Midde-Oosterse krisis en 'n reis na spirituele wasdom ondersoek.

Leroux-Van der Boon, Marzanne. 2003. Granate bloei in Jerusalem. Wellington : Lux Verbi.BM. 317 pp. Prys: R94,95. ISBN 0 7963 01212 2.

Granate bloei in Jerusalem is hierdie populare skryfster se sewentiende roman en die eerste, behalwe vir die verwerking van Tyd van verkenning (1984), wat by 'n Christelike uitgewery verskyn.

Leroux-Van der Boon se werk verken herhaaldelilk op toeganklike, gevoelige wyse aktuele, dikwels riskante sake van maatskaplike, godsdienstige of politieke belang. Verhoudings oor die kleurgrens en ander sosiopolitiese kwessies (Aandmis oor Paternoster (1983) en die jeugroman Luc en Libertine--1998), pedofilie, kinderverkragting en politieke geweld (Soos honde van die hemel--1995), vigs en homoseksualiteit (Klaprose teen die wind--1992) kry aandag in haar werk. Ander prominente temas is die verwerking van verlies en die verhoudings tussen mens en mens, en mens en God. 'n Christelike onderbou is deurgaans kenmerkend.

Hoewel die huidige Midde-Oosterse krisis vooropstaan in Granate bloei in Jerusalem, is 'n sterk parallelle tema die groei tot volwassenheid van 'n jong Suid-Afrikaanse kunstenaar. Dit impliseer onder andere dat Marc moet vrede maak met sy verlede--sy pa was gay en sy nooi van losse series (p. 60)--en dat hy sy (Joodse) oorspronge moet uitpluis. Die proses is nie te skei van 'n spirituele reis waarin hy Christus as Verlosser ontdek nie.

Vanuit Marc se perspektief--die skryfster gee dikwels voorkeur aan manlike hoofspelers--maak die leser kennis met verskillende Joodse godsdienstige denominasies: die ultra-ortodokse Rabynse Judaisme, die Modern-Ortodokses en veral die Messiaanse Jode. Die Modern-Ortodokse groep leer Marc ken by wyse van die uitgebreide verduidelikings van sy nuwe Joodse hartsvriendin, Rivkah, en die leefwyse binne haar gesin. Met die Messiaanse Jode maak hy kennis deur middel van sy nuutontdekte Joodse ouma, Ruwth, en haar seuns.

Marc word betrek by die viering van Paasfees, die Sabbat, 'n Bar Mitzvah en die Hannukkah-fees, waarvan die deurleefde beskrywing van veral die eerste twee geleenthede hoogtepunte in die roman vorm. Deeglike navorsing spreek uit die hele roman. Dit spreek ook uit sy ouma se (te?) uitgebreide verduideliking (Hoofstuk 14) van die simboliese implikasies van die gebedsjaal, die tallith. Uiteindelik staan haar relaas nader aan 'n goeie kanselpreek as aan natuurlike dialoog. Dit versterk egter die implikasies van die gebaar waarby Marc 'n tallith-sjaal present kry as bevestiging van sy Joodsheid.

Uit Ruwth se gru-ervarings tydens die Tweede Wereldoorlog leer Marc nog 'n wesenselement van Joodsheid ken, naamlik vervolging en verguising. Maar Joodsheid is ook te verbind aan die stryd tussen die God van Israel en Allah, tussen Isak en Ismael. Insae in hierdie durende konflik verwerf Marc uit geskrewe bronne en sy ervarings in Jerusalem, maar veral by wyse van Rivkah se uiteensettings--sy is immers 'n Israeliese soldaat.

Die roman skaar hom by die saak van die Jood en probeer byvoorbeeld bewys dat daar geen Palestynse staat of volk bestaan nie (pp. 38, 118); dat die Palestyne nie belangstel in onderhandelings oor grondgebied nie en slegs tevrede sal wees met 'n uitsluitlik Palestynse staat (p. 181); dat Jassar Arafat instrumenteel is in die toenemende breinspoeling van die Palestynse jeug (p. 187 e.v.) wat ook verklaar waarom selfmoordbomaanvalle juis na die Oslo-verdrag van 1993 kop uitgesteek het en steeds toeneem.

Laasgenoemde feit word veral onderskryf deur 'n lang aangehaalde berig uit die London Times waarin die binnewerkinge van die Palestynse Al-Aqsa Selfmoordbrigade (pp. 89-97) blootgele word. By aktualiteitsliteratuur word die bestaande dokument meermale ingespan om 'n standpunt te staaf. Weens die gebruik van talle bestaande geskrifte, kan Granate ook as 'n dokumentere roman beskou word. Soos met manifestasies van die postmodernisme is die verskynsel van die dokumentere roman ook nie meer die prerogatief van die sogenaamde "hoe" literere werk nie.

Die roman huldig ook die standpunt dat die media, by name die CNN, nuus bevooroordeeld oordra en dat Israel nie die aggressor is nie, maar die verdediger, ook in sy militere aksies om "terroristeneste op te ruim" (p. 186). Israel as uitverkore volk (p. 155) voer dus sy eie Heilige Oorlog (p. 156).

Die roman kan inderdaad beskryf word as een reuseargument ten gunste van die Joodse saak en die bekering tot die Christendom, 'n soort kapstokroman dus waarin die karakters grootliks as pionne fungeer. Maar so eenvoudig is dit ook nie.

Daar is ook ander sake wat 'n roman aantreklik maak, en die weeg hier swaar. Die belangrikste is die egtheid en gedrewenheid van die teks wat die leser as 't ware meesleur. Ook die byna filmieskonkrete visualiserings van 'n vreemde land en kultuur verhoog die boeikrag.

Hierby is Marc, sy ietwat naiewe opvattings oor Jesus en sy vir my onoortuigende ommekeer na die Christendom ten spyt, 'n onthoubare karakter. Sy gevoeligheid en kreatiewe gees word treffend gejukstaponeer met die harde wreedheid van die oorlog. Die feit dat hy kuns maak uit'n nagmerriebestaan werk ook temperend.

Romanmatig word die uiterlike spanning binne 'n oorlogsituasie myns insiens te ononderbroke op te hoe vlak volgehou. Die jukstaponering hiervan met die wisselende en andersoortige innerlike spanning by Marc self--teweeggebring deur sy selfsoeke, geloofskrisis en ontluikende verhouding met Rivkah--hou die roman in 'n mate in hierdie verband staande. Tog werk dit ook akkumulerend sodat die graad van emosionaliteit, met min kanse vir die leser om asem te skep, net te hoog loop.

Daar moet ook by die resepsie van 'n teks rekening gehou word met die konteks van die waarskynlike leser. 'n Groot persentasie Afrikaners identifiseer van oudsher af en steeds gemaklik met die lot van die Ou-Testamentiese Jodedom. As 'n Jood hom boonop tot die Christendom bekeer, voeg dit verdere leeswaarde vir die Christelike leser toe. Die geweldsituasie in Suid-Afrika en die toenemende spanning tussen Islam en die Christendom wereldwyd vergemaklik ook identifikasie met die Jood onder Palestynse aanslag.

Ek kon die roman lukraak aan 'n verskeidenheid lesers sirkuleer omdat dit so blitsig deurgelees is. Al die lesers het die roman baie boeiend gevind. "Baie insiggewend," is ook meermale gehoor. 'n Taalgevoelige leser het anglisismes en lomp sinne, asook enkele spelfoute aangestip. Die vele ongekursiveerde Engelse woorde, soos byvoorbeeld in die sin: "Ek bedoel nou ons Easter" (15) is meermale as hinderlik aangegee. Sommige van die mededelings oor die Palestyne is naief gevind (o.a. 38). 'n Ou dame van 82 se enigste voorbehoud was dat Marc darem te veel huil! Maar almal het die roman onomwonde geniet.

Hierdie publikasie verwerf die ATKV-prosaprys. 'n Goeie keuse!

Resensent: Gretel Wybenga (Voormalige dosent: Skool vir Tale, Vaaldriehoekkampus, PU vir CHO)