Printer Friendly

Cumhuriyet Oncesi Radyologlarimiz.

8 Kasim 1895 yilinda X- isininin Wilhelm Conrad Rontgen (Resim 1) tarafindan bulundugu haberini 1896 yilinda bir Fransiz gazetesinden (La Samaine Medicale) ogrenen Askeri Tibbiye Mektebi ogrencisi Es'ad Feyzi, ayni okuldan arkadasi Rifat Osman Beyle birlikte Gulhane Askeri Tibbiye Hastanesi'nde yaptiklari calismalar sonucunda basit bir rontgen cihazi yaparak X- isini elde etmeyi basarmistir. Bu basari ulkemizde Radyoloji Tarihinin baslangici olmustur (1-4).

Bu makalede Cumhuriyet oncesi donem radyologlarimizdan Dr. Ibrahim Vasif, Dr. Rifat Osman, Dr. Mehmet Sevki Bey, Dr. Rasih Emin Arli ve Dr. Rifki Kamil Urga'nin yasamlari, yaptiklari calismalar ve radyolojiye katkilari ele alinmistir.

Dr. Ibrahim Vasif (1879-1926) (Resim 2)

Askeri Tip Fakultesi'nde ilk radyoloji direktoru olan Dr.Ibrahim Vasif, 1879'da Bursa'da dogmustur. Yuzbasi Vasif Bey'in ogludur. Babasinin erken vefati nedeniyle Ibrahim Vasif m cocuklugu Halep Firka Kumandani amcasi Sait Pasa ile birlikte Rumeli ve Suriye'de gecmistir. Ilkogrenimini bu donemde tamamlamistir. 1905 yilinda Mekteb-i Tibbiye 'den yuzbasi rutbesiyle mezun olmustur. Bu tarihten itibaren rontgen makineleri ile ilgilenmeye baslayan Ibrahim Vasif, Gulhane'de staj yaparken bu subeye iki yil sonra hoca olmustur.

Rontgeni, operator muavini Sufyan Bey'den ogrenen Dr. Ibrahim Vasif, yaptigi cam plaklarla Gulhane'nin basinda olan Wieting Pasa ile Dayke'nin ovgusunu kazanmistir. Kendisi yalniz rontgen cihazlari ile ugrasmakla yetinmemis, o tarihlerde tip alaninda kullanilmaya baslayan diger elektrikli aletlerin tamirleri ve isletilmelerinde de yararli olmustur (2).

1908'den I. Dunya Savasi sonuna kadar Gulhane'de ogretim kadrosunda buyuk bir dikkatle araliksiz calisan Ibrahim Vasif, Balkan Savasi'nda da (1912-1913) cok yogun olarak gorev yapmistir. Balkan Savasi sirasinda cerrahi hocasina operasyonu gereken bir yaralinin rontgen plagini gotururken hastane taslari uzerinde kayarak ayagini kirmistir. Ayni talihsizlik bir sure sonra yeniden yasanmis; bir gun hastaneye gelirken otomobilden kacmak icin kostugu sirada duserek ayagini yine kirmistir. Bu olaylardan bir sure sonra emekli olmasina ragmen I. Dunya Savasi sirasinda bir yandan Gulhane'ye devam ederken, diger yandan haftada iki gun Gureba Hastanesi'nde calismistir. Mutareke sirasinda oradan ayrilmis, Kurtulus Savasi'ndan sonra tekrar ayni hastanede calismaya devam etmistir. Hasta olmasina ragmen taksitle aldigi bir rontgen cihaziyla, son gunlerine kadar evinde hastalarina bakmistir.

Balkan Savasi'nda korumasi olmayan tuplerin yaydigi isinlardan dolayi radyodermit olmus, sag ve sol ellerinin parmaklarini kaybetmistir. Ancak hastayken de hastalarina bakmaya devam etmis ve "Yaralilar dururken insan kendi hakkindaki tehlikeyi dusunemiyor." diyerek buyuk bir fedakarlik ornegi gostermistir. Gecirdigi grip ve sonrasinda gelisen plorezi sonucunda 21 Subat 1926'da vefat eden Dr. Ibrahim Vasif, Edirnekapi Sehitligi'ne defnedilmistir (5).

Dr. Rifat Osman (1874-1933) (Resim 3) 18 Subat 1874 yilinda Istanbul'da dunyaya gelen Rifat Osman, Tosyali Fevzi Efendi'nin ogludur, annesi Hafize Hanim'dir. Okul cagina gelene dek ilk bilgileri babasindan alan Rifat Osman, orta ogrenimini tamamladiktan sonra 1899 yilinda Askeri Tibbiye'den tabip yuzbasi olarak mezun olmustur. Mezun olduktan sonra, Prof. Robert Rieder Pasa'nin yaninda calismaya baslamis, Rieder'in yardimciligina ve rontgen dairesi sefligine kadar yukselmistir (6).

Dr. Rifat Osman, dunyada ilk kez yaralilarda rontgen ile kursun tespit eden iki Turk tip ogrencisinden biri olup digeri Es'ad Feyzi'dir. Rifat Osman ile Es'ad Feyzi, Op. Dr. Cemil Topuzlu Pasa'ya sunduklari bir layiha ile Yildiz Hastanesi'nde calisma izni istemisler ve verilen izin sonucunda Yildiz Hastanesi'nde kurulan rontgen cihazi ile calismaya baslamislardir. Rontgen filmi cekilen ilk hasta sag el bileginden yarali olan Boyabatli Mehmet adinda bir askerdir (2).

1903 yilinda Gulhane'de uzmanlik egitimini bitirerek "Ic Hastaliklari ve Rontgen Sua Uzmani" belgesini alan Dr. Rifat Osman, binbasiliga yukseltilerek henuz rontgen cihazi bulunmayan Edirne Asker Hastanesi'ne atanmistir.

Rifat Osman'in gayretleriyle 1904'de Almanya'dan uc rontgen cihazi getirilmis, bunlar hem Edirne'de hem de Selanik ve Manastir Hastanelerinde kullanilmaya baslanmistir. Rifat Osman gelen aletleri kendisi kurarak calistirmis ve buralarda calisacak elemanlari yetistirmistir (5).

Dr. Rifat Osman, Balkan Savasi ve Birinci Dunya Savasi'nda Edirne Merkez Asker Hastanesi'nde buyuk hizmetler vermistir. Daha sonra Haydarpasa Numune Hastanesi rontgen mutehassisligina atanmistir. Mayis 1919'da askeri hekimlik gorevinden kendi istegi ile emekliye ayrilarak tekrar Edirne'ye donmustur. Temmuz 1919'da Edirne Belediyesi Meclisi karari ile Belediye Hastanesi Bastabipligine getirilmistir. Kasim 1920'ye kadar bu gorevde kalan Dr. Rifat Osman'a, Gulhane Hastanesi'nde gosterdigi ustun calismalarindan ve Almanya'da yayimladigi tibbi yayinlardan dolayi "Krone de Prusse" nisani verilmistir (7, 8).

Arastirici, titiz ve caliskan hekimliginin yani sira, kufi yazi yazan, ayrica tarih, mimarlik, fotografcilikla da ilgilenen Rifat Osman, yaptigi cizim ve guzel resimlerden dolayi ressam olarak da taninmistir.

10 Mayis 1933 yilinda Edirne'de vefat etmistir. Mezari simdi Fen Lisesi olan binanin onundeki kucuk mezarliktadir. 1879 yilinda gunumuzde Bulgaristan sinirlari icinde kalan Haskoy (Haskovo) sehrinde dunyaya gelmistir. Babasi Yuzbasi Mustafa Bey'dir.

Ilk radyologlarimizdan olan Dr. Mehmet Sevki Bey, 1900 yilinda Mekteb-i Tibbiye'den tabip yuzbasi olarak mezun olmustur. Gulhane Hastanesi'nde yaptigi stajin ardindan degisik gorevlerde bulunmustur. 1908'de kolagasi rutbesinde iken askeriyeden izinli sayilarak Haydarpasa Tibbiyesi Tibbi ve Hayati Fizik Laboratuvari sefligine atanmistir.

Dr. Mehmet Sevki Bey, Balkan Harbi sirasinda bir yil boyunca orduya alinmistir. Tibbiye'de Fizik Muallimi Ismail Ali Bey'in 1916'da vefatindan sonra Fizik Kursusu muderrisligine (profesor) atanmistir.

Birinci Dunya Savasi sirasinda yine askeri gorevle kisa bir sure Eskisehir'de bulunmustur. Daha sonra Tip Fakultesi Rontgen uzmani Muderris Muavini Saban Bey'in Erzurum'a atanmasi uzerine bos kalan uzmanlik kadrosuna atanmis ve savas suresince Haydarpasa Asker Hastanesi'nde tek basina yarali ve hasta askerlerin radyolojik tetkiklerini yapmistir.

Dr. M. Sevki Bey, 1924'de istanbul'da "Turk Elektrofizyoloji Cemiyeti" adi altinda kurulan dernegin kurucu uyelerindendir. Cemiyetin adi, 7 Ocak 1971'de yapilan olaganustu genel kurulda kabul edilen tuzuk degisikligi uyarinca "Turk Radyoloji Dernegi" adini almistir. Dr. Sevki Bey ve arkadaslari tarafindan tanimlanan kurulus amaclari, gunumuzde de Turk Radyoloji Dernegi'nin genel amaclarini olusturmaktadir (9).

Radyolojinin ilk donemlerinde, son derece kisitli olanaklarla Istanbul Tibbiyesinde fizik ve rontgen muallimligi gorevini yurutmus olan Mehmet Sevki Bey, Feyzi (Isikman), Kazim Nuri (Icgoren), Selahattin Mehmet (Erk), Sukru Dervis (Aykin) gibi isimlerin yetismesini saglamistir. Bir taraftan da yazdigi ve tercumesini yaptigi kitaplari ile fizik ve rontgen alanlarinda hizmetlerini surdurmustur.

Dr. Mehmet Sevki Bey, ozellikle savas yillarinda yarali ve hastalarin radyolojik tetkiklerini, mesai gozetmeksizin ve koruyucu onlemler olmaksizin tek basina yapmistir. Bu donemler ulkemizde henuz X isinlarinin zararli etkilerinin tam olarak anlasilamadigi ve koruyucu onlemlerin yeterince gelismedigi donemlerdir. Bu etkiler Mehmet Sevki Bey'de de kendisini gostermis, ellerinde kendine cok istirap veren radyodermit meydana gelmis ve uc parmagini kaybetmistir. Ancak bir sure daha sarili elleriyle gorev yapan Dr. Sevki Bey, rontgen isinlarinin, kaninda meydana getirdigi tahribatla 1931 yilinda 52 yasinda yasamini yitirmistir (2).

Op. Dr. Rasih Emin Arli (1875-1948) (Resim 5)

1875 yilinda Istanbul'da dogan Dr. Rasih Emin Arli, Bahriye mirlivalarindan Emin Pasa'nin ogludur.

Askeri Tibbiye'den tabip yuzbasi olarak birincilikle mezun olmustur. Kendi istegi ile Bahriye'ye katilan Arli, daha sonra mesleki bilgilerini artirmak amaciyla gittigi Paris Universitesi Tip Fakultesi'nde, fakulte profesorlerinden unlu cerrah Tufflier'in kliniginde dort yil calisarak cerrahi gelisimini basari ile tamamlamis ve yurda donerek ilk gorev yeri olarak Hamidiye Etfal (Sisli Cocuk) Hastanesi'nde Prof. Dr. Cemil Topuzlu Pasa'nin muavini olarak calismaya baslamistir (2).

Dr. Rasih Emin, yogun cerrahi calismalarini surdururken 1902 yilinda yurdumuza yeni getirilen bir rontgen cihazinin cerrahideki buyuk onemini benimseyerek konu ile ilgilenmistir. Daha sonra bu alanda gosterdigi ustun basari takdirle karsilanmis, kendisi bu cihazin idaresi ile de gorevlendirilmistir. Burada yaptigi calismalar sirasinda "Rontgen Suasi ve Tatbikati" baslikli bir makale yazdigi, bu makalede kurdugu rontgen laboratuvarinin calismalari hakkinda bilgi verdigi bilinmektedir. Balkan Savasi'na kadar surekli rontgen isinlariyla calismistir.

Balkan Savasi sirasinda gelen yaralilarin tetkiki icin donemin geregi korunmasiz, eldivensiz elleriyle yaptigi cekimler sonucunda once parmaklarina, sonra eline ve butun koluna yayilan radyodermit, daha sonra uzun yillar etkisini surdurerek kangrenlesmis ve buyuk istirap icinde hayatini kaybetmesine neden olmustur (10).

Yedi dil bilen Dr. Rasih Emin Arli, 1948 yilinda 73 yasindayken vefat etmistir.

Dr. Rifki Kamil Urga (1880-1966) (Resim 6)

1880 yilinda Cankiri'da dunyaya gelmistir. Babasi Kamil Bey, annesi Zeliha Hanim'dir. Ilk ve orta ogrenimini Cankiri'da, liseyi Kastamonu'da tamamladiktan sonra, Istanbul'da Askeri Tibbiye'den 31 Temmuz 1906 yilinda tabip yuzbasi olarak birincilikle mezun olmustur.

Ilk olarak Istanbul Hamidiye Etfal (Sisli Cocuk) Hastanesi'nde goreve baslamistir. Birinci Dunya Savasi sirasinda Kafkas cephesinde ve Suriye cephesinde gorev yapmistir. Savas sonrasinda Isvicre'ye giderek orada gogus cerrahisi uzerine calisan Dr. Rifki Bey, buradan rontgen ihtisasini da almistir (11).

Gulhane Askeri Hastane'sinde rontgen ogretmenligi yaparken milli mucadeleye katilmak uzere Ankara'ya gelen Dr. Rifki Bey, Cebeci Hastanesi'ni kurmus ve bashekimligini yapmistir. Ataturk'un de ozel doktorlugunu yapan Rifki Bey, Afgan Krali Emanullah Han'in talebi uzerine Afganistan'da saglik alaninda calismalar yapmak icin Ataturk tarafindan bu ulkeye gonderilmistir. Dr. Rifki Urga, KraI'm ozel tabibi ve krallik hanedaninin doktoru olarak saraydaki hizmetinin disinda, Sihhiye Dairesi'nin musaviri, Mulkiye Hastanesi'nin cerrahi mutehassisligi gorevlerini ustlenmistir.

Emanullah Han'in 1928 yilinda Avrupa'ya yaptigi bir seyahatte kendisine refakat eden Dr. Rifki Urga, bir rontgen teshis ve tedavi merkezi olusturmak icin gereken cihazlari almis ve 1931 yilinda Kabil'de bu amac icin yaptirilan bir binada ilk rontgen ve elektrik tedavisi birimini kurarak yonetimini ustlenmistir. Hastanelerde rontgen teshis ve tedavisi gereken hastalar buraya gonderilmistir (2).

Dr. Rifki Urga, 1932 yilinda Kabil Universite'sinin cekirdegini teskil edecek olan Tip Fakultesi'ni kurmus ve ilk dekani olmustur. Rifki Beye, basarilarindan dolayi "Serdar-i Ali", "Serdar-i Ala" ve "Maarif" nisanlari verilmistir. Ayrica calismalari nedeniyle takdir edilerek adina bu ulkede "Rifki Bey" aniti ve "Dr. Rifki" adi verilen bir sanatoryum da yapilmistir (Resim 7).

Afganistan'da 17 yil kalan Prof. Dr. Rifki Urga, 14 Aralik 1944'te Ankara'ya donmustur. Bircok takdir, madalya ve nisani bulunan Urga, 11 Subat 1966'da Cankaya'daki evinde 86 yasinda hayatini kaybetmis ve vasiyeti uzerine Cankiri'daki aile kabristaninda topraga verilmistir (8).

Hayatlarini hice sayarak gorev askiyla yasamlarini aci icinde kaybeden tum radyologlarimizi minnet ve rahmetle aniyor, aziz hatiralari onunde saygiyla egiliyorum.

Resim Kaynaklari

Radyolojide Tarihi Gelismeler ve Tip Etigi Sorunlari - Olgu Ornekleriyle (Erdemir, A.D.; Basagaoglu, I.) Nobel Tip Kitapevleri, istanbul, Subat 2011, 262s ISBN: 9789754207989.

Kaynaklar

(1.) Altinkok M, Ergun R, Radyoloji. Dunya'da ve Turkiye'de 1850 Yilindan sonra Tip Dallarindaki Ilerlemelerin Tarihi. (Edi. Prof.Dr. E.K.Unat) Gurtas Matbaasi, istanbul - 1988. s. 3 87-391

(2.) Atac A. Dr. Rifat Osman ve Hekimlik Yonu. I. Edirne Tip Tarihi Gunleri Bildirileri. 3-4 Ekim 2001 "Dr. Rifat Osman'in Anisina" (18741 933) Trakya Universitesi Rektorlugu Yayinlari No:42, Edirne-2001.s.l-5.

(3.) Basekim CC. Radyolojiye Adanmis Bir Omur: Dr. Mehmet Sevki Bey. Lokman Hekim Dergisi 2015; 5: 33-6.

(4.) Denli M, Ata, A. Afganistan Tip Egitimi ve Saglik Hizmetlerinde Turklerin Rolu. Sendrom 2003; 15; 95-107.

(5.) Erdemir AD, Basagaoglu I. Radyolojide Tarihi Gelismeler ve Tip Etigi Sorunlari (Olgu ornekleriyle) Nobel Tip Kitabevleri. Istanbul - 2011 s. 3-77.

(6.) Gurgan M. Ilk Rontgen Sehitlerimiz. Ataturk Donemi Saglik Tarihi Kongresi (1920-1938) Bildiriler Kitabi (Ed. M. Mutluer, E. Akcicek) 6-9 Kasim 2007, Izmir. Ege Uni. Basimevi, izmir-2009. s. 115-120.

(7.) Kazancigil R. Olumunun 60. Yildonumunde Dr. Rifat Osman Bey ve Edirne. III. Turk Tip Tarihi Kongresi, Kongreye Sunulan Bildiriler, istanbul, 20-23 Eylul 1993. Turk Tarih Kurumu Basimevi, Ankara - 1999. s. 151-158.

(8.) Kuter S. Turkiye'de Radyoloji Biliminin Kurulus Tarihi. Turk Onkoloji Dergisi 2011; 26: s.1-74.

(9.) Ozata M. Ataturk ve Hekimler. Demkar Yayinevi, 2015, Istanbul. Dr. Rifat Osman s.269 -271, Prof. Dr. R. Kamil Urga s.664-5.

(10.) Pirnar T, Dicle O. Yuz Yillik Yolculuk, Baslangicindan Gunumuze Turk Radyolojisi. 5G Matbaacilik, istanbul, 1995. s.3-52.

(11.) Sezer B. Doktor Rasih Emin Arli Hakkinda Bazi Anilarim. I. Turk Tip Tarihi Kongresi, Kongreye Sunulan Bildiriler. Istanbul, 17-19 Subat 1988, Turk Tarih Kurumu Basimevi, Ankara, 1992, s.223-8.

Istanbul Universitesi Cerrahpasa Tip Fakultesi, Tip Tarihi ve Etik, Istanbul, Turkiye

Sorumlu Yazar:

Ibrahim Basagaoglu

E-posta: ibasagaoglu@mynet.com

DOI: 10.5152/turkjradiol.2017.060618
COPYRIGHT 2017 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2017 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:RADYOLOJI TARIHINDEN
Author:Basagaoglu, Ibrahim
Publication:Turkish Journal of Radiology
Date:Apr 1, 2017
Words:2076
Previous Article:Benign kardiyak tumorlerde MR goruntuleme bulgulari/Magnetic resonance imaging findings of benign cardiac masses.
Next Article:TANINIZ NEDIR?/CEVAP: Olgu 2.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |