Printer Friendly

Cep telefonlari sagligimiza zararli mi? / Are mobile phones dangerous to our health.

Giris

Dunyada yaklasik 7 milyar kisinin kullandigi cep telefonlarinin insan sagligi uzerindeki etkileri, toplumda en fazla merak edilen hususlardan birisidir. Medyada, konunun uzmani olan az sayidaki bilim insaninin gorusleri yerine, maalesef uzman olmayan kisilerin, hatta bazi akademisyenlerin, bilimsel hicbir dogrulugu olmayan degerlendirmelerine yer verilmesi, spekulatif yayinlar ve internetteki bilgi kirliligi, cep telefonu kullanimina bagli olarak bircok kiside gereksiz korkularin olusmasina neden olmaktadir.

Radyasyonun saglik uzerine etkilerinin incelenmesinde, epidemiyoloji arastirmalarinin sonuclari onem tasimaktadir. Ancak dogru degerlendirme yapilabilmesi icin, cep telefonlarinin nasil bir radyasyon saldiginin ve bu radyasyonun insan vucudu ile nasil etkilestiginin bilinmesi gerekir.

Radyasyonun sagliga etkisi, etkilestigi ortamdaki atomlarin elektronlarini koparmasiyla ortaya cikar; iyonlastirici olarak tanimlanan bu radyasyon, radon gazi gibi dogal ve X-isini ureten cihazlarda oldugu gibi yapay kaynaklardan salinir.

Cep telefonlari, baz istasyonlari, mikrodalga firinlar gibi kaynaklar ise iyonlastirici olmayan radyasyon salar. Bu radyasyonlarin enerjileri son derece dusuk oldugu icin, enerjileri etkilestigi atomlarin elektronlarini koparmaya yetmez; 0.1, 0.3 C[degrees] kadar isi artisina neden olur. Beyin hucreleri 5 C[degrees] den fazla isi artisindan etkilenir.

Radyasyon dozu, birim kutlede sogurulan enerji olarak tanimlanir. Eger, gun isiginin enerjisi 1 birim olarak alinirsa, cep telefonlari bu enerjinin [10.sup.-5] - [10.sup.-6] da biri kadar enerji yayarlar. Iyonlastirici radyasyonlarin enerjileri ise cok daha fazladir. Ornegin, medikal incelemelerde kullanilan gama ve X-isinlarinin enerji mertebeleri [10.sup.5] - [10.sup.6] birimdir. Yani, iyonlastirici olan ve olmayan radyasyonlarin enerjileri arasindaki fark milyonlarca birimi bulmaktadir.

Iyonlastirici radyasyonun sagliga en onemli etkisi, kansere neden olma olasiligidir. Japonya'da patlayan atom bombalarindan etkilenen ve sag kalan kisiler uzerinde 1950'den baslayip hala devam eden epidemiyolojik arastirmalar, yuksek siddetteki radyasyonun kansere neden olabilecegini gostermistir. Bu calismalarda, radyasyona maruz kalan ve kalmayan Japon topluluklarinda ortaya cikan kanser vakalari karsilastirilmaktadir. Yuksek siddetteki radyasyonun kanser yapici etkisi, bu epidemiyolojik calismalarda istatistiksel olarak guvenilir sonuclarla ortaya konmustur.

Dogal fon radyasyonu, medikal tanisal incelemelerde hastalarin ve meslekleri geregi isinlananlarin maruz kaldiklari radyasyon, oldukca dusuk siddettedir ve bu radyasyon icin kanser riskinin belirlenmesi ancak, yuksek siddette radyasyon icin saptanan risklerden yapilan matematiksel cikarsamalara dayanabilir. Sonuclarin guvenilirligi alinan radyasyon dozlarinin yuksekligine bagli oldugu icin, 100 mSv etkin dozdan daha dusuk siddetteki radyasyon icin yapilacak epidemiyolojik calismanin cok sayida kisi icermesi yani orneklem sayisinin cok buyuk olmasi gerekir. Ornegin, 10 mSv'den daha dusuk hasta dozuna yol acan bir bilgisayarli tomografi (BT) incelemesi icin risk hesaplamasi yapilacaksa, yaklasik 10 milyon kisinin benzer sekilde isinlanmasi ve bu tetkikin yapilmadigi ayni sayida kisi ile karsilastirilmasi gerekir ki, bu durum pratik olarak mumkun degildir. Ayni sekilde, cep telefonlarinin saglik uzerine etkisinin arastirilabilmesi icin milyarlarca kisinin uzerinde calisma yapilmasi gerekmektedir, bu da olasi degildir.

Bu tur dusuk enerjideki radyasyonun sagliga bir etkisinin olup olmadiginin anlasilabilmesi icin, cok daha yuksek enerjideki iyonlastirici radyasyonun saglik risklerinin bilinmesinde yarar vardir. Radyasyon dozunun dusuk degerlerinde, ornegin bir gogus filminde radyasyona bagli kanser riski milyonda 1-2, dozun daha yuksek oldugu BT'de birkac binde bir civarindadir. Ustelik bu olasiliklar, halen gecerli olan lineer esiksiz teori (LNT) kullanilarak saptanmistir. Bu teori, radyasyonun en dusuk dozunun bile kansere neden olabilecegini ileri surmektedir ve 1950'li yillarda, henuz radyobiyoloji ile ilgili bilgiler cok sinirliyken kabul edilmistir. Halen uygulanabilirligi uzerine cok fazla tartisma vardir. Dusuk siddette radyasyon konusunu dergimizin sonraki sayisinda ele alacagim.

Literaturde, cep telefonlarinin basta glioma olmak uzere beyin kanserlerine neden olup/olmadigini arastiran cok sayida epidemiyolojik calisma vardir. Telefon kullanan ve kullanmayan on binlerce kisinin 10-20 yil, bazen daha uzun sure izlenmelerini gerektiren bu arastirmalarda, sonuclarin dogrulugunu etkileyen cok sayida faktor bulunmaktadir.

Cep telefonu kullanimi ile beyin kanseri arasinda bir iliski oldugunu iddia eden bir arastirma Isvec'te yapilmis ve telefon kullananlarda gliomanin %30 daha fazla olabilecegi, bu olasiligin 25 seneden fazla kullananlarda %200'e yukseldigi ileri surulmustur (1). Bu calisma, medyanin da etkisi ile kamuoyunda ciddi bir kaos yasanmasina neden olmustur. Ancak sonrasinda, pek cok bilim kurulusu, Isvec calismasinda yapilan oldukca onemli hatalari ortaya koymustur. Bir ornek, ABD'de yapilan bir calismadir (2): cep telefonlarinin kullanilmasina baslanan 1990'li yillardan 2008'e kadar bu ulkede glioma vakalarinda hicbir ilave artisin gorulmedigi belirtilmektedir. Isvec sonuclari dogru olsaydi, bu artisin %40 olmasi gerekecekti.

Cep telefonlarinin gliomaya neden olup olmadigini arastiran ve sonuclari yine tartismali bir diger epidemiyolojik calisma, 13 ulkede yurutulen INTERPHONE arastirmasidir (3). Bu calismanin sonuclari farkli gruplar tarafindan analiz edilmis (4, 5) ve genelde cep telefonu kullanimina bagli istatistiksel olarak anlamli bir kanser artisi olmadigi belirtilmistir. Bu analizlerden birisinde, her gun ve gunde 12 saat gibi, zamaninin cogunu telefonda geciren kisilerde risk artisi verilirken, bir diger analizde ise konusma sureleri normal olan kisilerdeki risklerin, hic telefonla konusmayanlara gore daha az oldugu ifade edilmistir. En son analizlerden birisinde ise, ortaya cikan beyin kanserlerinde tumorun beyin icerisindeki yerlesim yeri ile telefondan yayilan elektromanyetik dalgalara en fazla maruz kalan beyin bolgesi arasinda hicbir iliski olmadigi saptanmistir (6).

Uluslararasi Kanser Arastirma Ajansi (The International Agency for Research on Cancer-IARC) ozellikle Isvec ve Interphone arastirmasindaki bazi analizlere bakarak cep telefonlarinin "muhtemelen kanserojen" olabilecegini ileri surerek toplumda bir korku olusmasina neden olmustur. IARC, cep telefonlarini 2B risk sinifina koymustur. Ilginc olan durum ise kahve, sebze tursulari, nikel paralar, karbon kagitlar, talk pudrasi ve egzoz dumanin da bu kategoride yer almasidir (7).

Diger taraftan cep telefon kullaniminin hicbir saglik riski tasimadigini ileri suren cok sayida epidemiyolojik calisma bulunmaktadir. Tumunun burada verilmesi mumkun degilse de Danimarka' da 35.8000 (8, 9) ve Ingiltere'de 1 milyon kadin kullaniciyi iceren arastirmalarin (10, 11) sonuclari bu baglamda hayli onemlidir. Isvec dahil olmak uzere Iskandinav ulkelerinde yapilan arastirmalarin hicbirisi, onceki Isvec calismasini dogrulayacak sonuclar vermemistir (12). Yetiskinlerin yani sira Cefalo calismasi gibi cocuklarda yapilan arastirmalar da, telefon kullanimina bagli bir risk olmadigini belirtmektedir (13).

Uluslararasi ve bazi ulusal bilim organizasyonlarinin calisma gruplari tarafindan, bircok bilimsel arastirma incelenerek hazirlanan bilimsel raporlarin sonuclari bu baglamda onem tasimaktadir. IARC'nin yukarida verilen kararindan hemen sonra Dunya Saglik Teskilati (WHO) mobil telefon kullaniminin hicbir saglik riski tasimadigini ifade eden bir gorus yayimlamistir (14). ABD'deki National Cancer Institute, National Institute of Enviromental Health Science ve FDA ve Avrupa Toplulugu arastirma gruplarinin da benzer raporlari vardir (15).

Bu baglamda, Uluslararasi Elektromanyetik Emniyet Komitesinin (International Committee on Electromagnetic Safety http://www.ices-emfsafety.org/expert-reviews/) yayimladigi bir yaziyi sizlerle paylasmak istiyorum. Bu makalede, bugune kadar ulusal ve uluslararasi kuruluslarca yapilan 69 arastirmanin birkac satirlik ozeti verilmekte ve hepsinin sonuclari ortak bir noktada bulusmaktadir: Cep telefonu kullanimina bagli saptanabilecek bir beyin kanseri riski soz konusu degildir.

Peki, risk sifir midir? Enerjisi cok dusuk de olsa acaba telefondan yayilan radyasyon DNA'yi mutasyona ugratip kansere neden olabilir mi?

Radyasyonun ortamda nasil bir etkilesme yapacagi konusu, olasiliga baglidir. Iyonlastirici olmayan radyasyon enerjileri icin son derece dusuk olasiligin gerceklesmesi durumunda ortaya cikacak kanserin, dogal nedenlere bagli olarak ortaya cikan kanserden ayrilmasi mumkun degildir. Halen, gelismis ulkelerde omur boyu kansere yakalanma orani %40, olum orani ise %20-22 civarindadir. Iyonlastirici radyasyonun bile bu orana katkisi %1 olarak verilmektedir.

Iyonlastirici olmayan radyasyon konusunda yazilan makaleler genelde sonuc olarak, "istatistiksel anlam tasiyacak bir saglik riskinin olmadigini, ancak bu konuda calismalarin surmesi gerektigini..." ifade etmektedir. Ilk bakista bu sonuc cumlesinin celiski tasidigi dusunulebilir. Ancak, bilimsel arastirmalar her zaman bilinmeyeni bulmayi hedeflemektedir; risk cok cok dusuk olsa bile, bu riskin degeri nedir? kac milyonda birdir?, arastirilan budur. Diger taraftan bazi beyin kanserlerinin sessiz kalma suresi cok daha uzun olabilir. Ayrica, her gecen gun yasamimiza yeni bir teknolojik urun girmektedir; radyasyonun gec etkileri goz onune alinirsa bu urunlerin sagliga olasi etkilerinin uzun bir surecte takip edilmesi son derece normaldir.

Kisiler, her ne kadar bilimsel sonuclari inkar etmeseler de hala psikolojik olarak rahatsizlik hissedebilmektedirler. Sahsen bu kaygiya cevremde de tanik olmaktayim. Sonucta, telefonla birlikte kulaklik kullaniminin ciddi sekilde artmasinda bu rahatsizligin da rol oynadigini saniyorum. Ebeveynlerin cekinceleri, cocuklarinin cep telefonlarini kulaklik ile kullanmasi durumunda azaltilabilir. Cocuklar ve ebeveynler arasinda bu telefonlarla saglanan hizli iletisimin, cocuklarin guvenligi acisindan ayri bir onem tasidigi da onemli bir husustur. Bu arada unutulmamasi gereken husus, araba kullanirken telefonla konusmanin neden oldugu olumcul kazalarin azimsanmayacak derecede fazla olmasidir.

Kaynaklar

(1.) Hardell L, Carlberg M, Hansson Mild K. Pooled analysis of case-control studies on malignant brain tumours and the use of mobile and cordless phones including living and deceased subjects. Intern J Oncol 2011; 38: 1465-74. [CrossRef]

(2.) Little MP1, Rajaraman P, Curtis RE, et al. Mobile phone use and glioma risk: comparison of epidemiological study results with incidence trends in the United States. BMJ 2012; 344: 1147. [CrossRef]

(3.) Interphone Study Group. Brain tumour risk in relation to mobile telephone use: results of the interphone international case-control study. Int J Epidemiol 2010; 39: 675-94. [CrossRef]

(4.) Cardis E, Richardson L, Deltour I, et al. The Interphone study: design, epidemiological methods, and description of the study population. Eur J Epidemiol 2007; 22: 647-64. [CrossRef]

(5.) International Agency for Research on Cancer. Non-ionizing Radiation, Part 2: Radiofrequency Electromagnetic FieldsExit Disclaimer. Lyon, France: IARC; 2013. IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans, Volume 102.

(6.) Larjavaara S, Schuz J, Swerdlow A, et al. Location of gliomas in relation to mobile telephone use: a case-case and case-specular analysis. Am J Epidemiol 2011; 174: 2-11. [CrossRef]

(7.) Open Article: IARC Document on Carcinogens: Available from: http://monographs.iarc.fr/ENG/Preamble/CurrentPreamble. pdf Return to text

(8.) Johansen C, Boice J Jr, McLaughlin J, Olsen J. Cellular telephones and cancer: a nationwide cohort study in Denmark. J Natl Cancer Inst 2001; 93: 203-7. [CrossRef]

(9.) Schuz J, Jacobsen R, Olsen JH, et al. Cellular telephone use and cancer risk: update of a nationwide Danish cohort. J Natl Cancer Inst 2006; 98: 1707-13. [CrossRef]

(10.) Benson VS, Pirie K, Schuz J, et al. Mobile phone use and risk of brain neoplasms and other cancers: Prospective study. Intern J Epidemiol 2013; 42: 792-802. [CrossRef]

(11.) Benson VS, Pirie K, Schuz J, et al. Authors' response to: the case of acoustic neuroma: comment on mobile phone use and risk of brain neoplasms and other cancers. Intern J Epidemiol 2014; 43: 275. [CrossRef]

(12.) Deltour I, Auvinen A, Feychting M, et al. Mobile phone use and incidence of glioma in the Nordic countries 1979-2008: consistency check. Epidemiology 2012; 23: 301-7. [CrossRef]

(13.) Aydin D, Feychting M, Schuz J, et al. Mobile phone use and brain tumors in children and adolescents: a multicenter case-control study. J National Cancer Institute 2011; 103: 1264-76. [CrossRef]

(14.) Open article: WHO Fact Sheet: Electromagnetic fields and public health: mobile phones June 2011: Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs193/en/index.html

(15.) SCENIHR. 2015. Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks: Potential health effects of exposure to electromagnetic fields (EMF): Available from: http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/emerging/docs/scenihr_o_041. pdfExit Disclaimer, accessed August 15, 2015.

Ankara Universitesi Muhendislik Fakultesi, Fizik Muhendisligi, Ankara, Turkiye

Sorumlu Yazar: Dogan Bor

E-posta: www.doganbor.com

DOI: 10.5152/turkjradiol.2016.2003
COPYRIGHT 2016 AVES
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2016 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:EDITORYEL
Author:Bor, Dogan
Publication:Turkish Journal of Radiology
Date:Dec 1, 2016
Words:1823
Previous Article:Skrotal liposarkom ve eslik eden inguinal herni: goruntuleme bulgulari/Scrotal liposarcoma accompanied with inguinal hernia: imaging findings.
Next Article:Bilgisayarli tomografide hatali tani konulan yuz travmasi: Olgu sunumu / Facial trauma misdiagnosed on the computed tomography scan: Case report.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters |