Ondjodi inai twa: Meme Ndahafa eshi va hombola nomushamane waye pefimbo kwa li e na omido 27 ina kala ha tu eendjodi dashimwe shi lili shihe fi ashike ehafo.

Kapa li sha naanaa osho tashi dulu oku mu longekidila oshili oyo kwa li e na okulilongekidila. Ou wete ko, Meme Ndahafa okwa ka ninga oshimbebe, oshimbebe sho vene vene. Ohombo oyo kwa li ta diladila kutya otai ke mu amena monakwiiwa notai ke mu etela ehafo hasho sha ka ningwa, eshi a ka mona monghalamwenyo owii ashike.

[ILLUSTRATION OMITTED]

Otaku hokololwa kutya konima yefiku laye lehombolo okwa kala ashike nehafo oule womwedi umwe auke. Omushamane waMeme Ndahafa ovanhu venya inava valula ovakainhu ile vehe va hole. Osha hovela ngaha: Eshi Meme Ndahafa a mona okaana kaye koshiveli, okwa li pe na omitoto kutya vati kake shi komushamane waye. Ooshuwala vaye ovo va kala ve shi kwetele komesho. Ova kala tava lombwele mumwaina kutya okaana kaNdahafa kake shi kaye. Kutya nee ove shi shiiva ngahelipi kape na ou e shi shii.

Meme Ndahafa nomushamane waye ova li ovahongifikola. Omushamane oye a li nokuli omukulunhufikola pofikola opo kwa li hava longo aveshe. Pexulilo lomwedi keshe omushamane waMeme Ndahafa okwa li ha kufa po otjeke yaMeme Ndahafa, ashike ihe i mu pe. Ohe i shendje ashike mofitola imwe ya li po ashike oimaliwa ihe i mu pe, ohe i longifa po ashike. Ngeenge Meme Ndahafa okwa pumbwa sha oku na naanaa oku ka twa eengolo komesho yomushamane waye e mu kwafe, ashike omafimbo amwe ohashi mu etele oupyakadi wakula.

Opa pita oule weedula dihapu Meme Ndahafa iha mono sha shiwa kakele ashike koinima oyo ii notai mu yehameke komwenyo. Onghalo osho ya ka naipala ndele ta kala ashike e likolelela muvamwaina paimaliwa nopaxungomwenyo. Meme Ndahafa kakwa li e shii ouwa wokulongifa ondjabi yoye oyo wa longela noudjuu. Ashike nande ongaho okwa kala e na oshili nomuduliki. Meme Ndahafa eshi a ka mona okaana kaye okativali, oko ka li okakadona, onghalo oya ka xwepopala kanini, shaaahi omushamane okwa li a tambula ko okaana oko ongokashiveli kaye, noke li ohonde yaye nombelela yaye. Omukulukadi waye naye osho a shituka eapula momesho aye.

Pefimbo opo, okaana aka kokamati kokashiveli, nako okwa li taka mono oixuna keenyala daxe. Itake ku lombwele ohole ile eyambidido laxe ngaashi okaana oko kwa li taka kulile puxe. Xe ke ka wete nokuli, kuye ohaka mono ko ashike omasheko nomatukano. Omushamane osho a lande onhanha keengudi yo 4 X 4, omahauto oo haa nane akushe. Omunhu oto dulu okudiladila kutya mbela oimaliwa yalyelye unene ya longifwa mokulanda oshihauto osho opo sha di moipakete.

Oto dulu okudiladila kutya oinima ei oya totwa ashike kovanhu, ashike oshili yo vene. Meme Ndahafa kakwa li e shii ouwa noukengeli wokukala ha shingilwa, ile a londe moshihauto oye aeke. Oha fiwa po ashike opo a ende keemhadi fimbo omushamane ta shingi a ye kofikola. Eshi okamati ka wanifa eedula 16 xe meumbo okwe ka ta mo. Oka dja mo ndele taka i ka ka kale novamwaina vaina. Inaka enda mo vali mooxe noka ka kala ka ponga eshi taka diladila ina namumwainakadona.

Konima yeedula nhatu, ovamwaina vaMeme Ndahafa ove ke mu tala ko kohombo opo ve mu xupife momake omushamane waye. Okwa dja mo meumbo ashike kakwa li a hengana paveta. Omushamane okwa eta mo omukulukadi umwe a ye ponhele yaMeme Ndahafa, shaashi vati ita dulu okukala ehe na omukulukadi. Eshi okamonakadona ka hombolwa momudo 2002, ina namumwainamati ova ya va ka tyapule oshivilohombolo. Pamufyuululwakalo wOshiwambo ounona ove na okuhombolelwa mooxe ngeenge oku na omwenyo.

Nande oshivilohombolo sha li shi na okukala efimbo lehafo, kuina yomufuko nokomonamati osha li efimbo loluhodi. Ou shii kutya omolwashike kwa li tava kwena nai ngaho memweno nopehe na elineekelo lasha? Heeno, osho osha yela osho. Ova kala tave lipula ngeenge monghalo omu ve li omo tamu ka kala yo okamonakadona osho yo okamwainakadona. Ova kala tave lipula ngeenge otaka ka mona tuu ehafo ile pamwe ondjokonona ashike tai ke liendulula.

Odula ya dja ko, 2004, omushamane waNdahafa okwa kala ta hepa omolwouyehame wokolutu. Okwa kala ashike ha ningi a i moshipangelo a di mo. Hauxuuninwa okwa ka lombwelwa kutya ita veluka vali. Efiku limwe, ofimbo a nangala mombete yaye youyehame, okwa indila opo omukulukadi waye wokongeleka a ifanwe. Eshakeno lovanhu ava vavali ola li likumwifa, noli yadi odjuulufi. Ndahafa okwa li a tila nokakwa li e shii eshi ta ningi eshi e uya mosaala imwe yomoshipangelo shopaumwene, oyo i li moshipangelo shedina Onandjokwe Lutheran Hospital, mOndangwa. Okwa kala ashike e li ofika pokati kosaala, ehe shii eshi ta ningi.

Okwa tala komushamane waye ndee ta didilike kutya okwa li a utama nai nota monika a kulupa. Nande a li omunyasha okwa li ta monika e na eedula di dule peedula 52. Opo nee omushamane okwa pashuka ndele ta tale komukulukadi waye. Eshi a popya, ondaka yaye kakwa li tai dimbulukiwa noupu nokwa li tai udika ya nghundipala. Okwa pula Meme Ndahafa a ehene popepi naye, naashi a ehena pomunghulo wombete yaye, okwe mu kwata meenyala a diinina neenghono. Omesho aye okwa li e yadi omahodi. Okwa ilikana Meme Ndahafa e mu dimine po. Meme Ndahafa naye kakwa li ta dulu oku shi lididimikila nopo nee naye okwa hovela okulila neenghono.

Ova kala tava lili neenghono ve likwete meenyala. Inava popya sha shihapu fiku olo. Ngaashi haku popiwa kutya okumwena okudimina, Meme Ndahafa okwa kala e shi shii momutima waye kutya okwe mu dimina po. Konima yomafiku atatu onghundana oya fika kofamili yomushamane kutya Tate Jonas Haimbodi okwa xulifa nombili meemhofi. Pepako laye okwa li pe yadi neenghono. Ooshuwala yaMeme Ndahafa ove mu efa a ninge omalongekido aeshe epako. Meme Ndahafa okwa longekida nawa ndee ta futu oinima aishe.

Moipopiwa aishe ya popiwa pepako ovalilifya ova holola nghee kwa li ve uditile omufiyekadi onghenda omolwomahepeko oo a hepekwa nao komushamane waye, ndele hamolwaashi a kanifa omushamane waye. Edina Ndahafa otali ti ehafo, ashike Meme Ndahafa mokukala nomushamane waye onghalamwenyo yaye oya li ingulutila.

Ku Phillipine Amwaama

Etoloko ku Rauna Ndinoshiho

This story was published in English in the book "Between Yesterday and Tomorrow--Writings by Namibian Women", compiled and edited by Elizabeth /Khaxas through the Women's Leadership Centre.