Printer Friendly

A neglected risk factor in patients with osteoporosis: cigarette smoking/ Osteoporozlu hastalarda gozardi edilen bir risk faktoru: sigara kullanimi.

Summary

In the literature, there is a growing evidence that cigarette smoking is a risk factor for osteoporosis. There have been numerous studies indicating that smoking is negatively inversely associated with bone mass and fracture risk. However, the magnitude of this relationship and the reversibilty of smoking-associated bone loss remains unclear. In this case report, we have presented a postmenopausal woman with severe osteoporosis in whom cigarette smoking was identified as a major risk factor. Although primary effort has been directed towards appropriate pharmacological therapy, it should be kept in mind that recommendations for lifestyle alterations such as cessation of smoking should be an integral part of treatment in patients with osteoporosis.

Key words: Osteoporosis, bone mineral density, fracture, smoking

Ozet

Literaturde sigara kullaniminin osteoporoz icin bir risk faktoru olduguna dair artan sayida kanit yer almaktadir. Sigara kullaniminin kemik kutlesi ve kirik riski ile ters yonde bir iliskisi oldugunu gosteren cesitli calismalar bulunmaktadir. Fakat bu iliskinin buyuklugu ve sigara ile iliskili kemik kaybinin geri donusumlulugu konusu halen belirsizdir. Bu olgu sunumunda baslica risk faktoru sigara kullanimi olarak belirlenen ve siddetli osteoporozu olan bir postmenopozal kadin sunulmaktadir. Her ne kadar osteoporozlu hastalarin tedavisinde esas olarak farmakolojik tedaviler on planda olsa da, sigaranin birakilmasi gibi yasam tarzi degisikleri icin onerilerde bulunmanin da tedavinin tamamlayici bir parcasi oldugu unutulmamalidir.

Anahtar kelimeler: Osteoporoz, kemik mineral yogunlugu, kirik, sigara

Giris

Osteoporoz kemik kitlesinde azalma ve mikroyapisinda bozulma sonucu kiriga yatkinlik ile karakterize bir sistemik iskelet hastaligi dir (1,2). Ozellikle kalca kiriklari olmak uzere osteoporotik kiriklarin morbidite ve mortalite oranlari yuksek olup ulke ekonomisine ciddi bir yuk getirmektedir (3). Dunya nufusunun giderek yaslanmakta oldugu gercegi de goz onune alindisinda osteoporoz onemli bir halk sagligi problemi haline gelmistir. Bu durumda osteoporozun erken tani ve tedavisi oldukca onem kazanmaktadir. Osteoporoz tanisinda anamnez ve fizik muayenenin yani sira cesitli laboratuar ve goruntuleme yontemlerinden yararlanilmaktadir. Degerlendirmenin baslangicinda hastadan hikaye alinirken osteoporoz gelisiminde etkili oldugu bilinen risk faktorleri ayrintili olarak sorgulanmalidir. Bu faktorler arasinda ileri yas, genetik yatkinlik, beyaz irka mensup olma, kadin cinsiyet, dusuk vucut kitle indeksi, hormonal durum, D vitamini eksikligi, kalsiyumdan fakir beslenme, sedanter yasam tarzi, sigara kullanimi, alkol ve kafeinin fazla tuketilmesi, cesitli ilaclar ve bazi sistemik hastaliklar sayilabilir (1,4,5). Biz bu yazida, osteoporoz gelisimi acisindan sigara icme disinda herhangi bir risk faktoru bulunmayan postmenopozal bir kadin hastayi sunarak osteoporoz ve sigara kullanimi arasindaki iliskiyi degerlendiren calismalari gozden gecirmeyi amacladik.

Olgu

59 yasinda kadin hasta diz agrisi nedeniyle poliklinigimize basvurdu. Hastaya yaklasik 3 ay once meniskopati tanisiyla artroskopik debridman uygulanmis fakat agrilarinda belirgin duzelme olmamisti. Hastanin diz agrisi disinda ek bir kas-iskelet sistemi yakinmasi mevcut degildi. Hastadan ayrintili hikaye alinirken 5 ay once dual X-ray absorbsiometry (DXA) (Hologic 4500 A DXA cihazi) kullanilarak kemik mineral yogunlugu (KMY) degerlerinin olculdugu ogrenildi (Tablo 1). Lumbal vertebra (total) Tskoru: -5.13 ve femur boynu T-skoru: -3.76 seklinde tespit edilmesine ragmen hastaya herhangi bir osteoporoz tedavisi baslanmamisti. Yine hastanin 5 ay once cekilmis lumbal spinal bigisayarli tomografisinde L4 vertebra superior kesiminde kronik frakture ait bulgular oldugu belirlendi (Sekil 1). Hastanin dosya kayitlari geriye donuk olarak incelendiginde, bu bulgularin 3 yil once manyetik rezonans goruntulemesinde saptanan L4 vertebrada kemik iligi odemi lehine sinyal degisiklikleri ve yukseklik kaybi ile uyumlu oldugu gozlendi.

[ILLUSTRATION OMITTED]

Osteoporoza yonelik risk faktorlerini belirmek amaciyla hasta tum sistemleri icerecek sekilde ayrintili olarak sorgulandi. Hasta 5 yil once dogal yoldan menopoza girdigini, kalsiyumdan zengin beslendigini, gunes isinlarina yeterince maruz kaldigini, duzenli olarak egzersiz yapmadigini fakat meslegi geregi hareketli bir yasam tarzi oldugunu ifade etti. Sistemik herhangi bir yakinmasi ya da hastaligi olmayan, kortikosteroidler basta olmak uzere osteoporoza neden olabilecek ilac kullanim oykusu bulunmayan hastanin ailesinde de osteoporoz tanisi olan bir yakininin olmadigi ogrenildi. Hasta hayatinin hicbir donemde alkol kullanmamisti fakat 30 paket/yil sigara kullanicisiydi.

Fizik muayenede torasik kifozunda artis oldugu gozlenen hastanin bel hareketleri agrisizdi ve perkusyonla torakal-lumbal vertebralarda hassasiyet saptanmadi. Hastanin kas iskelet sistemi muayenesi diz eklem hareketleri sirasinda agri olmasi disinda normal sinirlar icerisindeydi. Hastanin vucut kitle indeksi 20 kg/[m.sup.2] olarak belirlendi.

Ikincil osteoporoz nedenlerini arastirmak icin yapilan laboratuar incelemelerinde; tam kan sayimi, eritrosit sedimentasyon hizi, tiroid fonksiyon testleri, paratiroid hormon seviyesi ve 25(OH) vitamin D seviyesi (24,9 MgA) normal olarak tespit edildi. Hastanin kan biyokimyasi alkalen fosfataz duzeyindeki hafif yukseklik [165 U/L(N: 35-129 U/L)] disinda normaldi. Yaklasik 5 ay once L4 vertebra kirigi saptandigi donemde --muhtemelen altta yatan malignansiyi ekarte etmek amaciyla-- yapilan tetkiklerinde ise bu tetkiklere ilaveten periferik kan yaymasi, serum protein elektroforezi ve tumor belirteclerinin de normal oldugu gozlendi. Tum bu degerlendirmeler sonucunda Dunya Saglik Orgutunun siniflandirmasina gore 'yerlesmis osteoporoz' tanisi konulan hastaya haftalik 70 mg alendronat ve gunluk kalsiyum- D vitamini replasmani baslandi. Ayrica hastaya egzersiz programi verildi, sigarayi birakmasi onerildi ve 6 aylik aralarla duzenli kontrole cagrildi.

Tartisma

Osteoporoz gelisiminde yas, cinsiyet ve genetik ozellikler gibi degistirilmesi mumkun olmayan risk faktorlerinin yani sira beslenme ve egzersiz aliskanliklari, sigara-alkol kullanimi gibi bireyin yasam tarziyla iliskili bazi degistirilebilir faktorler de onemli rol oynamaktadir. Bu yazida sigara kullanimi disinda risk fakoru olmayan bir postmenopozal kadin hastanin sunumuyla konuyla ilgili yayinlari gozden gecirmek amaclandi.

Literaturde sigara kullanimi ile kemik mineral yogunlugu arasinda negatif iliski oldugu yonunde artan sayida kanit bulunmaktadir. Bu konuda son 10 yil icerisinde yayinlanmis olan iki metaanalizde, ozellikle postmenopozal kadinlarda sigara kullaniminin kemik kaybina yol actigi ortaya konmustur (4,6). Fakat premenopozal kadinlarda benzer iliskiyi gostermek konusunda basarisiz olunmustur (6,7). Bu noktadan yola cikarak, sigaranin kemik mineral yogunlugu uzerindeki etkisinin kumulatif oldugu one surulmustur. Sigara icen ve icmeyen premenopozal kadinlarda kemik mineral yogunluklarinin benzerken postmenopozal donemde her 10 yil icin aradaki farkin %2 oraninda arttigi ve 80 yasina gelindiginde her iki grubun kemik mineral yogunluklari arasindaki farkin %6'ya kadar ciktigi bildirilmistir (7). Bununla birlikte, yakin zamanda Japonya'da 20-40 yas arasi 789 kadinin katildigi bir calismada, premenopozal donemde de sigaranin lumbal bolge kemik mineral yogunlugunda azalma ile iliskili oldugu bildirilmistir (8). Bu bulgu, daha onceki bazi calismalarla da uyumlu bulunmustur (9,10). Benzer sonuclarin elde edildigi bu calismalarda one cikan ortak nokta ise katilimcilarin nispeten fazla sayida sigara kullanan bireylerden olusmasi seklinde ifade edilmistir (8). Sigaranin kemik sagligi uzerine olumsuz etkisinin doz bagimli oldugu bilinmektedir. Gunluk icilen sigara sayisinin ve kullanim suresinin kemik mineral yogunlugunda azalma ve kirik riskinde artisla dogru orantili oldugu cok sayidaki calismada gosterilmistir (4,6,7,11,12).

Kemik mineral yogunlugunun uc onemli belirleyicisi olan yas, cinsiyet ve genetik altyapinin etkilerini kontrol altinda tutabilmek amaciyla bu konuda bazi ikiz calismalari da gerceklestirilmistir. Hopper ve Seeman'in yaptiklari bir calismada, sigara icmeyen ikiz esiyle karsilastirildiginda her bir 10 paket/yil icin lumbal bolgede %2, femur boynunda %0.9 oraninda kemik mineral yogunlugunda azalma tespit edilmistir (13). Otuz ile altmis bes yas arasi 146 ikiz kadininin degerlendirildigi bir diger calismada ise sigara kullaniminin kemik mineral yogunlugu icin bagimsiz bir belirtec oldugu belirtilmistir (14).

Her ne kadar erkeklerde sigara ile osteoporoz arasindaki iliskiyi inceleyen fazla sayida arastirma olmasa da, elde edilen veriler erkeklerde de sigara kullaniminin kemik kaybi icin onemli bir risk faktoru oldugunu isaret etmektedir (15-17). Hatta erkeklerde sigaranin kemik kutlesi uzerine zararli etkisinin kadinlara gore %50-%300 daha fazla oldugu belirtilmistir. Bu cinsiyet farki, erkeklerin daha fazla miktarda sigara iciyor olmasindan ya da kadinlarda ostrojenin kemik uzerindeki koruyucu etkisinden kaynaklaniyor olabilir (6).

Sigara osteoporoz icin bagimsiz bir risk faktoru olmakla birlikte bazi durumlar bu iliskiyi guclendirici rol oynayabilir. Tipki bizim hastamizda oldugu gibi literaturdeki bazi calismalarda ozellikle vucut kitle indeksi 25'in altinda olan kadinlarda sigaranin kemik kaybi ile iliskili oldugu belirtilmistir (18). Hatta eriskin donemdeki vucut kitle indeksinin yani sira dogum agirliginin da ilerleyen yaslarda sigaraya bagli osteoporoz gelisimi riski uzerine etkili oldugu ifade edilmis ve dusuk dogum agirlikli erkek bebeklerde eriskin donemdeki sigara kullaniminin osteoporoz gelisimini arttirdigini gosterilmistir (19).

Sigara kullananlarda kemik mineral yogunlugunun azalmasinin yani sira kirik riskinde de belirgin duzeyde artis meydana gelmektedir. 1997 yilinda yayinlanan bir meta-analizde, kadinlarda meydana gelen her 8 kalca kirigindan birinin sigara kullanimina atfedilebilecegi soylenmistir. Ayrica sigara kullananlarda kalca kirigi gelisimi bakimindan relatif riskin yasla yakindan iliskili oldugu belirtilmis; 50 yasinda sigara icen ve icmeyenlerde risk benzerken, 60 yasina gelindiginde sigara icenlerdeki riskin %17, 70 yasinda %41 daha fazla oldugu rapor edilmistir (7). Seksen alti calismadan 40753 bireyin dahil edildigi bir baska meta-analizde ise tum kemik bolgeleri icin sigaranin kirik riskini kadinlarda %5, erkeklerde %11 arttirdigi ortaya konmustur. Tum olusan kiriklar icerisinde sigaraya bagli oldugu kiriklarin orani lumbal vertebralar ve kalca icin sirasiyla kadinlarda %2,8 ve %6,4 iken erkeklerde %8,1 ve %9,9 olarak tahmin edilmistir (6). Benzer sekilde, 2005 yilinda Kanis ve ark. yaptiklari meta-analizde (20) kirik riskinin sigara kullanan erkeklerde kadinlara gore belirgin duzeyde yuksek oldugunu vurgulamis ve her iki cinste de en riskli bolge olarak da kalcayi gostermislerdir. Fakat istatistiksel analizler sonucunda osteoporotik kirik riskinin %40'ini, kalca kirik riskinin %23'unu kemik mineral yogunlugundaki azalmayla aciklamak mumkun olmustur. Kemik mineral yogunlugundan bagimsiz olarak ortaya cikan risk artisinin sigara kullananlarin fiziksel aktivite duzeyinin daha dusuk olmasina ve dusmelerine neden olabilecek sistemik hastaliklara bagli olabilecegi dusunulmustur. Bununla birlikte, sigaranin kemik mineral yogunlugundaki azalmadan ote kemigin mikromimarisini de degistirerek kirilganlikta artisa neden olabilecegi one surulmustur. Gercekten de, sigara kullananlarin dengesinin daha zayif oldugu ve noromuskuler performanslarinin bozuldugu ortaya konmus ve bu durum sigaranin vaskuler etkilerine baglanmistir (21). Bir baska arastirmada ise yasli bireyler arasinda sigaranin ev kazalari icin bagimsiz bir risk faktoru oldugu saptanmistir (22). Yine de, sigaranin dusme riskini arttirdigini soylemek icin kanitlar yetersizdir. Bugune kadar bu etkilesimin mekanizmalari tam olarak anlasilamamis olmakla birlikte uzerinde durulan bazi teoriler bulunmaktadir. Bunlardan en iyi bilineni sigaranin vucut kitle indeksini ve yas oranini azaltarak etkili oldugu teorisidir (4,6,18,23,24). Burada istah azalmasinin etkili olabilecegi dusunulmektedir (25). Sigara kullanmayanlarda ise artan vucut kitle indeksinin mekanik yuklenmeyi arttirarak osteojenik bir stimulus ve androjenlerin ostrojenlere ekstraovaryan donusumu icin ekstra bir yas dokusu alani olusturdugu uzerinde durulmaktadir (26-31). Ayrica sigara icenlerde daha sedanter bir hayat tarzi gorulmekte ve kemikler uzerindeki mekanik yuklenme ile osteojenik stimulus bu nedenle de daha az olmaktadir (32).

Sigara icen kadinlarda menopoz yasi icmeyenlere gore 1-2 yil kadar daha erken olabilmektedir. Bu durum olasi bir premenopozal over disfonksiyonunu akla getirmistir (4,6,33-36). Sigara icenlerde yuksek serum seks hormon baglayici globulin seviyelerine bagli olarak dolasimdaki serbest ostrojenlerin miktarinda azalma olmasi (3740), yine muhtemelen ostradiol 2-hidroksilaz aktivitesinin artmasi sonucu dolasimdan hizla temizlenen dusuk ostrojenik etkili metabolitlerin olusumu (41) ve sigara dumaninda bulunan nikotin, kotinin ve anabasinin aromataz aktivitesini inhibe ederek ostrojen yapimini azaltmasi (42) bu durumu aciklayabilecek mekanizmalardan bazilaridir. Sigara kullananlarda ostrojen klirensinin arttigini destekleyen bir diger bulgu da, postmenopozal kadinlarda hormon replasman tedavisiyle sigara kullanmayanlara kiyasla daha dusuk ostrojen seviyelerine ulasildigi da saptanmis olmasidir (43). Ayrica kanitlar kadinlardaki kadar tutarli olmasa da, erkeklerde de ureme hormonlarinin fonksiyonlarinda sigaraya bagli degisikliklerin etkili olabilecegi yonunde bulgular mevcuttur (44-46).

Sigara kullananlarin kan dehidroepiandrosteron sulfat, androstenedion ve kortizol seviyelerinin daha yuksek bulunmasi, sigaranin adrenal kortikal hormon seviyelerini degistirerek de kemik kaybina yol acabildigini dusundurmektedir (47,48). Bunlara ilave olarak, sigara kemik metabolizmasindal rol oynayan paratiroid hormon (49-51) ve alkalen fosfataz (52) gibi diger hormon ve enzimler uzerinde de etkilidir Yapilan bazi calismalarda ise sigara kullananlarda 25(OH) vitamin D seviyesini dusuk olarak saptanmis (18,50,53), bu iliskinin nedeni tam olarak ortaya konamamakla birlikte sigaranin karaciger enzimlerini induklemek yoluyla D vitamini metabolizmasini hizlandirabilecegi one surulmustur (18). Bir diger hipotez ise sigaranin kalsiyumun barsaktan emilimini bozarak kemik kaybina katkida bulundugudur (53).

Sigarada bulunan nikotinin osteoblast fonksiyonu uzerine toksik etkisi oldugu ve boylece bazal osteoblastik aktivitede azalmaya neden olarak dogrudan etki ile kemik kaybina yol actigi dusunulmektedir (54). In vitro calismalarda sigaranin osteoblast-benzeri hucrelerde proliferasyonu azalttigi ve kollajen sentezini bozdugu gosterilmistir (55-57). Daha sonra hayvan deneylerinde de nikotin maruziyetinin yeni kemik olusumunu bozdugu belirlenmistir (58). Ayrica sigara kullananlarda kemik rezorpsiyonuna neden olabilecek serbest radikal duzeylerinde de artis tespit edilmistir. (59). Son olarak, nikotinin muhtemelen periferik vazokonstriktor etkisiyle iliskili olarak iskemik osteonekroz icin bir risk faktoru oldugu (60,61) goz onune alindiginda sigaranin kemik kan dolasimini bozarak dolayli bir etkisi olabilecegi de girusler bulunmaktadir (6).

Tum bu olumsuz etkiler bir yana, sigara ve osteoporoz arasindaki iliskinin kismen ve zamanla geri dondurulebilir olabilecegi yonunde girusler mevcuttur. Bu hipotezin one surulmesinin en onemli nedeni gecmiste sigara icmis kisilerin kemik mineral yogunluklarinin, halihazirda icenlerle hic icmemisler arasinda yer aldiginin gosterilmesidir (32,62,63). Bu noktadan yola cikarak, postmenopozal kadinlarda sigarayi birakmanin hormonlar ve kemik dongusu belirtecleri uzerindeki etkilerini arastirmak icin randomize kontrollu bir calisma planlanmistir (64). Sigarayi birakanlarda 6 haftanin sonunda kanda seks hormon baglayici globulin, dehidroepiandrosteron ve idrarda N-telopeptid duzeylerinde anlamli azalma tespit edilmistir. Bu hipotez yapilan bir metaanalizle desteklenmis olmakla birlikte anlamli bir biyolojik etkinin olusmasi icin sigarayi biraktiktan sonra gecmesi gereken sure hakkinda yeterli veri olmadigi da gorulmustur (6). Yapilan bir baska calismada sigarayi biraktiktan sonra kirik gelisme riskinde azalma olmasi icin gecmesi gereken asgari surenin 10 yil oldugu rapor edilmistir (65).

Sonuc olarak, sigara kullaniminin osteoporoz ve buna bagli kirik gelisimi acisindan yas, kilo, cinsiyet ve menopozal durumdan bagimsiz bir risk faktoru oldugu gorulmektedir (6,7). Bu konuda daha kapsamli calismalara ihtiyac olmakla birlikte, sigaranin kemik uzerine etkisinin geri donusumlu olabilecegi yonunde bulgular mevcuttur. Bu durumda, osteoporoz tedavisinde on plana cikmis olan farmakolojik tedavilerin yani sira kemik sagligini korumak amaciyla yasam aliskanliklarinda da degisiklik yapilmasi gerektigi goz ardi edilmemelidir. Osteoporozu olan hastalara sigarayi birakmalari konusunda gerekli onerilerde mutlaka bulunulmalidir.

Received: 10.05.2011 Kabul Tarihi/Accepted: 15.06.2011

Kaynaklar

(1.) Giampietro Pf; Mc Carty C, Mukesh B, McKiernan F, Wilson D, Shuldiner A, et al. The role of cigarette smoking and statins in the development of postmenopausal osteoporosis: a pilot study utilizing the Marshfield Clinic Personalized Medicine Cohort. Osteoporosis Int 2010;21;467-77.

(2.) Baheiraei A, Pocock NA, Eisman JA, Nguyen ND, Nguyen TV Bone mineral density, body mass index and cigarette smoking among Iranian women: implications for prevention. BMC Musculoskelet Dis 2005;6:34.

(3.) Eryavuz Sargdoian M. Osteoporozun tanimi, siniflandirilmasi ve epidemiyolojik calismalar. Turkiye Klinikleri Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Dergisi Osteoporoz Ozel sayisi, 2002;2;1-10.

(4.) Wong PKK, Christie JJ, Wark JD. The effects of smoking on bone health. Clinical Science 2007; 113:233-41.

(5.) Demirbag D, Ozdemir F; Ture M. Effects of coffee consumption and smoking habit on bone mineral density. Rheumatol Int 2006;26;530-5.

(6.) Ward KD, Klesges RC A Meta-analysis of the effects of cigarette smoking on bone mineral density. Calcif Tissue Int 2001 ;68:259-70.

(7.) Law MR, Hackshaw AK. A meta-analysis of cigarette smoking, bone mineral density and risk of hip fracture: recognition of a major effect. BMJ 1997;315:841-6.

(8.) Tamaki J, Iki M, Sato Y, Kajita E, Kagamimori S, Kagawa Y et al. Smoking among premenopausal women is associated with increased risk of low bone status. J Bone Miner Metab 2010;28:320-7.

(9.) Aloia JF, Vaswani AN, Yeh JK, Cohn SH. Premenopausal bone mass is related to physical activity. Arch Intern Med 1988;148:121-3.

(10.) McCulloch RG, Whiting SJ, Bailey DA, Houston CS. The effect of cigarette smoking on trabecular bone density in premenopausal women, aged 20-35 years. Can J Public Health 1991;82:434-5.

(11.) Cornuz J, Feskanich D, Willet WC, Colditz GA. Smoking, smoking cessation and risk of hip fracture in women. Am J Med 1999;106;311-4.

(12.) Vogel JM, Davis JW, Nomura A, Wasnich RD, Ross PD. The effects of smoking on bone mass and the rates of bone loss among elderly Japanese-American men. J Bone Miner Res 1997;12:1495-501.

(13.) Hopper JL, Seeman E. The bone density of female twins discordant for tobacco use. N Engl J Med 1994;330:387-92.

(14.) MacInnis RJ, Cassar C, Nowson C, Paton LM, Flicker L, Hopper JL, et al. Determinants of bone density in 30 to 65 year old women: a twin study. J Bone Miner Res 2003;18:1650-6.

(15.) Seeman E, Melton LJ, O'Fallon WM, Riggs BL. Risk factors for spinal osteoporosis in men. Am J Med 1983;75:977-83.

(16.) Slemenda CW, Christian JC, Reed J, Reister TK, Williams CJ, Johnston CC Jr. Long-term bone loss in men: effects of genetic and environmental factors. Ann Intern Med 1992;117:286-91.

(17.) Hannan MT, Felson DT, Dawson-Hughes B Tucker KL, Cupples LA, Wilson PW, et al. Risk factors for longitudinal bone loss in elderly men and women: the Framingham Osteoporosis Study. J Bone Miner Res 2000;15:710-20.

(18.) Jones G, Scott FS. A cross sectional study of smoking and bone mineral density in premenopausal parous women: effect of body mass indexi breastfeeding, and sports participation. J Bone Miner Res 1999;17:1628-33.

(19.) Moinuddin MM, Jameson KA, Syddall HE, Sayer AA, Martin HJ, Robinson S, et al. Cigarette Smoking, Birthweight and Osteoporosis in Adulthood: Results from the Hertfordshire Cohort Study Open Rheumatol J 2008;2:33-7.

(20.) Kanis JA, Johnell 0, Oden A, Johansson H, De Laet C, Eisman JA, et al. Smoking and fracture risk: a meta-analysis. Osteoporosis Int 2005;16:155-62.

(21.) Nelson HD, Nevitt MC, Scott SC, Stone KL, Cummings SR. Smoking, alcohol and neuromuscular and physical function of older women. JAMA 1994;272:1825-31.

(22.) Fletcher PC, Hirdes JP Risk factor for accidental injuries within senior citizens homes: analysis of the Canadian Survey on Ageing and Independence. J Gerontol Nurs 2005;31:49-57.

(23.) Szulc R Garnero R Claustrat B, Marchand fj Duboeuf fi Delmas PD. Increased bone resorption in moderate smokers with low body weight: the Minos study. J Clin Endocrinol Metab 2002;87:666-74.

(24.) Khosla T, Lowe CR. Obesity and smoking habits. Br Med J 1971;4:10-3.

(25.) Rasmussen DD. Effects of chronic nicotine treatment and withdrawal on hypothalamic proopiomelanocortin gene expression and neuroendocrine regulation. Psychoneuroendocrinology 1998;23:245-59.

(26.) Daniel, M, Martin AD, Drinkwater D T. Cigarette smoking, steroid hormones, and bone mineral density in young women. Calcif Tissue Int 1992;50:300-5.

(27.) Longcope C, Pratt JH, Schneider SH, Fineberg SE. Aromatization of androgens by muscle and adipose tissue in vivo. J Clin Endocrinol Metab 1978;46:146-52.

(28.) Lindsay R, Cosman R Herrington BS, Himmelstein S. Bone mass and body composition in normal women. J Bone Miner Res 1992;7:55-63.

(29.) Rubin CT, Lanyon LE. Regulation of bone mass by mechanical strain magnitude. Calcif Tissue Int 1985;37:411-7.

(30.) Grodin JM, Siiteri PK, MacDonald PC. Source of estrogen production in postmenopausal women. J Clin Endocrinol Metab 1973;36:207-14.

(31.) Longcope C, Pratt JW, Schneider SH, Fineberg SE. Aromatization of androgens by muscle and adipose tissue in vivo. J Clin Endocrinol Metab 1977;46:146-52.

(32.) Sneve M, Emaus N, Joakimsen RM, Jorde R. The association between serum parathyroid hormone and bone mineral density, and the impact of smoking: the Tromso Study. Eur J Endocrinol 2008;158:401-9.

(33.) Baron JA, La Vecchia C, Levi F The antiestrogenic effect of cigarette smoking in women. Am J Obstet Gynecol 1990;162:502-14.

(34.) Cooper G, Sandler D, Bohlig M. Active and passive smoking and the occurrence of natural menopause. Epidemiology 1999;10:771-3.

(35.) Jick H, Porter J. Relationship between smoking and age of natural menopause. Lancet 1977;1:1354-5.

(36.) Willett W, Stampfer MJ, Bain C, Lipnick R, Speizer FE, Rosner B, et al. Cigarette smoking, relative weight, and menopause. Am J Epidemiol 1983;117:651-8.

(37.) Ortego-Centeno N, Muhoz-Torres M, Hernandez-Quero J, Jurado-Duce A, de la Higuera Torres-Puchol J. Bone mineral density, sex steroids, and mineral metabolism in premenopausal smokers. Calcif Tissue Int 1994;55:403-7.

(38.) Supervia A, Nogues X, Enjuanes A, Vikila J, Mellibovsky L, Serrano S, et al. Effect of smoking and smoking cessation on bone mass, bone remodeling, vitamin D, PTH and sex hormones. J Musculoskelet Neuronal Interact 2006;6:234-41.

(39.) Hajamor S, Despre's JR Couillard C, Lemieux S, Tremblay A, Prud'homme D, et al. Relationship between sex hormone-binding globulin levels and features of the metabolic syndrome. Metabolism 2003;52:724-30.

(40.) Sowers MR, Finkelstein JS, Ettinger B, Bondarenko I, Neer RM, Cauley JA, et al. The association of endogenous hormone concentrations and bone mineral density measures in pre- and perimenopausal women of four ethnic groups: SWAN. Osteoporos Int 2003;14:44-52.

(41.) Michnovicz JJ, Hershcopf RJ, Naganuma H, Bradlow HL, Fishman J. Increased 2-hydroxylation of estradiol as a possible mechanism for the anti-estrogenic effect of cigarette smoking. N Engl J Med 1986;315:1305-9.

(42.) Barbieri RL, Gochberg J, Ryan KJ. Nicotine, cotinine, and anabasine inhibit aromatase in human trophoblast in vitro. J Clin Invest 1986;77:1727-33.

(43.) Bjarnason NH, Christiansen C The influence of thinness and smoking on bone loss and response to hormone replacement therapy in early postmenopausal women. J Clin Endocrinol Metab 2000;85:590-6.

(44.) Barrett-Connor E, Khaw K-T. Cigarette smoking and increased endogenous estrogen levels in men. Am J Epidemiol 1987;126:187-92.

(45.) Foresta C, Ruzza G, Mioni R, Guarneri G, Gribaldo R, Meneghello A, et al. Osteoporosis and decline of gonadal function in the elderly male. Horm Res 1984;19:18-22.

(46.) Murphy S, Khaw K-T, Cassidy A, Compston JE. Sex hormones and bone mineral density in elderly men. Bone Miner 1993;20:133-40.

(47.) Khaw K, Tazuke S, Barrett-Connor E. Cigarette smoking and levels of adrenal androgens in postmenopausal women. N Engl J Med 1988;318:1705-9.

(48.) Baron JA, Comi RJ, Cryns V, Brinck-Johnsen T, Mercer NG. The effect of cigarette smoking on adrenal cortical hormones. J Pharmacol Exp Ther 1995;272:151-5.

(49.) Landin-Wilhelmsen K, Wilhelmsen K, Lappas G, Rosen T, Linstedt G, Lundberg P-A, Wilske J. Serum intact parathyroid hormone in a random population Bengtsson B-A. sample of men and women: relationship to anthropometry, life-style factors, blood pressure, and vitamin D. Calcif Tissue Int 1995;56:104-8.

(50.) Landin-Wilhelmsen K, Wilhelmsen L, Lappas G, Rosen T, Lindstedt G, Lundberg PA, et al. Serum intact parathyroid hormone in a random population sample of men and women: relationship to anthropometry, life-style factors, blood pressure, and vitamin D. Calcif Tissue Int 1995;56:104-8.

(51.) Brot C, Jorgensen NR, Sorensen OH. The influence of smoking on vitamin D status and calcium metabolism. Eur J Clin Nutr 1999;53:920-6.

(52.) Gordon T. Factors associated with serum alkaline phosphatase level. Arch Pathol Lab Med 1993;117:187-90.

(53.) Krall EA, Dawson-Hughes B. Smoking increases bone loss and decreases intestinal calcium absorption. J Bone Miner Res 1999;14:215-20.

(54.) Walker LM, Preston MR, Magnay JL, Thomas PB, El Haj AJ. Nicotinic regulation of c-fos and osteopontin expression in human-derived osteoblast-like cells and human trabecular bone organ culture. Bone 2001;28:603-8.

(55.) Fang M A, Frost PJ, lida-Klein, Hahn TJ. Effects of nicotine on cellular function in UMR 106-01 osteoblast-like cells. Bone 1991;12:283-6.

(56.) Ramp WK, Lenz LG, Galvin RJ. Nicotine inhibits collagen synthesis and alkaline phosphatase activity, but stimulates DNA synthesis in osteoblast-like cells. Proc Soc Exp Biol Med 1991;197:36-43.

(57.) Lenz LG, Ramp WK, Galvin RJ, Pierce WM. Inhibition of cell metabolism by a smokeless tobacco extract: tissue and species specificity. Proc Soc Exp Biol Med 1992;199:211-7.

(58.) Riebel GD, Boden SD, Whitesides TE, Hutton WC. The effect of nicotine on incorporation of cancellous bone graft in an animal model. Spine (Phila Pa 1976) 1995;20:2198202.

(59.) Duthie GG, Arthur JR and James WP Effects of smoking and vitamin E on blood antioxidant status. Am J Clin Nutr 1991;53:1061-3.

(60.) Hirota Y Hirohata T, Fukuda K, Mori M, Yanagawa H, Ohno Y, et al. Association of cigarette smoking, and occupational status with the risk of alcohol intake, idiopathic osteonecrosis of the femoral head. Am J Epidemiol 1993;137:530-8.

(61.) Matsuo K, Hirohata T, Sugioka Y, Ikeda M, Fukuda A. Influence of alcohol intake, cigarette smoking, and occupational status on idiopathic osteonecrosis of the femoral head. Clin Orthop Relat Res 1988;234:115-23.

(62.) Nguyen TV, Kelly PJ, Sambrook PN, Gilbert C, Pocock NA, Eisman JA. Lifestyle factors and bone density in the elderly: implications for osteoporosis prevention. J.Bone Miner Res 1994;9:1339-46.

(63.) Szulc R Garnero R Claustrat B, Marchand R Duboeuf R Delmas PD. Increased bone resorption in moderate smokers with low body weight: the Minos study. J Clin Endocrinol Metab 2002;87:666-74.

(64.) Oncken C, Prestwood K, Cooney JL, Unson C, Fall R Kulldorff M, et al. Effects of smoking cessation or reduction on hormone profiles and bone turnover in postmenopausal women. Nicotine Tob Res 2002;4:451-8,

(65.) Cornuz J, Feskanich D, Willett WC, Colditz GA. Smoking, smoking cessation, and risk of hip fracture in women. Am J Med 1999;106:311-4.

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Nurettin Irem, Istanbul Universitesi, Cerrahpasa Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Istanbul, Turkiye Gsm: +90 506 600 37 98 E-posta: nurettinirem@hotmail.com

Ozlem Tasoglu, Oya Ozdemir *, Yesim Gokce Kutsal

Hacettepe Universitesi Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Ankara, Turkiye

* Hacettepe Universitesi Kastamonu Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Ankara, Turkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Oya Ozdemir, Hacettepe Universitesi Kastamonu Tip Fakultesi, Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali, Ankara, Turkiye Tel.: +90 312 309 41 42 Gsm: +90 532 739 99 21 E-posta: oyaunalozdemir@yahoo.com Gelis Tarihi/
Tablo 1. Hastanin lumbal bolge ve femur kemik mineral
yogunlugu degerleri

              T-skoru   Z-skoru        KMY
                                  (g/[cm.sup.2])

L1             -5,35     -4,19        0,336
L2             -6,06     -4,77        0,362
L3             -5,46     -4,10        0,483
L4             -3,87     -2,47        0,690
L1-L4          -5,13     -3,81        0,483
femur boynu    -3,76     -2,23        0,519
femur total    -3,38     -2,40        0,569

KMY: Kemik mineral yogunlugu
COPYRIGHT 2011 Galenos Yayinevi Tic. Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2011 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Case Report/Olgu Sunumu
Author:Tasoglu, Ozlem; Ozdemir, Oya; Kutsal, Yesim Gokce
Publication:Turkish Journal of Osteoporosis
Article Type:Case study
Date:Aug 1, 2011
Words:4221
Previous Article:Case report: Camurati-Engelmann disease and osteoporosis/ Camurati-Engelmann hastaligi ve osteoporoz: olgu sunumu.
Next Article:Vitamin D levels in patients with osteoporosis/Osteoporozlu hastalarda D vitamini duzeylerini.
Topics:

Terms of use | Privacy policy | Copyright © 2019 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters