Printer Friendly

Approach to the frail elderly/Kirilgan yasliya yaklasim.

Summary

Frail elderly syndrome is a geriatric syndrome of increased vulnerability to stressors due to impairments in multiple interrelated systems. Common signs and symptoms are unintentional weight loss, muscle weakness, fatigue, slow walking speed, and progressive functional decline. Frail older adults are among the most challenging for medical management. Therapeutic interventions include nutritional supplementation, exercise training, comprehensive geriatric assessment and management by consultation services, and hormonal or anti-inflammatory interventions. Further intervention studies are needed to determine the effectiveness and the potential harm of these treatment modalities in the frail elderly. Turk J Phys Med Rehab 2010;56:135-40.

Key Words: Frail elderly, treatment

Ozet

Kirilgan yasli sendromu, geriatrik sendromlardan biri olup, olusan strese artmis hassasiyet olarak tanimlanmakta ve birbiri ile iliskili pek cok sistemde bozulma ile seyretmektedir. Yaygin semptom ve bulgulari; istemsiz kilo kaybi, kas gucsuzlugu, yorgunluk, yurume hizinda azalma ve fonksiyonlarda ilerleyici kayiptir. Kirilgan yaslinin tedavi yonetimi en zorlu tablolardan birisidir. Tedavi edici yaklasimlar; nutrisyonel destek, uygun egzersiz programi, cok yonlu geriatrik degerlendirme yaninda konsultasyonla tedavi planlanmasi ve hormonal veya anti-inflamatuvar yaklasimlardir. Kirilgan yaslida bu tedavilerin etkinligini ve potansiyel zararlarini ortaya koyacak ileri calismalara gereksinim vardir. Turk Fiz Tip Rehab Derg 2010;56:135-40.

Anahtar Kelimeler: Kirilgan yasli, tedavi

Giris

Kirilgan yasli sendromu, ileri yastaki kisilerde sik gorulmesine ragmen yeni yeni isim bulmaya ve arastirmalarda giderek artan bir ilgi gormeye baslamistir. Cunku kirilganlik, yasli kisilerde ek hastaliklarin ve mortalitenin temel belirleyicisi olarak tanimlanmaktadir (1,2). Altmis bes yas ustu kisilerin %7'sinde, 80 yas ustu kisilerin ise %30-40'inda bu sendroma rastlanmaktadir (3). Pek cok sistemde bozulma ile giden bu tablo, olusan strese artmis hassasiyet olarak tanimlanmaktadir (4-6). Kirilgan yaslilarin, hastaliklara, immobiliteye, dusmelere, ozurluluge, hastaneye yatisa bagli olarak ortaya cikan strese dayanikliliklari daha azdir (4). Kadinlarda erkeklere oranla daha sik gorulmektedir. Cinsiyetler arasindaki bu farkliligin nedeni henuz bilinmemektedir (1).

Cok sayida tanimlama ortaya konulmussa da hicbiri altin standart olarak kabul edilmemistir (3). Cogu tanimlamada, ayri bir sendrom olarak ele alinmis olup, azalmis fonksiyonel rezerv ve pek cok sistemin kumulatif gerilemesinin sonucu adaptif kapasitede bozulma ve pek cok olumsuz sonuca kadar gidebilen artmis duyarlilik olarak belirtilmektedir (1). Kirilgan yaslinin aktivitelerinin azaldigi, mental sagliginin kotulestigi ve yasam memnuniyetinin dusuk oldugu gorulmektedir (7). Yogun alkol alimi, sigara tiryakiligi, fiziksel inaktivite, depresyon, sosyal izolasyon, kotu saglik algisi ve kronik semptomlarin sikligi klinik tablonun belirleyicisi olarak tanimlanmaktadir (7). istenmeyen kilo kaybi, istah azalmasi, kognitif bozulma, depresyon, sarkopeni, osteopeni, inflamatuar ve koagulasyon sistemlerinin aktivasyonu, koagulopati ve inflamatuar belirteclerin artisi ve katabolik sitokinlerin aktivasyonu sonucu ortaya ciktigini belirten yazarlar vardir (8). Cogu tanimlama, mobilite, guc, dayaniklilik, beslenme ve fizik aktivite gibi klinik parcalari ve kognitif bozulma ve depresyonu icermektedir.

Kirilgan yasli tanisinin nasil olacagi da henuz ortaya konamamistir. 2001 yilinda Fried ve arkadaslarinin gelistirdigi fenotipik tani kriterleri (5,9) ve 2005 yilinda Rockwood ve arkadaslarinin ortaya koydugu "Kirilgan Yasli indeksi" (5,10) bazi calismalarda kullanilmaya baslanmistir. "Fried Kriterleri" fiziksel ozellikleri, "Kirilganlik Yasli indeksi" ise 70 sorunun skorlandigi farkli alanlari ele almaktadir. Hangisinin tercih edilecegine henuz karar verilememistir (5). Ancak daha genis oranda kabul goren, Fried Kriterleri'dir. Gucsuzluk, yurume hizinda azalma, kisi tarafindan belirtilen tukenmislik-yorgunluk, fizik aktivitede azalma ve istemsiz kilo kaybi semptomlarindan 3 veya daha fazlasi gorulen kisi bu taniyi almaktadir (9).

Fiziksel, psikolojik-kognitif ve sosyal yonu olan, cok yonlu bir sendrom olarak karsimiza cikmaktadir (5). Ancak su zamana kadar en cok arastirma fiziksel yonu uzerine yogunlastigindan, diger iki alan halen kesfedilmemis durumdadir. Fiziksel kirilganlik durumu ise; kilo kaybi ve sarkopeni ile birlikte ciddi vucut kutle kaybi (buzulme, kuculme), el sikma gucunde azalma, dayaniklilikta azalma, bitkinlik, yavas motor performans (yurume hizinda azalma, azalmis denge) ve dusuk enerji tuketimi ve bununla iliskili dusuk fizik aktivite olarak tanimlanmaktadir (4). Bu konu uzerine yogunlasan arastirmacilar, sendromun erken evrede taninmasinin zor oldugunu, bilinen bir kronik hastaligi yoksa klinik pratikte taninmadigi yonunde gorusler bildirmektedirler (5,11). Fizyolojik kapasitede azalma, organ fonksiyonlarinda bozulma, fonksiyonel kapasite kaybi yaslanmanin karakteristik ozelliklerinden oldugu icin, bazi yazarlara gore kesin olarak, ileri evre yaslanmayi kirilganliktan ayirmak oldukca zordur (5,11).

Risk Faktorleri ve Patofizyoloji

Kirilgan yasli korunma ve tedavisinde basarili olabilmek icin, bu klinik tabloya yol acan risk faktorleri ve patofizyolojik mekanizmalar hakkinda bilgi sahibi olmak gerekmektedir.

Beslenme yetersizligi, bagimlilik, uzamis yatak istirahati, basinc yarasi, yurume bozuklugu, genel gucsuzluk, cok ileri yas, kilo kaybi, anoreksi, dusme korkusu, demans, kalca kirigi, deliryum, konfuzyon, ev disina az cikma ve coklu ilac kullanimi kirilganligin ozellikleri olarak tanimlanmistir (3,4,5,6).

Kirilgan yasli patogenezi kompleks olup, sarkopeni, noroendokrin disregulasyon, oksidatif dengesizlik, immun disfonksiyon, sitokinler, hormonlar, vitaminler, serbest radikaller ve genetik klinigin olusmasinda rol oynamaktadir (Sekil 1) (1,4,12-19).

Patofizyolojik Faktorler: Sarkopeni ve inflamasyon patofizyolojide onemlidir. InCHIANTI calismasinda, daha fazla fizik aktivite durumunda inflamasyon biyomarkirlarinin (interlokin-6-IL6) dusuk serum degerleri oldugu saptanmistir (20). Baska bir calismada ise 70-79 yas grubunda, IL6 ile kas kutlesi ve gucu arasinda ters iliski oldugu gorulmustur (21).

Aneminin kirilgan yasli icin risk faktoru oldugu dusunulmektedir. 13,5 g/dl altindaki hemoglobin degerleri belirleyicidir. Bu klinik, artmis IL6, dusuk folat duzeyi ve/veya eritropoez baskilanmasi ile iliskili de olabilir (1,19,21).

Pek cok patofizyolojik surec kirilgan yasli tablosunun gelisimi ile iliskili gorunmektedir. Beslenme sorunlarinin (gunluk enerji alimi 21 kcal/kg, dusuk protein alimi), artmis C-reaktif protein (CRP) ve pro-inflamatuvar sitokinlerin, artmis notrofil ve monosit sayilarinin, koagulasyon, fibrinoliz ve enflamasyon belirteclerinde artisin (faktor 8, fibrinojen, D-dimer, plazmin-antiplazmin kompleks, faktor 11, alfa 1 antitripsin, IL-6, CRP, beyaz kan hucreleri), vucut yag kutlesinin, yuksek vucut agirliginin, santral obesitenin, sarkopeninin, metabolik sendromun, kortizol diurnal ritm degisikliklerinin, insulin direncinin, dusuk insulin benzeri buyume faktorunun (IGF-1), testosteronun, buyume hormonu ve insulin buyume hormonu gibi hormonlardaki yasla gorulen degisikliklerin patofizyolojide rolu oldugu dusunulmektedir (3-5,14,19,22-24).

Kirilgan yasli ve koroner kalp hastaligi, Parkinson, inme, Alzheimer, derin ven trombozu, ozafajit gibi klinik pek cok hastalik arasinda iliski oldugu ortaya konmustur. Sarkopeni ile iliskisi de mutlaka akilda tutulmalidir (5,11).

Nutrisyonel Risk Faktorleri: Beslenme, saglikli yaslanmanin en onemli komponenti olarak tanimlanmaktadir. Kirilgan yasli tani kriterleri icinde, farkli zaman zarfinda ve siddette kilo kaybi, dusuk vucut kitle indeksi veya yemek pisirme veya hazirlama zorluklari gibi beslenmenin farkli yonleri yer almaktadir (3). Serum karotenoidleri (sebze-meyve kaynakli) (yas, sigara ve kronik pulmoner hastalik goz onune alinarak), alfatokoferol, 25-hidroksi vitamin D, selenyum ve cinko seviyelerindeki dusuklukler kirilgan yasli ile iliskili bulunmustur (25). Ayni calismada, folat, A vitamini, B6 ve B12 ile bir iliski saptanmamistir. Buna karsin B12'nin patogenezde rol oynayabilecegini gosteren veriler de mevcuttur (1,19). Baska bir calismada ise, B6 vitamini ile iliski gosterilmistir (26). En guclu iliski total karotenoidler, beta-karoten ve lutein/Zeaxanthin ile bulunmustur (1,19). InCHIANTI calismasinda, dusuk enerji alimi (<21 kcal/kg), azalmis protein, D vitamini, E vitamini, C vitamini, folat alimini kirilganlik icin belirleyici bulunmustur (27). Yasli kisilerde omega 3 yag asitlerinin aliminda dusukluk oldugu saptanmistir. Ancak, omega-3 duzeyleri ile alt ekstremite fonksiyonlari ile herhangi iliski saptanmazken, kemik mineral yogunlugu ile iliski oldugu gorulmustur (13). Nutrisyonel faktorler ile iliskiler gorulse de, kirilganligi tek bir faktore baglamak olasi gorunmemektedir.

Tedavi

Kirilgan yasli tablosu altindaki biyolojik mekanizmalari anlamak, etkili tedavinin gelistirilmesi icin kritik bir adim olabilir, kirilganligi onleyebilir veya geri dondurebilir. Medikal tedavi acisindan en zorlu tablolardan birisidir. Kronik hastaliklarin (kanser veya kalp yetmezligi) tedavisi, kirilgan ve kirilgan olmayanlar arasinda farklilik gostereceginden standart hale getirmek de zordur. Son veriler tedaviden cok, kirilgan yasli kliniginin geri donusumu ve/veya onlenmesi fikrini desteklemektedir (1,5,11).

[ILLUSTRATION OMITTED]

Birincil tedavi secenekleri olarak; nutrisyonel destek, fiziksel aktivite ve egzersiz, sosyal destek sistemlerinin aktif hale getirilmesi, cok yonlu geriatrik degerlendirme ve tedavi icin konsultasyon servislerinin, fiziksel performans ve yasam kalitesinde iyilesmeye neden olacagi dusunulmektedir (Tablo 1) (6). Bazi ilaclarin kirilganligi degistirici etkileri olabilmektedir. Oral hipoglisemik ilaclar (diabet hastalarinda), anti-inflamatuar ajanlar, selektif androjen reseptor modulatorleri, megestrol (istah acici), testesteron ve D vitamini ile ilgili farkli sonuclar ortaya konmustur. Perindopril ile fiziksel performans ve fonksiyonel durumda duzelme gorulmustur (28). Perindopril Anjiotensin ll'nin rolu ile kas fonksiyonlarinda modulasyona neden olmaktadir. Ancak tum bu tedavilerin etkinligini ve ozurluluk, hospitalizasyon ve mortalite uzerine etkisini gostermek icin uzun sureli takip gerektiren calismalara ihtiyac vardir (6).

Tedavi ve Bakim Modelleri Nutrisyonel Destek

Yetersiz beslenme, cok yasli ve hastalarda oldukca yaygin olarak karsimiza cikmaktadir. Fiziksel ve mental bozukluk, sosyal ve finansal kisitlilik yiyecek alimini etkiler ve malnutrisyon icin risk faktoru olabilir.

Yetersiz kalori ve protein alimi, uygun diyetlerin hazirlanmasi ile kirilgan yaslida duzeltilebilir. Bu nedenle, farkli cesit ve yuksek besin degerine sahip taze besinlerin tuketimi onerilir. Ancak besin takviyelerinin, malnutrisyon olmadikca ve egzersiz programina dahil olmadikca, sarkopeni tedavisinde etkinligi bulunmamaktadir, ileri yas kirilgan bireylerde, enerji alimi 6.3 MJ altina dusunce, mineral ve suda eriyen vitaminlerin yeterli alimi guclesmektedir. Ozellikle B vitamin komplekslerinin ve C vitaminin gunluk alimi yetersiz kalmaktadir (1,19,22).

D Vitamini: %90 yaslida yetersiz D vitamini seviyesi oldugu dusunulmektedir. Besinler ve gunes isigindan yetersiz yararlanirin bu eksikligin en onemli nedenleri arasinda yer almaktadir. 25 hidroksivitamin D duzeyi 75 nmol/L olarak belirlenmistir. Osteoporoz icin gunluk; 800-1000 IU/ gun, FDA tarafindan 51-70 yas arasi icin 400 IU ve 70 yas ustu icin 600 IU onerilmektedir. Guvenlik sorunu olmadan, gunluk 5000 lU'lere cikildigi da olmustur (1).

D vitamini eksikliginin; meme, kolon, rektum, mesane, ozefagus, prostat, over, safra kesesi, uterus, agiz, larinks ve hematopoetik sistem kanserleri ile iliskili olabilecegi dusunulmektedir. Bunun yaninda, inflamasyon, sarkopeni, dusuk HDL, HT, diabet ve kardiyovaskuler hastaliklarla da iliski saptanmistir. 25-hidroksivitamin D ile insulin duyarliligi, artmis insulin direnci ile dusuk serum vitamin D duzeyleri iliskilidir. D vitamini etki mekanizmasinda; hiperparatiroidi ve artmis sitokin seviyeleri ve baglantili olarak sarkopenin etkili olabilecegi belirtilmektedir (1,16,22). Dusuk 25 OH D seviyeleri, aslinda tum bu iliskiler goz onune alindiginda beklenecegi uzere, dusme, kirik, agri, sarkopeni, kotu fiziksel fonksiyon, ozurluluk ve kirilganlik ile iliskili bulunmustur (26,27). ilginc sekilde bir calismada, D vitamini yetersizliginin kirilganlik ile iliskisi sadece erkeklerde saptanmistir (16). 60 nmol/L altinda D vitamini olan yaslilarda, oturma pozisyonundan ayaga kalkis ve yurume hizi daha dusuk bulunmustur. Daha yuksek D vitamini duzeyleri daha iyi noromuskuler performans ile iliskili gorunmektedir. Buna ragmen, fiziksel performans ile iliskisi tam olarak da gosterilememistir (1).

D vitamini ve kalsiyum takviyesi ile kirik riski ve dusme azalmakta, denge duzelmektedir (29). Ancak 400 IU dozda degil, 700-800 IU veya 1000 IU dozda etki gostermektedir (29). D vitaminin direkt olarak kirilganligi onleyebilecegi ile ilgili calismalara gereksinim vardir. %10-30 oraninda kirik riskini azaltabilecegi belirtilmektedir. Ama bu sonuc tum calismalarda benzer degildir. Kompliyans oranlarinda dusukluk (%55) olmasi ve D vitamini duzeylerinin degerlendirilmemesi nedeniyle bu farkliligin ortaya cikabilecegi dusunulmektedir. D vitamini desteginin, fiziksel fonksiyonlarda de duzelmeye neden olabilecegi dusunulmektedir (16). 800 IU D vitamini ve 1000 mg kalsiyum ile, kuadriseps kas gucunde ve postural salinimda duzelme, dusme sayisinda azalma gozlenmistir (30). Buna karsilik, 1000 IU D vitamini verilen yaslilarda, ust ve alt ekstremite kas gucunde bir degisiklik gozlenmedigi de belirtilmektedir (1). Bu celiskili sonuclardan dolayi, kas gucunde artis yaptigi henuz kanitlanamamistir. Verilen dozun kas gucunu arttirmak ve serum seviyesini normale getirmek acisindan yetersiz oldugu dusunulmektedir. Denge uzerine daha guclu etkilidir demek de henuz mumkun olmamaktadir. D vitamininin, potansiyel olarak kirilgan yasli koruma ve tedavisinde etkili olabilecegi dusunulmektedir (1,19).

E vitamini: Dusuk E vitamini duzeyleri kognitif bozulma ve alt ekstremite kas gucunun azalmasi ile iliskili gorunmektedir ki, bunlar kirilgan yasli sendromunun temel karakteristikleridir. Yapilan bazi calismalar, dusuk E vitamini duzeyleri ile antioksidan sistemin ve kirilgan yasli sendromunun iliskili oldugunu gostermektedir. Vitamin E verilmesi, kirilgan yaslilarda genellikle anormal seviyelerde olan C-reaktif protein ve IL-6 seviyelerinde dusmeye neden olmaktadir. E vitamini ile ilgili ileri calismalar gereksinim vardir (1,17,19).

Karotenoid: Sebze ve meyvelerde bulunan ve anti-oksidan etkilerine inanilan maddelerdir. Dusuk duzeyleri; azalmis el sikma gucu, kalca fleksiyonu, diz ekstansiyonu ve azalmis yurume hizi ile iliskili bulunmustur. Ancak, karotenoid verilmesi ile fiziksel performansta iyilesme olabilecegi ile ilgili calismalar henuz yapilmamistir (1,26).

B12 Vitamini: B12 vitamininde azalma, azalmis enerji metabolizmasina neden olup kirilganlikta rol oynayabilir. Eksikliginin kirilgan yasli sendromu ile iliskili olabilecegi belirtilse de, kisiye B12 verilmesinin bu klinik tabloyu onleme veya tedavi etmede basarili olacagi ile ilgili kesin veriler bulunmamaktadir (1,18).

Kreatin: Birincil olarak iskelet kasinda bulunmakta, kreatin kinaz enziminin substrati olup, ADP'nin ATP'ye donusumune yardim etmektedir. Endojen olarak uretilmekte, beslenme destegi olarak da alinabilmektedir. Kas gucunde iyilesme sagladigi dusunuldugunden, bazi ulkelerde buyuk bir pazar payina sahiptir (1).

Yapilan bazi calismalarda kas gucunde iyilesme sagladigi, yurume ve denge uzerine olumlu etkileri oldugu belirtilmektedir. Uzun sureli calismalarda (31), saglikli yasli kisilerde kas fonksiyonlarinda duzelmeye neden oldugu gosterilmis ve kirilgan kisiler icin potansiyel yararli olabilecegi dusunulmustur. Dozlar acisindan farkliliklar (0,3 mg/kg, 5 gr/gun, 20 gr/gun) gorulmektedir (32). Ancak literaturdeki tum calismalar yararli oldugunu desteklememektedir (33). Yan etkiden bahsedilmemektedir. Uzun donem guvenilirligi, renal yetmezlik ve kirilgan kisilerde kullanimi ile ilgili calismalara gereksinim vardir.

Hormonal veya Anti-inflamatuvar Tedavi

Kirilgan yasli patogenezinde anabolik hormonlarin (DHEAS, testesteron, IGF-1) belirleyici oldugu dusunulmektedir (1,15,19). Seks hormonlari ve buyume hormonlarinin verilmesi, kas kutlesi ve gucunde potansiyel iyilesmeye neden olabilir, boylelikle de fonksiyonlarda duzelme gorulebilir. Ancak, bugune kadar, kesin klinik veri bulunmadigi icin, hormonal tedavi kirilgan yasli tedavisinde onerilmemektedir. Yan etkileri de bunlarin kullanimini kisitlamaktadir. Ornegin, testesteron replasmani, hipogonal veya ogonadal erkeklerde kas kutle ve gucunu artirirken, lipid seviyelerinde ve prostat bezinin boyutlarinda istenmeyen etkilere neden olmaktadir (4). Benzer sekilde buyume hormonu, pituiter eksiklikte faydali olabilirken, yasla iliskili bozulmalarda fonksiyon ve diger klinik degiskenler uzerine etkisi henuz calisilmamistir. Hormonal tedavinin yararlari ve olasi zararli etkileri ile ilgili calismalara da gereksinim oldugu ifade edilmektedir (1).

Dihidroepiandrosteron (DHEA): Endojen steroid prekursorudur. Kesin fonksiyonu bilinmemektedir. Oral destek olarak; kardiyovaskuler ve noropsikiyatrik hastaliklarin tedavisinde, diabette, adrenal yetmezlikte, kanser ve sistemik lupus eritromatozis de onerilmektedir. DHEA eksikligi, sarkopeni gelisiminden sorumlu tutulmaktadir (1). DHEA duzeyleri yasla azalmaktadir. Epidemiyolojik veriler, 60-79 yas arasindaki erkeklerde kas gucu ve kutlesi ile DHEA duzeyleri arasinda iliski oldugunu gostermektedir (34). DHEA'nin saglik durumu icin belirtec olabilecegi ve fiziksel performans ile iliskisi oldugu da dusunulmektedir. Dusuk seviyeleri kardiyovaskuler hastaliklar, yuksek duzeyleri kanser nedeniyle mortalite ile iliskili bulunmustur. Kirilgan yasli tedavisinde uzerinde en cok konusulan hormonal destektir (1,19).

Fiziksel Aktivite ve Egzersiz

Kas gucu ve kutlesi yasla birlikte azalmaktadir. Pek cok calisma, mobilizasyon tedavisinin, ileri yas grubunda saglik durumunu koruma ve kirilganlik uzerine yararli etkilerinden bahsetmektedir (22). Faydalari; artmis mobilite, gunluk yasam aktivitelerinde artmis performans, yurumede duzelme, dusme sayisinda azalma, artmis kemik mineral yogunlugu ve genel iyilik durumunda artis olarak sayilabilir (4).

Yuksek yogunluklu direnc egzersizleri (2-3 gun/hafta, 6 hafta), sarkopeniyi geri dondurebilir veya gelisimini yavaslatabilir (35). Kas guclendirme programlari; denge, bir pozisyondan digerine transfer, mobilite ve fiziksel yeteneklerde gelismeye neden olmaktadir. Orta derecede kirilgan kisilerde, ciddi sorunlari olan hastalara gore tedavi daha basarili yanitlar alinmaktadir. Fiziksel aktivitenin arttirilmasi, yasli kisiler acisindan koruyucu programlarin sadece tek basamagini olusturmaktadir. Buna karsin, denge tedavisi ile dusmenin on lenmesi arasindaki iliski bunun disinda kalmaktadir. Calismalarin cogunda dusmenin onlenmesi amaclanmaktadir. Kirilganlik, dusme ve kiriklar icin risk artisi ile de tanimlanmaktadir. Denge ve yurume sorunu; mobilitenin kisitlanmasi ve dusmeler icin iki belirleyici faktor olarak tanimlanmaktadir. Bununla birlikte kognitif fonksiyonlar da onemli rol oynamaktadir (23).

Yasli kisiler egzersiz programlarina baslamayi isteseler de, devam etmek istemezler. Mental ve fiziksel kontrol algisinin gelistirilmesi, yaslilarin egzersizlere devami icin motivasyonlarini arttiracaktir (1,22).

Tai chi egzersizleri: Cok uzun sureden beri Cin'de kullanilan Tai chi egzersizleri, uzun ya da kisa sureli, hizli ya da yavas hareketli 10 dakikadan 1 saate kadar uygulanabilmektedir. Tai chi direkt veya indirekt olarak, gucsuzluk, yavas yurume hizi ve dusuk fizik aktivite icin yararli gorunmektedir. Gucte ve dengede duzelme ile birlikte ambulatuar kapasite ve dusmeler uzerine olumlu kazanimlar elde edilmektedir (1). Kucuk gruplar, farkli degerlendirme yontemleri, kontrol gruplarinin ve standart egzersiz uygulamalarinin olmamasi, hasta uyumunun degerlendirilmemesi nedeniyle calismalar standardize edilememektedir.

Mukemmel egzersiz recetesi halen bilinmemektedir. Haftada en az 2 gun guclendirme egzersizleri onerilmektedir (35). Haftada 1500 metre yurumenin, fonksiyonel kisitliliklarin ilerlemesinde yavaslamaya neden oldugu belirtilmektedir (4). Tachi, guclendirme ve dayaniklilik egzersizleri gelecek vaat eder gorunse de, en iyi egzersiz nedir sorusu halen cevapsiz kalmaktadir (Tablo 1). Ancak, koruyucu yaklasim bakis acisindan, tum yaslilarin egzersiz programina baslamalari icin yonlendirmeleri, devam edebildikleri ve tolere ettikleri kadar uzun sure aktif kalmalarinin saglanmasi gerektigi vurgulanmaktadir.

Cobblestone (kaldirim tasi benzeri) mat uzerinde yurume egitimi. National Institute of Aging tarafindan ileri yas grubunda faydali oldugu belirtmektedir (1). Ozellikle Cin'de kullanilmaktadir. Kucuk gruplarda yapilan calismalarda; fiziksel fonksiyonlar, kan basinci, mental ve fiziksel saglik acisindan iyi hissetme, oturulan yerden kalkma ve denge uzerine olumlu etkileri oldugu ortaya konmustur (Tablo 1) (36).

Organik Asitler ve Aminoasitler

Bu tur maddeler genellikle atletler tarafindan kas gucu ve kutlesini yapilandirmak icin kullanilmaktadir. Potansiyel olarak, sarkopeni ve gucsuzlugu geri dondurebilecekleri dusunulmektedir. Beta-hidroksi-beta-metil butirat (losin metaboliti), arjinin, lizin, glutamine gibi aminoasitler ile farkli sonuclar alinmistir. Saglikli ve kirilgan yaslilarda yapilacak karsilastirmali calismalara gereksinim vardir (1).

Diger Onleme Yontemleri

Ek hastaliklarinin etkin tedavisi kirilgan yasli tablosunu onleme veya tedavide yardimci olacaktir. Diyabet bu grup icinde ozellik gostermektedir. Hipnosedatiflerin, psikotroplarin ve diger bazi ilaclarin recetelenmelerinin kisitlanmasi gerekmektedir. Kalca koruyucu gibi basit cihazlar proksimal femur kirigi acisindan onleyici olabilir ki, bu da immobilizasyon ve sarkopeniyi engelleyecektir. Yeni dusunce tarzi, yasam boyu yaklasimi hedeflemektedir (11). Kisi ileri yaslara gelmeden onleyici tedavilerin uygulanmaya baslanmasi, yasam sekli olarak algilanmasi ve bu konuda saglik personelinin ve toplumum duyarliliginin artirilmasi planlanmaktadir (1,4,19,22).

Cok Yonlu Geriatrik Degerlendirme ve Tedavi

Eger yasli kisiler kirilgan olarak tanimlanirsa, cok yonlu geriatrik degerlendirmenin interdisipliner tedavi planina dahil edilmesi ile olumsuz sonuclarla ilgili riskler azaltilabilir. Genel olarak amac, fiziksel ve psikolojik fonksiyonlari iyilestirmek, bakimevlerine yerlestirme gereksinimini ve hastaneye yatisi azaltmak, olum riskini azaltmak ve hasta memnuniyetini arttirmaktir (4). Eger birincil hekim hasta ile isbirligi icinde ise, hasta daha fazla katilimci olmakta ve hekim planini daha fazla uygulama sansi bulabilmektedir, interdisipliner ekip tarafindan sadece tek vizit yapilarak, tedaviye devam edilmesi onerilerin yetersiz uygulanmasina neden olmaktadir. Hastadaki birincil sorun cozulunceye kadar veya stabil tedavi plani yapilincaya kadar devam eden interdisipliner ekip tarafindan verilen birincil bakim ile, depresif semptomlarda cozulme, fonksiyonel bozulmada yavaslama, saglik hizmetleri kullaniminda azalma gorulmustur (4,37).

Hersey Dahil Bakim

Gunluk tedavi kliniklerinde interdisipliner ekip tarafindan birincil bakim yapilmaktadir. Bu ekip; yasli bakiminda deneyimli hekim veya geriatrist, hemsire, fizyoterapist, is-ugrasi terapisti ve sosyal hizmet uzmanindan olusmaktadir. Hasta-merkezli serviste, ev hemsiresi, fizyoterapist, is-ugrasi terapisti, transport, ev saglik islerinde yardimci servis gorev almakta ve yetiskin gunluk bakimini icermektedir. Amac; fonksiyonlari iyilestirmek, cevresel zorluklarin ustesinden gelmek, yaslilarin kendi cevrelerinde yasamalarini saglamak ve kuruma yerlestirmeyi onlemektir. Bir zamanlar bu programa girenler, tum bakimi uzun donem almis ve bakim hizmeti olunceye kadar devam etmistir. Gerekli olanlari kuruma yerlestirme veya evinde bakima destek seklinde uygulanmistir. Ancak, her sey dahil programlarin, finansal veya saglik sonuclarina klasik programdan daha fazla yarar sagladigi henuz acik degildir (4).

Akut Bakim Modelleri

Hastaneye yatis, kirilgan yasli icin morbidite acisindan risktir. Cevre degisimi, farkli ilaclarin verilmesi ve immobilite akut hastalikla birlesince yikici sonuclara neden olmaktadir. Fonksiyonel durumda bozulma ve kendine bakim yetenegindeki bozulma, hastanede yatis doneminde ortaya cikmakta ve cikis sonrasi da kalici olmaktadir. Bu durum yasam kalitesini bozmakta ve kuruma yerlestirme riskini arttirmaktadir. Akut bakimin amaci, fonksiyonel bozulmayi onlemek ve fonksiyonel bagimsizligi iyilestirmektir. Daha fazla ev-benzeri cevre, ozurlulukten korumak icin hasta-merkezli bakim ve cok yonlu hastaneden cikis plani ve tedavisi seklinde ozel olarak organize edilmistir. Hastanede yatis suresinde ve harcamalarda artisa neden olmadan, hastaneden cikista bakimevine yerlestirme oraninda dusme, gunluk yasam aktivitelerini yapabilirlikte artis oldugu gozlenmistir (4).

Gunumuzde bu sendromla ilgili calismalara ilgi giderek artmaktadir. Hastalik, diger pek cok geriatrik sendromla birlikte gelistigi icin neden ve sonuc iliskisi yapilamamaktadir. Bu da risk faktorlerinin ortaya konulmasini guclestirmektedir. Su ana kadar ne patofizyoloji, ne tani ne de tedavi ile ilgili kabul goren veriler ortaya konamamistir. Bu nedenle de henuz kirilgan yasli tedavisi icin olusturulmus standart bir koruma ve tedavi kilavuzu bulunmamaktadir. Onerilen tum tedavilerin etkinligi ile ilgili soru isaretleri devam etmektedir ve ileri calismalara gereksinim vardir. Gerek erken tani ve gerekse etkin tedavi yaklasimlarinda temel ilke yasli sagligina interdisipliner yaklasimin ozumsenmesi ve ilgili tum uzmanlik dallardaki hekimlerin ve diger saglik profesyonellerinin birikim ve donanimlarinin artirilmasi olmalidir (38,39).

DOI: 10.4274/tftr.56.135

Kaynaklar

(1.) Cherniack EP, Florez HJ, Troen BR. Emerging therapies to treat frailty syndrome in the elderly. Altern Med Rev 2007;12:246-58.

(2.) Fairhall N, Aggar C, Kurrle SE, Sherrington C, Lord S, Lockwood K, et al. Frailty Intervention Trial (FIT). BMC Geriatr 2008;8:27.

(3.) Topinkova E. Aging, disability and frailty. Ann Nutr Metab 2008;52:6-11.

(4.) Espinoza S, Walston JD. Frailty in older adults: insights and interventions. Cleve Clin J Med 2005;72:1105-12.

(5.) Bauer JM, Sieber CC. Sarcopenia and frailty: a clinician's controversial point of view. Exp Gerontol 2008;43:674-8.

(6.) Afilalo J, Karunananthan S, Eisenberg MJ, Alexander KP, Bergman H. Role of frailty in patients with cardiovascular disease. Am J Cardiol 2009;103:1616-21.

(7.) Strawbridge WJ, Shema SJ, Balfour JL, Higby HR, Kaplan GA. Antecedents of frailty over three decades in an older cohort. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci 1998;53:S9-16.

(8.) Vanitallie TB. Frailty in the elderly: contributions of sarcopenia and visceral protein depletion. Metabolism 2003;52:22-6. Review.

(9.) Fried LP, Tangen CM, Walston J, Newman AB, Hirsch C, Gottdiener J, et al. Cardiovascular Health Study Collaborative Research Group. Frailty in older adults: evidence for a phenotype. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2001;56:M146-56.

(10.) Rockwood K, Song X, MacKnight C, Bergman H, Hogan DB, McDowell I, et al. A global clinical measure of fitness and frailty in elderly people. CMAJ 2005;173:489-95.

(11.) Bergman H, Ferrucci L, Guralnik J, Hogan DB, Hummel S, Karunananthan S, et al. Frailty: an emerging research and clinical paradigm-issues and controversies. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2007; 62: 731-7.

(12.) Serviddio G, Romano AD, Greco A, Rollo T, Bellanti F, Altomare E, et al. Frailty syndrome is associated with altered circulating redox balance and increased markers of oxidative stress. Int J Immunopathol Pharmacol 2009;22:819-27.

(13.) Rousseau JH, Kleppinger A, Kenny AM. Self-reported dietary intake of omega-3 fatty acids and association with bone and lower extremity function. J Am Geriatr Soc 2009;57:1781-8.

(14.) Reiner AP, Aragaki AK, Gray SL, Wactawski-Wende J, Cauley JA, Cochrane BB, et al. Inflammation and thrombosis biomarkers and incident frailty in postmenopausal women. Am J Med 2009;122:947-54.

(15.) Cappola AR, Xue OL, Fried LP. Multiple hormonal deficiencies in anabolic hormones are found in frail older women: the Women's Health and Aging studies. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2009;64:243-8.

(16.) Shardell M, Hicks GE, Miller RR, Kritchevsky S, Andersen D, Bandinelli S, et al. Association of low vitamin D levels with the frailty syndrome in men and women. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2009;64:69-75.

(17.) Ble A, Cherubini A, Volpato S, Bartali B, Walston JD, Windham BG, et al. Lower plasma vitamin E levels are associated with the frailty syndrome: the InCHIANTI study. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2006;61:278-83.

(18.) Matteini AM, Walston JD, Failin MD, Bandeen-Roche K, Kao WH, Semba RD, et al. Markers of B-vitamin deficiency and frailty in older women. J Nutr Health Aging 2008;12:303-8.

(19.) Fried LP, Xue OL, Cappola AR, Ferrucci L, Chaves P, Varadhan R, et al. Nonlinear multisystem physiological dysregulation associated with frailty in older women: implications for etiology and treatment. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2009;64:1049-57.

(20.) Elosua R, Bartali B, Ordovas JM, Corsi AM, Lauretani F, Ferrucci L; InCHIANTI Investigators. Association between physical activity, physical performance, and inflammatory biomarkers in an elderly population: the InCHIANTI study. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2005;60:760-7.

(21.) Visser M, Pahor M, Taaffe DR, Goodpaster BH, Simonsick EM, Newman AB, et al. Relationship of interleukin-6 and tumor necrosis factor-alpha with muscle mass and muscle strength in elderly men and women: the Health ABC Study. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2002;57:M326-32.

(22.) Muhlberg W, Sieber C. Sarcopenia and frailty in geriatric patients: implications for training and prevention. Z Gerontol Geriatr 2004;37:2-8.

(23.) Abbatecola AM, Ferrucci L, Marfella R, Paolisso G. Insulin resistance and cognitive decline may be common soil for frailty syndrome. Arch Intern Med 2007;167:2145-6.

(24.) Leng SX, Xue OL, Tian J, Huang Y, Yeh SH, Fried LP. Associations of neutrophil and monocyte counts with frailty in community-dwelling disabled older women: results from the Women's Health and Aging Studies I. Exp Gerontol 2009;44:511-6.

(25.) Bartali B, Semba RD, Frongillo EA, Varadhan R, Ricks MO, Blaum CS, et al. Low micronutrient levels as a predictor of incident disability in older women. Arch Intern Med 2006;166:2335-40.

(26.) Michelon E, Blaum C, Semba RD, Xue OL, Ricks MO, Fried LP. Vitamin and carotenoid status in older women: associations with the frailty syndrome. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2006;61:600-7.

(27.) Bartali B, Frongillo EA, Bandinelli S, Lauretani F, Semba RD, Fried LP, et al. Low nutrient intake is an essential component of frailty in older persons. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2006;61:589-93.

(28.) Sumukadas D, Witham MD, Struthers AD, McMurdo ME. Effect of perindopril on physical function in elderly people with functional impairment: a randomized controlled trial. CMAJ 2007;177:867-74

(29.) Larsen ER, Mosekilde L, Foldspang A. Vitamin D and calcium supplementation prevents severe falls in elderly community-dwelling women: a pragmatic population-based 3-year intervention study. Aging Clin Exp Res 2005;17:125-32.

(30.) Pfeifer M, Begerow B, Minne HW, Suppan K, Fahrleitner-Pammer A, Dobnig H. Effects of a long-term vitamin D and calcium supplementation on falls and parameters of muscle function in community-dwelling older individuals. Osteoporos Int 2009;20:315-22.

(31.) Brose A, Parise G, Tarnopolsky MA. Creatine supplementation enhances isometric strength and body composition improvements following strength exercise training in older adults. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2003;58:11-9.

(32.) Chrusch MJ, Chilibeck PD, Chad KE, Davison KS, Burke DG. Creatine supplementation combined with resistance training in older men. Med Sci Sports Exerc 2001;33:2111-7

(33.) Bermon S, Venembre P, Sachet C, Valour S, Dolisi C. Effects of creatine monohydrate ingestion in sedentary and weight-trained older adults. Acta Physiol Scand 1998;164:147-55.

(34.) Valenti G, Denti L, Maggio M, Ceda G, Volpato S, Bandinelli S, et al. Effect of DHEAS on skeletal muscle over the life span: the InCHIANTI study. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2004;59:466-72.

(35.) Bautmans I, Van Puyvelde K, Mets T. Sarcopenia and functional decline: pathophysiology, prevention and therapy. Acta Clin Belg 2009;64:303-16.

(36.) Li F, Fisher KJ, Harmer P. Improving physical function and blood pressure in older adults through cobblestone mat walking: a randomized trial. J Am Geriatr Soc 2005;53:1305-12.

(37.) Leung AY, Lou VW, Chan KS, Yung A, Chi I. Care Management Service and Falls Prevention: A Case-Control Study in a Chinese Population. J Aging Health 2010;22:348-61.

(38.) Gokce Kutsal Y: Aging in Turkey. In: Palmore E, Whittington F, Kunkel SR (Eds): International Handbook on Aging. The Current Research and Developments, Greenwood Publishing Group, ABC CLIO Press, USA 2009. p . 579-92.

(39.) Gokce Kutsal Y, Kabaroglu C, Aslan D. Biogerontology in Turkey. A brief report. Biogerontology Journal; 2010.

Sibel EYIGOR, Yesim Gokce KUTSAL *

Ege Universitesi Tip Fakultesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Izmir, Turkiye

* Hacettepe Universitesi Tip Fakultesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon, Anabilim Dali, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Sibel Eyigor, Ege Universitesi Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, 35100, Bornova, Izmir, Turkiye

Tel: +90 232 390 36 87 E-posta: eyigor@hotmail.com Gelis Tarihi/Received: Mart/March 2010 Kabul Tarihi/Accepted: Haziran/June 2010
Tablo 1. Tedavi onerilerine genel bakis.

Tedavi (1) Potansiyel Ileri yasta RKC, ileri yasta
 faydalari calisma yarari gosterilen

D vitamini Denge ve kas [check] [check]
 gucunde iyilesme

Karotenoid Yurume hizinda, [check] --
 kas gucunde
 iyilesme

Kreatin Kas gucunde artis --

DHEA Kas gucunde artis [check] --

[beta] hidroksi Kas gucunde artis [check] [check]
[beta] metil
butirat

Egzersiz Denge ve kas [check] [check]
(aerobik, gucunde iyilesme
guclendirme,
denge,
fleksibilite)

Tai chi egzersizi Denge ve [check] [check]
 dayaniklilikta
 iyilesme

Cobblestone Denge ve [check] [check]
yurume aktivitede
 iyilesme

RKC: Randomize kontrollu calisma
COPYRIGHT 2010 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2010 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Author:Eyigor, Sibel; Kutsal, Yesim Gokce
Publication:Turkish Journal of Physical Medicine and Rehabilitation
Date:Sep 1, 2010
Words:4604
Previous Article:Investigation of factors related to sexual dysfunction in patients with multiple sclerosis/Multipl skleroz'lu hastalarda seksuel disfonksiyonla...
Next Article:Wilson's disease presented with severe low back and hip pain as initial symptoms and subsequent involuntary movements: a case report/Siddetli bel ve...

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2020 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters