Senol Kantarci (ed.), Kibris Laboratuvari.

Senol Kantarci (ed.), Kibris Laboratuvari (Bursa: Alfa Akademi Litd. Sti., 2005) ISBN 9752530206; 282 sayfa; 25 YTL.

Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti (KKTC) ve Kibris adasinin gelecegi konusunda ozellikle Annan Plani referandumu oncesi ve sonrasinda bircok yayin yapilmis ve Kibris sorunu, Turk insaninin gundemini fazlasiyla isgal etmistir. Bu yayinlar, sayica oldukca cok ve birbirinden farkli konulari incelemislerdir. Bu yayin bollugu ve Kibris sorununun uzun sure gundemi isgal etmesine karsin, KKTC ve Turkiye'de Kibris tarihi, Kibris sorununun gecmisi, Kibris'in jeopolitik onemi ve Kibris Rum kesimi, Yunanistan ve Rusya gibi ulkelerin Kibris politikalari gibi onemli konularda yeterli ve derli toplu bilgiler edinebildigimiz soylenemez. Kibris Laboratuvari kitabi, bu eksikligi karsilamak acisindan onemli bir boslugu doldurmaya adaydir. Senol Kantarci tarafindan derlenen ve Nukhet Adiyeke, Veysi Akin, Anil Cecen, Sebahattin Ismail, Elif Hatun Kilicbeyli, Sinan Ogan, Nuri Adiyeke, Esat Arslan, Celal Erdonmez, Senol Kantarci, Erol Manisali ve Cemalettin Taskiran'in yazilarindan olusan Kibris Laboratuvari isimli derleme kitap, Kibris, Kibris sorunu ve KKTC konusunda bilgi edinmek isteyenler icin bir kaynak kitap olarak kutuphanelerimizde saygin bir yer alacaktir.

Kibris Laboratuvari, Kibris hakkinda genel bilgiler iceren Dr. Senol Kantarci'nin Onsoz'u ile ba slamaktadir. Kitabin icinde Kibris ve Kibris sorunu konusunda cok onemli tespitlerin yapildigi 15 onemli makale bulunmaktadir.

Kitabin ilk makalesi, Suleyman Demirel Universitesi ogretim uyesi Dr. Celal Erdonmez'in "Tarihi Boyutuyla Kibris" olup Kibris adasinin Turklerin fethinden once, Turk idaresinde, Ingiliz idaresinde ve Kibris Cumhuriyeti donemindeki ozlu bir tarihini vermekte ve KKTC donemi ile makale sona ermektedir. Makale, Kibris adasinin tarihini anlamak isteyenler acisindan yararli bilgileri icermektedir. Ne var ki, KKTC'nin ayri bir devlet olarak varligini surdurme cabasina karsin, makalenin ana fikrinde "Turkiye'nin, Kuzey Kibris'i topraginin bir parcasi olarak gormekte hakli oldugu" turu iddiali yorumlarin bulunmasi, tartismaya acik olarak gorulebilir.

Cukurova Universitesi Uluslararasi Iliskiler Bolumu ogretim uyesi Dr. Elif Hatun Kilicbeyli'nin "Kibris'in Jeopolitikasi: Avrupa ve Avrasya icin Onemi" ba slikli makalesi, Kibris'in jeopolitik onemini, Avrasya ve Avrupa icin onemi baglaminda incelemekte ve "hic bir stratejist ve uluslararasi iliskiler uzmaninin, 21. yuzyilda Kibris'in stratejik onemini kaybettigini iddia edemeyecegine" iliskin belirleme ile son bulmaktadir. Gercekten de, bu kisa ama ozlu makale ile Kibris'in jeopolitik oneminin ortaya kondugu soylenebilir.

Pamukkale Universitesi Fen-Edebiyat Fakultesi ogretim uyesi Dr. Veysi Akin ise "Kibris Sorununun Ortaya Cikisi ve Gelisimi" isimli makalesinde, tarih icinde adanin statusundeki degismeleri incelemekte ve ozellikle Annan Plani'nin icerigi konusunda basliklar halinde yaptigi degerlendirmeler ile okuyucuya onemli endiselerini iletmektedir. Makelede Annan Plani ve Kibris'in gelecegi konusunda olumsuz yorumlar ortaya konulmasina karsin, zaman icinde Kibris adasinda Enosis'in dogrudan ya da dolayli olarak gerceklesecegine iliskin kotumser yoruma katilmak olanagimiz yoktur.

Mersin Universitesi Ogretim uyeleri Doc. Dr. Nukhet A. Adiyeke ve Yrd. Doc. Dr. Nuri Adiyeke'nin "Girit'e Bakip Kibris'i Gormek" makalesi, Girit adas i deneyimi ile Kibris adasindaki gelismeleri karsilastirmakta ve "Girit'in Osmanli Devletinden kopusu" konusunda bilgi edinmek isteyenler icin cok onemli bilgiler sunmaktadir. Makalede, Girit ve Kibris konusunda karsilastirmalar yapilirken farkli yuzyillarda gerceklesen iki farkli olayin benzer olmayan yanlari da vurgulanarak objektif bir calisma yapilmaya calisildigi gorulmektedir.

Pamukkale Universitesi Fen-Edebiyat Fakultesi ogretim uyesi Dr. Veysi Akin'in diger bir makalesi olan "Turkiye'nin AB Muzakere Surecinde Kibris Sorunu: Enosis mi? Adil ve Kalici Cozum mu?" isimli calismasinda, Turkiye'nin Avrupa Birligi (AB) iliskilerinde Kibris sorununun rolu ele alinmaktadir. Akin, makalesinde Annan Plani konusundaki olumsuz yorumunu, Turkiye'nin gelecegini de ilgilendiren bir var olma noktasina tasiyarak fazla iddiali bir yorumda bulunmaktadir. Annan Plani'nin kabulu ile Turkiye'nin yasayamaz hale gelecegi iddiasini elestiriye acik bir iddia olarak degerlendiriyorum.

Kirikkale Universitesi Uluslararasi Iliskiler Bolumu ogretim uyesi Prof. Dr. Cemalettin Taskiran, "Kibris Meselesinde Son Durum ve Muhtemel Gelismeler" isimli makalesi ile Kibris sorununa tarihi bir perspektif ile yaklasarak bu konudaki kendi goruslerini ifade etmektedir. Taskiran'in calismasinin, bilimsel olmaktan cok, milliyetci dusunce temelinde ortaya konan dusunceler butunu oldugu gorusundeyim.

Avrasya Stratejik Arastirmlar Merkezi (ASAM) Rusya-Ukrayna Arastirmalari Masasi Baskani Sinan Ogan'in "Rusya Federasyonu'nun Kibris Politikasi" calismasi, Annan Plani uygulamasi konusunda Birlesmis Milletler (BM) Guvenlik Konseyi'nin 21 Nisan 2004 tarihli karar tasarisina yonelik olarak Rusya'nin veto gerekcelerini ortaya koymakta ve Rusya'nin Kibris politikasini her acidan incelemektedir. Sinan Ogan'in makalesinin, Rusya Federasyonu'nun Kibris politikasini objektif olcude yansittigi dusuncesindeyim.

Gazeteci-yazar ve Istanbul Universitesi ogretim uyesi Prof. Dr. Erol Manisali'nin "Yunanistan'in Turkiye Politikasini Anlamak" isimli makalesi, kisa ve ozlu bicimde Yunanistan'in Turkiye politikasini cok anlasilir bicimde analiz etmektedir.

Bilkent Universitesi ogretim uyesi Doc. Dr. Esat Arslan, "17 Aralik Sonrasi Kibris Gozden Cikarildi mi?" baslikli calismasi ile Tayvan modelini incelemekte ve bu model cercevesinde Annan Plani temelinde bir cozumun Kibris sorununun cozumunu kolaylastirabilecegine iliskin goruslerini ortaya koymaktadir. Bu tur calismalarin Kibris sorununun cozumu konusunda yapilacak yeni girisimler icin yon gosterici olabilecegi kanisindayim.

Gazeteci-yazar Sabahattin Ismail, "Kibris'in Kaderinde 17 Aralik 2004 ve Sonrasi: Rum-Yunan'in Yeni Stratejisi Nedir? Karsi Stratejimiz Ne Olmalidir?" isimli makalesinde, Kibris sorunu cercevesinde Rum-Yunan stratejisini ve Turk tarafinin almasi gereken inisiyatifin temel hatlarini aciklamaktadir. Konfederasyon dusuncesini savunan S. Ismail, bu dusuncesinin dayanaklarini ortaya koyarak farkli yaklasimi ile Kibris sorununun cozumu konusundaki yaklasimlari zenginlestirmektedir.

Yrd. Doc. Dr. Veysi Akin'in diger bir makalesi, "KKTC Secim Sonuclari ve Yeniden Annan Plani" ismini tasimakta ve Akin, KKTC secimlerini, yalnizca ic siyasal bir rekabet olmak disindaki yonu olarak Annan Plani'nin yeniden tartisilmaya baslamasi acsindan incelemektedir.

Suleyman Demirel Universitesi ogretim uyesi ve kitabin editoru olan Yrd. Doc. Dr. Senol Kantarci, "Kibris'ta '70 bin Kisilik Yeni Bir Turk ussu' Kurulmali" isimli calismasinda, garantor ulke olan Ingilizlerin adada iki us bulundurmasini dikkate alarak, mevcut askeri yapi disinda adada 70 bin kisilik yeni bir Turk askeri ussu kurulmasi geregini ve bunun nedenlerini aciklamaktadir. Kantarci'nin dusunceleri, Kibris sorununda askeri cozumu destekleyenlerin farkli bir gorusu olarak dikkate alinmalidir.

Gazeteci-yazar ve Ankara universitesi o gretim uyesi Anil Cecen, "Louzidou Davasi" isimli makalesinde, Kibris sorunu acisindan Louzidou davasini uluslararasi hukuk ve ulusal cikarlar acisindan incelemekte ve bu davadan cikarilmasi gereken dersleri aciklamaktadir. Bu tur calismalarin, yeni davalarda alinmasi gereken tavirlari anlamak acisindan yararli olacagi kuskusuzdur.

Yrd. Doc. Dr. Senol Kantarci kitap ile ayni ismi tasiyan "Kibris Laboratuvari" isimli calismasinda, Kibris'taki Turk toplumunun bir laboratuvar olarak adlandirdigi Kibris'taki yasamlarini, o laboratuvardan elde edilen bilgileri ve sonuclari incelemekte, Turkiye ve KKTC ile karsilastirmalar yaparak bazi sonuclara ulasmaya calismaktadir.

Kibris laboratuvari kitabinin son makalesi, "Annan Plani'na 'Evet'in 95 Zarari" ismini tasimaktadir. Bu makale, TUSAM-Ulusal Guvenlik Stratejileri Arastirma Merkezi tarafindan 24 Nisan 2004 Kibris referandumu oncesinde hazirlanan bir rapordur. Bu calismada, Annan Plani ile Kibris Turk toplumundan neler goturulecegi, 95 baslik halinde aciklanmaktadir.

Kitabin arka kapaginda KKTC I. Cumhurbaskani Rauf R. Denktas'in da belirttigi gibi, "Kibris Laboratuvari", degerli yazarlarin katilimi ile zenginlesmis bir eserdir. Kibris Laboratuvari kitabi ile okuyucular, Kibris adasi konusunda oldugu gibi, Kibris sorunu ve KKTC hakkinda eksikligini duyduklari ve gereksindikleri bir cok bilgiyi ve yorumu derli toplu bicimde bulma olanagina kavusmus oldular. Ancak, Kibris sorunu konusunda cok daha farkli dusunceler oldugu da bir gercektir ve farkli dusunenlerin de kitapta elestirilebilecek bir cok makale bulabilecekleri soylenebilir.

Kibris ve Kibris sorunu konusunda cokca konusulup bolca yazilan bir donem yasadik. Ancak, Kibris sorununun ilerideki gunlerde gundemden dusmeyecegi de anlasiliyor. Kibris sorunu, Turkiye ve Avrupa Birligi iliskilerinde sicak bir gundem maddesi olmaya devam edecktir. Bu surecte, bir cok konuda cok onemli degerlendirmeler, yaklasimlar ve gorusler ortaya cikti. Ozellikle Turkiye kamuoyunda konuyu yorum yapabilecek olcude bilmeyen cok buyuk bir kesimin oldugu acikca goruldu. Bu onemli kesimin ve konuya ilgi duyan diger okuyucu ve arastirmacilarin Kibris, Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti ve Kibris sorununu daha yakindan ogrenebilmeleri icin hazirlanmis bilimsel nitelikli kitaplar, sorunun kamuoyu tarafindan daha iyi anlasilabilmesi icin cok buyuk bir boslugu doldurmaktadirlar. Kibris tarihi, Kibris sorununun gecmisi, soruna taraf olan ulkelerin Kibris sorunu konusundaki yaklasimlari ve politikalari ile Annan Plani'nin referandumu oncesinde ve sonrasinda gelismelerin daha sogukkanli bicimde incelenmesine yonelik calismalarin ortaya cikmasi ve bu calismalar yoluyla konunun daha ayrintili bicimde ogrenbilmesi, Kibris sorununun cozumu icin caba gosteren taraflarin basarisina da katkida bulunacaktir.

Kibris Laboratuvari kitabi, ulusalci bir gorus acisi ile Kibris sorununa yaklasan yazarlarin yazdigi makalelerden olustugu icin eksik ya da tek yonlu bakis acisini yansitmakta oldugu biciminde elestirilebilir. Ancak, bu tur kitaplarin yayinlanmasi, Kibris sorununun belirli bir acidan da olsa irdelenmesine ve Kibris sorununa ilgiyi arttirmasina yardimci olmasi acisindan son derece onemlidir. Kitabin yazarlari arasinda kamuoyunun yakindan tanidigi yazar ve yorumcular ile akademisyenlerin bulunmasi ve Kibris sorununun bir cok boyutuyla incelenmis olmasi, kitabi, adiyla dogru orantili bir calisma haline getirmektedir.

Kibris sorunu konusunda uzman olan bir dizi bilim adami ve yazarin goruslerini bir araya getirmis olan Kibris Laboratuvari kitabinin, bu konuda calisma yapmak isteyenler ve Kibris sorununda karar alici olarak sorumluluklari bulunanlar acisindan yararli bir eser olacagi dusuncesindeyim.

Birol Ertan

Dogu Akdeniz Universitesi