Printer Friendly

Cognitive impairment in patients with early relapsing-remitting multiple sclerosis/Erken donem relapsing-remitting multipl skleroz hastalarinda bilissel islev bozukluklari.

Giris

Multipl skleroz (MS) merkezi sinir sisteminde bircok islevi etkileyebilen kronik norolojik bir hastaliktir. Erken donem MS hastalarinda gorulen baslica bilissel bozukluklar dikkat bozukluklari, kisa sureli bellek bozukluklari, anlik bellek bozukluklari, yurutucu islevlerde kayip ve bilissel islem hizinda yavaslama seklinde ortaya cikmaktadir (1). Simdiye kadar yapilmis olan calismalarda MS hastalarinda saptanan bilissel bozukluk orani %32 ile %70 arasinda degismektedir. Calisma sonuclari arasindaki bu oransal fark hem incelenen hasta gruplari arasinda klinik ve demografik cesitlilik hem de farkli noropsikolojik testlerin kullaniliyor olmasiyla aciklanmaktadir (2). Biz bu calismada ulkemizde yaygin olarak kullanilmakta olan noropsikolojik testleri kullanarak erken donem relapsing-remitting multipl skleroz (RRMS) hastalarinda bilissel islevleri degerlendirdik.

Yontemler

Calismaya 2007-2009 yillari arasinda klinigimizde izlenmis olan 67 RRMS hastasi alinmistir. Hastalik suresi 5 yilin ustunde olan ya da beyni etkileyen baska hastaligi olan hastalar calisma disinda birakilmistir. MS tanisinda Poser kriterleri kullanilmistir. Her hastanin, demografik ozellikleri kaydedilmis, fizik ve norolojik muayenesi noroloji uzmani tarafindan yapilmis, EDSS puani ve kranyal plak sayisi belirlenmistir (3).

Hastalarin tum noropsikolojik testleri bu konuda egitimli olan bir psikolog tarafindan, yapilmistir. Her hastaya once Hamilton Depresyon Olcegi (HDO) verilmistir (4,5). HDO'de hastalarin alabilecegi maksimum puan 53'tur, 14 puan ve ustu puana sahip olan hastalar depresyon olarak kabul edilmistir. HDO'ye gore depresyon saptanan hastalar bilissel degerlendirmeye katilmamistir. Diger hastalara sirasiyla afazi tarama amaciyla Frenchay Afazi Tarama Testi (FATT), bilissel islevlerin incelenmesi amaciyla Standardize Mini Mental Test (SMMT) ve Alzheimer Hastaligini Degerlendirme Skalasi-Kognitif Alt Skoru (ADAS-cog) testleri verilmistir (6-11). FATT'de hastanin alabilecegi maksimum puan 30'dur, 28 puandan daha dusuk alan hastalar afazi olarak degerlendirilmektedir (1,12). SMMT sonucu hastanin alabilecegi maksimum puan 30'dur, 24 puan ve alti bilissel islev bozuklugu ile uyumlu kabul edilmektedir. ADAS-cog 12 alt testten olusmaktadir. Alt test puanlarinin toplanmasiyla ADAS-cog toplam puani elde edilmektedir. Hastalarin tum testleri ataksiz donemlerde yapilmis ve norolojik muayeneden sonra 2 gun icinde tamamlanmistir.

Istatistiksel degerlendirme icin SPSS 15.0 programi kullanilmistir. Demografik ozelliklerin ve test sonuclarinin sikligi, ortalama ve standart sapma degerleri hesaplanmistir. Test sonuclari ile klinik parametreler arasindaki iliski icin bivariyate Pearson korelasyonuna bakilmis, farkli gruplar arasinda bilissel islevler t test kullanilarak karsilastirilmistir.

Bulgular

Kirk bir (%61.2) kadin ve 26 erkek (%38.8) hasta olmak uzere calismaya toplam 67 RRMS hastasi alinmistir. Kadin hastalarin yas ortalamasi (ortalama [+ or -] standart sapma) 31.4 [+ or -] 7.4 yil, erkek hastalarin yas ortalamasi 35.8 [+ or -] 9.4 yil bulunmustur. Kranyal MRG'de saptanan plak sayisi minimum 1 maksimum 20 ortalama 7.7 [+ or -] 4.4 bulunmustur. Hastalarin klinik ozelliklerinin dagilimi Tablo 1 'de sunulmustur.

HDO uygulamasinda 17 (%23.3) hastada depresyon saptanmistir. Geri kalan 50 hastaya uygulanan FATT sonuclarina gore 1 (%2) hastada afazi saptanmistir.

SMMT uygulamasi sonucunda 7 (%14) hasta kesme degerinin altinda puan alirken 43 hasta 25 ve ustunde puan almistir. SMMT puanlari minimum 19 maksimum 30'dur. SMMT puan ortalamasi 27.9[+ or -]2.8 bulunmustur.

ADAS-cog toplam puanlari minimum 0, maksimum 13 olarak saptanmistir, ortalama 2.3 [+ or -] 3.3'dir. 28 (%56) hasta sifir puan almis ve herhangi bir bilissel etkilenme saptanmamistir, geri kalan 22 (%44) hastada farkli oranlarda bilissel etkilenme saptanmistir. ADAS-cog'a ait alt test puan dagilimi Tablo 2'de sunulmustur.

ADAS-cog puani, FATT ve SMMT sonuclarinin hastalik suresi, kranyal plak sayisi ve EDSS ile iliskisini arastirmak icin yapilan korelasyon degerlendirmesinde istatistiksel olarak anlamli bir iliski saptanmamistir (p>0.05).

Sonuc

RRMS, MS hastaliginin en yaygin tipidir (13). RRMS hastalarinda bilissel bozukluklari konu alan bircok arastirma yapilmis olmasina ragmen, bilissel bozukluklarin buyuklugu ve ozelliklerini tanimlayan, kabul gormus kesin degerler yoktur (14). Simdiye kadar yapilmis olan calismalarda bilissel islev bozuklugu insidansi %32 ile %70 arasinda degismektedir (2). Literaturde bilissel islev bozukluklarinin MS'in erken donemlerinde ve hatta klinik izole sendromlarda ortaya ciktigini gosteren bir cok arastirma sonucu vardir (14,15). Bizim calismamizda ulkemizde yaygin olarak kullanilmakta olan noropsikolojik testler ile erken donem RRMS hasta-larindaki bilissel islev bozukluklari degerlendirilmistir.

SMMT sonuclarina gore kesme degerinin altinda kalarak bilissel bozukluk tanisi alan hasta sayisi 7 (%14) iken, ADAS-cog test sonucuna gore etkilenme orani %44 olarak saptanmistir. Kolay ve hizli uygulanabiliyor olmasi ve kullanici icin ozel egitim gerektirmemesi nedeniyle tercih edilen SMMT'nin bu hasta grubu icin uygun olmadigini ileri suren bir cok yazar vardir (16). Patti de 2009'da yayimlamis oldugu yazisinda SMMT'in MS hasta grubu icin duyarlilik ve gecerlilige sahip bir test olmadigina dikkat cekmektedir (17). Bizim elde ettigimiz SMMT sonuclarina gore bilissel etkilenmeye sahip hasta sayisinin literaturde bildirilen oranlardan dusuk olmasi da SMMT'nin bu hasta grubunda yeterince duyarli olmayisindan kaynaklanmis olabilir. MS hastalarinda bilissel bozuklugun en iyi sekilde degerlendirilebilmesi icin onerilen testlerin; bu hastalikta yaygin olarak etkilenen bilissel islevlere duyarli fakat motor islev bozukluklarina duyarsiz olmasi gerekmektedir (12,18,19). Literaturde MS hastalarinin bilissel degerlendirilmesinde en sik kullanilan testler MS Neuropsychological Screening Questionnaire, saat cizme testi, Paced Auditory Serial Attention Test (PASAT) ve Rey-OsterriethComplex Figure (ROCF) Test olmakla beraber hemen her arastirmada farkli testler kullanilmistir (12,17,20-23). Alzheimer hastalarinin tani ve izlemi amaciyla 1984 yilinda gelistirilmis olan Alzheimer's Disease Assessment Scale (ADAS), hem bilissel hem de bilissel olmayan bolumler icermektedir (11). Bilissel islevleri degerlendiren bolumu Akca Kalem ve arkadaslari tarafindan Turkceye cevrilerek gecerlilik ve guvenilirlik calismasi yapilmistir (6). ADAS-cog sadece bilissel islevleri degerlendirmektedir. Bizim hasta grubumuzda ADAS-cog degerlendirmesi sonucunda hastalarin aldigi toplam ADAS-cog puani goz onune alindiginda %44 oraninda hastada bilissel etkilenme saptanmistir. Bu oran daha once bildirilmis olan etkilenme oranlari ile uyumludur. MS hastalarinda bilissel islevleri inceleyen arastirmacilar en sik bellek etkilenmesi bunu takiben dikkat ve yurutucu fonksiyonlarda etkilenmeler oldugunu bildirmektedir (24,25). Bu calismada ADAS-cog alt testlerinin degerlendirilmesi sonucunda; en fazla etkilenen alanlarin "kelime hatirlama" ve "kelime tanima" islevleri oldugu, "anlama" ve "oryantasyon" islevlerinin ise en iyi korunan islevler oldugu gorulmustur. Literaturde benzer hasta gruplariyla yapilmis calismalar bulunmasina ragmen farkli testler kullanilmis oldugundan ADAS-cog alt test sonuclarini daha once yayimlanmis calisma sonuclariyla bire bir karsilastirmak mumkun degildir.

Afazi, MS hastalarinda oldukca nadir gorulen bir durumdur (26). Lacour ve arkadaslari 2700 MS hastasini inceledikleri cok merkezli bir calismada sadece 22 hastada akut afazi saptamislardir (27). Bizim calisma grubumuzda FATT uygulamasi sonucu 1 hastada afazi saptanmistir. Hastanin afazi tipi anomik afazi ile uyumlu olup, akut baslangicli olarak bir atak esnasinda ortaya cikmistir. Atak sonrasi kismen duzelme izlenmis olmasina ragmen afazi bulgularinin devam ettigi saptanmistir.

MRG, MS hastalarindaki beyin lezyonlarini degerlendirme acisindan altin standart olarak kabul edilmekte ve MS tani kriterleri arasinda degerlendirilmektedir (23). MS hastalarinda bilissel islevler ile MRG bulgulari arasindaki iliskiyi arastiran yazarlar MRG'de-ki lezyon yuku, lezyon volumu ve beyin atrofisi ile bilissel islev bozukluklari arasinda anlamli iliskiler bulmuslardir (28-31). Bizim calismamizda lezyon volumu yada lokalizasyonuna bakilmaksizin kranyal lezyon sayisi degerlendirmeye alinmistir. Lezyon sayisi ile bilissel islev bozukluklari arasinda istatistiksel olarak anlamli kabul edilebilecek bir deger saptanmamistir. Bazi yazarlar MS'in erken donemlerinde ortaya cikan bilissel bozuklugun diffuz beyaz cevher hasarindan kaynaklandigini savunmaktadir (32). Bizim calismamizda diffuz beyaz cevher hasarinin ve beyin atrofisinin incelenmemis olmasi calismamizi ve yorumlarimizi sinirlandirmaktadir.

ADAS-cog toplam puani ve alt test puanlariyla hastalik suresi ve EDSS puanlari arasinda da istatistiksel olarak anlamli bir deger elde edilmemistir. Hasta grubumuzun tedavi acisindan heterojen bir grup olmasi bu sonuclari etkilemis olabilir. Son yillarda MS tedavisinde kullanilan ilaclarlarin bilissel islevler uzerine etkili oldugunu gosteren arastirma sonuclari yayimlanmaktadir (33).

Bizim sonuclarimiza gore ulkemizde kullanilmakta olan noro-fizyolojik testler ile yapilan degerlendirmede erken donem RRMS hastalarinda bilissel bozukluk sikligi literaturde bildirilmis olan degerler ile uyumludur ve MRG'de saptanan plak sayisi, hastalik suresi ya da EDSS puani ile bilissel islevler arasinda istatistiksel olarak anlamli bir iliski saptanmamistir.

DOI: 10.4274/npa.5416

Kaynaklar

(1.) Audin B, Reuter F, duong MVA et al. Efficiency of cognitive control recruitment in the very early stage of multiple sclerosis: a one-year fMRI fplloup study. Multiple Sclerosis 2008; 14:786-92. [Abstract]/ [Full Text]

(2.) Sanchez MP, Nieto A, Barroso J et al. Brain atrophy as a marker of cognitive impairment in mildly disabling relapsing-remitting multiple sclerosis. European Journal of Neurology 2008; 15:1091-9. [Abstract]/ [Full Text]/[PDF]

(3.) Kurtzke JF. Rating neurologic impairment in multiple sclerosis: an expanded disability status scale (EDSS). Neurology 1983; 33:1444-52. [Abstract]/[PDF]

(4.) Akdemir A, Turkcapar MG, Orsel SD et al. Reability and validity of Turkish version of the Hamilton Depression Rating Scale. Compr Psychiatry 2001; 42:161-5. [Abstract]/[PDF]

(5.) Hamilton M. A rating scale for depression. J Neur Neurosurg Psychiatry 1960; 23:56-62. [Full Text]/[PDF]

(6.) Akca Kalem S, Oktem O, Hanagasi HA et al. Determination of the descriptive statistics for Alzheimer's Disease Assesment Scale-Cognitive Subscore (ADAS-cog) in a normal adult Turkish sample. Archives of Neuropsychiatry 2003; 40:13-25. [Abstract]/[Full Text]/[PDF]

(7.) Enderby P, Crow E. Frenchay Aphasia Screening Test: validity and comparability. Disabil Rehabil 1996; 18:238-40. [Abstract]/[PDF]

(8.) Folstein MF, Folstein SE, McHugy PR. "Mini-mental state". A practical method for grading the cognitive state of patients for the clinican. J Psychiatr Res 1975; 12:189-98. [Abstract]/[PDF]

(9.) Gocer E. Screening for Aphasia: A Standardization Study For Turkish Neurological Patients. Istanbul, 1994 Turkey: Bogazici University.

(10.) Gungen C, Ertan T, Eker E et al. Reability and validity of the Standardized Mini Mental State Examination in differentiating mild dementia from normal controls in Turkish Population. Turkish Journal of Psychiatry 2002; 13:273-81. [Abstract]/[Full Text]/[PDF]

(11.) Rosen G, Wilma DR, Mohs Richard C et al. A new Rating Scale for Alzheimer's Disease. Am J Psychiatry 1984; 141:1356-64. [Abstract]/[PDF]

(12.) Benedict RH, Zivadinov R. Reability and validity of neuropsychologycal screening and assesment strategies in MS. J Neurol 2007; 254:1122-5. [Abstract]/[PDF]

(13.) Lublin FD, Reingold SC. Defining the clinical course of multiple sclerosis: result of international study. Neurology 1996; 46:907-10. [Abstract]/[Full Text]/[PDF]

(14.) Feuillet L, Reuter F, Audoin B et al. Early cognitive impairment in patients which clinically isolated syndrome suggestive of multiple sclerosis. Mult Scler 2007; 13:124-7. [Abstract]/[PDF]

(15.) Amato MP, Ponziani G, Pracucci G et al. Cognitive impairment in early-on-set multiple sclerosis. Pattern, predictors and impact on everyday life in a 4-year follow up. Arch Neurol 1995; 52:168-72. [Abstract]/[PDF]

(16.) Swirsky-Sacchetti T, Field HL, Mitchell DR et al. The sensitivity of the Mini-Mental State Exam in the white matter dementia of multiple sclerosis. J Clin Psychol 1992; 48:779-86. [Abstract]/[PDF]

(17.) Patti F. Cognitive impairment in multiple sclerosis. Multiple Sclerosis 2009; 15:2-8. [Abstract]/[Full Text]

(18.) Parmenter BA, Weinstock-Guttman B, Garg N et al. Screening for cognitive impairment in multiple sclerosis using the Symbol Digit Modalities Test. Mult Scler 2007; 13:52-7. [Abstract]/[PDF]

(19.) Sartori E, Edan G. Assesment of cognitive dysfunction in multiple sclerosis. J Neurol Sci 2006; 245:169-75. [Abstract]/[Full Text]/[PDF]

(20.) Caffara P, Vezzadini G, Dieci F et al. Rey-Osterrieth complex figure: normative values in an Italian population sample. Neurol Sci 2002; 22:443-7. [Abstract]/[PDF]

(21.) Gronwall DM. Paced auditory serial-addition task: a measure of recovery from, concussion. Percept Mot Skills 1977; 44:367-73. [Abstract]/[Full Text]

(22.) Rogers MJ, Panegyres PK. Cognitive impairment in multiple sclerosis: Evidence-based analysis and recommendations. Journal of Clinical Neuroscience 2007; 14:919-27. [Abstract]/[PDF]

(23.) Rovaris M, Ricitelli G, Judia E et al. Cognitive impairment and structural brain damage in bening multiple sclerosis. Neurology 2008; 71:1521-6.

(24.) Calabrese P. Neuropsychology of multiple sclerosis: An overview. J Neurol 2006; 253:10-5. [Abstract]/[Full Text]

(25.) Simioni S, Ruffieux C, Bruggimann L et al. Cognition, mood and fatigue in patients in the early stage of multiple sclerosis. Swiss Med Wkly 2007; 137:496-501. [Abstract]/[PDF]

(26.) Demirkiran M, Ozeren A, Sonmezler A et al. Crossed aphasia in multiple sclerosis. Mult Scler 2006; 12:116-9. [Abstract]/[Full Text]

(27.) Lacour A, De Seze J, Revenco E et al. Acute aphasia in multiple sclerosis: A multicenter study of 22 patients. Neurology. 2004; 62:974-7. [Abstract]/[Full Text]/[PDF]

(28.) Karlifska I, Siger M, Lewafska M et al. Cognitive impairment in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis. The correlation with MRI lesion volume. Neurol Neurochir Pol 2008; 42:416-23. [Abstract]/[Full Text]

(29.) Mineev KK, Prakhova LN, Il'ves AG et al. Characteristics of neurological and cognitive status in patients with multiple sclerosis in relation to the location and volumes of demyelination foci and the severity of brain atrophy. Neurosci Behav Physiol 2009; 39:35-8. [Abstract]/[PDF]

(30.) Patti F, Amato MP, Trojano M, COGIMUS Study Group. Cognitive impairment and its relation with disease measures in mildly disabled patients with relapsing-remitting multiple sclerosis: baseline results from the Cognitive Impairment in Multiple Sclerosis (COGIMUS) study. Mult Scler 2009; 15:777-88. [Abstract]/[PDF]

(31.) Roosendaal SD, Moraal B, Pouwels PJ et al. Accumulation of cortical lesions in MS: relation with cognitive impairment. Mult Scler 2009; 15:708-14. [Abstract]/

(32.) Au Duong MV, Audoin B, Boulanouar K et al. Altered functional connectivity related to white matter changes inside the working memory network at the very early stage of MS. J Cereb Blood Flow Metab 2005; 25:1245-53. [Abstract] /[Full Text]

(33.) Flechter S, Vardi J, Finkelstein Y et al. Cognitive dysfunction evaluation in multiple sclerosis patients treated with interferon beta-1b: an open-label prospective 1 year study. Isr Med Assoc J 2007; 9:457-9. [Abstract] [PDF]

Hava Donmez KEKLIKOGLU, Tahir Kurtulus YOLDAS, Ozkan ZENGIN, Elif BANU SOLAK, Selda KESKIN

Diskapi Yildirim Beyazit Egitim ve Arastirma Hastanesi, 3. Noroloji Klinigi, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Hava Donmez Keklikoglu, Diskapi Yildirim Beyazit Egitim ve Arastirma Hastanesi, 3. Noroloji Klinigi, Ankara, Turkiye

E-posta: havadonmez@hotmail.com Gelis tarihi/Received: 08.10.2009 Kabul tarihi/Accepted: 01.12.2009
Tablo 1. Calismaya alinmis olan hastalarin
klinik ozellikleri

Klinik ozellikler     Ortalama [+ or -] Standart
                      Sapma ve Oransal Degerleri

Hastalik Suresi       2.5 [+ or -] 1.7 yil

EDSS Puani            1.8 [+ or -] 1.9

Kranyal Plak Sayisi   7.7 [+ or -] 4.4

MS Tedavisi           22 (%32.8) sadece atak
                        tedavisi (prednisolon)
                      24 (%35.8), interferon 1b
                      18 (%26.9), interferon 1a
                      3 (%4.5), Glatiramer asetat

Depresyon sikligi     17 (%23.4)

Tablo 2. ADAS-cog alt testlerine gore hasta
puanlarinin dagilimi

Testin adi                    Etkilenen    Etkilenen
                            Hasta Sayisi  Hasta Orani

Kelime Hatirlama                 22           %44
Nesne ve Parmak Adlandirma        1           %2
Komutlar                          1           %2
Yapilandirma Becerisi             6           %12
Oryantasyon                       0            0
Kelime Tanima                    21           %42
Test Yonergesini Hatirlama       10           %20
Spontan Konusmada
  Kelime Bulma Guclugu            2           %4
Anlama                            0            0
Konu?ma Dili Yetenegi             2           %4
Tasarimsal Beceri                16           %32
Dikkatin ve Konsantrasyonun
  Dagilabilirligi                16           %32
ADAS-cog Toplam                  22           %44
COPYRIGHT 2010 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

 
Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Research Article / Arastirma Makalesi
Author:Keklikoglu, Hava Donmez; Yoldas, Tahir Kurtulus; Zengin, Ozkan; Solak, Elif Banu; Keskin, Selda
Publication:Archives of Neuropsychiatry
Article Type:Clinical report
Date:Jun 1, 2010
Words:2350
Previous Article:The influence of motherhood on the emergence of trauma symptoms in two cases with childhood sexual trauma/Cocukluk cagi cinsel travmasi olan iki...
Next Article:Psychometric properties of the Turkish versions of three different clock drawing tests in patients with dementia/Demans hastalarinda uc farkli saat...
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2018 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters