Printer Friendly

A wyddoch chi... Y CELFYDDYDAU.

Ffeithiau diddorol a rhyfeddol am Gymru

RHAGOR o bytiau difyr o Gwyddoniadur Cymru - cyfrol a fydd yn cael ei chyhoeddi ym mis Ionawr, wedi deng mlynedd o waith ymchwil

A Wyddoch chi...

...yr adwaenid John Jones (Coch Bach Y Bala) fel

'The Little Welsh Terror' a 'The Little Turpin' oherwydd ei allu i ddianc o garchardai?

Daeth yn gryn arwr i'r werin, yn enwedig ar ol iddo ddianc o garchar Rhuthun yn 1913. Bu ymateb cyhoeddus ffyrnig pan fu farw o'i glwyfau ar ol cael ei saethu gan fab sgweiar Euarth, Llanfair Dyffryn Clwyd.

...er iddi dreulio ei bywyd mewn tlodi a dinodedd yn Llanfihangel-y-pennant a Bryncrug, mae Mary Jones ymhlith yr enwocaf o holl ferched Cymru?

Daeth yn eicon oherwydd iddi, yn 1800, gerdded (yn droednoeth yn ol yr hanes) o'i chartref yn Y Bala i brynu Beibl gan Thomas Charles - taith o tua 45km (bron i 28 milltir) dros fynydd-dir caregog.

Mae hanes ei thaith, sydd bellach ar gael mewn tua 40 o ieithoedd, wedi aros yn un o werthwyr gorau'r fasnach lyfrau Cristnogol byth oddi ar ei gyhoeddi'n llyfr amy tro cyntaf yn 1879.

...i bob pwrpas un o faestrefi Caer yw Saltney, sydd i'r de ddwyrain o Queensferry.

Yn ystod yr 19eg ganrif, roedd ei diwydiannau'n cynnwys gwneud canhwyllau a cheblau, distyllu olew ac adeiladu llongau.

Bellach fe'u disodlwyd gan barciau busnes a diwydiannau ysgafn. Ddiwedd yr 20g adeiladwyd llawer o stadau tai yn Saltney i ateb y galw gan gymudwyr. Yn 2001 roedd 86.9% o drigolion Saltney heb unrhyw afael ar y Gymraeg o gwbl; hon o ganlyniad yw cymuned fwyaf Seisnigedig Sir y Fflint.

...mai anghydfod diwydiannol Streic Fawr y Penrhyn, a barhaodd o 1900 hyd 1903 yn Chwarel y Penrhyn, Bethesda, oedd un o'r meithaf yn hanes Prydain. Parhad ydoedd o anghydfod cynharach yn 1896-7.

Er mai'r arferiad yw son amyr helyntion fel streiciau, cael eu cloi allan a wnaeth y gweithwyr.

Rhyngddynt cyfrannodd yr anghydfodau hyn at ddirywiad y diwydiant llechi yng Ngwynedd; crebachodd y gweithlu o 18,801 yn 1898 i 11,658 erbyn 1914.

Ffynhonnell - Gwyddoniadur Cymru. Ar gael o Ionawr 31 2008 am pounds 60 (pris arbennig o pounds 50 i archebion cyn 31 Rhagfyr). I archebu ffoniwch 029 2055 7451 neu ewch i www.gwyddoniadurcymru.com

CAPTION(S):

Torri llechi yn chwarel y Penrhyn ar droad y ganrif ddwytha
COPYRIGHT 2007 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2007 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Publication:Daily Post (Liverpool, England)
Date:Oct 24, 2007
Words:392
Previous Article:Enwogion, ac o leiaf un marchogion. un aderyn birth; Mae'r eglwys dan sylw y tro hwn yn un dipyn crandiach nag arfer, ond mae'n esiampl wych o fath...
Next Article:O'r maes awyr i'r gegin am 12 awr; Y CELFYDDYDAU.

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2021 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters