemektedir. Bu durumda olasi uc negatif etki ortaya cikmaktadir. Bunlar (1) verimli avcilik yapilamamasi (operasyonel ve yakit tuketimi acisindan), (2) denizde etkin avcilik suresinin azalmasi, (3) substrata verilen biyolojik ve fiziksel zararlardir. Trol torbasinin yaklasik 1.5-2 saatlik operasyon suresince dolmasi ve suruklenerek yol almasi sonucunda zeminde fiziksel ve biyolojik tahribat olusabilmektedir. Bolgede trol kapi boylari (1.2-2 m) yuksekliklerinin (0.8-1) yaklasik iki kati olup, 50-150 kg agirliginda demir, ahsap veya her ikisinin kombinasyonu ile olusan geleneksel dikdortgen trol kapilaridir (Sekil 2) (Kaykac vd., 2014). Dip trol kapilari, yapilari geregi dogrudan kumlu-camurlu yumusak zeminleri kazimakta ve agir tahribatlar vermekte, toplam ag direncinin yaklasik %20-30'unu olusturabilmektedir (Duzbastilar vd., 2003; Aydin ve Duzbatsilar, 2011).

Avrupa denizlerinde, trol avciligina acik alanlarda yapilan arastirmalarda, uzun yillar boyunca dip surukleme aglarinin etkisine maruz kalan bentik habitatlarin biyolojik ve sediment yapisinin degistigi, uretkenligini kaybettigi ve collestigi tespit edilmistir (Roberts 2007; Pitcher vd., 2000; Tillin vd., 2006). Bundan baska, gerek dip trol aglari gerekse de kirisli troller (Turkiye denizleri icin algarna aglari) ile yapilan avcilikta dip baliklari ve omurgasiz faunasi acisindan yuksek seviyede hedef disi (bycatch) ve iskarta (discard) av tespit edilmistir. Karadeniz'de barbunya ve mezgit gibi dip trol avciliginda hedef turlerin iskarta av oranlari %17'lerden %50'lere kadar ulasmaktadir (Zengin vd, 2014a).

AB-FP7 Bilimsel Cerceve Programlari kapsaminda Avrupa Denizlerinde dip surukleme aglarinin bentik ekosistem uzerinde yapmis oldugu negatif etkiler belirleyerek, ayni zamanda bu etkiyi azaltmaya yonelik, balikcinin da benimseyebilecegi yeni ya da mevcut av araclarinin modifikasyonlarina yonelik arastirma programlari baslatilmistir (Hiddink vd, 2007; Hiddink vd, 2008; Rijnsdorp vd, 1998; Hinz vd, 2009; Jennings ve Rice, 2011). BENTHIS (Balikciligin Bentik Ekosistem Uzerine Etkileri) adli cok-disiplinli arastirma projesinin asil amaci; avciliga acik alanlarda, bentik ekosistem uzerindeki balikcilik etkisini azaltabilecek teknolojik yenilikleri uygulamaya koymaktir. Bu sekilde dolayli da olsa balikcilarin sosyo-ekonomik yasantisi uzerinde ve balikcilik yonetiminde olasi pozitif etkiler saglanmasi hedeflenmektedir. Bu calismalar ile asagidaki sorulara yanit aranmaktadir (1) Hangi tip bentik ekosistemler ve habitatlar balikcilik etkilerine karsi daha hassastir? (2) Hangi tur av araci bentik ekosistem uzerinde daha buyuk etkiye sahiptir? (3) Dogal yolla veya balikcilikla meydana gelen bozulmalar birbiri ile karsilastirildiginda, etki dereceleri nedir? (4) Balikciliktan kaynaklanan bu negatif etkiyi olumlu yone cevirebilecek secenekler var midir ve bu yontemler etkili bir balikcilik yonetimi icin nasil kullanilabilir? (5) Bu negatif etkiyi ortadan kaldirabilmek icin bilim adamlari ve balikcilik endustrisi, yeni teknolojileri ve yenilikci yonetim yaklasimlarini nasil birlikte basarabilir? (6) Bentik sistemdeki negatif etkiyi azaltmak icin onerilen yonetim senaryolarinin sosyoekonomik etkileri nedir?

Dip Trol Aglarinin Hedef Disi Av Uzerine Etkileri

Karadeniz trol balikciliginin merkezini olusturan Samsun av filosunun 1980'den itibaren gelisme gostermesi ve cogunlukla balikcilik kurallarina uyulmadan yapilan avcilik; 1990'li yillarin sonuna gelindiginde demersal stoklar acisindan artik av kapasitesini kaldiramayacak duzeye ulasmis ve 2000'li yillarin sonunda da cokme seviyesine gelmistir (Gumus ve Zengin, 2011). Bolgedeki trol av filosunun bazi teknik ve operasyonel ozellikleri Tablo 1'de ozetlenmistir. Bir ticari trol teknesi gunde yaklasik 12 ile 14 saat arasinda denizde kalmaktadir. Bu surede yaklasik 5-6 operasyon gerceklesmekte, her bir operasyon yaklasik 1,5 saat surmektedir. Dip trol aglarinin yasal torba ag goz acikligi minimum 40 mm olmasina karsin, bazi balikcilar daha fazla av elde etmek icin secici olmayan aglari tercih etmektedir. Bu durum kucuk bireylerin avlanmasina ve iskarta av oraninin artmasina neden olmaktadir. Dip trol aglariyla baslica mezgit (Merlangius merlangus), barbunya (Mullus barbatus) ayni zamanda kalkan (Scophthalmus maximus) gibi demersal baliklarin yanisira henuz eseysel olgunluk boyuna ulasmamis kucuk boydaki luferler (Pomatomus saltatrix), istavrit (Trachurus mediterraneus) ve tirsi (Alosa sp.) gibi pelajik baliklar da ikincil hedef tur olarak avlanmaktadir (Sekil 3). Trol ag goz acikligi kalkan icin uygun olmasa da aga giren kalkanlar pazara sunulmaktadir (Zengin vd., 2011).

Iskarta Av Oranlari

Zengin vd (2014a) tarafindan; 2005-2013 yillari arasinda, Samsun kita sahanliginda dip trolu tekneleri ile gerceklestirilen izleme sorveylerinde, iki hedef tur; mezgit ve barbunyanin pazar boyunun altindaki bireyler (iskarta av) ile birlikte avlanan ve guverteye alinan hedef disi (bycatch) diger turlerin de av oranlari tespit edilmistir. Her iki turun 2005/06 ile 2012/13 av sezonlarina iliskin son sekiz yila ait iskarta av oranlari sekil 3'de gosterilmistir. Elde edilen bulgulara gore her iki tur icin de pazar boyunun altinda, ekonomik degeri olmayan iskarta av oranlari oldukca yuksek bulunmustur.

Diger taraftan ayni donemler icin hedef turler olan mezgit ve barbunyanin disinda toplam 49 farkli demersal, bentik ve bentopelajik turun trol aglari ile yakalandigi tespit edilmistir. Bu organizmalarin dahil olduklari taksonomik gruplar ve tur sayilari soyledir; kemikli baliklar 27, kikirdakli baliklar 6, kabuklular 6, yumusakcalar 6, derisi dikenliler 2 ve tunikatlar 2 tur. Yildiz vd. (2013) tarafindan Turkiye'nin Bati Karadeniz littoralinde (Sile-Sakarya arasindaki bolge) trol avciligina acik alanlarda, mesleki trol balikcilarina ait tekneler ile guverteye alinan av kompozisyonunun belirlenmesine yonelik gerceklestirilen arastirmada; hedef turler barbunya ve mezgitin yanisira 34 ayri turun de trol aglarina girdigi tespit edilmistir. Hedef disi avlanan bu turlere iliskin taksonomik gruplar ve tur sayilari; kemikli baliklar 25, kabuklular 4, kikirdakli baliklar 2, derisi dikenliler 2 tur ve yumusakcalar grubundan 1 turdur. Kemikli baliklar icerisinde diger baskin turler tirsi (Alosa immaculata), komurcu kaya baligi (Gobius niger), noktali kaya baligi (Neogobius melanostomus) ve iskorpit (Scorpaena porcus)'dir. Ayni bolgede; bu kez Sakarya nehrinin etkisi altindaki dip trolune acik Karasu kita sahanliginda Ceylan vd (2014) tarafindan, toplam 26 tur icinde hedef turleri olusturan mezgit ve barbunyanin da birlikte avlandigi rapor edilmistir. Bu turlerin ait oldugu taksonomik gruplar ve her bir gruptaki tur sayisi; kemikli baliklar 22, kikirdakli baliklar 3, kabuklular 2 ve yumusakcalar 2 turdur.

Ardisik yillarda; Karadeniz'in en onemli trol alanlarini olusturan bu her iki kita sahanliginda gerceklestirilen bu uc ayri arastirmada bentik ve bentopelajik makrofauna icin en karakteristik turler yengec (Liocarcinus depurator) ve noktali kaya baligi (Neogobius melanostomus) olarak gozlenmistir (Sekil 4). Noktali kaya baligi erginleri kucuk kabuklular ve diger bazi epifaunal turler icin avci konumunda iken, yavrulari daha buyuk karnivor balik turlerinin (ozellikle kalkan) avini olusturmaktadir. Karadeniz'in guney kiyi bentigi boyunca yaygin olan bu tur, epifaunistik ve bentopelajik turler arasindaki besin zincirinde onemli bir yer bulmaktadir (Knudsen vd. 2010).

Karadeniz littoralinde bentik besin agi buyuk olcude, en ust seviyede yer alan buyuk avcilar (kikirdakli baliklar; Squalus acanthias, Raja clavata ve kalkan; Scophthalmus maximus) aleyhine bozulmustur. Bu turlerin bollugunda ciddi miktarda dususler gerceklesmistir. Bolgede asiri av baskisi ve yuksek iskarta oranina bagli olarak demersal turlerin bollugunda azalma, buna mukabil deniz tabanina coken iskarta uzerinden beslenen lescil kabuklularin (bu bolgede ozellikle Liocarcinus depurator) nisbi bollugunda artis gozlenmistir. Karadeniz kiyi bentiginde Rapana venosa besin agindaki avci turler acisindan en baskin durumdadir. Bunun disinda epifaunanin en yaygin olarak gorulen elemani avci-lescil beslenme stratejisine sahip L. depurator olarak tespit edilmistir (Zengin vd., 2014c). Ileri duzeydeki avcilik baskisi sonucunda henuz eseysel olgunluga ulasmamis yavru baliklarin olumu ekonomik oneme sahip balik stoklarinin azalmasina sebep olmaktadir. Iskarta av icindeki barbunya bireylerin yas dagilimi 0 ve 1 yas gruplarindan, mezgitte ise 0, 1 ve 2 yas gruplarindan meydana gelmektedir. Bu sonuclara gore, Karadeniz'deki trol balikciligi cogunlukla balikcilik yonetimi kurallarina gore yapilmamaktadir. Karadeniz littoralinin baskin balik turu mezgit ve ticari degeri yuksek barbunyanin avciliginda uzun sureli operasyonlar ve yetersiz ag gozu acikligi populasyon uzerinde en buyuk baskiyi olusturmaktadir. Goz acikligi uygulamalarinin pratikte bir onemi yoktur. Illegal/kuralsiz ve asiri avcilik, ureme olgunluguna ulasmamis daha kucuk bireylerin avlanmasina sebep olmaktadir. Her iki tur icin de agirlikca iskarta av oranlari karaya cikarilan ava gore dusuk olmasina karsin, birey sayisi/yas grubu acisindan degerlendirildiginde oran cok daha yuksektir (Zengin vd, 2014a). Bu durum onemli biyoekonomik kayba neden olmaktadir.

Mezgit ve barbunya avina iliskin elde edilen sonuclara gore Karadeniz'deki trol balikciliginda hedef ve iskarta avi belirleyen etmenleri su sekilde siralamak mumkundur. (1) populasyonda yillara bagli dalgalanmalar; anac stogun durumu ve stoga yeni katilim basarisi, (2) avcilik sezonu (guz, kis, bahar donemleri), (3) av derinligi, (4) avciliga kapali ve acik alanlar, (5) dogru/ideal kapali av zamani, (6) ag tasarimi ve secici goz acikligi uygulamalari, (7) operasyon suresi ve (8) pazar etkileri (arz-talep iliskileri).

Iskarta Av Miktarinin Azaltilmasi

Karadeniz'deki dip trol avciliginda kulanilan torbalardaki ag seciciligi uzerine yurutulen calismalar oldukca sinirlidir (Zengin vd, 1997; Aydin vd, 1998; Zengin ve Duzgunes, 1999; Ozdemir vd, 2012). Buna karsin son yillarda Karadeniz'de trol avciligindaki iskarta av sorunun cozmek; ticari trol balikciligi'nda meydana gelen bu yuksek iskarta av oranlarini dusurmek icin dip trol aglarinin torba goz acikliklari ve sekli uzerine bir seri deneysel secicilik calismalari yurutulmustur (Zengin vd., 2016a). Bu calismalarda; su urunleri avciligini duzenleyen tebligde halen yasal olarak onerilen ve balikcilar tarafindan kullanilan 40 mm baklava gozlu trol torbasindan baska, uc farkli alternatif trol torbasi (farkli ag goz buyuklugunde kare-36S/40S ve 40 mm dondurulmus trol torbasi-40T90) karsilastirilmistir. Barbunya icin 11.3 cm ve mezgit icin 14 cm'lik ilk ureme boylari baz alindiginda (Ismen, 1995; Genc, 2000) en iyi secicilik performansi 40S ve T90 trol torbalarindan elde edilmistir (Sekil 5). Ozellikle trol balikcilari tarafindan kullanilan 40 mm'lik baklava goz acikligi, daha dusuk pazar degerine sahip bireylerin avciligina yol acmaktadir. Kare gozlu agdan tasarlanan trol torbasi, her iki turun seciligine olumlu katki saglayarak bu turlerin populasyonlarinin korunmasinda daha etkin rol oynamaktadir. Bircok arastirmaci tarafindan vurgulandigi gibi (Ordines vd., 2006; Sala vd., 2008; Duzbastilar vd., 2010a,b), secicilik arastirma sonuclari acisindan trol torbasindan kacan bireylerin yasama oranlarinin bilinmesi cok onemlidir. Bu nedenle dip surutme aglarinda secicilik arastirmalari, aglarin su altindaki davranislarinin gozlemlenmesi ve hayatta kalma oranlarinin belirlenmesine yonelik calismalarin desteklenmesi gerekmektedir.

Algarna Aglarinin Bentik Ekosistem Uzerindeki Etkileri

Karadeniz'de deniz salyangozu avciliginda hedef disi avin durumu

Yakin kiyi bentiginde yayilim gosteren deniz salyangozu (Rapana venosa) avciliginda kullanilan algarna (beam trol) aglari ayni zamanda hassas yakin kiyi bentiginde dagilim gosteren diger makrofauna uzerinde de yikici bir etkiye sahiptir. Bu etki iki sekilde ortaya cikmaktadir. Ilki av araci tarafindan operasyon sirasinda bentik substrat uzerinde meydana gelen mekanik/fiziki tahribat, digeri ise ozellikle aga giren yassi balik grubuna ait kalkan, pisi, dil baliklarinin yavru ve genc bireyleri uzerinde olusan av baskisidir (Kaykac vd., 2014). Karadeniz kiyisi boyunca, boy dagilimlari 6 ile 15 m arasinda degisen toplam balikci teknesi ile ozellikle turun ureme donemini olusturan ve populasyonun kiyi sularina goc ettigi Haziran-Temmuz aylarinda yogun bir deniz salyangozu avciligi yapilmaktadir (Tablo 1). Bu teknelerin bir kismi ruhsatsiz calismaktadir. Halbuki bu donem ayni zamanda Karadeniz'de bircok demersal balik turunun kiyi bolgelerine yaklastigi ureme donemidir. Diger taraftan, tebligde 1 Mayis-30 Agustos tarihleri arasinda algarna ile deniz salyangozu avciligi yasaktir. Birden fazla aga izin verilmemesine karsin, genel olarak 7 m'den daha buyuk teknelerde cift algarna ile gece-gunduz avcilik yapilmaktadir. Av sezonu boyunca Samsun Self Bolgesi icin aktif balikcilik gun sayisi ortalama 115 gundur (Zengin, 2014b).

Deniz salyangozu, genel olarak yakin kiyi sularini tercih etmekte ve tum yasamini bentik subsrat icerisinde gecirmektedir. Uremesi Haziran-Temmuz doneminde en yuksek sikliga ulasmaktadir (Saglam vd., 2009). Ticari balikcilar, av yasagi olmasina karsin, birim cabadaki avin yuksek oldugu bu donemi tercih etmektedir. Deniz salyangoz balikcilari avcilik faaliyetlerini cogunlukla kis haric diger mevsimlerde, genel olarak kiyidan itibaren maksimum 30 m derinliklere kadar olan sig sularda gerceklestirmektedirler. Yaz avciliginda genel olarak av derinligi 10-15 m'lerde en yuksek seviyeye ulasmaktadir (Sekil 6). Bu derinlik konturu ayni zamanda Guney Karadeniz litoralinin hassas yakin kiyi sularini olusturmaktadir (Zengin, 2014b).

Deniz salyangoz avciliginda kullanilan algarnalarin (beam troller) ayak/pabuc kisimlari operasyon sirasinda substrat uzerinde fiziksel tahribata sebebiyet vermektedir (Sekil 7). Ayrica agin agiz kismindaki celik tel ve zincir yaka da, operasyon sirasinda substrat icerisinde gomulu olarak yasayan salyangoz bireylerini kaziyarak zemin uzerine cikartirken, hedef disi diger makrofaunanin da (kemikli ve kemiksiz bircok canli grubu) aga girerek olumune yol acmaktadir (Kaykac vd., 2014).

Karadeniz kiyisi boyunca karaya cikarilan deniz salyangozu avini %42'si Samsun Self Bolgesindeki kiyi balikcilari tarafindan saglanmaktadir. Bu avin tamami algarna ile avlanmaktadir. Bati Karadeniz lokalitelerinde (Sinop ve daha batisindaki balikci yerlesimleri) daha cok dalarak avlanma (nargile sistemi) yaygindir. Buna karsin Dogu Karadeniz kiyilarinda (Fatsa, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize) yil boyunca avcilik faaliyetleri devam etmesine karsin, av verimi diger bolgelere gore daha dusuktur (Knudsen vd, 2010). Samsun self bolgesi, bentik ekosistem acisindan daha genis alana sahip olmasi ve deniz salyangozu/algarna avciligi acisindan daha fazla yipratildigi icin algarna aglarindaki hedef disi av miktarini belirlemeye yonelik calismalar bu bolgede yurutulmustur (Sekil 8).

Ticari tekneler ile aylik olarak yurutulen arastirmalarda, en yuksek avcilik olumlerinin yaz doneminde meydana geldigi tespit edilmistir (Zengin vd, 2014b). Algarna av baskisi bu donemde en yuksek seviyededir ve demersal ve bento-pelajikteki genc-yavru populasyon bu donemde yakin kiyilardaki beslenme alanlarina goc etmektedir (Zengin vd, 2016b). Avciligin en yuksek seviyede gerceklestigi yaz doneminde guverteye alinan toplam av icerisinde hedef disi av gruplarinin sayisal olarak oransal dagilimi %29.7 olarak tespit edilmistir. Bu sonuc, kiyisal bolgeler icin uygulanan akilci balikcilik yonetimi -ozellikle biyolojik cesitlilikicin cozulmesi gereken onemli bir problemdir. Bu donemde hedef avin yanisira guverteye alinan agda toplam 33 farkli tur tanimlanmistir. Baslica dort farkli taksonomik gruba ait olan bu turlerin %25.7'sini yumusakca (9 tur), %3.5'ni kabuklular (7 tur), %0.2'sini baliklar (16 tur) (daha cok yavru bireyler) ve %0.3'nu tunikatlar (1 tur) olusturmaktadir (Sekil 9).

Derin Su Pembe Karidesi Avciliginda Hedef Disi Avin Azaltilmasina Yonelik Cabalar

Samsun Self Bolgesinde ve Karadeniz'in diger alt bolgelerinde 1980'lerden itibaren kullanilmaya baslayan ve tasarimi yillar icerisinde mesleki balikcilar tarafindan giderek gelistirilen 'geleneksel algarna aglari' nin bentik habitat uzerinde yapmis oldugu biyoekolojik etkinin hangi oranda azaltilabilecegi konusunda bir seri deneysel calisma yurutulmustur (Zengin vd, 2014b). Bu kapsamda geleneksel algarna agi uzerinde baslica iki farkli degisiklik yapilmistir. Bunlardan ilki, geleneksel algarna agindaki ayak/pabuc kisimlarinin substrat uzerinde olusturdugu mekaniksel tasinimi/kazinmayi azaltmak icin 'kizak sistemi' tasarlanmistir. Digeri ise yine algarna aginin agiz kisminda, zemindeki substrati kazimaya yarayan 'celik tel' uzerinde degisiklikler yapilmistir. Celik tel icin iki farkli modifikasyon uygulanmistir. Bunlar; (1) Celik telin zemine olan nufuzunu en aza indirmek icin kizaklar uzerine sifir derinlikte baglanmistir. (2) Celik tel tumuyle kaldirilmistir (Sekil 10). Bu sekilde, iki av araci hedef av (salyangoz) verimi ve hedefdisi av miktari acisindan karsilastirilmistir.

Elde edilen sonuclara gore celik telsiz modifiye algarna, hedef disi avi olusturan taksonomik gruplar acisindan yaklasik %50'lere varan oranda bir dusus saglanmistir (Sekil 11). Bu azaltici etki yakin kiyi ekosistemini beslenme alani olarak kullanan ozellikle yassi baliklar ve diger turlere ait yavru bireyler acisindan hayati oneme sahiptir (Rijnsdorp, ve Vingerhoed, 2001. Knudsen vd, 2010).

Marmara Denizi 'nde Derin Su Pembe Karidesi Avciliginda Hedef Disi Avin Durumu

Derin su pembe karidesi (Parapenaeus longirostris) stoklari Marmara'daki bentik organizmalar icerisindeki en onemli ticari kaynaklarin basinda yer almaktadir. 1970'li yillarin oncesinde bu turun avciligi geleneksel av araclari (kiyi manyati ve dip trol aglari) ile yapilmaktaydi ve yeterince verim elde edilemiyordu. Birim cabadaki av miktarini arttirmak amaci ile 1970'li yillarin basinda ilk olarak algarna aglari ile avciligi baslatilmis ve buradan tum Marmara'ya yayilmistir. Ilk yillarda tek algarna kullanimi yaygin iken, 1990'li yillarin basindan itibaren ticari degerinin de artmasi ile birden fazla agin kullanilmasi (2 ile 5 arasinda degisen) yayginlasmistir (Sekil 12) (Zengin vd., 2004). 1990'li yillarin basindan itibaren ise balikcilar gerek daha fazla av elde edebilmek, gerekse de; daha cok 100-200 m arasindaki derinliklerde dagilim gosteren karides stoklarini kolay avlayabilmek icin yogun olarak dip trol aglarini kullanmislardir. Marmara denizinde demersal balik stoklarinin korunmasi amaci ile 1970'li yillarin basindan itibaren dip trolu avciligina getirilen yasaga karsin idari, hukuki ve alt yapi yetersizlikleri sebebi ile etkin bir kontrol mekanizmasinin isletilemeyisi, balikcilarin trol avciligini israrli bir sekilde surdurmelerinin en onemli nedenlerinden birini olusturmustur. Bunda karides ile ayni ortami paylasan diger ticari dip canlilarinin (baslica Merluccius merliccius, Trigle lucerna, Solea vulgaris, Pomatomus saltatrix, Lophius piscatorius, Loligo vulgaris, Sepia offinciali, Octopus vulgaris gibi turler) birlikte ve ek bir caba harcamadan avlanabilme kolayligi da diger bir onemli neden olarak ortaya cikmistir. Bugun Marmara denizindeki karides balikci filosuna ait teknelerin %54'ni trol tekneleri olusturmaktadir (Zengin vd, 2004). Bu surecte guney ve kuzey Marmara'da balikcilik acisindan onemli Canakkale-Kemerkoy, Erdek-Cakil, Karsiyaka, Mudanya, Gemlik, Istanbul-Tuzla, Tekirdag-Merkez, Sarkoy gibi balikcilik merkezlerinde yogun olarak surdurulen karides avciligi, asiri av baskisina ve buyuk olcude bentik habitatin da bozulmasina neden olmustur. Illegal trol avciliginin en onemli gostergesi Marmara denizinde dip trol avciligi yasak olmasina karsin son 20 yil icerisinde illegal dip trol avciligina uygulanan cezalarin orani tum diger av araclarina gore %37 ile en yuksek oranda tespit edilmistir (Zengin ve Dagtekin, 2013). Bu olumsuzluklardan derin su pembe karides ile ayni ortami paylasan demersal ve bentik canlilar buyuk oranda etkilenmistir (Zengin vd., 2004).

Zengin ve Akyol (2009) tarafindan Marmara Denizinde illegal dip trol aglari, derin su manyati ve algarna gibi geleneksel surutme aglari ile derin su pembe karidesi avlayan ticari balikci tekneleri ile gerceklestirilen sorveylerde toplam 10 taksonomik gruba ait 119 farkli tur yakalanmistir. Bu taksonomik gruplar; Kemikli baliklar (42 tur), Kikirdakli baliklar (8 tur), Yumusakcalar (18), Kabuklular (17), Derisi dikenliler (13), Kurtcuklar (7), Kafadan bacaklilar (6), Anthozoa'lar (6 tur), Sungerler (1 tur) ve Ascid'lerdir (1 tur). Hedef disi avin 28 turunu ticari oneme sahip, 81 turunu ticari degeri olmayan ve 10 adetini de tehlike altindaki turler olusturmaktadir (Sekil 13). Hedef disi avi olusturan turlerin, av araclarina gore sayica ve agirlikca birim cabadaki av miktarlari Tablo 2'de gosterilmistir.

Karides Avciliginda Hedef Disi Avin Azaltilmasina Yonelik Cabalar

Marmara denizinde, karides avciliginda kullanilan algarnalarda hedef disi avin azaltilmasi icin ag uzerine kemikli baliklarin kacisini saglayan pencere izgarali-ag panel monte edilmistir. Gerceklestirilen deneysel sorveylerde; geleneksel ag ile modifiye agin hedef ve hedef disi av verimleri karsilastirilmistir (Zengin ve Dincer, 2006). Bu calisma Kuzey Marmara'yi temsilen Istanbul-Yesilkoy, Tekirdag-Kumbag-Barbaros; Guney Marmara'yi temsilen ise Erdek-Cakilkoy ve Gemlik korfezlerindeki istasyonlarda gerceklestirilmistir (Sekil 14). Bu arastirmada kullanilan panel tasarimi; orijinali Isaksen vd (1992) tarafindan gelistirilmis olan ve karides trollerindeki hedeflenmeyen avi azaltmaya yonelik olarak gerceklestirilen secici/izgarali panel agdan yararlanilarak gelistirilmistir (Sekil 15). Ayrica modifiye karides algarna aginin torba kisminda seciciligi arttirmak icin, 28 mm prizma ve kare gozlu torbalar kullanilarak karides icin ilk yakalama boylari belirlenmistir (Zengin ve Tosunoglu, 2006).

Bu calismalardan elde edilen sonuclara gore modifiye karides algarna aginin geleneksel algarna agina gore hedef disi av miktarini azaltma oranlari sayica ve agirlikca sirasiyla; Kemikli baliklar icin %48.4 ve %59.1, Kikirdakli baliklar icin %50 ve %99.7, Kabuklular icin %43.2 ve %28.6, Kafadan bacaklilar icin %40 ve %38.3 ve Derisi dikenliler icin %32 ve %44.5 bulunmustur. Genel olarak karsilastirildiginda ise modifiye algarna aginin geleneksel algarna agina gore sayica hedef disi avi azaltma orani %50.6 olarak tespit edilmistir (Sekil 16). Hedef disi avi olusturan turlerin modifiye agin penceresinden kacabilme kabiliyetleri buyuk olcude turlerin habitat davranislari ile iliskilidir. Deniz dibindeki substrata bagli olarak yasayan bazi bentik canlilar (yengec, kalamar, denizyildizi, denizkestanesi), bentikte ve su kesitinde serbest hareket eden yari demersal turlere gore (kemikli ve kikirdakli baliklar) daha dusuk oranda izgara panellerinden disariya cikmaktadir.

Derin su pembe karidesi icin geleneksel algarna aglarinda yasal torba goz acikligi 32 mm olmasina karsin karides balikcilari uygulamada daha cok av elde edebilmek icin 24 mm'lik torba goz acikligina sahip aglari kullanmaktadirlar. 24 mm'lik goz acikligi icin tespit edilen optimum secicilik boyu ([L.sub.50]) 9.0 cm'dir (total boy). Torba ag goz acikligi 28 mm'ye cikarildiginda [L.sub.50]=10.8 cm'ye yukselmistir (Sekil 17) (Zengin ve Tosunoglu, 2006). Karides populasyonunda ilk eseysel olgunluk boyu 10.5 cm olarak tespit edilmistir ve bu boydaki bireyler 1 yas grubundan meydana gelmektedirler (Zengin vd., 2004). Buna karsin 28 mm goz acikligina sahip kare gozlu torbada icin [L.sub.50] secicilik boyu daha yuksek; 11 cm olarak hesaplanmistir (Sekil 17) (Zengin ve Tosunoglu, 2006). Ureme boyuna ulasmis karides populasyonun korunmasi ve iskarta karides avinin azaltilmasi acisindan algarna aginin torba kisminda 28 mm-kare gozlu aglarin kullanilmasi, stoklarin surdurulebilirligi acisindan hayati onem tasimaktadir. Diger taraftan halen su urunleri tebliginde yer alan 32 mm-prizma formundaki ag goz acikligi icin [L.sub.50]=12 cm olarak bulunmstur (Sekil 17) (Zengin ve Tosunoglu, 2006). Balikcilik ekonomisi acisindan degerlendirildiginde bu olcudeki karides algarnasini kullanmak balikciyi tatmin etmedigi gibi illegaliteyi de arttiracaktir.

SONUC

Aktuel balikcilik yontemleri; habitatlar, biyocesitlilik ve tur topluluklari uzerinde direkt veya dolayli bir etkiye sahiptir. Denizel ekosistemdeki en buyuk etkilesim trol balikciligi tarafindan meydana gelmektedir ve hedef disi (bycatch ve discard) av konusunda dip surutme aglarinin buyuk bir sorumlulugu bulunmaktadir (Stergiou vd, 1998; Hall, 1999). Trol balikciliginda karaya cikarilan ava; pazarlanabilir ticari turlerin yanisira, iskarta ve buyuk oranda pazar degeri olmayan kategorideki turler de dahildir. Balikcilar hedef turler ile birlikte ekonomik degere sahip diger avi (bycatch) sectikten sonra geri kalan istenmeyen (iskarta) avi tekrar denize atmaktadirlar.

Dip surutme aglari; bentik ve bentopelajik organizmalar icin baslica iki acidan onemlidir. Bunlardan ilki besin azalmalaridir ki; kaynagi deniz kuslari tarafindan tuketilen avdir. Ikincisi ise avciliktan kaynaklanmayan olumlerdir ki; dip trolleri avcilik sirasinda agin gectigi hattaki organizmalarin buyuk oranda zarar gormesine veya olmesine neden olmaktadir (Jennings ve Kaiser, 1998; Hiddink vd, 2008). Trol ve algarna avciligi; bentik ve bentopelajik ekosistemde hedef av ile ayni ortami paylasan makrofauna uzerinde buyuk bir av baskisi olusmakta ve ekosistemdeki tur topluluklari buyuk olcude zarar gormektedir. Burada dip trolunun kullanilma/fiziksel tahribatindan kaynaklanan negatif etkilerin de payi bulunmaktadir (Piet vd, 2009; Kaiser ve Groot, 2013). Genel olarak uzun sureli cekimlerde yuksek miktarda hedef av elde edilmesine karsin istenmeyen av oraninda da artis meydana gelmektedir. Istenmeyen turlerin girisinden dolayi urun miktarinda yeterince artis da saglanamamaktadir.

Dip surutme aglarinin uygulanmasinda Marmara gibi bolgesel deniz yasaginin getirilmesi; Karadeniz'de oldugu gibi kiyi mesafe ve alan yasaklarinin uygulanmasi, balikci teknelerinin gunluk av operasyonu sayilarinin azaltilmasina ve giderek bir operasyon suresinin 2-3 saatin altina dusurulmesi gerekmektedir. Uzun sureli cekimler sonucunda trol torbasinin gozleri; aga giren diger bentik ve demersal turlerin; ozellikle yassi ve kikirdakli baliklarin yaptigi blokaj etki sonucunda tikanmakta ve islevsiz hale gelmektedir. Bentik substrat ve cop materyallerinin de bu tikanmada onemli bir etkisi bulunmaktadir. Ag seciciliginin saglanamamasi, torbada olusan asiri yuk ve baski av icerisindeki kucuk ve hasarli birey oranini arttirmaktadir. Bugun Marmara denizinde karides avciligi, Karadeniz'de ise deniz salyangozu ve diger ekonomik dip baliklarinin avciligi bentik ekosistem uzerinde onemli olcude biyo-ekonomik kayiplara sebep vermektedir. Goruldugu gibi Marmara ve Karadeniz'deki dip surutme balikciliginin yonetimi son derece hassastir ve dinamik bir dengeye sahiptir. Bu yonetim sistem icersinde herhangi bir faktorun/parametrenin lehine veya aleyhine yapilacak bir degisiklik; stokta ve bu stokun da yer aldigi ekosistem dengesi uzerinde buyuk sapmalara sebebiyet verecektir. Bu nedenle denizel ekosistemlerdeki ticari ve ticari olmayan canli kaynaklarin yonetimi surekliligin saglanabilmesi acisindan bilimsel arastirma calismalari ile desteklenmesi ve bu dinamik yapinin izlenmesi gerekmektedir.

KAYNAKLAR

Aydin, M., Zengin, M., Duzgunes, E. & Mutlu, C. (1998). Determination of selectivity parameters of gill nets and trawl nets for whiting (Merlangius merlangus euxinus) in the Eastern Black Sea. In Celikkale, M.S., Duzgunes, E., Okumus, I. & Mutlu, C (Eds) The Proceeding of the First International Symposium on Fisheries and Ecology, 2-4 September 1998, Trabzon, Turkey (pp. 121-129).

Aydin, C. & Duzbastilar, F.O. (2011). Otter boards' performances and design criteria (in Turkish with English abstract). Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 28, 127-136.

Ceylan, Y., Sahin, C., Kalayci, F. (2014). Bottom trawl fishery discards on the Black Sea coast of Turkey. Mediterranean Marine Science, 15(1), 156-164.

Duineveld, G. C. A., Bergman, M.J.N. & Lavaleye, S.S. (2007). Effect of an area closed to fisheries on the composition of the benthic fauna in the southern North Sea. ICES Journal of Marine Science, 64, 899-908.

Duzbastilar, F.O., Tosunoglu, Z. & Kaykac, M.H. (2003). Resistance calculation of the conventional and tailored demersal trawl nets with their gears theoretically (in Turkish with English abstract). Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 20, 15-25.

Duzbastilar, F.O., Aydin, C., Metin, G., Lok, A., Ulas, A., Ozgul, A., Gul, B., Metin, C., Ozbilgin, H., Sensurat, T. & Tokac, A. (2010a). Survival of fish after escape from a 40 mm stretched diamond mesh trawl codend in the Aegean Sea. Scientia Marina, 74(4), 755-761.

Duzbastilar, F.O, Ozbilgin, H., Aydin, C., Metin, G., Ulas, A., Lok, A. & Metin, C. (2010b). Mortalities of fish escaping from square and diamond mesh codends in the Aegean Sea. Fisheries Research, 106, 386-392.

Frid, C.L.J. & Hall, S.J. (1999). Inferring changes in North Sea benthos from fish stomach analysis. Marine Ecology Progress Series, 184, 183-188.

Genc. Y. (2000). Turkiye'nin Dogu Karadeniz kiyilarindaki barbunya (Mullus barbatus ponticus. Ess. 1927) baliginin biyo-ekolojik ozellikleri ve populasyon parametreleri. PhD thesis. Karadeniz Teknik Universitesi. Fen Bilimleri Enstitusu. Trabzon. 201s.

Gumus, A. & Zengin, M. (2011). Ikibinli yillarin basinda Samsun balikciliginin durumu: coken demersal balik stoklarina karsilik alternatif arayislar. 13-16 Ekim 2011, Samsun Sempozyumu, Bildiriler Kitabi, Cilt I., (pp 315-334).

Hall, S.J. (1999). The Effects of Marine Ecosystems and Communities. Blackwell Science, London, 274 pp.

Halpern, B.S., Walbridge, S., Selkoe, K.A., Kappel, C.V., Micheli, F, D'Agrosa & C., Bruno, J.F. (2008). A global map of human impact on marine ecosystems. Science, 319, 948-952.

Hiddink, J.G., Jennings, S. & Kaiser, M.J. (2007). Assessing and predicting the relative ecological costs of disturbance to habitats with different sensitivities. Journal of Applied Ecology, 44: 405-413.

Hiddink, J.G., Rijnsdorp, A.D. & Piet, G. (2008). Can bottom trawling disturbance increase food production for a commercial fish species? Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 65, 1393-1401.

Hinz, H., Prieto, V. & Kaiser, M.J. (2009). Trawl disturbance on benthic communities: chronic effects and experimental predictions. Ecological Applications, 19, 761-773.

Hintzen, N.T., Piet, G.J. & Brunel, T. (2010). Improved estimation of trawling tracks using cubic Hermite spline interpolation of position registration data. Fisheries Research, 101, 108-115.

Ismen, A. (1 995). The biology and population parameters of the whiting (Merlangius merlangus euxinus Nordmann) in the Turkish coast of the Black Sea. PhD. thesis, Mersin: Middle East Technical University, 215 pp.

Jackson, J.B.C., Kirby, M.X., Berger, W.H., Bjorndal, K.A., Botsford, L.W., Bourque, B.J. & Bradbury, R.H. (2001). Historical overfishing and the recent collapse of coastal ecosystems. Science, 293, 629-638.

Jennings, S. & Kaiser, M. J. (1998). The effects of fishing on marine ecosystems. Advances in Marine Biology. 34, 201-352.

Jennings, S. & Rice, J. (2011). Towards an ecosystem approach to fisheries in Europe: a perspective on existing progress and future directions. Fish and Fisheries, 12, 125-137.

Isaksen, B., Valdemarsan, J. W., Larsen, R. B. & Karlsen, L. (1992). Reduction of fish by-catch in shirimp trawl using a rigid separator grid in the aft belly. Fisheries Research, 13, 335-352.

Kaykac, M. H., Zengin, M., Tosunoglu, Z. & Akpinar I. O. (2014). Structural characteristics of towing fishing gears used in the samsun coast (Black Sea). Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 31(2), 87-96.

Kaiser, M.J.& de Groot, S.J. (2000). The effects of fishing on non-target species and habitats: biological, conservation and socio-economic issues. Fishing News Books. Blackwell Science: Oxford. ISBN 0-632-05355-0. XVI, 399 pp.

Knudsen, S., Zengin, M. & Kocak, M. H., (2010). Identifying drivers for fishing pressure. A multidisciplinary study of trawl and sea snail fisheries in Samsun, Black Sea coast of Turkey. Ocean & Coastal Management, 53(5-6), 252-269.

Ordines, F., Massuti, E., Guijarro, B. & Mas, R. (2006). Diamond vs. square mesh codend in a multi-species trawl fishery of the western Mediterranean: effects on catch composition, yield, size selectivity and discards. Aquatic Living Resources, 19, 329-338.

Ozdemir, S., Erdem, Y. & Erdem, E. (2012). The determination of size selection of whiting (Merlangius merlangus euxinus) by square mesh panel and diamond mesh codends of demersal trawl in the southern part of Black Sea. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 12, 407-410.

Pitcher. C. R., Poiner, I. R., Hill, B.J. & Burridge, C.Y. (2000). Implications of the effects of trawling on sessile megazoobenthos on a tropical shelf in northeastern Australia. ICES Journal of Marine Science, 57, 1359-1368.

Piet, G. J., van Hal, R., & Greenstreet, S. P. R. (2009). Modelling the direct impact of bottom trawling on the North Sea fish community to derive estimates of fishing mortality for non-target fish species. ICES Journal of Marine Science, 66, 1985-1998.

Roberts, C., 2007. The unnatural history of the sea. Island Press. ISBN: 9781597265775 p 456.

Rice, J. (2011). Managing fisheries well: delivering the promises of an ecosystem approach. Fish and Fisheries, 12, 209-231.

Rijnsdorp, A.D., Buys, A.M., Storbeck., F. & Visser, E. G. (1998). Micro-scale distribution of beam trawls effort in the southern North Sea between 1993 and 1996 in relation to the trawling frequency of the sea bed and the impact on benthic organisms. ICES Journal of Marine Science, 55, 403-419.

Rijnsdorp, A.D. & Vingerhoed, B. 2001. Feeding of plaice, Pleuronectes platessa, and sole Solea solea in relation to the effects of bottom trawling. Journal of Sea Research, 45, 219-230.

Saglam, H., Duzgunes E. & Ogut, H. (2009). Reproductive ecology of the invasive whelk Rapana venosa Valenciennes, 1846, in the southeastern Black Sea (Gastropoda: Muricidae). ICES Journal of Marine Science, 66, 1865-1867.

Sala, A., Lucchetti, A., Piccinetti, C. & Ferretti, M. (2008). Size selection by diamond- and square-mesh codends in multi-species Mediterranean demersal trawl fisheries. Fisheries Research. 93, 8-21.

Stergiou, K. I., Economou, A., Papaconstantinou, C., Tsimenidis, N. & Kavadas, S. (1998). Estimates of Discards in the Helenic Commercial Trawl Fishery. Rapp. Comm. Int. Mer. Medit. 35, 490-491.

Thrush, S.F., Hewitt, J.E., Gibbs, M., Lundquist, C. & Norkko, A. (2006). Functional role of large organisms in intertidal communities: community effects and ecosystem function. Ecosystems, 9, 1029-1040.

Tillin, H.M., Hiddink, J.G., Jennings, S. & Kaiser, M.J. (2006). Chronic bottom trawling alters the functional composition of benthic invertebrate communities on a sea-basin scale. Marine Ecology-Progress Series, 318, 31-45.

Valdemarsen, J.W., Jorgensen, T. & Engas, A. (2007). Options to mitigate bottom habitat impact of dragged gears. FAO Fisheries Technical Paper. No. 506. Rome, FAO. 2007. 29p.

Yildiz, T., Baskaya, A., Uzer, U., Kahraman, A. E. & Karakulak, S. (2013). Catch Composition in Bottom Trawl Fisheri in Westren Black Sea (Turkey). Rapp. Comm. int. Mer Medit., 40, 2013.

Zengin, M., Genc, Y. & Tabak, I. (1997). Determination of the selectivity of bottom trawl. Republic of Turkey, Minister of Agriculture and Rural Affairs, (Project No: TAGEM/IY/96/12/1/004) Project Report, Trabzon, 51 pp. [In Turkish.]

Zengin, M. & Duzgunes, E. (1999). Karadeniz'de mezgit (Merlangius merlangus euxinus Nord. 1840) avciliginda kullanilan dip trol aglarinin seciciliginin belirlenmesi, Istanbul Universitesi Su Urunleri Fakultesi, Su Urunleri Dergisi, Ozel Sayi, 535-547.

Zengin, M., Polat, H., Kutlu, S. & Dincer, A.C. (2004). Marmara Denizindeki derin su pembe karidesi (Parapenaeus longirostris, Lucas 1846) balikciliginin gelistirilmesi uzerine bir arastirma. (TAGEM/HAYSUD/2001/09/02/004, Sonuc Raporu, Trabzon Su Urunleri Merkez Arastirma Enstitusu, 220 s).

Zengin, M. & Dincer, A. C. (2006). Reduction of bycatch in shrimp (Parapenaus longirostris, Lucas 1846) beam trawl using separator panel in Marmara Sea. ICES (International Council for the Exploration of the Sea) WGFTFB Report 2006 ICES Fisheries Technology Committee ICES CM 2006/FTC:06, Ref. ACFM Report of the ICES-FAO Working Group on Fishing Technology and Fish Behaviour (WGFTFB) 03-07 April, 2006, Izmir, Turkey.

Zengin, M. & Tosunoglu, Z. (2006). Selectivity of Diamond and Square Mesh Beam Trawl Codends for Parapenaus longirostris (Lucas, 1846) (Decapods, Penaedidae) in the Marmara Sea. Crustaceans, Nedh. Science Journal 79(9), 1049-1057.

Zengin M. & Akyol O. (2009). Description of bycatch species from the coastal shrimp beam trawl fishery in Turkey, Journal of Applied Ichthyology, 25(2), 211-214.

Zengin, M., Gumus, A., Suer., Van, A., Akpinar, I. O., Dagtekin, M. & Dalgic, G. (2011). Monitoring of the Trawl Fisheries in the Coast of Turkish Black Sea. 2nd Transversal Working Group on Bycatch. GFCM Scientific Advisory Committee (SAC), Sub-Committee on Marine Environment and Ecosystem (SCMEE), Sub-Committee on Stock Assessment (SCSA). 7-9 December 2011, Antalya, Turkey. www.gfcm.org

Zengin, M. & Dagtekin, M. (2013). Marmara Denizindeki illegal balikciligin azaltilmasinda cezai uygulamalarin etkisi ve daha etkin bir balikcilik yonetimi icin oneriler. 17. Ulusal Su Urunleri Sempozyumu, 3-6 Eylul, 2013, Istanbul Bildiri Ozetleri Kitabi, 510 s.

Zengin, M, Gumus, A., Suer, S., Van, A., Akpinar, I. O. & Dagtekin, M. (2014a). Discard trends of bottom trawl fishery along the Samsun Shelf Area of the Turkish Black Sea coast. ICES Symposium on Effects of fishing on benthic fauna, habitat and ecosystem function, June 16-19, 2014, Tromso, Norway. Abstracts Books, 69 p. Zengin, M, Gumus, A., Suer, S., Van, A., Akpinar, I. O., Ruzgar, M., Tosunoglu, Z., Kaykac, H.& Uzmanoglu, M. S. (2014b). Assessing Trawling Impact in Regional Seas: Black Sea Case Study. Benthic Ecosystem Impact Study, EU-FP7-312088-BENTHIS, Deliverable7.6, Annual Report. http://hosting.intermedia.net/support/kb/?id=1465

Zengin, M., Gumus, A., Suer, S., Van, A., , A. I. O., Dagtekin, M., Dalgic, G., Zengin, M.& Zengin, B. (2014c). Karadeniz'deki Trol Balikciligini Izleme Projesi (KARTRIP), Sonuc Raporu, Proje No:TAGEM/HAYSUD/2010/09/01/04.TAGEM 2012 Program Degerlendirme Toplantisi, 04-08 Mart, 2014, Antalya.

Zengin, M,, Gumus, A., Kaykac, H., Suer, S., Van, A., Ruzgar, Akpinar, I. O., M., Tosunoglu, Z. (2016a). Selectivity Studies on the Bottom Trawl Codend in the Southern Black Sea Coast (Samsun Shelf Area, Turkey). 12-16 September, 2016, Kiel, Germany. Commission International Exploitation Scientific Mediterranean (CIESM) 41th Congress. from www.ciesm.org

Zengin, M., Gumus, A., Duzgunes, E. & Uzmanoglu, S. (2016b). An important small-scale fishery targeting rapa whelk along the Southern Black Sea Coast (Samsun province, Turkey); The social, economic and ecological effects. "Building a future for sustainable small-scale fisheries in the Mediterranean and the Black Sea", Algiers, Algeria, 7-9 March 2016. Regional Conference, Proceeding Book. FAO, General Fisheries Commission for the Mediterranean. from http://www.fao.org/gfcm/meetings/ssfconference2016/en/

Mustafa ZENGIN (1), Aysun GUMUS (2), Hakan KAYKAC (3), Zafer TOSUNOGLU (3), Ilkay Ozcan AKPINAR (1)

(1) Trabzon Su Urunleri Merkez Arastirma Enstitusu, Trabzon, Turkiye

(2) Ondokuz Mayis Universitesi, Fen ve Edebiyat Bolumu, Kurupelit, Samsun, Turkiye

(3) Ege Universitesi, Su Urunleri Fakultesi, Bornova, Izmir, Turkiye

ARTICLE INFO

Received: 12/12/2016

Accepted: 12/03/2017

Published online: 14/04/2016

Zengin et al., 32(2): 76-95 (2017)

Corresponding author:

Mustafa ZENGIN, Trabzon Su Urunleri Merkez Arastirma Enstitusu Su Urunleri Merkez Arastirma Enstitusu MudurluguVali Adil Yazar Cd. No:14 Kasustu, Yomra, 61250, Trabzon-Turkiye

E-mail: muze5961@gmail.com

Anahtar Kelimeler:

Karadeniz, Marmara Denizi, Dip trolu, algarna, Bentik makrofauna, Iskarta avin azaltilmasi
Tablo 1. Samsun kita sahanliginda yaygin olarak kullanilan geleneksel
dip trolu ve algarna av araclarina dair teknik ozellikler (Zengin vd.,
2014b)

Table 1. The technical characters of traditional bottom trawl and
algarna gears which are widely used in Samsun Shelf Area (Zengin et
al., 2014b)

Degiskenler            Ozellikler

                       Aktif balikcilik bolgesi ve ortalama
                       derinlik (m)
                       Dip yapisi
Alan
                       Baskin omurgasiz makrofauna
                       Cok turlu hedef av
Hedef turler           Tek tur hedef av
                       Motor gucu (kW)
                       Operasyon hizi (knots)
Balikci teknesi        Tekne boyu (m)
(ortalama degerler)    GRT
                       Tek veya cift ag
                       Tekne sayisi
                       Modeli
                       Torba: goz acikligi (mm) ve
Ag                     sekli
                       Agin cevresindeki goz sayisi
                       Agin yuksekligi (m)
                       Kiris yuksekligi (cm)
                       Model
                       Uzunluk (m)
Trol kapisi            Derinlik (m)
                       Agirlik (kg)
                       Hiz (m)
                       Uzunluk (m)
Zincir yaka            Agirlik (kg)
                       Genislik (m)
                       Kirisin toplam kuru-net agirligi
                       (kg)+ag (kg)
Kirisli trol           Ayak sayisi
                       Ayaklarin genisligi (mm)
                       Ayaklarin uzunlugu (mm)
                       Ayaklarin derinligi (mm)

Degiskenler            Dip trolu

                       Littoral bolge: sig, duz zemin
                       40-80 m
                       Kum-camurlu kum
Alan                   Modiolula sp
                       Crangon crangon
                       Liocarcinus depurator
                       Mezgit, barbunya, kalkan
Hedef turler             -
                      422
                        2.5-3
Balikci teknesi        21.5
(ortalama degerler)    71.2
                       Tek
                        1
                       Iki panelli, Italyan modifiye ag
                       modeli
Ag                     40-prizma
                      500-975
                        0.5-2.5
                       -
                       Zemin tipi-dikdortgen
                       1.2-2
Trol kapisi            0.8-1
                       50-150
                       22-28.5
                       20-37
Zincir yaka            25-375
                       -
                       -
Kirisli trol           -
                       -
                       -
                       -

Degiskenler            Algarna

                       -Kiyisal bolge, sig-duz
                       zemin
                       5-30 m
                       Kum, camurlu kum
Alan                   Rapana venosa
                       Mytilus galloprovincialis
                       Chamelea gallina
                       Upogebia pusilla
                       Diogenes pugilator Liocarcinus
                       depurator
                       -
Hedef turler           Rapana venosa
                     107
                       1.5-2.5
Balikci teknesi        9.9
(ortalama degerler)    7.1
                       Tek
                       2
                       Geleneksel
Ag                     72-88 baklava
                       -
                       -
                       20-22
                       -
                       -
Trol kapisi            -
                       -
                       -
                       2.5-3.5
Zincir yaka            3-5.5
                       2-3
                       24-58
Kirisli trol           2
                      70-100
                     200-350
                      50-70

Tablo 2. Marmara denizinde uc farkli ozellikteki dip surutme agi ile
avlanan derin su pembe karidesi avciliginda, aga giren hedef ve hedef
disi av miktarlarinin sayica ve agirlikca oranlari.

Table 2. The rate of bycatch in number and in weight to the total
catch in deep sea rose shrimp fishery caught by three different
fishing techniques in Sea of Marmara

Taksonomik Gruplar                 TROL                 MANYAT
                          % sayica  % agirlikca  % sayica  % agirlikca

(1) Hedef av
Derin su pembe karidesi  69.89     38.06        74.85     74.99
Hedef disi av             30.11     61.94        25.15     25.01
Kemikli baliklar          17.97     33.01         4.49      7.96
Kikirdakli baliklar        0.31     17.60         0.10      0.16
Kabuklular                 7.17      2.36        19.31     11.63
Yumusakcalar               0.16      0.15         0.16      0.03
Kafadan bacaklilar         0.48      1.18         0.32      0.56
Derisi dikenliler          3.53      7.27         0.85      4.66
Poliketler                 0.03      0.01        -          -
Anthozoa                   0.41      0.22        -          -
Ascidesler                 0.06      0.15        -          -
Sungerler                  0.00      0.00        0.01       0.01

Taksonomik Gruplar               ALGARNA
                          % sayica  % agirlikca

(1) Hedef av
(Derin su pembe karidesi  87.92     75.62
Hedef disi av             12.06     24.38
Kemikli baliklar           4.89     11.83
Kikirdakli baliklar        0.01      1.31
Kabuklular                 3.32      7.21
Yumusakcalar               2.18      0.35
Kafadan bacaklilar         0.13      0.75
Derisi dikenliler          1.34      2.64
Poliketler                 0.08      0.04
Anthozoa                   0.12      0.23
Ascidesler                 0.00      0.01
Sungerler                  -         -
COPYRIGHT 2017 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Zengin, Mustafa; Gumus, Aysun; Kaykac, Hakan; Tosunoglu, Zafer; Akpinar, Ilkay Ozcan
Publication:Turkish Journal of Aquatic Sciences
Date:Apr 1, 2017
Words:7928
Previous Article:EFFECT OF FROZEN WHITE WORM (Enchytraeus sp.) ON GROWTH OF PLATY (Xiphophorus maculatus Gunther, 1866).
Next Article:BALIK BARIYERLERINE BIR ORNEK: BUYUKCEKMECE BARAJI (ISTANBUL).
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters