Printer Friendly

Assessment of depression, sleep disorders and quality of life in patients with fibromyalgia/Fibromiyalji hastalarinda depresyon, uyku bozuklugu ve yasam kalitesinin degerlendirilmesi.

Giris

Fibromiyalji (FM) yaygin muskuloskeletal agri, uyku bozuklugu, yorgunluk ve cok sayida hassas noktanin varligi ile karakterize, etiyolojisi bilinmeyen nonartikuler, kronik bir romatizmal hastaliktir (1). 1990 yilinda Amerikan Romatizma Birligi (ARA) tarafindan tani kriterleri tanimlanmifltir (2). FM tanisi koymak icin yaygin agri ve 18 spesifik noktanin 11 tanesinde veya daha fazlasinda hassasiyet bulunmali dir (3). FM'nin prevalansi yuksek olmasina ragmen, epidemiyolojik yapisi hakkinda cok az bilgi vardir (1). Toplumun %3-4'unu etkiler, hastalarin %80-90'i kadindir ve siklikla 30-50 yas arasi gorulur (4). FM'nin etiyopatogenezi halen bilinmemektedir, ancak fiziksel travma, cerrahi giriflim, enfeksiyonlar, akut yada kronik emosyonel stres gibi faktorler tetikleyici rol oynayabilir (5).

FM'li hastalarda kronik agriya eslik eden muskuler semptomlar, kognitif sikayetler, depresyon, uykusuzluk ve yorgunluk gibi degisik bulgular tanimlanmistir (6). Dinlendirmeyen uyku ya da yorgun uyanma FM hastalarinin en sik sikayetidir (7). Uyku bozuklugu sikayeti FM'li hastalarda cok siktir, bazi calismalarda %100'e yakin prevalans bildirilmistir (8,9). Uyku bozuklugu gibi, depresyon da FM'deki yorgunlugu artirir (10). FM'de degisik psikopatolojik bozukluklar bildirilmistir. Hastalarinin 1/3'unde minor depresyon ya da anksiyete goruldu gu tahmin edilmektedir. Bununla beraber FM'deki anksiyete ve depresyonun kronik agriya sebep olup olmadigi ya da semptomlarin siddetine katkida bulunup bulunmadigi bilinmemektedir (3).

Bu calismada, Turk toplumunda FM'li ev hanimlarinda uyku bozuklu gu ve depresyonun yasam kalitesi ile iliskisi arastirilarak hastalar saglikli bireylerden olusan kontrol grubu ile karsilastirildi.

Gerec ve Yontem

Calismaya Eylul 2007-Mart 2008 tarihleri arasinda Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon poliklinigine yaygin agri sikayeti ile basvuran, Amerikan Romatizma Birligi (2) kriterlerine gore FM tanisi alan 80 kadin hasta ve ayni yas grubundan 46 saglikli kadin dahil edildi. Insamatuvar agrisi olanlar, diabetes mellitus, kollajen doku hastaliklari gibi sekonder fibromiyaljiye sebep olabilecek hastaliklari olanlar, norolojik sikayetleri olanlar, daha once depresyon tanisi ve buna yonelik ilac tedavisi almis olan hastalar calisma disi birakildi. Calismaya alinan tum hastalar ve saglikli kontroller calisma hakkinda bilgilendirilip, onaylari alindi.

Tum hastalarin ve kontrol grubunun fizik muayeneleri yapildiktan sonra hastalarin tam kan sayimi, eritrosit sedimantasyon hizi, rutin biyokimya ve tam idrar tetkiklerinden olusan laboratuvar incelemeleri yapildi. Tum hastalarin ve kontrol grubunun boy ve kilolari olculdu, vucut kitle indeksleri (VKi) kg/[m.sup.2] olarak hesaplandi, medeni durumlari, cocuk sayisi, egitim duzeyleri, alkol ve sigara aliskanliklari sorgulandi. Sabah tutuklugunun suresi (dk) ve agrili eklem bolgeleri kaydedildi. Yine tum hastalarda FM'ye eslik eden diger semptomlarin varligi sorgulanarak kaydedildi.

Tum hastalarda ve kontrol grubunda yaygin muskuloskeletal agrinin siddetini degerlendirmek icin 10 cm'lik gorsel analog skala (GAS) kullanildi. Hastalarin genel durumu hasta ve doktor tarafindan GAS kullanilarak degerlendirildi.

Hastalardaki uyku memnuniyetsizligi icin sabah dinlenmis olarak uyanip uyanmadiklari soruldu ve GAS uzerinde isaretleme yapmalari istenerek (10 cok iyi uyudum, 0 hic iyi uyumadim) degerlendirildi. Hastalardaki hipersomnolansi degerlendirmek icin ise izci ve ark. (11) tarafindan Turkce gecerlilik ve guvenilirli gi yapilmis olan Epworth Uykululuk Skalasi (EUS) kullanildi. EUS hastalarda gunduz uyuklama halinin olup olmadigini degerlendirmek icin kullanilan 8 bolumden olusan bir sorgulama formudur. Toplam 0-24 arasinda degisen puan elde edilir (8).

Yine tum hastalarin ve kontrol grubunun psikolojik durumlari ni degerlendirmek icin Beck Depresyon Olcegi (BDO) kullanildi (12). BDO skoru [superieur ou egal a] 9 depresyon kabul edildi.

Yasam kalitesi, Burkhardt ve ark. tarafindan gelistirilen ve Turkce gecerlilik ve guvenilirligi de gosterilmis olan Fibromiyalji Etki Sorgulama formu (FES) kullanilarak degerlendirildi (13-15). FES, FM'li hastalar icin gelistirilmis, fiziksel fonksiyonlari, calisma, depresyon, anksiyete, uyuma, agri, tutukluk, yorgunluk ve kendini iyi hissetme gibi durumlarin degerlendirildigi bir sorgulama formudur.

Istatistiksel analizde SPSS 13.0 programi kullanildi. Hasta grubunda normal dagilim gosteren sayisal veriler student-t testi kullanilarak kontrol grubu ile karsilastirildi. Sayisal veriler arasi ndaki iliski Pearson korelasyon analizi kullanilarak degerlendirildi. p<0,05 degeri anlamli kabul edildi.

Bulgular

Calismaya yaslari 20-57 yil arasinda degisen ortalama 40,12 [+ or -] 9,27 yil olan 80 kadin hasta ile 18-58 yil arasinda degisen ortalama 41,69 [+ ou -] 10,32 yil olan 46 saglikli kadin alindi. Her iki grubun yaslari arasinda istatistiksel olarak anlamli farka rastlanmadi (p>0,05). FM hasta grubunun ortalama hastalik suresi 4,68 [+ ou -] 5,19 yil idi. Hasta ve kontrol grubunun egitim duzeyleri, medeni durumlari, cocuk sayilari benzerdi. Her iki gruptaki hastalarin hic biri alkol kullanmazken, FM hasta grubunda sigara icme orani (%22,5), kontrol grubundan (%8,7) daha yuksekti. Hasta ve kontrol grubunun demografik verileri Tablo 1'de gosterilmistir.

FM'li hastalar en sik boyun, omuz ve sirt agrisindan sikayetci idiler (sirasiyla %92,5, %91,3, %85). Yine hastalarda %97,5 oraninda yorgunluk, %77,5 oraninda sabah sertligi, %71,3 orani nda yorgun uyanma, %71,3 oraninda bas agrisi ve %71,3 orani nda parestezi sikayetleri mevcuttu. FM'ye eslik eden diger semptomlar daha az oranlarda gorulmekteydi. Sonuclar Tablo 2'de ozetlenmistir.

FM hasta grubunda GAS ile degerlendirilen uyku bozuklugu degeri ortalama 7,27 [+ ou -] 2,22 iken, kontrol grubunda 0,71 [+ ou -] 1,31 idi. Yapilan istatistiksel degerlendirmede iki grup arasinda anlamli fark tespit edildi (p<0,001). Hipersomnolansi degerlendirmek icin kullanilan EUS hasta grubunda ortalama 5,33 [+ ou -] 4,41 iken kontrol grubunda ortalama 2,52 [+ ou -] 2,52 olarak tespit edildi. Istatistiksel degerlendirmede iki grup arasinda anlamli fark saptandi (p<0,001).

Psikolojik durumu degerlendirmek icin kullanilan BDO, FM hasta grubunda ortalama 21,77 [+ ou -] 11,9 iken kontrol grubunda 5,08 [+ ou -] 3,09 olarak tespit edildi. Her iki grup arasinda istatistiksel olarak anlamli fark vardi (p<0,001). FM hasta grubunda hastalari n %88,75'inde BDO skoru [superieur ou egal a] 9 idi.

Yasam kalitesini degerlendirmek icin kullanilan FES skoru FM hasta grubunda ortalama 57,45 [+ ou -] 15,23, kontrol grubunda ise 15,77 [+ ou -] 11,40 idi. Yapilan istatistiksel karsilastirmada her iki grup arasi ndaki fark anlamli idi (p<0,001). Sonuclar Tablo 3'te gosterilmistir.

FM hasta grubunda yaygin agri, hastanin ve doktorun global degerlendirmesi, uyku bozuklugu (GAS), FES, BDO ve EUS'nin birbirleriyle iliskisi degerlendirildi. Yaygin agri ile FES ve BDO arasinda anlamli korelasyon (sirasiyla; r:0,553, p<0,001; r:0,333, p<0,01) saptandi. GAS ile degerlendirilen uyku bozuklugu ile FES ve BDO arasinda anlamli korelasyon saptanirken (sirasiyla: r:0,584, p<0,001; r:0,415, p<0,001), EUS ile arasinda korelasyon tespit edilmedi (p>0,05). Yine FES ile BDO arasinda anlamli korelasyon saptanirken (r:0,617, p<0,001), EUS ile FES ve BDO arasi nda korelasyon tespit edilmedi (p>0,05, p>0,05). Sonuclar Tablo 4'te ozetlenmistir.

Tartissma

Romatizmal hastaliklar kronik progresyon ve disabiliteye yol acmalari ile karakterizedir. Bu ozellikleri ile hastalarin fiziksel ve emosyonel durumlarini etkileyerek, yasam kalitesinde farkli seviyelerde degisikliklere neden olurlar (16). Kronik bir romatizmal hastalik olan FM, eklemlerde yaralanmaya ya da deformasyonlara sebep olmaz, ancak hastanin fonksiyonel kapasitesinde ve gunluk yasam aktivitelerini surdurmede onemli zorluklara yol acarak, aile iliskilerini ve sosyal performanslarini negatif yonde etkiler (1,16).

FM'de ana semptom yaygin ve kronik agridir (17). Agri bazen o kadar siddetlidir ki kisinin isini, gunluk aktivitelerini ve yasam kalitesini etkiler (18). FES, FM hastalarinda yasam kalitesini deTurk gerlendirmek icin gelistirilmis ve fonksiyonel kapasite, calisma, psikolojik bozukluk ve fiziksel semptomlari degerlendirmek icin kullanilan bir sorgulama formudur (18). Daha once yapilan calismalarda FM'li hastalarda FES skorunun kontrol grubuna gore anlamli oranda yuksek bulundugu bildirilmistir (1,17,18). Turk toplumunda yaptigimiz bu calismada da benzer sonuclar elde edilmistir. Ayrica yaygin agriyi degerlendirmek icin kullandigimiz VAS ile FES skoru arasinda anlamli korelasyon vardi. Dusuk sosyoekonomik duzey ve sosyal destek, ileri yas, eslik eden semptomlarin fazlaligi, fiziksel efor gerektiren is, aile oykusunde kronik agri olmasi gibi faktorlerin lokalize ya da yaygin kronik agriyi baslattigi ileri surulmustur (3). Degisik calismalarda FM hastalarinda yasam kalitesinin, romatoid artrit, osteoartrit, kronik obstruktif akciger hastaligi, insuline bagimli diabet gibi hastaliklarla ve saglikli kontrollerle karsilastirildiginda oldukca dusuk oldugu gorulmustur (16). Gorunurde organik bir rahatsizli k olmasa da FM hastalarinda gorulen semptomlarin fazlaligi ve siddeti hastalarda ve yakin cevresinde surekli bir memnuniyetsizlik haline sebep olmakta ve hastalari surekli tedavi arayisina yonlendirmektedir. Hastaligin teshis ve takibinde spesifik laboratuvar bulgularinin olmamasi bu hastalarin takibinde yasam kalitesi sorgulama formlarinin onemini one cikarmaktadir.

Degisik psikopatolojik bozukluklarin bildirildigi FM'li hastalarda yasam boyu psikiyatrik hastaliklarin yuksek oranda bulundugu, FM hastaliginin baslamasindan once de psikiyatrik hastaligin var oldugu gosterilmis ve FM'nin duygudurum bozukluklari grubunun bir parcasi oldugu ileri surulmustur (3,19,20). Saglikli kontroller ile yapilan karsilastirmada FM hastalarinda depresyonun agrinin baslangicindan once bile var oldugu ve hastalarda nispi olarak daha sik goruldugu bildirilmistir (3). Cesitli calismalarda FM'de, depresif bozukluk gorulme sikligi %28,6 ile %70 arasinda degisen oranlarda bildirilmistir (21). Offenbauer ve ark. (14), FM'li hastalarin %27'sinde BDO skorunu 21'in uzerinde tespit etmislerdir. Ulkemizde yapilan calismalarda ise; Guven ve ark. (3) FM hastalarini BDO ile degerlendirmisler ve %50'sinde hafif, %38'inde orta ve %2'sinde agir depresyon tespit etmislerdir. Celiker ve ark. (22) ise calismalarinda yine BDO'yu kullanarak FM'li hastalarin %30,8'inde orta, %5,1'inde ise agir depresyon oldugunu bildirmislerdir. Bir baska calismada ise FM'li hastalarda depresyon orani % 32 olarak saptanmistir (23). Calismamizda FM'li hastalarimizin %38,75'inde hafif, %25'inde orta ve %25'inde ise agir depresyon tespit ettik. Her iki calismada elde edilen ortalama BDO skorlari bizim sonucumuzdan daha dusuktu. Calismamizda BDO skorlarimizin diger calismalardan daha yuksek olmasi ayni toplumda ve ayni kulturel yapiya sahip olmalari na ragmen, bizim hasta grubumuzun sosyoekonomik yapisinin daha dusuk olmasi ile aciklanabilir. Daha dusuk egitim seviyesi, gelir duzeyi ve gelecek kaygisi bireylerin yasam kalitesi ve psikolojik durumlari uzerinde olumsuz etkilere neden olmus olabilir.

Yine daha once yapilan bazi calismalarda depresyon ile FM'deki kronik agri arasinda iliski olmadigi bildirilmis ve agri yogunlugunun depresyonun nedenini aciklayamayacagi ileri surulmustur (21,22). Bunun yaninda bazi calismalarda ise agri ile depresyon arasinda onemli iliski oldugu, FM'deki kronik agrinin direkt olarak depresyona yol acabilecegi ya da hissedilen caresizli ge agrinin aracilik edebilecegi bildirilmistir (10). Bizim calismamizda depresyon ile yasam kalitesi ve kronik agri arasinda anlamli iliski vardi.

FM hastalarinin en cok sikayet ettigi semptomlardan biri de uyku bozuklugudur. Kotu uyuma, dinlendirmeyen uyku, yorgunluk ve sabah sertligi gibi semptomlar bircok calismada %70'ten daha yuksek oranlarda bildirilmistir (7,24). FM'li hastalarda uyku labarotuvarlari nda polisomnografik analiz yapilarak uyku bozuklugunun nedenlerini arastiran bircok calisma yapilmistir (8,24,25). FM hastalari nda yavas dalga uykusu, REM uykusu ve total uyku zamani daha azdir. Ancak butun bu uyku bozukluklari nonspesifiktir (8). Uykunun 4. evresinde anormallik oldugu bildirilmis, daha sonra yapi lan alfa-delta uyku calismalari bu sonucu desteklememistir (26). FM hastalarinda yine bir uyku bozuklugu olan hipersomnolansi degerlendiren calisma sayisi kisitlidir. Sarzi-Puttini ve ark. (4), calismalarinda FM hastalarinda gunduz gorulen hipersomnolansin FM'nin siddeti ile iliskili oldugunu bildirmislerdir. EUS gunduz uyuklama duzeyini olcmek icin gelistirilmis basit bir sorgulama formudur (11). Calismamizda FM hastalarinda sik gorulen uyku bozuklu gu ve hipersomnolansi degerlendirmek icin EUS formu ve GAS kullandik. FM hasta grubunda kontrol grubuna gore daha yuksek oranda EUS skoru ve uyku bozuklugu (GAS) tespit ettik. Ancak GAS kullanarak degerlendirdigimiz uyku bozuklugu ile EUS ve yaygin agri arasinda iliski tespit etmedik. FM'de subjektif uyku sikayetlerinin objektif bulgularla ortusmeyebilecegi bildirilmistir (10). FM hastalarinda cok genis spektrumda uyku bozukluklari ndan bahsedilmektedir. Saglikli kontrollerle karsilastirildiginda daha fazla uyku bozuklugu goruldugu asikardir. Hastalarda uyku bozuklugu degerlendirilirken, polisomnografi gibi ileri tetkik yapilmadan ve medikal tedavi planlanmadan once uyku aliskanligi goz onunde bulundurulmali ve basit sorgulama formlari kullanilmalidir.

FM eklemlerde sekil bozukluguna sebep olmayan, yaygin agrinin yaninda, yorgunluk, uyku bozuklugu, sabah tutuklugu gibi semptomlarin yuksek oranlarda goruldugu bir romatizmal hastali ktir. Anksiyete, depresyon gibi degisik psikopatolojik bozukluklari n sikca goruldugu FM'nin bir duygudurum bozuklugu oldu gu ileri surulmektedir. Semptomlarin cesitliligi nedeniyle surekli tedavi arayisi hastalari ve yakin cevresini rahatsiz edip sosyal uyumlarini bozmaktadir. Daha cok agri polikliniklerinde degerlendirilen FM hastalarinin gereginde profesyonel psikiyatrik destek almalarinin faydali olacagi kanaatindeyiz.

Kaynaklar

(1.) Linares MCU, Perez iR, Perez MJB, Lima AOL, Torres EH, Castano JP. Analyses of the impact of fibromyalgia on quality of life: associated factors. Clin Rheumatol 2007 Epub (URL:http://www.springerlink.com/content/d42x385k34218611/)

(2.) Wolfe F, Smythe HA, Yunus MB, Bennett RM, Bombardier C, Goldenberg DL, et al. The American College of Rheumatology 1990 criteria for the classification of fibromyalgia. Arthritis and Rheum 1990;33:160-71.

(3.) Guven AZ, Kul Panza E, Gunduz OH. Depression and psychosocial factors in Turkish women with fibromyalgia syndrome. Eur Med Phys 2005;41:309-13.

(4.) Sarzi-Puttini P, Rizzi M, Andreoli A, Panni B, Pecis M, Colombo S, et al. Hypersomnolence in fibromyalgia syndrome. Clin Exp Rheumatol 2002;20:69-72.

(5.) Fietta P, Fietta P, Manganelli P. Fibromyalgia and psychiatric disorders. Acta Biomed 2007;78:88-95.

(6.) Jennum P, Drewes AM, Andreasen A, Nielsen KD. Sleep and other symptoms in primary fibromyalgia and in healthy controls. J Rheumatol 1993;20:1756-9.

(7.) Harding SM. Sleep in fibromyalgia patients: subjective and objective findings. Am J Med Sci 1998;315:367-76.

(8.) Rizzi M, Sarzi-Puttini P, Atzeni F, Capsoni F, Andreoli A, Pecis M, et al. Cyclic Alternating Pattern: A new marker of sleep alteration in patients with fibromyalgia? J Rheumatol 2004;31:1193-9.

(9.) Karakus i, Topaloglu D, Gunaydin R, Gurgan A, Memis A, Ozer B. Fibromiyalji Sendromlu Hastalarimizdaki Semptomlarin Dagilimi ve Uyku EEG'si Bulgulari. Turk Fiz Tip Rehab Derg 1998;44(4) (URL:http://www.ftrdergisi.com/yazilar.asp?yaziid=367&sayiid=)

(10.) Nicassio PM, Moxham EG, Schuman CE, Gevirtz RN. The contribution of pain, reported sleep qualty, and depressive symptoms to fatigue in fibromyalgia. Pain 2002;100:271-9.

(11.) Izci B, Ardic S, Firat H, fiahin A, Altinors M, Karacan i. Reliability and validity studies of the Turkish version of the Epworth Sleepiness Scale. Sleep Breath 2007 Epub. (URL:http://www.springerlink.com/content/yk671mm7u0j5p138/)

(12.) Beck AT, Ward CH, Mendelson M, Mock J, Erbaugh J. Beck Depression inventory. An inventory for measuring depression. Arch Gen Psychiatry 1961;4:561-71.

(13.) Burckhardt CS, Clark SR, Bennett RM. The fibromyalgia impact questionnaire: development and validation. J Rheumatol 1991;18:728-33.

(14.) Offenbaecher M, Waltz M, Schoeps P. Validation of a German version of the Fibromyalgia impact Questionnaire (FiQ-G). J Rheumatol. 2000;27:1984-8.

(15.) Sarmer S, Ergin S, Yavuzer G. The validity and reliability of the Turkish version of the Fibromyalgia impact Questionnaire. Rheumatol int 2000;20:9-12.

(16.) Tuzun EH, Albayrak G, Eker L, Sozay S, Daskapan A. A comprasion study of quality of life in women with fibromyalgia and myofascial pain syndrome. Disabil Rehabil 2004;26:198-202.

(17.) Marques AP, Ferreira EA, Matsutani LA, Pereira CA, Assumpcao A. Quantifying pain threshold and quality of life of fibromyalgia patients. Clin Rheumatol 2005;24:266-71.

(18.) Pagano T, Matsutani LA, Ferreira EA, Marques AP, Pereira CA. Assessment of anxiety and quality of life in fibromyalgia patients. Sao Paulo Med J 2004;122:252-8.

(19.) Gulec H, Sayar K, Gulec MY. Fibomiyaljide tedavi arayisinin psikolojik etkenlerle iliskisi. Turk Psikiyatri Dergisi 2007;18:22-30.

(20.) Hudson Ji, Goldenberg DL, Pope HG, Keck PE, Schlesinger L. Comorbidity of fibromyalgia with medical and psychiatric disorders. Am J Med 1992;92:363-7.

(21.) Thieme K, Turk DC, sor H. Comorbid depression and anxiety in fibromyalgia syndrome: relationship to somatic and psychosocial variables. Psychosom Med 2004;66:837-44.

(22.) Celiker R, Borman P, Oktem F, Gokce-Kutsal Y, Basgoze O. Psychological disturbance in fibromyalgia: relation to pain severity. Clin Rheumatol 1997;16:179-84.

(23.) Bilgici A, Akdeniz O, Guz H, Ulusoy H. Fibromiyalji Sendromunda Depresyon ve Sosyal Uyumun Rolu. Turk Fiz Tip Rehab Derg 2005;51:98-102.

(24.) Alvarez Lario B, Alonso Valdivielso JL, Alegre Lopez J, Martel Soteres C, Viejo Banuelos JL, Maranon Cabello A. Fibromyalgia syndrome: overnight falls in arterial oxygen saturation. Am J Med 1196;101:54-60.

(25.) Landis CA, Frey CA, Lentz MJ, Rothermel J, Buchwald D, Shaver JL. Self-reported sleep quality and fatigue correlates with actigraphy in midlife women with fibromyalgia. Nurs Res 2003;52:140-7.

(26.) Leavitt F, Katz RS, Golden HE, Glickman PB, Layfer LF. Comprasion of pain properties in fibromyalgia patients and rheumatoid arthritis patients. Arthritis Rheum 1986;29:775-81.

Filiz ACAR SiVAS, Bedriye MERMERCi BASKAN, Lale AKBULUT AKTEKiN, Nilay KiLiC CiNAR, Fatma GUL YURDAKUL, Kursat OZORAN

Ankara Numune Egitim ve Arastirma Hastanesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Klinigi, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Filiz Acar Sivas, Ceyhun Atif Kansu Cad. 47. Sok 3/10 Balgat, Ankara, Turkiye Tel: +90 312 508 48 03 E-posta: filiz_sivas@yahoo.com Gelis Tarihi/Received: Mart/March 2008 Kabul Tarihi/Accepted: Kasim/November 2008
Tablo 1: Fibromiyalji hasta grubu ve kontrol grubunun demografik
verileri.

 Fibromiyalji hasta grubu Kontrol grubu
 Ortalama [+ ou -] SS Ortalama [+ ou -] SS

Yas (yil) 40,12 [+ ou -] 9,27 41,69 [+ ou -] 10,32
Boy (cm) 158,71 [+ ou -] 5,88 159,89 [+ ou -] 5,57
Kilo(kg) 69,66 [+ ou -] 12,19 69,60 [+ ou -] 15,45
VKI (kg/[m.sup.2]) 27,41 [+ ou -] 4,22 27,40 [+ ou -] 6,46
Cocuk sayisi 2,50 [+ ou -] 1,42 2,39 [+ ou -] 1,42
Sabah tutuklugu (dk) 36,81 [+ ou -] 30,83 --
Medeni durum-Evli 68 (%85) 43 (%93,5)
 -Bekar 4 (%4) 1 (%2,2)
 -Dul 8 (%10) 2 (%4,3)
Egitim 24 (%30) 16 (%34,8)
 Duzeyi-ilkokul
 -Orta okul 44 (%55) 17 (%37)
 -Lise 10 (%12,5) 4 (%8,7)
 -Y. okul 2 (%2,5) 9 (%19,6)
Sigara kullanma (%) 18 (%22,5) 4 (%8,7)
Alkol kullanma (%) -- --

 p

Yas (yil) >0,05
Boy (cm) >0,05
Kilo(kg) >0,05
VKI (kg/[m.sup.2]) >0,05
Cocuk sayisi >0,05
Sabah tutuklugu (dk) >0,05
Medeni durum-Evli --
 -Bekar
 -Dul
Egitim
 Duzeyi-ilkokul
 -Orta okul
 -Lise
 -Y. okul
Sigara kullanma (%) --
Alkol kullanma (%) --

VKI: Vucut kitle indeksi, Y. okul: Yuksek okul

Tablo 2. Fibromiyaljili hastalar ve kontrol grubunda eslik eden
semptomlarln gorulme oranl.

 Fibromiyalji Kontrol
 Grubu Grubu

Yorgunluk 77 (%97,5) 18 (%39,1)
Sabah sertligi 62 (%77,5) --
Uyku bozuklugu 57 (%71,3) 5 (%10,9)
Yorgun uyanma 68 (%85) 6 (%13)
Parestezi 57 (%71,3) --
Bas agrisi 57 (%71,3) 1 (%2,2)
Dismenore 31 (%38,8) 1 (%2,2)
Reyno sendromu 23 (%28,8) --
Irritabl barsak sendromu 35 (%43,8) 1 (%2,2)
Sicca sendromu 37 (%46,3) --
Uretral sendrom 33 (%41,3) --
Sislik hissi 46 (%57,5) 2 (%4,3)
Nefes darligi 30 (%37,5) 1 (%2,2)
TME disfonksiyonu 10 (%12,5) --
Carpinti 46 (%57,5) 1 (%2,2)

TME disfonksiyonu: Temporomandibuler eklem disfonksiyonu

Tablo 3. Fibromiyalji hasta grubu ve kontrol grubunun karsllastlrmall
sonuclarl.
 Fibromiyalji Kontrol
 grubu (n:80) grubu (n:46) p

Yaygln agrl 7,21 [+ or -] 1,76 2,43 [+ or -] 1,22 <0,05
(GAS cm)
HGD (GAS cm) 6,43 [+ or -] 1,49 1,58 [+ or -] 1,00 <0,01
DGD (GAS cm) 5,90 [+ or -] 1,46 0,95 [+ or -] 0,78 <0,001
Uyku boz. 7,27 [+ or -] 2,22 0,71 [+ or -] 1,31 <0,01
(GAS cm)
FES 57,45 [+ or -] 15,23 15,77 [+ or -] 11,40 <0,05
BDO 21,77 [+ or -] 11,98 2,80 [+ or -] 3,09 <0,001
EUS 5,33 [+ or -] 4,19 2,52 [+ or -] 2,52 <0,01

GAS: Gorsel agri skalasi, HGD: Hastanin genel degerlendirmesi, DGD:
Doktorun genel degerlendirmesi, FES: Fibromyalji etki sorgulamasi, BDO:
Beck depresyon Olgegi, EUS: Epworth uykululuk skalasi

Tablo 4. Yaygln agrl, uyku bozuklugu, depresyon ve ya5am kalitesi
araslndaki korelasyon.

Pearson (r) GAS-agri GAS-HGD GAS-DGD GAS-Uyku FES
GAS-agrl 0,638 * 0,494 * 0,159 0,533 *
GAS-HGD 0,638 * 0,728 * 0,303 * 0,608 *
GAS-DGD 0,494 * 0,728 * 0,211 0,592 *
GAS-Uyku 0,159 0,303 * 0,211 0,584 *
FES 0,533 * 0,608 * 0,592 * 0,584 *
BDO 0,333 * 0,497 * 0,501 * 0,415 * 0,617 *
EUS 0,127 0,098 0,278 * 0,029 0,149

Pearson (r) BDO EUS
GAS-agrl 0,333 * 0,127
GAS-HGD 0,497 * 0,098
GAS-DGD 0,501 * 0,278 *
GAS-Uyku 0,415 * 0,029
FES 0,617 * 0,149
BDO 0,106
EUS 0,106

GAS: GSrsel agn skalasi, HGD: Hastanin genel degerlendirmesi, DGD:
Doktorun genel degerlendirmesi, FES: Fibromiyalji etki sorgulamasi,
BDO: Beck depresyon olgegi,
EUS: Epworth uykululuk skalasi

** p<0,01, *p<0,05
COPYRIGHT 2009 Galenos Yayincilik
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Original Article/Orijinal Makale
Author:Acar Sivas, Filiz; Mermerci Baskan, Bedriye; Akbulut Aktekin, Lale; Kilic Cinar, Nilay; Gul Yurdakul
Publication:Turkish Journal of Physical Medicine and Rehabilitation
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Mar 1, 2009
Words:3270
Previous Article:Polymyalgia rheumatica and giant cell arteritis: a case report and review of literature/ Polimiyaljia romatika ve dev hucreli arterit: bir olgu...
Next Article:Knee osteoarthritis/diz osteoartriti.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters