Printer Friendly

Cynefin yn codi stem tuag at Merthyr Tudful.

TREF a fu'n ganolog i enedigaeth y chwyldro diwydiannol fydd cyrchfan nesaf y gyfres Cynefin. O ddatblygiad arloesol y tren stem i hanes cymuned glos y byd bocsio, mae Merthyr Tudful yn dref sydd yn llawn straeon cudd.

Er mai un o Gernyw oedd Richard Trevithick yn wreiddiol fe ddaeth i enwogrwydd yn sgil dyfeisio'r injan stem a welwyd yn gweithio am y tro cyntaf, ar gychwyn y 19eg ganrif, wrth gario deg tunnell o haearn o Benydarren i Abercynon, taith o bron i ddeng milltir. Er i'r daith gymryd ychydig dros bedair awr, roedd hyn yn drobwynt ym maes technoleg fel y dysgodd Iestyn Jones wrth wneud y rhaglen.

"Mae'n hawdd i ni chwerthin ar yr olygfa, yr injan fawr ddu drwsgl yn cropian ar hyd y traciau ar gyflymder o bum milltir yr awr, ond i bobl yr oes mae'n rhaid bod y peth wedi edrych yn wyrthiol," meddai. "A dyna esgor ar un o ddyfeisiadau pwysicaf y byd diwydiannol cyfoes."

Wrth i Iestyn ryfeddu at y rheilffordd, bydd Heledd Cynwal yn clywed mwy am gamp sy'n aml yn cael ei chysylltu a Merthyr Tudful. Mae enwau fel Howard Winstone, Eddie Thomas a Johnny Owen yn rhan o chwedloniaeth y byd bocsio ond mae rol amgenach i'r gamp ym Merthyr fel y gwelodd Heledd wrth ymweld a chlwb bocsio Dowlais.

"Yn wahanol i unrhyw dref arall yng Nghymru neu yn y byd, mae yna dri cherflun i focswyr fan hyn, dyma chi arwyr mawr y dref, rhai sydd wedi chwysu a gwaedu ac mewn ffordd wedi ymladd yn llythrennol i adael eu marc ar draws y byd. Ond mae'r gamp hefyd yn cynnig cyfle i griwiau gymdeithasu - clwb bocsio Dowlais, fel enghraifft, yw canolbwynt naturiol y gymuned leol, yn rhan annatod o'r diwylliant lleol," dywedodd Heledd.

Dewch i ddysgu mwy felly am hanes difyr Merthyr Tydfil gyda Heledd, Iestyn a Sion Tomos Owen wrth i'r daith wyth wythnos drwy ardaloedd amrywiol Cymru barhau ar 21 Ionawr.

Dros yr wythnosau nesaf, awn i ardaloedd eraill yng Nghymru - Dyffryn Clwyd, Ynys Cybi a Gorllewin Mon, Dyffryn Banw, Dyffryn Aman a'r Bala (Bro Tegid).

| A town that played a key role in the birth of the industrial revolution will be the next destination for Cynefin, on Sunday evening, 21 January. From the pioneering development of the steam train to tales of the close-knit boxing community, Merthyr Tydfil is a town full of hidden stories. S4C, tomorrow, 8pm. English subtitles available CYNEFIN S4C, nos yfory, 8pm

CAPTION(S):

| Iestyn yn cael reid ar y tren

COPYRIGHT 2018 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2018 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Features
Publication:Daily Post (Conwy, Wales)
Date:Jan 20, 2018
Words:423
Previous Article:Cymryd cip ar rhai o gorneli tywyll Ein Byd.
Next Article:Cameras follow Kaiden on lifesaving journey.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters