Printer Friendly
The Free Library
22,695,004 articles and books

Religiousness, locus of control, psychological distress/Dindarlik, kontrol odagi ve psikolojik sikintilar.

Giris

Dindarlik bireylerin psikolojik ve fiziksel sagligini onemli oranda etkileyebilmektedir. Bu nedenle son yillarda dindarlik ile fiziksel ve psikolojik saglik arasinda nasil bir iliski oldugu konusunda pek cok arastirma yapilmaktadir. (Taylor, 1983; Jilek, 1995)

Dindarlik ile fiziksel saglik arasindaki iliskiyi arastiran calismalarda arastirmacilar dinin kronik ve olumcul hastaligi olan bireylerin ruh sagligini olumlu yonde etkiledigini belirlemislerdir. Kanser (Taylor, 1983) kalpdamar, (Oman ve ark., 2002; Hummer ve ark., 1999), HIV- pozitif (Ironson ve ark., 2002) hastalari ile yapilan calismalarda dindarligin hastalarin fiziksel sagligini koruyucu ve daha uzun sure yasamalarini saglayici bir faktor oldugu bulunmustur.

Dindarlik bireylerin psikolojik sagligini da buyuk oranda etkilemektedir. Bireylerin dindarlik duzeyi ile psikolojik sikinti duzeyleri pek cok calismada iliskili bulunmustur. Martin ve Stack (1983) din ve depresyon arasindaki iliskiyi inceledikleri calismalarinda, bireylerin dindarlik duzeyi arttikca dep-resif belirtilerinin azaldigini bulmuslardir. Yaparel (1987) de calismasinda kisilerin sikintili durumlari arttikca dua davranisinda yukselmeler oldugunu, depresyon ve kaygi duzeylerinin azaldigini bulmustur. Dindarlik, depresyonda koruyucu etkenler arasinda sayilmaktadir. (Unal & Ozcan, 2000)

Ancak dindarlik ve psikolojik saglik arasindaki iliskiyi inceleyen arastirmalarin tumunde pozitif yonde bir iliski bulunmamaktadir. Bazi calismalarda dindarlik artikca psikolojik sikintilarin arttigi yonunde bir iliski tespit edilmistir. Murphy (1998) calismasinda, dinin dusuk seviyedeki umutsuzluk ve depresyonun bir isareti oldugunu bulmustur. Dew ve arkadaslari (2008) calismalarinda dindarlik ve depresyon iliskisi ile ilgili 21 calismayi incelenmislerdir. Bu calismalarin besinde yuksek duzeyde dindarlik, dusuk depresyon duzeyi ile iliskili bulunurken; dort calismada dindarlik duzeyi artikca depresyon duzeyinin arttigi saptanmistir. Bu calismada incelenen diger arastirmalarda ise dindarlik ile psikolojik sikintilar arasinda iliski bulunmamistir. Sonuclar dindarlik ile depresyon arasindaki iliskinin karisik oldugunu gostermistir.

Dindarlik ve kaygi arasinda da iliski bulundugu ileri surulmekle birlikte dindarlik ve kaygi iliskisini inceleyen az sayida arastirma bulunmaktadir. Bazi calismalarda dindarlik olum kaygisi ile iliskili bulunmustur. Akgul (2004) huzurevindeki yaslilar ile yaptigi calismada, olum ile ilgili yasanilan kayginin dini inanc sayesinde azaldigini bulmustur. Dew ve arkadaslari (2008) ise, calismalarinda dindarlik ile kaygi arasindaki iliskiyi inceleyen alti arastirmayi gozden gecirmislerdir. Bu calismalardan sadece bir tanesinde dindarlik artikca kaygi duzeyi artmaktadir. Bir calismada ise, dindarlik duzeyi yuksek olan ergen annelerinde, dusuk du-rumluluk ve yuksek surekli kaygi, dindarlik ile iliskili bulunmustur. Diger calismalarda sonuclar istatistiksel olarak anlamli degildir.

Dindarlik benlik saygisi ile de yakindan iliskilidir. Ball ve arkadaslari (2003) seksuel aktivite, benlik saygisi ve genel psikolojik fonksiyon arasindaki iliskiyi incelemisler ve dinin ergenlerin hayatinda onemli bir rolu oldugunu, dindarlik duzeyi yuksek bireylerin benlik saygilarinin da yuksek oldugunu belirlemislerdir. McGree ve arkadaslari (2001), aile korumasi ve aile kontrolu degiskenlerini kontrol ettikten sonra yaptiklari analizde, dindar olanlarin olmayanlara gore benlik saygilarinin daha yuksek oldugunu bulmuslardir. Dindarlik ile benlik saygisi arasinda her zaman olumlu yonde bir iliski bulunamamakta, bazi calismalarda aksi bulgulara da ulasilmaktadir. Pradhan (2001), icten gelen bir egilime sahip olan kimselerin dinde kendi hakim motivasyonlarini bulmalari ve ne kadar guclu olursa olsunlar diger ihtiyaclarina, anlami ve onemi ikinci derecede seyler olarak bakip; gucleri yettigi kadariyla bu ihtiyaclarini, dini inanc ve talimatlariyla uyumlu hale koymalari olarak tanimlanan ic yonelimli dindarlik ve kiliseye devamin benlik saygisi ile negatif yonde iliskili oldugunu tespit etmistir.

Dindarlik psikolojik sikintilardan bir tanesi olan somatizasyon, baska bir ifadeyle stresin fiziksel belirtilere donusturulmesi ile de iliskilidir. Salsman ve Carlson (2004) dini yonelim ile somatizasyon arasinda pozitif yonde bir iliski bulmuslardir. Benzer olarak Angel ve Guanaccia (1989) da endustriles-mis toplumlarda varoslarda yasayan dindar kesimde somatizasyona meylin daha fazla oldugunu belirlemislerdir.

Dindarlik ile iliskili bir diger psikolojik degisken ise dusmanlik, sik sik tartismaya girme, cabuk ofkelenme, birine ya da bir seylere zarar verme istegi seklinde tanimlanabilen hostilitedir. Yapilan calismalarda dindarlik ile hostilite arasinda negatif yonde bir iliski oldugu baska bir ifade ile dindarlik duzeyi arttikca hostilitenin azaldigi bulunmustur. (Kark ve Carnel 1996; Salsman ve Carlson, 2004) All-port ve Ross (1968) ise, calismalarinda kiliseye devam edenlerin, kiliseye devam etmeyenlerden daha fazla dogmatik ve onyargili olduklarini, dusmanlik duygularinin daha fazla oldugunu bulmuslardir.

Dindarlik ayrica sosyal destek kaynagi olarak da bireylerin psikolojik sagligini etkilemektedir. Din ve depresyon iliskisi uzerine yapilan bazi calismalarda, dini katilimin bireylere sosyal destek sagladigi ve bu sosyal destegin de bireyleri depresif belirtilere karsi korudugu bulunmustur. (Koening et al., 2001; George, Larson Koening & McCullough, 2000)

Bireylerin psikolojik sagligini etkileyen bir diger degisken, ic ve dis kontrol olmak uzere iki boyutta incelenen kontrol odagi degiskenidir. Kontrol odagi kavrami insanlarin kendi hayatlarini kontrol etmedeki onculleri anlamina gelir. Ilk olarak Phares (1957) tarafindan ortaya atilan fakat daha sonralari Rotter (1966) tarafindan daha duzenli hale getirilen denetim odagi kavrami; 'basarinin kisinin kendine mi yoksa kendi disindaki guclere mi bagli olduguna olan inanctir'. Insanlar yasadiklari olaylarin nedenlerini kendilerinde goruyorlarsa kontrol odaklari icten, kendi disindaki olaylarda goruyorlarsa kontrol odaklari distan demektir. (Phares, 1991) Kontrol odaklari distan olan kisiler, kendi istek, gereksinim ve yorumlamalarindan daha cok baskalarinin istek, gereksinim, algilama ve yorumlamalarina gore davranislarini duzenlemektedirler. Kontrol odagi icten olan bireyler ise baskalarina gore degil, kendi istek, gereksinim, algilama ve yorumlarina gore davranislarini duzenlerler.

Din ile kontrol odagi arasinda onemli duzeyde iliski oldugu saptanmistir. (Cengil, 2004) Ancak dindarlik duzeyi yuksek bireyleri kesin olarak icten denetimliler veya distan denetimliler diye ikiye ayirmak oldukca zordur. (Gurses, 2001) Gorsuch'un (1994) da belirttigi gibi, yuksek dini duygulara sahip bireyler hem icsel hem de dissal ogeleri aciklayan yuklemeler yapabilmektedirler

Yapilan pek cok calisma dindarligin ve kontrol odaginin bireylerin yasantilarinda onemli bir role sahip oldugunu gostermektedir. Dindarlik ve kontrol odagi hem fizyolojik hem de psikolojik sagligi onemli oranda etkilemektedir. Bu arastirmanin amaci, dindarlik ve kontrol odagi (ic/ dis kontrol) degiskenlerinin bireylerin psikolojik sagligi ile olan iliskilerini incelemektedir. Dindarlik duzeyinin yuksek olmasi ve ic kontrol odagi duzeyinin yuksek olmasinin daha az psikolojik sikinti yasanmasi ile iliskili olmasi beklenmektedir.

Yontem

Orneklem

Bu arastirmaya alti farkli sehirden (Ankara, Bitlis, Bursa, Eskisehir, Istanbul, Izmir) 433 (262 kadin, 171 erkek) kisi katilmistir. Katilimcilarin yaslari 25-65 arasinda degismektedir (Ort. = 34.9, SS = 9.4). Buyuk bir bolumu evli (S = 287) ve calisan bireylerden (S = 272) olusan katilimcilarin egitim seviyesi oldukca yuksektir. (Ort. = 11.4 yil, SS = 4.02) Katilimcilardan 152 (%35.1) kisi son zamanlarda stresli bir olay yasadiklarini belirtmistir.

Veri Toplama Araclari

Katilimcilara Sosyo-Demografik Bilgi Formu (SDBF), Kisa Semptom Envanteri (KSE), Rotter Ic Dis Kontrol Odagi Olcegi (RIDKOO) ve Dindarlik Olcegi (DO) uygulanmistir.

Sosyo- Demografik Bilgi Formu

Bu form katilimcilar ile ilgili sosyo-demografik bilgileri toplamak icin hazirlanmistrr. Formda; cinsiyet, yas, dogum yeri (il, ilce, koy), egitim durumu, medeni durum (bekar, evli), cocuk sayisi, en uzun sure yasanilan yer (il, ilce, koy), meslek, gelir duzeyi, kronik hastaligin varligi, psikiyatrik hastalik oykusu ve ilac kullanip kullanmama, 'olum' kavramindan rahatsizlik duyup duymama ve son donemlerde yasanilan stresli bir olayin varligini degerlendirmeye yonelik sorular yer almaktadir. Sosyo-demografik bilgi formunda bu sorularin disinda, kisinin yasamindan ne kadar memnun oldugunu ve kendini ne kadar dindar olarak tanimladigini degerlendirmeye yonelik iki soru daha bulunmaktadir. Bu sorulara verilen yanitlar hic (1), biraz (2), orta (3), fazla (4), cok fazla (5) seklinde derecelendirilmistir.

Rotter Ic-Dis Kontrol Odagi Olcegi (RIDKOO)

Rotter Ic- Dis Kontrol Odagi Olcegi, Rotter (1966) tarafindan gelistirilmistir. Olcekte yer alan 29 maddenin her biri iki ayri secenekten olusmaktadir. Bu seceneklerden birisi icten denetimliligi olcerken, digeri distan denetimliligi olcmekte ve ankete katilanlari sadece bir secenegi isaretlemeye zorlamaktadir (Rotter, 1966).

Rotter Ic- Dis Kontrol Odagi Olcegi, Dag (1991) tarafindan Turkceye cevrilerek guvenirlilik-gecerlik calismasi yapilmistir. Olcegin 532 kisilik orneklemden elde edilen Cronbach alfa ic tutarlilik katsayisi 0.71; 99 kisilik ornekleme 23 gun arayla tekrar uygulanan olcegin test tekrar test guvenilirligi ise 0.83 olarak bulunmustur. Calismamizda olcegin Cronbach alfa guvenilirlik katsayisi 0.52 olarak bulunmustur.

Dindarlik Olcegi (DO)

Ilk olarak Yaparel (basilmamis makale) tarafindan gelistirilmis olan 97 maddelik Dindarlik Olcegi, 'dini inanclar', 'dini duygular', 'dini davranis' ve 'dini bilgi' olmak uzere dort alt olcekten olusmaktadir. Olcekte ayni zamanda cok sayida dolgu maddesi yer almaktadir ve maddeler uclu veya dortlu likert tipi, ya da dogru-yanlis seklinde derecelendirilmektedir.

Yaparel (basilmamis makale) tarafindan gelistirilen bu olcek, Hunler (2002) tarafindan kisaltilmis olup, 31 madde ve besli derecelendirme (1 = kesinlikle yanlis, 2 = yanlis, 3 = kararsizim, 4 = dogru, 5 = kesinlikle dogru) olarak hazirlanmistir. Dindarlik Olcegi'nin kisaltilmis formunun guvenilirlik ve gecerlik calismasi (Hunler, 2002), 38 ile 71 yaslarindaki 92 ciftten olusan orneklemde calisilmis olup, olcegin Cronbach Alfa katsayisi 0.92 olarak bulunmustur. Hunler (2002), tarafindan yapilan calisma sonucunda olcek sorulari 'dini inanc ve duygular', 'dini bilgi' ve 'dini davranis' olmak uzere 3 faktor altinda gruplanmistir.

Kisa Semptom Envanteri (KSE)

Kisa Semptom Envanteri (Brief Symptom Inventory), Derogatis (1992) tarafindan gelistirilmistir. Dokuz faktor iceren bu olcek elli uc maddeden olusmaktadir. Maddeler 4'lu derecelendirme seklinde hazirlanmis olup; 'hic (0), biraz (1), orta (2), epey (3) ve cok fazla (4)' seceneklerinden olusmaktadir. Olcegin Derogatis (1992) tarafindan gelistirilen orijinal formu, 719 psikiyatrik hasta, 626 erkek hipertansiyon hastasi ve 25 hasta olmayan kisiye uygulanmis, dokuz alt olcek icin Cronbach Alfa ic tutarlilik katsayilari 0.71 ile 0.85 arasinda bulunmustur.

Kisa Semptom Envanteri, Sahin ve Durak (1994) tarafindan Turkceye cevrilerek guvenilirlik ve gecerlik calismalari yapilmistir. Olcegin Turkce formundan besli faktor yapisi (kaygi, depresyon, olumsuz benlik, somatizasyon ve hostilite) elde edilmistir. Bu calismada kaygi, depresyon, olumsuz benlik, somatizasyon ve hostilite'nin Cron-bach alfa katsayisi sirasiyla 0.85, 0.87, 0.83, 0.79, 0.73 olarak bulunmustur.

Islem

Katilimcilara Sosyo-Demografik Bilgi Formu (SDBF), Kisa Semptom Envanteri (KSE), Rotter Ic Dis Kontrol Odagi Olcegi (RIDKOO) ve Dindarlik Olcegi (DO) uygulanmistrr. Olcekler uygulanmadan once katilimcilara 'bireylerin degisik duygu durumlari ile inanclari arasindaki iliskinin incelendigi, verecekleri cevaplarin yalnizca arastirma amaci ile kullanilacagi ve elde edilen verilerin toplu olarak degerlendirilecegi bu nedenle isim yazmalarina gerek olmadigi' belirtilmistir. Arastirmaya katilmis olan bireylerin onemli bir kismini Uludag Universitesi Psikoloji Bolumu'nde okuyan ogrencilerin tanidiklari olusturmustur. Veriler Ocak-fiubat 2008 tarihlerinde toplanmistir. Katilimcilar olcek veri setinde yer alan sorulari yaklasik 30 dakikada cevaplamislardir.

Istatistiksel Analiz

Bu calismadaki veriler SPSS 15 (Statistical Package for the Social Sciences) kullanilarak analiz edilmistir. (Nie, Hull, Stein-brenner & Bent, 1975) Temel analizlerden once Dindarlik Olcegi'ndeki sorulara faktor analizi yapilmistir. Analiz sonucunda ortaya cikan faktorler Hunler'in (2002) calismasrn-daki faktorlerle cok benzer oldugundan Hun-ler'in (2002) faktor tanimlamalari kullanil-mistrr. Calismada yer alan sosyo-demografik degiskenler ile dindarlik, kontrol odagi ve kisa semptom envanterinin alt boyutlari olan somatizasyon, kaygi, depresyon, hostilite ve olumsuz benlik arasindaki iliskileri incelemek icin Pearson korelasyon analizi yapilmistrr. Ardindan Kisa Semptom Envanterinin alt boyutlari olan kaygi, depresyon, so-matizasyon, hostilite ve olumsuz benligin yordayicilarini belirlemek icin bes ayri hiye-rarsik regresyon analizi yapilmistir.

Bulgular

Calismada yer alan bireylerin Dindarlik Olcegi, Rotter Ic-Dis Kontrol Odagi Olcegi ve Kisa Semptom Envanteri'nin 5 alt olceginden aldiklari puanlar Tablo 1'de verilmektedir.

Orneklemde yer alan bireylerin psikolojik sikinti duzeylerinin dusuk, dindarlik duzeylerinin oldukca yuksek oldugu (Ort.= 4.08, SS= 0.61, Min= 1, Maks= 5) ve Rotter Ic-Dis Kontrol Odagi Olceginden alinan puanlar (Ort = 9.92, SS= 3.80, Min= 0, Maks= 23) degerlendirildiginde bireylerin icten denetimli olma egiliminin daha fazla oldugu belirlendi.

Calismada Yer Alan Degiskenler Arasindaki Korelasyonlar

Bagimli ve bagimsiz degiskenler arasindaki iliskileri gosteren Pearson korelasyon degerleri Tablo 1'de sunulmustur.

Tablo 1'de de goruldugu gibi kaygi; kontrol odagi, depresyon, somatizasyon, olumsuz benlik, hostilite, stresli olay ve olum kavrami ile pozitif yonde; egitim, sos-yo-ekonomik durum ve yasamdan alinan memnuniyetle negatif yonde iliskili bulunmustur. Depresyon; kaygi, kontrol odagi, so-matizasyon, olumsuz benlik, hostilite, stresli olay ve olum kavrami ile pozitif yonde; egitim, sosyo-ekonomik duzey ve yasamdan alinan memnuniyetle negatif yonde iliskili bulunmustur. Somatizasyon; kontrol odagi, kaygi, depresyon, hostilite, stresli olay ve olum kavrami ile pozitif yonde; egitim, sos-yoekonomi duzey ve yasamdan alinan memnuniyetle negatif yonde iliskili bulunmustur. Olumsuz benlik; kontrol odagi, kaygi, depresyon, somatizasyon, hostilite, stresli olay ve olum kavrami ile pozitif yonde; egitim, sosyoekonomik duzey ve yasamdan alinan memnuniyetle negatif yonde iliskili bulunmustur. Hostilite; kontrol odagi, kaygi, depresyon, somatizasyon, olumsuz benlik ve stresli olay ile pozitif yonde; egitim, sosyoekonomik duzey ve yasamdan alinan memnuniyetle negatif yonde iliskili bulunmustur.

Regresyon Analizleri

Psikolojik sikintilarin yordayicilarini saptamak amaci ile bes ayri hiyerarsik regresyon analizi yapilmistir. Analizlerde bagimli degisken olarak, KSE'nin alt boyutlari olan kaygi, depresyon, somatizasyon, olumsuz benlik ve hostilitenin toplam puanlari alinmistir. Birinci asamada yas, cinsiyet (1= Kadin, 2= Erkek), egitim duzeyi, medeni durum ve stresli olayin varligi girildi. Ikinci asamada dindarlik girildi. Ucuncu asamada ise kontrol odagi regresyon analizlerine girildi. Tum regresyon analizlerinde ayni bagimsiz degiskenler kullanilmistir.

Tablo 2 ve Tablo 3'de Regresyon analizlerinde kullanilan degiskenler ile ilgili bilgiler verilmistir.

Kayginin Yordayicilari

Regresyon analizinin son asamasi degerlendirildiginde, tum degiskenler varyansrn % 11'ini acikladi [F(7, 418) = 7.06, p< 0.001]. Egitim kaygi ile negatif (t = -2.83, p< 0.01) stresli olayin varligi (t = 4.73, p< 0.001) ve kontrol odagi (t = 3.65, p< 0.001) ise kaygi ile pozitif yonde iliskili bulunmustur. Dusuk egitim duzeyi, son donemlerde stresli bir olay yasamis olmak ve yuksek dis kontrol odagi kayginin artmasi ile iliskili bulunmustur.

Depresyonun Yordayicilari

Regresyon analizinin son asamasi degerlendirildiginde, tum degiskenler varyan-sin 13'unu acikladi [F(7, 418)= 8.36, p< 0.001]. Cinsiyet (1 = Kadin, 2 = Erkek) (t = -2.08, p< 0.05) ve egitim duzeyi (t = -2.76, p< 0.01) depresyon ile negatif, stresli olayin varligi (t = 4.10, p< 0.001) ve kontrol odagi (t = 3.25, p< 0.001) ise depresyon ile pozitif yonde iliskili bulunmustur. Kadin olmak, egitim duzeyinin dusuk olmasi, kisilerin son donemlerde stresli bir olay yasamalari ve olaylarin sonuclarini dis faktorlere atfetmeleri depresyon ile iliskili bulunmustur.

Somatizasyonun Yordayicilari

Regresyon analizinin son asamasi degerlendirildiginde, tum degiskenler varyan-sin % 11'ini acikladi [F(7, 418) = 7.02, p< 0.001]. Cinsiyet (t = -1.97, p< 0.05) ve egitim duzeyi (t = -2.39, p< 0.05) somatizasyon ile negatif, stresli olayin varligi (t = 4.03, p< 0.001) ve kontrol odagi (t = 2.66, p< 0.01) ise somatizasyon ile pozitif yonde iliskili bulunmustur. Baska bir ifade ile kadin olmak, egitim duzeyinin dusuk olmasi, kisilerin son donemlerde stresli bir olay yasamalari ve olaylarin sonuclarini dis faktorlere atfetmeleri (dis kontrol odaginin yuksekligi) somatizasyonun artmasi ile iliskili bulunmustur.

Olumsuz Benligin Yordayicilari

Regresyon analizinin son asamasi degerlendirildiginde, tum degiskenler varyansin % 10'unu acikladi [F(7, 418) = 6.76, p< 0. 001]. Egitim duzeyi (t = -3.16, p< 0.01) olumsuz benlik ile negatif; cinsiyet (1 = Kadin, 2 = Erkek) (t = 2.17, p< 0.05), stresli olayin varligi (t = 3.96, p< 0.001), dindarlik (t = 2.90, p< 0.01) ve kontrol odagi (t = 3.51, p< 0.001) ise olumsuz benlik ile pozitif yonde iliskili bulunmustur. Baska bir ifade ile erkek olmak, egitim duzeyinin dusuk olmasi, kisilerin son donemlerde stresli bir olay yasamalari, dindarlik seviyelerinin yuksek olmasi ve olaylarin nedenlerini dis faktorlere atfetmeleri (dis kontrol odaginin yuksek olmasi) olumsuz benligin artmasi ile iliskili bulunmustur.

Hostilitenin Yordayicilari

Regresyon analizinin son asamasi degerlendirildiginde, tum degiskenler varyan-sin % 9'unu acikladi. [F(7, 418) = 6.11, p< 0.001] Egitim duzeyi (t = -2.83, p< 0.01) hos-tilite ile negatif; stresli olayin varligi (t = 4.93, p< 0.001) ve kontrol odagi (t = 2.53, p< 0.05) ise hostilite ile pozitif yonde iliskili bulunmustur. Baska bir ifadeyle egitim duzeyinin dusuk olmasi, kisilerin son donemlerde stresli bir olay yasamalari ve olaylarin nedenlerini dis faktorlere atfetmeleri (dis kontrol odaginin yuksek olmasi) hostilitenin artmasi ile iliskili bulunmustur.

Tartisma

Bu calisma dindarlik, kontrol odagi ve psikolojik saglik arasindaki iliskiyi inceleyen, ulkemizde bu konuda yapilmis oldukca az sayidaki arastirmalardan birisi olmasi bakimindan onemlidir. Bu arastirmanin amaci, dindarlik ve kontrol odagi (ic/ dis kontrol) degiskenlerinin bireylerin psikolojik sagligi ile olan iliskilerini incelemektedir. Analiz sonuclarina gore sosyo-demografik degiskenlerden egitim duzeyi psikolojik sikintilar ile iliskili bulundu. Egitim duzeyi artikca olculen tum psikolojik sikintilar azalmaktadir. Bu bulgu literatur ile benzerlik gostermektedir. Egitim duzeyi ile psikolojik sikintilar; kaygi (Erdogdu ve Ozkan, 2007), depresyon (Baltas, 2000; Unal ve Ozcan, 2000) somati-zasyon (Aydemir ve Kasim, 2002) ve hosti-lite (Allport ve Ross, 1968) iliskisinin arastirildigi pek cok calismada egitim duzeyi artikca psikolojik sikintilarin azaldigi bulunmustur. Bu durum egitim seviyesi yuksek bireylerin, sorunlar karsisinda daha iyi bas etme yollari gelistirmeleri, problem cozme becerilerinin yuksek olmasi ve cogunlukla yasam kalitelerinin daha yuksek olmasi ile aciklanabilir.

Sosyo-demografik degiskenlerden bir digeri olan cinsiyetin de psikolojik sikintilarin pek cogu (depresyon, somatizasyon, olumsuz benlik) ile iliskili oldugu ve kadinlarin daha yuksek oranda depresyon ve so-matizasyon yasadigi ancak erkeklerin olumsuz benlik puanlarinin daha yuksek oldugu bulundu. Cinsiyet ile depresyon (Bruce & Hoff, 1994; Weissman & Klerman, 1977; Earls, 1987) ve somatizasyon (Aydemir & Kasim, 2002; Wicks & Hathaway, 1998) iliskisini inceleyen arastirmalarda kadinlarin erkeklere gore daha cok depresyon ve somatizasyon belirtileri gosterdikleri bulunmustur. Kadinlarin daha yuksek oranda psikolojik sikintilar yasamasina degisik arastiricilar farkli aciklamalar getirmektedirler. Unal ve Ozcan'a (2000) gore kadinlarin biyolojik ya pisi, ruhsal ozellikleri, kisilik yapisi, sorunlarla basa cikma bicimi, toplumsal ve kulturel konumu, kadini depresyona yatkin kilmaktadir. Dennerstein & Morse'a (1988) gore; adet gorme, hamilelik, lohusalik, emzirme, menopoz, dogum kontrol hapi kullanimi kadinlarda ruhsal hastaligi hazirlayici etkenler olabilmektedir. Weissman (1981) ise kadinlarin depresyona daha yatkin olmasinda biyolojik etkenlerden cok psiko-sosyal etkenlerin onemli oldugunu dusunmektedir. Bunlarin disinda kadinlarin daha yuksek oranda psikolojik sikintilar yasamalari sadece kadinlarin duygularini daha fazla ifade ediyor olmasindan da kaynaklaniyor olabilir.

Psikolojik sikintilarin tumu ile iliskili bir degisken olarak bireylerin son gunlerde stresli bir olay yasamalari bulundu. Yasanilan stresli bir olayin psikolojik sikintilari arttirmasi beklenen bir durumdur. Kisilerin son donemlerde stresli olaylar yasamalarinin; afetler, kayiplar, hamilelik, dogum vb. olaylarin psikolojik saglik uzerinde olumsuz bir etkiye yol acabilecegi ve bu durumun kaygiya (Kasapoglu, 2005), depresyona (Unal & Ozcan, 2000; Kasapoglu, 2005) sebep olabildigi pek cok calismanin bulgulari arasinda yer almaktadir. Stresli bir olay yasamak bireyin yasam ile ilgili sahip oldugu, dunyanin guvenli bir yer olduguna, kendisinin ve yakinlarinin zarar gormeyecegine iliskin semalarini sarsarak bireyin psikolojik sikintilar yasamasina sebep olabilir.

Bu calismanin ana degiskenlerinden olan kontrol odagi ise bireylerin olculen tum psikolojik sikintilari (kaygi, depresyon, somatizasyon, olumsuz benlik, hostilite) ile pozitif yonde iliskili bulundu. Literaturde yer alan pek cok calismada dis kontrol odagi psikolojik sikintilarin artmasi ile iliskili bulunmustur. (Baksak & Cevik, 2007; Bhugra, 2001; Emavardhana & Tori, 1997) Bireyler olaylarin sonuclarini dis faktorlere atfettikce daha fazla psikolojik sikintilar yasamaktadirlar. Donmez (1984) de calismasinda, dis kontrol odagina dogru bir kaymanin genellikle islerin kotuye gittigi, sansin gulmedigi ve umutlarin bosa ciktigi sorunlu durumlarda gozlendigini belirtmistir. Bu durumda bireylerin daha cok psikolojik sikintilar yasamalari kacinilmazdir. Donmez (1984) ve Yesilyaprak (1990) calismalarinda ic kontrol odagina sahip bireylerin dis kontrol odagina sahip bireylere oranla akademik ve entelektuel faaliyetlere daha fazla zaman ayirdiklarini, toplumsal olaylarda daha aktif olduklarini, olumsuz etkilere karsi daha fazla direndiklerini, yarisma ortamlarinda daha ustun basari gosterdiklerini, ozgurluklerine duskun olduklarini, olumlu benlik kavramina sahip, atilgan ve girisimci olduklarini ortaya koymaktadirlar. Bu nedenle ic kontrol odagi psikolojik sikintilari azaltirken, dis kontrol odagi psikolojik sikintilara yol acmaktadir.

Dindarlik duzeyi psikolojik sikintilardan sadece olumsuz benlik ile iliskili bulundu. Dindarlik ile diger psikolojik sikintilarin iliskili bulunamamasi beklenmedik ve literatur bulgularinin pek cogu ile de celisen bir bulgudur. Ornegin dindarlik ve kaygi arasindaki iliskinin incelendigi calismalarda genel olarak iki degisken arasinda bir iliskinin ol dugu ortaya konmustur. Bergson (1962) arastirmasinda dini inanci, endise, korku ve kaygiya karsi alinan birtakim guvenlik tedbirleri olarak degerlendirir. Diger calismalarda da din ile kaygi arasinda negatif yonde bir iliski oldugu, dua davranislari ya da dindarlik duzeyinin artmasi ile kaygi duzeyinin dustugu bulunmustur. (Hayta, 1993; Koc, 2005) Dindarlik ile depresyon arasinda anlamli bir iliskisinin cikmamasi da beklenmedik bir sonuctur. Cunku bu konuyla ilgili olarak yapilan pek cok calismada dindarlik ve depresyon arasinda bir iliskinin varligindan soz edilmektedir. Ornegin; Murphy (1998) dinin dusuk seviyedeki umutsuzluk ve depresyonun bir isareti oldugunu tespit etmisti. Idler (1987) kliseye devam eden kadin ve erkeklerde depresyonun azaldigini; Schumakar (1999) dindar olmayanlarin ruh sagligi konusunda dindarlara gore daha zayif olduklarini; Park ve arkadaslari (1990) dindarligin Protestan mezhebine mensup Hiristiyanlar arasinda kontrol disi gelisen tecrubelerin dogurdugu depresyon ve kaygiya karsi bir tampon gorevi yaptigini bulmuslardir. (Akt; Argyle & Hallahmi, 2000) Bir baska calismada da dua etmenin insanin beden-ruh sagligi uzerinde ve depresyona sebep olan durumlarla bas etmede olumlu bir etkisi oldugu bulunmustur (Vergote, 1999). Bu calismada yer alan katilimcilarin dindarlik duzeylerini cok yuksek olarak tanimlamis olmalari nedeni ile dindarlik psikolojik sikintilarin pek cogunun yordayicisi olarak bulunamamis olabilir. Baska bir aciklama is dindarlik ile psikolojik sikintilar arasinda bircok arastirmada oldugu gibi bir iliski olmamasindan da kaynaklanmis olabilir.

Sonuc olarak; kontrol odagi degiskeni psikolojik sikintilarin tumu icin yordayici olarak bulunmustur. Dindarlik degiskeni ise psikolojik sikintilardan yalnizca olumsuz benlik icin yordayici olarak bulunmustur; diger psikolojik sikintilar ile anlamli bir iliski tespit edilememistir. Elde edilen bulgular gelecekte dindarlik, kontrol odagi ve psikolojik rahatsizlilar arasindaki iliskinin daha iyi anlasilmasina katki saglayacak niteliktedir.

Calismanin Sinirliliklari

Bu arastirmanin literature katkisi yaninda bazi kisitliliklari da mevcuttur. Bunlardan bir tanesi elde edilen veriler tek bir kez enlemesine olarak toplanmistir (cross-sectional). Bu nedenle dindarligin ve kontrol odaginin psikolojik sikintilar ile olan iliskisi ile ilgili olarak neden sonuc iliskisi kurulamaz. Dindarlik ve kontrol odaginin psikolojik sikintilara mi neden oldugu yoksa psikolojik sikintilarin mi dindarlik duzeyi ve kontrol odagi duzeyini etkiledigini belirlemek icin boylamsal calismalara ihtiyac vardir.

Bu calismanin bir diger sinirliligi ise, verilerin toplandigi orneklem grubunun psikolojik rahatsizliklar konusunda homojen bir yapi gostermesidir. Kisa Semptom Envante-ri'ni dolduran yetiskinlerin homojen bir orneklem grubu olusturmasi (dusuk psikolojik sikinti duzeylerine sahip) nedeniyle sinirli bireysel degisimlerin daha dusuk seviyede iliskilerin ortaya cikmasina sebep oldugu dusunulmektedir. Dindarlik, kontrol odagi ve psikolojik saglik arasindaki iliskiyi tam olarak tespit edebilmek icin daha heterojen orneklem gruplarinda, kronik fiziksel hastaligi olan bireyler ve psikolojik sorunlari olan kisiler ile de arastirma yapilmasi gerekir.

Son olarak, bu calismada kullanilan dindarlik olceginin dindarligi olcme konusunda bazi kisitliliklari oldugu ve toplumdaki degisik dini yasayis ve yonelimlerin goz onunde bulunduramadigi bu nedenle de bireylerin dindarlik seviyesi konusunda net bir bilgi saglayamadigi dusunulmektedir.

Klinik Gostergeleri

Bu calismadan elde edilen bulgular, dis kontrol odaginin psikolojik saglik uzerindeki olumsuz etkilerini gostermesi bakimindan onemlidir. Bu yuzden psikologlar kontrol odagi ve psikolojik saglik iliskisine odaklanmak ve danisanlarina yardim ederken bu konuyu goz onunde bulundurmalidirlar.

Bu calismadan elde edilen bir diger onemli bulgu da egitim seviyesi yukseldikce psikolojik sikintilarin azaldigi yonundeki bulgudur. Bu konuda, psikologlar, hastalari ve ailelerini bilgilendirmeye yonelik programlarla destekleyici calismalar yapabilirler.

Gelecek Calismalar Icin Oneriler

Bu calismada veri toplanan orneklem daha once de deginildigi gibi, psikolojik rahatsizliklar yonunden homojen bir grup ozelligi tasimaktaydi. Bu nedenle, dindarligin ve kontrol odaginin psikolojik saglik uzerindeki gercek rolunu tam olarak tespit edebilmek icin psikolojik sorunlari olan kisiler ile de arastirma yapilmasi gerekir.

Bu calismada kullanilan dindarlik olcegi, daha once bahsedilen nedenlerden dolayi yetersiz bir olcektir. Dindarlik duzeyinin psikolojik sikintilar uzerindeki gercek rolunu tam olarak belirleyebilmek icin daha kapsamli ve cok yonlu bir dindarlik olceginin gelistirilmesi ve gelecek calismalarda o olcegin kullanilarak sonuclarin karsilastirilmasi yararli olacaktir.

Bu calismada dindarlik ile psikolojik sikintilar arasinda, olumsuz benlik disinda, anlamli bir iliski bulunamamistir. Ancak bu konuda yapilmis calismalarin buyuk bir bolumunde dindarlik ve psikolojik sikintilar arasinda iliski oldugundan soz edilmektedir. Bu durum calismadaki orneklemin dindarlik acisindan da homojen olmasi ile iliskili olabilir. Bu nedenle, gelecekte dindarlik ve psikolojik sikintilar arasindaki iliskiyi calisacak olan arastirmacilarin dindarlik acisindan daha heterojen gruplarla calismasi daha saglikli sonuclar elde edilmesini saglayacaktir.

Kaynakca

Angel, R. & Guarnaccia P. J. (1989). "Mind, Body and Culture: Somatizasyon among Hispanics". Social Science & Medicine 28: 12201238.

Allport, G. & Ross, W. J. (1967). "Personal Religious Orientation and Prejudice", Journal of Personality and Social Psychology 45:375-87.

Akgul, M. (2004). "Yaslilik ve Dindarlik: Dindarlik Hayattan Zevk Alma ve Mutluluk Iliskisi". Dini Arastirmalar 7: 19-56.

Argyle, R. & Hallahmi, B. B. (2000). "Dindarligin Etkileri I". Ceviri Ali Sahin, Selcuk Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi 453-477.

Aydemir, C. & Kasim, I. (2002). "Kronik Bobrek Yetmezligi Hastalarinin Yakinlarinda Yasam Kalitesi ve Psikiyatrik Semptomlar". Kriz Dergisi 10: 29-39.

Ball, J. & Armistead, L. (2003). "The Relationship Between Religiosity and Adjustment Among African-American Femal". Journal of Adolescence 26: 431-446.

Baksak, B. & Cevik, A. (2007). "Somatizasyonun Kulturel Boyutlari". Ankara Universitesi Tp Fakultesi 9: 50-57.

Batlas, Z, Saglik Psikolojisi. Istanbul; Remiz Kitapevi, 2000

Bergson, H. Ahlak ile Dinin iki Kaynagi. Ceviri. Mehmet Karasu, M.E.B. Yayinlari, Ankara. 1962.

Bhugra, D. (2002). "Self Consept: Psychosis and Attraction of New Religious Movements". Mental Health, Religion & Culture 5: 239-252.

Bruce, B. & Hoff, D. (1994). "Social and Health Risk Factors for First- Onset Major Depressive Disorder in a Community Sample". Social Psychiatry Epidemiolgy 29: 165-170.

Cengil, M. (2004). "Gazi Universitesi Corum Ilahiyat Fakultesi Ogrencilerinin Denetim Odaklarinin Cesitli Degiskenlere Gore Incelenmesi". Gazi Universitesi Corum Ilahiyat Fakultesi Dergisi 5: 65-88.

Dag, I. (1991). "Rotter'in Ic- Dis Kontrol Odagi Olcegi'nin Universite Ogrencileri Icin Guvenirligi ve Gecerligi". Psikoloji Dergisi 7: 10-16.

Derogatis, L. R. (1992). The Brief Symptom Inventory (BSD., Administration, Scoring and Procedures Manual 2.

Dennerstein, L. & Morce, C. A. (1988). "Premenstruel Tension and Depression is There a Relationship". Psychosom Obst and Gynaecology 8: 45-52.

Dew, R. E., Daniel, S. S., Armstrong, T. D., Goldson, D. B., Triplett, M. F., & Koening, H.G.(2008). Religion/Spirituality and Adolescent Psychiatric Symptoms: A Review". Child Psychiatry and Human Development 39: 381-398.

Earls, F. (1987). "Sex Differences in Psychiatric Disorders: Origins and Developmental Influences Psychiatry Development". Psychiatry Development 5: 1-23.

Erdogdu, Y. & Ozkan, M. (2007). "Farkli Dini Inanislardaki Bireylerin Olum Kaygilari ile Ruhsal Belirtiler ve Sosyo Demografik Degiskenler Arasindaki Iliskiler", Inonu Universitesi Tip Fakultesi Dergisi 14: 171-179.

Emavardhana, T. & Tori, C. D. (1997). "Changes in Self Consept, Ego Defence Mechanisms, and Religiosity Following Seven Day Vipassana Meditation Retreats". Journal for the Scientific Study of Religion 36: 194-206.

Gurses, I. Kolelik ve Ozgurluk Arasinda Din. Bursa; Arasta Yay, 2001.

Gordon, P. A., Feldman, D., Crose, R., Schoen, E., Griffing, G., & Shankar, J. (2002). "The Role of Religious Beliefs in Coping with Chronic Illness". Counseling & Values 46: 162-175.

Gorsuch, R. L. (1994). "Toward Motivational Theories of Instrinsic Religious Commitment". Journal for the Scientific Study of Religion 33: 315-325.

Hayta, A. (1993). Psiko-Sosyal Uyum ve Dini Pratikler- Bursa Ilahiyat Ornegi. Uludag Universitesi Yayinlanmis Yuksek Lisans Tezi, Bursa.

Hummer, R. A., Rogers, R. G., Nam, C. B.,& Ellison, C. G. (1999). "Religious Involvement and US". Adult Mortality Demography 36: 273-285.

Hunler, O. S. (2002). The Effects of Religiousness on Marital Satisfaction and the Mediator Role of Perceived Marital Problem Solving Abilities between Religiousness and Marital Satisfaction Relationship. Yayinlanmis Yuksek Lisans Tezi, Ankara.

Idler, E.L. (1987). "Religious Involvement and the Health of the Elderly: Some Hypotheses and an Initial Test". Religion and Health 66: 226238.

Ironson, G., Solomon, G.F., Balbin, E. G., O'cleirigh, C. & Woods, T.E. (2002). "The Ironson Woods Spirituality/ Religiousness Index is Associated with Long Survival, Health Behaviors, Less Distress, and Low Cortisol, in People with HIV/ AIDS", Annals of Behavioral Medicine 24: 34-48.

Kark, J. D. & Carnel, S. (1996). "Psychosocial Factors among Members of Religious and Secular Kibbutzim Israeli". Journal of Medical Science 32: 185-96.

Kasapoglu, A. (2005). "Insanin Caresizligi ve Fitratin Uyanisi". Inonu Universitesi Darende Ilahiyat Fakultesi, Kelam Arastirmalan 3(11): 61-69.

Koening, H. G., MC Cullough, M. E., & Larson, D. B. Handbook of Religion and Health. New York: Oxford University Press, 2001.

Koc, M. (2005). "Dua ve Ibadetin Ergenlerin Ruh Sagliklarina Etkileri Uzerine Teorik Bir Yaklasim". DID 41: 63-90.

Jilek, W. G. (1995). "Emil Kreapelin and Comparative Sociocultural Psychiatry". European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 945-931.

Martin, J. & Stack, S. (1983). "The Effect of Religiosity on Alienation". Sociological Focus 16: 65-76.

McGree, R. & Nada-Naja, S. (2001). "Low Self Esteem and Hopelessness in Childhood and Suicidal Ideation in Early Adulthood". Journal of Abnormal Child Psychology 26: 281-291.

Murphy, P. (1998). A Longitudinal Analysis of Impact of Religion on the Experience of Depression and Hopelessness in a Clinical Sample. Unpublished Doctoral Dissertation, Loyola College in Maryland.

Oman, D., Kurata, J. H., Strawbridge, W. J.& Cohen, R. D.(2002). "Religious Attendance and Cause of Death Over 31 Years". International Journal of Psychiatry in Medicine 32: 69-89.

Park, C. & Cohen, L. H. (1990). "Intrinsic Religiousness and Religious Coping as Life Stres Moderators for Catholics versus Protestants". Journal of Personality and Social Psychology 562-574.

Phares, J. E. Locus of Control in Personality. New Jersey; General Learning Pres, 1976.

Phares, J. E. Introduction of Personality. New York; Third Edition, 1991, p.351.

Powell, L. Shahabi, L., & Thoresen, C. E. (2003). "Religion and Spirituality: Linkages to Physical Health". American Psychologist 58: 3652.

Pradhan, S. (2001). The Association between Religion and Self- Esteem in Students at Princeton University. Thesis for Bachelor of Arts in Psychology, Princeton University.

Prado, G., Feaster, D. J., Schwartz, S. J., Pratt, I. A., Smith, L. & Szapocznik, J. (2004). "Religious Involvement, Coping, Social Support, and Psychological Distress in HIV-Seropositive African American Mothers". AIDS and Behavior 8: 221-235.

Rotter, J. B. (1966). "Generalized Expectancies for Internal vs. External Control of Reinforcement''. Psychological Monographs 80: 1-28.

Salsman, S. & Carlson, E. (2004). "Dini Yonelim Olgun Iman ve Psikolojik Rahatsizliklarla Negatif ve Pozitif Iliskiler". Ceviri. Ali Ayten, Marmara Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi 26: 119-131.

Schmidt, J. A. & Padilla, B. (2003). "Self Esteem and Family Challenge: An Investigation of Their Effects on Achievement". Journal of Youth and Adolescence 32: 37-46.

Sahin, N.H., Durak, A. (1994). "Kisa Semptom Envanteri: Turk Gencleri icin Uyarlanmasi". Turk Psikoloji Dergisi 31: 44-56.

Taylor, J. A. (1983). "Adjustment to Threatening Events: A Theory Cognitive Adaption". American Psychologists 38:1161-1173.

Unal, S. & Ozcan, E. (2000), "Depresyonda Hazirlayici, Ortaya Cikarici ve Koruyucu Etkenler", Anadolu Psikiyatri Dergisi 1: 41-47.

Yaparel, R. (1987). "Yirmi- Kirk Yas Arasi Kisilerde Dini Hayat ile Psiko- sosyal Uyum Arasindaki Iliski". Ank. Unv. Sos. Bil. Enstitusu, Ankara, 130-131, 137, 140.

Vergote, A. (1999). Din Inanc ve Inancsizlik. Ceviri. Veysel Uysal. IFAV, Istanbul.

Weissman, M. (1981). "Epidemiology of Affective Disorder: A Examination and Future Directions". Arch Gen Psychiatry 38: 1039-1046.

Weissman, M. & Klerman, G. (1977). "Sex Differences and Epidemiology of Depression". Arch Gen Psychiatry 24, 98-111.

Wicks, M. N. & Hathaway (1998). "Family Caregivers' Burden, Quality of Life and Health Following Patients' Renal Transplantation". Journal Transplantation Coordination 8,170-176.

Gulay DIRIK * & Esma GUNAY **

* Psikoloji Bolumu, Uludag Universitesi, Bursa, Turkiye

** Psikoloji Bolumu, Fatih Universitesi, Istanbul, Turkiye, esma_gunay1986@hotmail.com
Tablo 1. Dindarlik Olceginin, RIDKOO'nun, KSE'nin FaktOrlerinin ve
Sosyo-demografik Degiskenlerin Pearson Korelasyon Degerleri

Degiskenler         1       2        3        4        5        6

1. Dindarlik               -.10 *   .01      .01      .05      .10 *
2. Kontrol Odagi                    .16 **   .17 **   .14 **   .12 **
3. Kaygi                                     .82 **   .73 **   .81 **
4. Depresyon                                          .72 **   .74 **
5. Somatizasyon                                                .64 **
6. Olumsuz Benlik
7. Hostilite
8. Egitim
9. Cocuk Sayisi
10. SED
11. Stresli Olay
12. Olum Kavrami
13. Memnuniyet

Degiskenler           7        8         9         10        11

1. Dindarlik        -.01      -01        .23 **    .03      -.05
2. Kontrol Odagi     .13 **   -.12 **   -.11      -.09       .03
3. Kaygi             .73 **   -.17 **    .04      -.21 **    .25 **
4. Depresyon         .69 **   -.14 **    .01      -.22 **    .23 **
5. Somatizasyon      .68 **   -.19 **    .07      -.14 **    .23 **
6. Olumsuz Benlik    .68 **   -.15 **    .04      -.22 **    .19 **
7. Hostilite                  -.15 **    .10      -.18 **    .24 **
8. Egitim                               -.31 **    .35 **   -.06
9. Cocuk Sayisi                                   -.03      -.05
10. SED                                                     -.03
11. Stresli Olay
12. Olum Kavrami
13. Memnuniyet

Degiskenler         12        13

1. Dindarlik        -.10 *     .19 **
2. Kontrol Odagi     .15 **   -.19 **
3. Kaygi             .17 **   -.30 **
4. Depresyon         .17 **   -.34 **
5. Somatizasyon      .10 *    -.21 **
6. Olumsuz Benlik    .10 *    -.28 **
7. Hostilite         .06      -.23 **
8. Egitim            .03       .10 *
9. Cocuk Sayisi     -.13 *     .04
10. SED              .05       .17 *
11. Stresli Olay     .09      -.07
12. Olum Kavrami              -.20 **
13. Memnuniyet

* p < .05, ** p < .01

Tablo 2. Regresyon Analizlerinde Kullamlan Bagmtsiz Degiskenler

                        Olalama (SS)     Min.-Maks.   Cronbach Alfa

Rotter Ic-Dis Kontrol
  Odagi Olcegi          9.92 (3.80)      0-23         0.65
Dindarlik Olcegi        116.84 (15.93)   31-155       0.93

Tablo 3. Regresyon Analizinde Kullanilan Bagimli Degiskenler

                 Ortalama (SS)   Min.-Maks.   Cronbach Alfa

Kaygi            8.78 (7.15)     0-52         0.85
Depresyon        11.85 (8.37)    0-48         0.87
Somatizasyon     5.77 (5.30)     0-36         0.79
Olumsuz Benlik   8.14 (6.64)     0-48         0.83
Hostilite        6.74 (4.58)     0-28         0.73
COPYRIGHT 2009 Civilacademy Journal of Social Sciences
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2009 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

 Reader Opinion

Title:

Comment:



 

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:text in Turkish
Author:Dirik, Gulay; Gunay, Esma
Publication:Civilacademy Journal of Social Sciences
Article Type:Report
Geographic Code:7TURK
Date:Mar 22, 2009
Words:5120
Previous Article:A study on Turkish engineering students' beliefs about language learning/Turk muhendislik ogrencilerinin dil ogrenme inanclari uzerine bir calisma.
Next Article:Child abuse and neglect: risk factors and effects of child abuse on child psycho-social development/Cocuk istismari ve ihmali: risk faktorleri ve...
Topics:

Terms of use | Copyright © 2014 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters