Printer Friendly

Bendithion y baned goffi; BYD NATUR.

Byline: Gan BETHAN WYN JONES

DWI'N hoffi coffi. Dwi'n hoffi coffi'n fawr. A rhag ofn chi feddwl eich bod yn darllen Sali Mali, dowch i mi egluro pam dwi'n deud hynny. Dwi'n yfed sawl paned mewn diwrnod, a'r diwrnod o'r blaen mewn erthygl yn y Guardian, mi welais fod coffi'n dda i'ch helpu i gofio pethau.

Dyma fi'n ei thorri'n dwt a'i rhoi i gadw'n barchus er mwyn cael ei hailddarllen.

"Hwre!" medda fi wrtha fi fy hun, gan fod pawb fel arfer yn eich rhybuddio yn erbyn coffi, a finna'n yfed sawl cwpanaid y dydd.

Ond mi fydda i'n cymryd yr erthyglau 'ma sy'n ymddangos o bryd i'w gilydd yn honni fod petha fel siwgr, menyn, lolipops, cwrw ag ati yn dda i chi hefo pinsiad go fawr o halen (ond dim gormod o hwnnw chwaith!) Felly mi es ati i browla i weld sut yn union mae coffi'n cael ei dyfu a'i baratoi er mwyn i mi ddysgu mwy amdano.

Planhigion o'r genws Coffea sy'n cynhyrchu'r hadau sy'n gwneud y ffa coffi, ac mae'n aelod o deulu'r friwydden neu'r Rubiaceae - yr un teulu a'r briwydd.

Mae'r rhai sy'n perthyn i'r genws yma fel rheol yn llwyni neu'n goed bach sy'n gynhenid mewn rhannau tymherus o Affrica ac Asia.

Mae coffi yn un o gynnyrch mwyaf gwerthfawr y byd ac mae'n cael ei allforio o sawl gwlad. Ar ol olew, dyma'r ail nwydd mwyaf gwerthfawr yn rhyngwladol.

Yn fyd-eang mae tua 20 miliwn o deuluoedd yn tyfu coffi, ac mae tua 100 miliwn o bobl yn dibynnu arno am eu bywoliaeth. Mae'n chwarae rhan allweddol yn economi sawl gwlad yn y trofannau.

Coffea arabica mae'n debyg sy'n cynhyrchu'r ffa coffi gorau, ac mae'r goeden hon yn dod yn wreiddiol o goedwigoedd ucheldir Ethiopia a de Sudan, ble mae'n dal i dyfu'n wyllt.

Mae'r rhan fwyaf o goffi parod yn cael ei wneud o gymysgedd o Coffea arabica a Coffea canephora. Fel rheol, tyfir C. arabica ar yr ucheldir a C. canephora ar y tir isel.

Coeden fechan, tua 2 i 8m o daldra, ydi Coffea arabica, hefo canghennau llorweddol, nodweddiadol, er fel arfer mewn planhigfeydd mae'n gael ei thocio i wneud llwyn bach. mi fydd ffrwythau'n ymddangos ar ol tair i bum mlynedd ac mi fydd yn gynhyrchiol am tua trigain mlynedd.

Mae'r dail bytholwyrdd yn sgleiniog ac mae arogl melys ar y blodau gwyn.

Coch ydi'r aeron fel rheol, er mi allan fod yn felyn neu'n borffor pan maen nhw'n aeddfed, ac maen cymryd tua naw mis iddyn nhw aeddfedu.

Fel llawer o aeron eraill mae'r haen allanol yn feddal, yn felys ac yn fwytadwy a thu mewn mae dau hedyn fel rheol - y ffa coffi.

Mae'r hedyn mewn haenen allanol galed ac mae'r haen yma'n cael ei thynnu drwy'r felin.

Mae'r ffa coffi naill ai'n cael eu hallforio, neu'n cael eu cymysgu a ffa math arall o goffi cyn gadael yr ardal, cyn i'r broses gymhleth o rostio'r ffa ddechrau.

Y caffeine yn y ffa coffi ydi ffordd naturiol y planhigyn o'i amddiffyn ei hun rhag anifeiliaid sy'n ei fwyta, felly mae'n sylwedd sy'n wenwynig.

Peidiwch a phoeni gormod, mae'n rhaid i chi gymryd dros 10 gram iddo fod yn wenwynig i ni, ac fel arfer ryw 500mg y tro rydan ni'n ei lyncu.

Mae caffeine hefyd i fod yn help i'ch cadw'n effro ac mae peth tystiolaeth y gall eich diogelu rhag Clefyd Parkinson a rhai mathau o gancr, ac yn gostwng y risg o glefyd cardiofasgiwlar a chlefyd siwgr.

Ochr negyddol y cyffur ydi ei fod yn cynyddu pryder ac mae'n ddiwretig.

Ia, yr erthygl 'na yn y Guardian oedd yn deud fod gwyddonwyr yn honni fod coffi yn eich helpu i gofio pethau wnaeth ddechrau hyn i gyd.

Y drwg ydi, fedra i yn fy myw gofio be wnes i hefo'r erthygl, ond hitiwch befo mi ga i baned arall o goffi - edrach fedra i gofio lle rhois i hi.

CAPTION(S):

Cynaeafu aeron coffi ar blanhigfa
COPYRIGHT 2014 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2014 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Features
Publication:Daily Post (Conwy, Wales)
Date:Jan 22, 2014
Words:663
Previous Article:Oes rhywun wedi gweld arian ar yr helyg eto? AIL NATUR.
Next Article:Blues will only think about Cup.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters