Narrowband ultraviolet B treatment in skin diseases beyond vitiligo, psoriasis and mycosis fungoides/ Vitiligo, psoriasis ve mikozis fungoides disi deri hastaliklarinda dar-bant ultraviyole B tedavisi.

Giris

Dar-bant ultraviyole B (UVB) tedavisi (diger adiyla TL-01) (311-313 nm), 1980'li yillarin sonunda ilk olarak psoriasisde kullanilmaya baslamistir. Gunumuzde ise, kolay uygulanabilir ve guvenilir olmasi nedeniyle, cok cesitli deri hastaliklarinin tedavisinde sik tercih edilen bir fototerapi yontemi haline gelmistir. Farkli hastaliklarda etkinligini, hucre siklusu kinetigi ve sitokin ekspresyonundaki degisiklikler ve immunmodulasyon etkilerinin kombinasyonu ile gostermektedir (1). Burada, dar bant UVB'nin, en cok uygulandi gi hastaliklar olan psoriasis, vitiligo ve mikozis fungoides disindaki kullanim alanlarindan bahsedilecektir.

Atopik Dermatit

Atopik dermatitte kullanilan temel tedavi secenekleri arasinda, topikal steroidler ve kalsinorin inhibitorleri, sistemik steroidler ve siklosporin ve foto(kemo) terapi sayilabilir (2). Hastaligin alevlenmelerle giden uzun seyri, steroid ve sikloporin gibi ajanlarin ozellikle uzun sure kullanimdaki yan etkileri goz onune alindiginda, foto(kemo)terapi, goreceli olarak guvenli ve etkin bir tedavi yontemi olarak one cikmaktadir. Atopik dermatit tedavisinde; UVA+UVB, PUVA, dar bant UVB ve UVA 1 gibi UV tedavileri kullanilmaktadir.

UVA/UVB tedavisi, ilk olarak, gunes isigina benzer bir etki saglamak icin kullanilmistir. UVA ve UVB tedavilerini kombine eden, dolayisiyla 280 ile 400 nm dalga boyunda, atopik dermatitteki etkinligi cesitli calismalarla gosterilmis bir fototerapi seklidir (2). Gunumuzde yerini, UVA 1 ve dar bant UVB gibi daha yeni tedavi yontemleri almistir.

Dar bant UVB, cocuklarda ve eriskinlerde atopik dermatit tedavisinde sik kullanilan bir tedavidir. George ve ark. (3) bir cali smalarinda, siddetli atopik dermatiti olan 21 eriskin hastada, havalandirma sistemi olan ozel bir kabinde, haftada uc gun, 12 hafta sureli dar bant UVB tedavisi sonunda, atopik dermatit siddet skorunda %68 azalma ile birlikte potent topikal steroid kullanimi gereksiniminde %88 azalma bildirmislerdir. Yirmi dort haftalik izlem suresi icerisinde, 15 hastada elde edilen yanit devam ederken, alti hastada, tedavi oncesi siddet skorlarinin %70'inden fazlasina ulasacak sekilde relaps gozlenmistir.

Havalandirma sistemi olan bu dar bant UVB kabini, orta-siddetli atopik dermatiti olan ve yaslari 2,5 ile 15 arasinda degisen 40 cocuk hastada da kullanilmistir (4). Ortalama toplam UVB dozu 17,89 J/[cm.sup.2] ve ortalama seans sayisi 25 ile 40 hastani n 32'sinde (%80) iyi ya da mukemmel yanit elde edilmistir. Benzer sonuclar, bu tur bir havalandirma sistemi bulunmayan bir kabinle tedavi edilen atopik dermatitli hastalarda da gozlenmis, 37 hastanin 30'unda (%81), ortalama 22 seans ve toplam doz 21,9 J/[cm.sup.2] ile tam ya da steroid kullani mini azaltacak duzeylerde duzelme saglanmistir (5). Bu cali smada, kabin icerisinde 40 adet TL100W/01 lamba olup, kabin merkezindeki UV irradyasyonu 11 mW/cm2 olarak olculmustur. Hastalarin hicbirinde ekzemada isiyla uyarilabilecek bir irritasyon ortaya cikmayisi, irradyasyon surelerinin, ozellikle tedavinin basinda oldukca kisa olmasiyla aciklanmi stir. Kabin icerisindeki irradyasyonun yuksek olmasi, seans surelerini kisaltan ve boylece tedavi uyumunu artiran onemli bir faktordur.

Dar bant UVB'nin atopik dermatitteki etki mekanizmasi acik degildir. Epidermal Langerhans hucrelerinin sayisinda azalma ile birlikte immun aktivasyonun degisimi, T lenfosit apopitozu, deri yuzeyindeki bakterilerin azalmasi, Staph. aureus tarafindan uretilen superantijenlerin baskilanmasi ve antimikrobiyal peptid profillerinde degisiklik, olasi mekanizmalar arasinda sayilabilir (6-8).

Dar bant UVB'nin atopik dermatitteki etkinligi, bu tedaviyi baska UV tedavileriyle karsilastiran calismalarda da gosterilmistir. Orta-siddetli atopik dermatiti olan eriskin hastalarda dar bant UVB, genis bant UVA ve gorulur isigin (plasebo) etkisini karsilastiran randomize, kontrollu, cift-kor bir calismada, haftada 2 gun toplam 24 seans tedavi uygulanmistir (9). Tedavi sonunda, dar bant UVB alan hastalarin %59 ve UVA alan hastalarin ise %37'sinde en az orta derecede duzelme gozlenmistir. Kasintida azalma ve uykuda duzelme oldugunu belirten hastalarin orani da dar bant UVB grubunda daha fazla bildirilmistir. Calisma suresince hastalarin topikal steroid kullanimina izin verilmis, dar bant UVB grubunda hastalarin %65 ve UVA grubunda ise %56'sinda steroid kullani mi azalmistir. Uc aylik izlemde, dar bant UVB grubundaki hastalarin %67 ve UVA grubunda %32'sinde iyilik hali korunmustur.

Atopik dermatitte, dar bant UVB ile PUVA'nin etkisini karsilastiran ilk calisma, sag-sol karsilastirmali bir calisma olup, PUVA tedavisi, banyo seklinde uygulanmistir (10). Oniki hasta, haftada uc gun, maksimum alti hafta sureyle tedavi edilmistir. Ilk 2 hafta sonunda banyo PUVA uygulanan tarafta daha hizli bir duzelme gozlenmesine karsin, tedavi sonunda ise dar bant UVB grubunda %64,1 ve PUVA grubunda %65,7 oraninda iyilesme gozlenmistir. Esit eritemojenik dozlardaki dar bant UVB ve banyo PUVA tedavilerinin, atopik dermatitte ayni etkinlige sahip olduklari yorumu yapilmistir.

Son zamanlarda oldukca populer bir fototerapi yontemi olan UVA1'in atopik dermatitte etkili oldugu gosterildikten sonra, bu yeni tedaviyi dar bant UVB ile karsilastiran calismalar yayinlanmistir (11-13). Ilk calisma Legat ve ark. (11) tarafindan yapilmistir. Dar bant UVB ile orta doz UVA1 tedavileri, sagsol karsilastirmali olarak, kronik atopik dermatitli 9 hastada uygulanmistir. Tedavi sonunda, hastalik skorunda azalma, hekim degerlendirmesinde dar bant UVB tarafinda %40 ve UVA1 tarafinda %33 olarak saptanirken, hasta degerlendirmesinde ise dar bant UVB tarafinda %71 ve UVA1 tarafinda %40 olarak ifade edilmistir. Tedavi sonunda ortalama toplam doz dar bant UVB'de 26,7 J/[cm.sup.2] ve UVA1'de 1000 J/[cm.sup.2] idi. Yine sag-sol karsilastirmali, haftada 3 gun toplam sekiz hafta sureyle tedavinin uygulandigi, 13 hastayi iceren bir cali smada; tedavi sonunda hastalik ve kasinti skorlardaki azalma acisindan dar bant ile UVA1 arasinda anlamli farklar saptanmami stir (12). Ayni calismada, her iki tedavinin de epidermal T hucreleri, notrofiller ve Langerhans hucreleri ile birlikte dermal T hucreleri, eozinofiller ve notrofilleri belirgin olarak ve benzer oranlarda azalttiklari gosterilmistir. Bir diger calisma ise randomize, cift-kor, kontrollu, capraz kollu olarak tasarlanmi s ve arada 8 haftalik tedavisiz donemin oldugu 6 haftalik ikiser tedavi uygulanmistir (13). Klinik skor ve kasinti skorunda azalma acisindan UVA1 ve dar bant UVB tedavileri arasinda fark saptanmamis ve yasam kalite olcegi olarak kullanilan Skindex-29 skorlarindaki azalma da her iki tedavide benzer bulunmustur. Bu sonuclar kronik atopik dermatitte dar bant UVB ile orta doz UVA1'in esit etkinlige sahip olduklari ni gostermektedir. Dar bant UVB, daha az isi olusumu ve daha kisa tedavi sureleri gibi pratik avantajlari nedeniyle, kronik atopik dermatitte tercih edilecek fototerapi yontemi olarak onerilmektedir.

Karsilastirmali calismalardan elde edilen veriler isiginda, atopik dermatitte fototerapi secenek siralamasi yapmak gerekirse; UVA1 ve darbant UVB birinci basamak, banyo PUVA ikinci basamak ve sistemik PUVA ise ucuncu basamak tedavi yontemleri olarak kabul edilebilir (2). UVA1, yeni bir fototerapi yontemi olup, tum dunyada oldugu gibi, ulkemizde de henuz yaygin olarak kullanima girmemistir. UVA1 icin irradyasyon sureleri oldukca uzun olup, kabin icerisinde olusan yuksek isi, isiya karsi genellikle tahammulsuz olan atopik dermatit hastalarinda onemli bir dezavantaj olusturmaktadi r. Baska bir dezavantaj, kabin ve lamba maliyetlerinin dar bant UVB'ye gore cok daha pahali olmasidir. Buna karsilik, yapilan calismalar, orta doz UVA1'in atopik dermatitin ozellikle akut doneminde oldukca etkili oldugunu gostermektedir. Ancak yanitin, tedavi sonrasi genellikle iki-uc aydan uzun surmeyecegi de goz onunde bulundurulmalidir (14). Bu nedenle, akut tabloda UVA1 ile, kronik hastalikta ise dar bant UVB ile fototerapi yapilabilecegi sonucu cikarilabilir. Buna ragmen, akut-kronik ayrimini yapmak her zaman mumkun olmayabilir. UVA1'in mevcut olmamasi durumunda, akut alevlenmede dar bant UVB'de kullanilabilir. Bu durumda, dar bant UVB'ye sistemik steroidlerle birlikte baslamak, fototerapi ilerledikce steroidi azaltarak kesmek onerilebilir (Resim 1). Kronik atopik dermatiti olan hastalarda da pratikte darbant UVB tedavisi sirasinda topikal steroid kullani mi genellikle devam etmektedir. Tedavide asil hedef, topikal steroid kullanimini mumkun olan en az duzeye indirebilmektir. Atopik dermatite ozgu bir tedavi protokolu belirlenene kadar, psoriasis icin onerilen dar bant UVB rehberlerinin izlenmesi uygun olacaktir. Ancak, hastalarin cogunun, psoriasisdekine oranla, daha dusuk doz artislarini (uc seansta bir %10 gibi) tolere edebilecekleri akilda tutulmalidir.

Pitriyazis Likenoides

Pitriyazis likenoides; pitriyazis likenoides kronika ve pitriyazis likenoides et varioliformis akuta olmak uzere baslica iki klinik formda gorulmektedir. Genis bant UVB, dar bant UVB, PUVA ve UVA1 olmak uzere cesitli fototerapi yontemleri tedavide kullanilmistir (15-20).

Dar bant UVB'nin pitriyazis likenoidesteki etkinligiyle ilgili uc calisma bulunmaktadir (16-18). Bir calismada, pitriyazis likenoidesli 29 hasta, genis bant veya dar bant UVB ile tedavi edilmistir (16). Yirmi dokuz hastanin 15'i dar bant UVB tedavisi almis, bunlarin %92,9'u, ortalama 9 hafta ve toplam 15 J/[cm.sup.2] dozla tam olarak iyilesmistir. Tedavi sonrasi ortalama 34 ayli k izlemde relaps gorulmeyen hasta orani %75'tir. Bu calismada, farkli klinik formlarin tedaviye yanitlarinin benzer oldu gu gozlenmistir. Diger iki calisma, ulkemizde yapilan calismalardir. Aydogan ve ark.17, 31 hastayi, haftada 3-4 gun dar bant UVB ile tedavi etmislerdir. Yirmi uc pitriyazis likenoides et varioliformis akuta hastasinin 15'inde (%65,2), ortalama 23 J/[cm.sup.2] toplam doz ve 43 seans sonunda, 8 pitriyazis likenoides kronika hastasinin ise 7'sinde (%87,5), ortalama 18.4 J/[cm.sup.2] toplam doz ve 45 seans sonunda tam yanit bildirmislerdir. Alti-on iki aylik izlem suresi icerisinde pitriyazis likenoides et varioliformis akuta hastalarinin %86'sinda, pitriyazis likenoides kronika hastalarinin ise %71'inde relaps gorulmemistir. Ersoy-Evans ve ark. (18) ise, pitriyazis likenoides kronikali 25 hastayi dar bant UVB ile tedavi etmisler ve hastalarin %48'inde tam, %44'unde kismi yanit gozlemislerdir. Yanitin alindigi ortalama toplam seans sayisi 45 ve toplam doz 45 J/[cm.sup.2] olarak verilmistir. Bu calismada, tam yanit elde edildikten sonra tedavi sikligi giderek azaltilarak, 6-10 haftalik bir idame tedavisi uygulanmistir. Ortalama 44 aylik izlem suresi icerisinde izlenebilen 17 hastanin 10'unda (%58), ortalama 9,5 ay icinde relaps gelismistir.

[FIGURE 1 OMITTED]

Pitriyazis likenoideste dar bant UVB, ozellikle yaygin deri lezyonu olan hastalarda, birinci basamakta kullanilabilecek etkili ve guvenli bir tedavi secenegi olarak onerilebilir. Hastaligin akut ve kronik formlarinin dar bant UVB tedavisine yaniti konusunda net bilgiler yoktur. Yanit icin gerekli seans sayi si degiskenlik gostermekle birlikte, haftada uc gun dar bant UVB verilmesi durumunda, ortalama iki-uc aylik bir sure sonunda tam yanit elde edilmesi beklenebilir (Resim 2). Idame tedavisinin relaps sikligini azaltmadaki etkisi net degildir.

Liken Planus

Liken planus, alevlenme ve remisyonlarla seyreden, kronik, tekrarlayici bir hastaliktir. Tedavi secenekleri arasinda topikal ve sistemik kortikosteroidler, takrolimus, retinoidler, azatiyoprin, dapson, siklosporin, griseofulvin, metotreksat, siklofosfamid, hidroksiklorokin, ve interferon-a yer almaktadir (21). Fototerapinin etkili oldugu, PUVA ve UVB, son yillarda da ozellikle dar bant UVB ile yapilan calismalarda gosterilmistir22-25. Ulkemizden bir calismada, 30 seans dar bant UVB tedavisi sonunda, 10 hastanin, 5'inde tam ve 4'unde kismi yanit gozlendigi bildirilmistir (22). Kismi duzelme gosteren 4 hastanin 3'unde, fototerapiye devam edildiginde tam duzelme gelistigi rapor edilmektedir. Alti aylik izlemde hastalar da relaps olmamistir. Genis bant veya dar bant UVB ile tedavi edilen 50 hastayi iceren retrospektif bir calismada, dar bant UVB alan 34 hastada, ortalama 10 hafta sonunda, tam yanit orani %73,2 olarak bulunmustur (23). Hastalarin cogunda, tedavinin baslarinda, deri lezyonlarinda duzelme olmadan once kasintida azalma gozlenmistir. Ortalama 34 aylik izlem sonunda, hastalarin %85'inin hala remisyonda oldugu belirtilmistir. Baska bir calismada, haftada uc gun, en fazla 40 seans, 84,5 J/[cm.sup.2] ortalama toplam dozla dar bant UVB ile tedavi edilen 16 hastanin 11'inde (%68,7) tam, 2'sinde (%12,5) kismi yanit saptanmistir (24). Bu calismada da tam yanit orani fototerapiye devam edilmesiyle artmistir.

[FIGURE 2 OMITTED]

Liken planus tedavisinde dar bant UVB ile oral PUVA'yi karsilastiran retrospektif bir calismada, PUVA ile tedavi edilen 15, dar bant UVB ile tedavi edilen 13 hastanin verileri degerlendirilmistir (25). Tam yanit orani PUVA grubunda %67, dar bant UVB grubunda %31 olarak bulunmustur. Dar bant UVB'ye hic yanit vermeyen iki hastanin, PUVA tedavisiyle tamamen duzeldigi bidirilmektedir. Ortalama tedavi suresi PUVA grubunda 10.5 ve dar bant UVB grubunda 8,2 hafta, ortalama seans sayisi PUVA'da 25,9 iken dar bant UVB'de 22,5'dur. PUVA alan hastalarda relaps orani %47, dar bant UVB'de ise %30'dur. Bu sonucla, liken planusta PUVA'nin dar bant UVB'den daha etkili oldugu, buna karsilik uzun donem etkinlik acisindan her iki tedavi arasinda bir farklilik bulunmadi gi ifade edilmektedir.

Liken planusta dar bant UVB'nin etkili olduguna dair yuksek kanit duzeyine sahip calismalar yoktur. Buna karsilik, dar bant UVB, liken planusta sik tercih edilen, basarili ve guvenli bir tedavi yontemidir. Bazi hastalarda, yeterli yanit elde edebilmek icin seans sayisini artirmak, tedaviyi uc-dort ay surdurmek gerekmektedir. PUVA'nin dar bant UVB'den daha etkili oldugunu soyleyebilmek icin yeterli kanit olmamakla birlikte, psoriasisdeki uygulamaya benzer sekilde, dar bant UVB tedavisine yanit vermeyen liken planus hastalarinda, PUVA'ya gecmek bir secenek olabilir. Tek basina dar bant UVB'ye yani t alinamayan olgular icin retinoid ile dar bant UVB kombinasyonu arastirmaya deger bir konu olabilir.

Kronik Urtiker ve Semptomatik Dermografizm

Kronik urtiker tedavisinde genel yaklasim, birinci basamakta antihistaminikler, direncli olgularda ise, siklosporin basta olmak uzere immunsupresif ajanlar kullanmak seklindedir. Fototerapi, bugune kadar kanit duzeyi yuksek calismalarla etkisi gosterilememis oldugundan, tedavi rehberleri icerisinde yer alan bir secenek degildir.

Literaturde, dar bant UVB'nin urtikerde etkisini arastiran sadece iki calisma yer almaktadir (26,27). Bir calismada (26) dar bant UVB tedavisi uygulanan kronik urtikerli 94 hastanin verileri retrospektif olarak degerlendirirlmistir. Antihistaminiklere yanit vermeyen bu hastalarin hastalik sureleri 3 ay ile 20 yil arasinda degisiyordu. Dar bant UVB tedavisiyle %72 oraninda yanit elde edilmistir. Tedavideki ortanca seans sayisi 22 ve ortanca maksimum doz 1,24 J/[cm.sup.2]'dir. Fototerapi kesildikten sonraki 4-12 haftalik izlem suresinde, tedavi sonunda elde edilen yanitin korunma orani %79 olarak bildirilmistir. Fototerapi, psoriasisdekine benzer sekilde, haftada uc gun, baslangic dozu MED'in %70'i olacak sekilde uygulanmistir. Ancak, yazarlar, bu hastalara uc seansta bir %10'luk doz artislarinin daha uygun olacagini vurgulamislardir.

Dar bant UVB'nin kronik urtikerde kullanimina ait diger calisma, ulkemizde yapilan randomize, kontrollu bir calismadir (27). Kronik urtikeri olan 81 hasta, dar bant UVB ve 10 mg/gun levosetirizin kombinasyonu ile tek basina 10 mg/gun levosetirizin gruplarina randomize edilmislerdir. Dar bant UVB tedavisi haftada uc gun, 200 mJ/[cm.sup.2] dozdan baslayarak uygulanmis, her seansta %10-20'lik artislarla, maksimum 1300 mJ/[cm.sup.2]'ye cikilmistir. Calisma, toplam 20 seanslik fototerapiyi kapsayan surede gerceklestirilmistir. Yirmi seans dar bant UVB ve levosetirizin kombinasyonu alan grupta tek basina levosetirizin grubununa gore urtiker ortalama aktivite skorunda anlamli azalma saptanmistir. Her iki grup izlemde 5 mg/gun levosetirizin kullanmasina karsin; dar bant UVB grubunda bazale gore urtiker aktivite skorunda azalma devam ederken, uygulanmayan grupta artis bildirilmistir. Direncli kronik urtikerde, tedaviye dar bant UVB'nin eklenebilece gi ifade edilmistir.

Kronik urtikerde, antihistaminiklere yeterli yanit olmadiginda, immunsupresif tedavilere gecmeden once, dar bant UVB, etkinli gi ve dusuk yan etki profiliyle, denenebilecek bir secenek olarak goz onunde bulundurulmalidir. Fototerapi kesildikten sonra yanitin ne kadar sure korundugu acik degildir. Kronik urtiker calismalarinda, dar bant UVB sonrasinda, fototerapi ile elde edilen yanitin uzun sure devam ettigi gosterilmistir.

Semptomatik dermografizmde dar bant UVB'nin etkisini arastiran tek bir calisma bulunmaktadir (28). Siddetli semptomatik dermografizmi olup antihistaminiklere yetersiz yaniti olan 8 hasta, 6 hafta sureyle dar bant UVB ile tedavi edilmisler ve fototerapiden sonra uc ay izlenmislerdir. Fototerapi suresince hastalarin feksofenadin kullanmalarina izin verilmistir. Ortalama toplam UVB dozu 21,95 J/[cm.sup.2] idi. Hastalardaki ortalama vizuel analog skalasi (VAS) kasinti skoru tedavi basinda 57 mm, tedavi sonunda 25,7 mm, 3 aylik izlemin sonunda ise 69 mm olarak bulunmustur. Dermografometre ile yapilan olcumlerde, dermografizmin ortalama genisligi, tedavi basinda 9 mm, tedavinin sonunda 5,7 mm, 3 aylik izlemin sonunda ise 8,5 mm olarak olculmustur. Bu sonuclarla, semptomatik dermografizmde dar bant UVB'nin ikinci basamak tedavi secenegi olarak kullanilabilecegi yorumu yapilmistir. Ancak yazarlar, etkinligin uzun donem devam edebilmesi icin idame tedavisinin gerekli olabilecegi gorusunu tasimaktadir.

Kasinti

Kasinti, dermatoloji pratiginde oldukca sik karsilasilan bir sorundur. Fototerapinin tedavide kullanilabilecegi kasintili hastaliklar arasinda baslica, uremik kasinti, subakut kasinti, akuajenik kasinti, polisitemi veraya bagli kasinti ve edinsel perforan dermatoz sayilabilir (29).

Antihistaminikler ve nemlendiricilere yanitsiz yirmi uremik kasintili hastayi iceren ulkemizde yapilan bir calismada, haftada uc gun, toplam 6 hafta sureyle dar bant UVB tedavisi uygulanmistir (30). Tedaviyi tamamlayan 10 hastanin VAS kasinti skorunda %70,8' lik azalma elde edilmistir. Alti aylik izlem suresi icerisinde rekurrens orani %57 olarak saptanmistir. Baska bir calisma, yaygin kasintida dar bant UVB'nin etkisini arastirmaya yonelik olarak planlanmis, yaygin kasintisi olan toplam 46 hastayi, uremik kasinti ve idyopatik kasinti grubu olmak uzere ikiye ayirarak incelemistir (31). Uremik kasintisi olan hastalarda, ortalama seans sayisi 22, ortalama toplam doz 24,5 J/[cm.sup.2], tedavi sonunda VAS kasinti skorunda ortalama azalma %54,2 bulundu. Idyopatik kasinti grubundaki hastalarda ortalama seans sayisi ve toplam doz benzer olup, tedavi sonunda VAS kasinti skorunda ortalama azalma %67,9 idi. Tedavi sonrasi nuks oranlari, uremik kasintida %66, idyopatik kasintida %39 olarak saptandi.

Subakut kasinti ya da papuler dermatit, cogunlukla simetrik dagilim gosteren ekskorye papullerle karakterize, emosyonel faktorlerin kasintida onemli rol oynadigi bir tablodur. Subakut kasintisi olan 33 hasta; banyo PUVA, orta doz UVA1 ve dar bant UVB tedavi gruplarina ayrilmistir. Dort haftalik tedavi sonunda, en fazla banyo PUVA, daha sonra da sirasiyla UVA 1 ve dar bant UVB uygulanan hasta gruplarinda kasinti skorlarinda anlamli azalma gozlenmistir. Alti haftalik izlemde hastalarin %81'inde relaps ortaya cikmistir (32).

Edinsel perforan dermatoz da, dar bant UVB tedavisine yanit veren kasintili hastaliklar arasinda yer alir (33,34). Bes hastalik bir seride, haftada iki-uc gun verilen dar bant UVB ile, 10-15 seans sonunda tum lezyonlar kaybolmustur (33). Resim 3'de, edinsel perforan dermatozu olan kronik bobrek yetmezlikli bir hastanin dar bant UVB tedavisi oncesi ve sonrasi gorunumu gosterilmektedir.

Dar bant UVB uremik kasintida, birinci basamak tedavi secene gi olarak tercih edilebilir. Fototerapi kesildikten sonra nuks sik gozlendiginden, idame tedavisi yapmak, akilci bir yaklasim olabilir. Diger yaygin kasinti durumlarinda ise, antihistaminiklere yetersiz yanit oldugunda, ikinci basamak tedavi olarak dar bant UVB onerilebilir.

Polimorf Isik Erupsiyonu

Polimorf isik erupsiyonu (PIE), en sik gorulen otoimmun fotodermatoz olup, sicak iklimlerdeki prevalansi %10'dur (35). Ilkbahar ve sonbahar arasindaki donemde, gunese maruz kalan alanlarda kasintili, genellikle papuler bir dokuntu seklinde ortaya cikar. Hastaligin hafif formlarinda gunesten korunma yontemleri, genis spektrumlu gunes kremleri, ataklar sirasinda da topikal steroid kullanimi yeterli olmasina ragmen, daha siddetli formlarinda genellikle baska tedavilere gerek duyulmaktadir (36,37). Derinin UV isinlarina giderek tolerans kazanmasi nedeniyle, yaz sonuna dogru hastalik siddeti azalir. PIE tedavisinde fototerapinin kullanimi da bu prensibe dayanir. Yuzyirmisekizi dar bant UVB ve 5'i genis bant UVB olmak uzere 133 PIE'li hastanin tedavi edildigi bir calismada, hastalarin %89'unda iyi ya da orta dereceli yanit elde edilmistir (36). Bu hastalarin %63'unde, fototerapi sonrasi PIE ortaya cikmazken, %26'sinda hafif siddette hastalik gozlenmistir. Tedaviye MED'in %70'iyle baslanmis, eritem yoksa veya PIE atagi olmazsa, her seansta doz %20 artirilmis, haftada 3 ile 5 seans olmak uzere, toplam 15 seans fototerapi uygulanmi stir. UVB tedavisi sirasinda hastalarin yaklasik yarisinda en az bir kez PIE atagi gozlenmis ancak, hastalarin hicbirinde fototerapinin kesilmesi gerekli olmamistir.

[FIGURE 3 OMITTED]

PIE'de dar bant UVB, derinin UV isinlarina tolerans kazanmasi ni saglayarak, hastalik tedavisinde profilaktik bir yontem olarak kullanilir. UV toleransi, fototerapi ile induklenen melanin uretiminde artis ve epidermal kalinlasma sayesinde saglanir. UV'nin olusturdugu bazi immunmodulatuar ve antiinsamatuar etkiler de, fototerapi ile induklenen fotokorunma mekanizmalari arasinda sayilabilir (37). Fototerapi, ilkbahar basinda uygulanmalidir. Fototerapi ile elde edilen bronzlu gun, dolayisiyla da UV toleransinin devam edebilmesi icin, tedavi sonrasinda hastalarin gunes maruziyetlerinin devam etmesi onemlidir. Fototerapiyle elde edilen yanit gecici olup, genellikle tedavinin yillik olarak tekrarlanmasi gerekmektedir. Bazi hastalarda, fototerapinin, sicak bir yerde yapilacak bir tatil oncesi uygulanmasi gerekir.

Sonuc

Dar bant UVB'nin pratikte en cok kullanildigi hastaliklar psoriasis, vitiligo ve mikozis fungoidesdir. Bunlara ek olarak, atopik dermatit, pitriyazis likenoides, liken planus, kronik kasinti ve polimorf isik erupsiyonu tedavisinde de dar bant UVB sik olarak uygulanmaktadir. Dar bant UVB'nin, nonspesifik immunmodulatuar ozelligi, immunsupresif ajanlara gore daha guvenli olmasi ve hastalar tarafindan genellikle oldukca iyi tolere edilmesi, pek cok durumda, dar bant UVB'yi potansiyel bir tedavi secenegi haline getirmektedir.

Tesekkur

Bu calisma, Akdeniz Universitesi Bilimsel Arastirma Projeleri Birimi tarafindan desteklenmistir.

Kabul Tarihi/Accepted: 23.08.2009

Kaynaklar

(1.) Ibbotson SH, Bilsland D, Cox NH, Dawe RS, Diffey B, Edwards C, Farr PM, Ferguson J, Hart G, Hawk J, Lloyd J, Martin C, Moseley H, McKenna K, Rhodes LE, Taylor DK: An update and guidance on narrowband ultraviolet B phototherapy: a British Photodermatology Group Workshop Report. Br J Dermatol 2004;151:283-97.

(2.) Gambichler T: Management of atopic dermatitis using photo(chemo)therapy. Arch Dermatol Res 2009;301:197-203.

(3.) George SA, Bilsland DJ, Johnson BE, Ferguson J: Narrow-band (TL-01) UVB air conditioned phototherapy for chronic severe adult atopic dermatitis. Br J Dermatol 1993;128:49-56.

(4.) Collins P, Ferguson J: Narrowband (TL-01) UVB air-conditioned phototherapy for atopic eczema in children. Br J Dermatol 1995;133:653-4.

(5.) Hudson-Peacock MJ, Diffey BL, Farr PM: Narrow-band UVB phototherapy for severe atopic dermatitis. Br J Dermatol 1996;135:332.

(6.) Krutmann J: Phototherapy for atopic dermatitis. Clin Exp Dermatol 2000;25:552-8.

(7.) Silva SH, Guedes AC, Gontijo B, Ramos AM, Carmo LS, Farias LM, Nicoli JR: Insuence of narrow-band UVB phototherapy on cutaneous microbiota of children with atopic dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol 2006;20:1114-20.

(8.) Gambichler T, Skrygan M, Tomi NS, Altmeyer P, Kreuter A: Changes of antimicrobial peptide mRNA expression in atopic eczema following phototherapy. Br J Dermatol 2006;155:1275-8.

(9.) Reynolds NJ, Franklin V, Gray JC, Diffey BL, Farr PM: Narrow-band ultraviolet B and broad-band ultraviolet A phototherapy in adult atopic eczema: a randomised controlled trial. Lancet 2001;357:2012-6.

(10.) Der-Petrossian M, Seeber A, Honigsmann H, Tanew A: Half-side comparison study on the efficacy of 8-methoxypsoralen bath-PUVA versus narrow-band ultraviolet B phototherapy in patients with severe chronic atopic dermatitis. Br J Dermatol 2000;142:39-43.

(11.) Legat FJ, Hofer A, Brabek E, Quehenberger F, Kerl H, Wolf P: Narrowband UV-B vs medium-dose UV-A1 phototherapy in chronic atopic dermatitis. Arch Dermatol 2003;139:223-4.

(12.) Majoie IML, Oldhoff JM, van Weelden H, Laaper-Ertmann M, Bousema MT, Sigurdsson V, Knol EF, Bruijnzeel-Koomen CAF, de Bruin-Weller MS: Narrowband ultraviolet B and medium-dose ultraviolet A1 are equally effective in the treatment of moderate to severe atopic dermatitis. J Am Acad Dermatol 2009;60:77-84.

(13.) Gambichler T, Othlinghaus N, Tomi NS, Holland-Letz T, Boms S, Skrygan M, Altmeyer P, Kreuter A: Medium-dose ultraviolet (UV) A1 vs. narrowband UVB phototherapy in atopic eczema: a randomized crossover study. Br J Dermatol 2009;160:652-8.

(14.) Meduri NB, Vandergriff T, Rasmussen H, Jacobe H: Phototherapy in the management of atopic dermatitis: a systematic review. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2007;23:106-12.

(15.) Khachemoune A, Blyumin ML: Pityriasis lichenoides. Pathophysiology, classification, and treatment. Am J Clin Dermatol 2007;8:29-36.

(16.) Pavlotsky F, Baum S, Barzilai A, Shpiro D, Trau H: UVB therapy of pityriasis lichenoides- our experience with 29 patients. J Eur Acad Dermatol Venereol 2006;20:542-7.

(17.) Aydogan K, Saricaoglu H, Turan H: Narrowband UVB (311 nm, TLO1) phototherapy for pityriasis lichenoides: Photodermatol Photoimmunol Photomed 2008;24:128-33.

(18.) Ersoy-Evans S, Hapa AA, Boztepe G, fiahin S, Kolemen F: Narrowband ultraviolet-B phototherapy in pityriasis lichenoides chronica. J Dermatol Treat 2008;1-5.

(19.) Boelen RE, Faber WR, Lambers JC, Cormane RH: Long-term follow-up of photochemotherapy in pityriasis lichenoides. Acta Derm Venereol 1982;62:442-4.

(20.) Pinton PC, Capezzera R, Zane C, De Panfilis G: Medium-dose ultraviolet A1 therapy for pityriasis lichenoides et varioliformis acuta and pityriasis lichenoides chronica. J Am Acad Dermatol 2002;47:410-4.

(21.) Cribier B, Frances C, Chosidow O: Treatment of lichen planus. An evidence-based medicine analysis of efficacy. Arch Dermatol 1998;134:1521-30.

(22.) Saricaoglu H, Karadogan SK, Baskan EB, Tunali fi: Narrowband UVB therapy in the treatment of lichen planus. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2003;19:265-7.

(23.) Pavlotsky F, Nathansohn N, Kriger G, Shpiro D, Trau H: Ultraviolet-B treatment for cutaneous lichen planus: our experience with 50 patients. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2008;24:83-6.

(24.) Gamil H, Nassar A, Saadawi A, El-Qashishi K, Ahmed F: Narrow-band ultraviolet B phototherapy in lichen planus. J Eur Acad Dermatol Venereol 2009;23:589-90.

(25.) Wackernagel A, Legat FJ, Hofer A, Quehenberger F, Kerl H, Wolf P: Psoralen plus UVA vs. UVB-311 nm for the treatment of lichen planus. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2007;23:15-9.

(26.) Berroeta L, Clark C, Ibbotson SH, Ferguson J, Dawe RS: Narrow-band (TL-01) ultraviolet B phototherapy for chronic urticaria. Clin Exp Dermatol 2004;29:97-8.

(27.) Engin B, Ozdemir M, Balevi A, Mevlitoglu I: Treatment of chronic urticaria with narrowband ultraviolet B phototherapy: a randomized controlled trial. Acta Derm Venereol 2008;88:247-51.

(28.) Borzova E, Rutherford A, Konstantinou GN, Leslie KS, Grattan CEH: Narrowband ultraviolet B phototherapy is beneficial in antihistamine-resistant symptomatic dermographism: a pilot study. J Am Acad Dermatol 2008;59:752-7.

(29.) Rivard J, Lim HW: Ultraviolet phototherapy for pruritus. Dermatol Ther 2005;18:344-54.

(30.) Ada S, Seckin D, Budakoglu I, Ozdemir FN: Treatment of uremic pruritus with narrowband ultraviolet B phototherapy: an open pilot study. J Am Acad Dermatol 2005;53:149-51.

(31.) Seckin D, Demircay Z, Akin O: Generalized pruritus treated with narrowband UVB. Int J Dermatol 2007;46:367-70.

(32.) Gambichler T, Hyun J, Sommer A, Stucker M, Altmeyer P, Kreuter A: A randomised controlled trial on photo(chemo)therapy of subacute prurigo. Clin Exp Dermatol 2006;31:348-53.

(33.) Ohe S, Danno K, Sasaki H, Isei T, Okamoto H, Horio T: Treatment of acquired perforating dermatosis with narrowband ultraviolet B. J Am Acad Dermatol 2004;50:892-4.

(34.) Bayramgurler D, Apaydin R, Cetiner D, Zinciri C: Narrow-band ultraviolet B phototherapy for acquired perforating dermatosis. Australas J Dermatol 2003;44:76-8.

(35.) Pao C, Norris PG, Corbett M, Hawk J: Polymorphic light eruption: prevalence in Australia and England. Br J Dermatol 1994;130:62-4.

(36.) Man I, Dawe RS, Ferguson J: Artificial hardening for polymorphic light eruption: practical points from ten years' experience. Photodermatol Photoimmunol Photomed 1999;15:96-9.

(37.) Ling TC, Gibbs NK, Rhodes LE: Treatment of polymorphic light eruption. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2003;19:217-27.

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Ertan Yilmaz, Akdeniz Universitesi Tip Fakultesi, Dermatoloji Anabilim Dali, Antalya, Turkiye E-posta: [e-mail]

Dilek Seckin, Ertan Yilmaz * Marmara Universitesi Tip Fakultesi, Dermatoloji Anabilim Dali, Istanbul

* Akdeniz Universitesi Tip Fakultesi, Dermatoloji Anabilim Dali, Antalya, Turkiye

"Bu makalenin icerigi, 14-17 Nisan 2009 tarihleri arasinda Istanbul'da yapilan Dermatoloji 2009 Bahar Simpozyumu'nda sunulmusstur."

Turkderm-Deri Hastaliklari ve Frengi Arsivi Dergisi, Galenos Yayincilik tarafindan basilmistir. Her hakki saklidir. Turkderm-Archives of the Turkish Dermatology and Venerology, published by Galenos Publishing. All rights reserved.